Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 144:1

Μέγας είναι ο Κύριος στη Σιών. Σιών είναι η Εκκλησία, στην οποία δοξάζεται και υψώνεται ο Χριστός, σύμφωνα με το ρηθέν: «Θα σε υψώσω, ο Θεός μου, ο βασιλεύς μου». Ας δοξολογήσουν το όνομά σου το μέγα. Μέγα είναι το όνομά του, το όνομα Ιησούς, καθότι ερμηνεύεται και ως σωτηρία του λαού. Μέγα, πάλι, είναι το όνομα το υπέρ παν όνομα, στο οποίο πρόκειται να καμφθεί κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος. Διότι είναι φοβερό και άγιο. Φοβερό μεν απέναντι στους λαούς που οργίζονται και δεν αποδέχονται τη βασιλεία του· άγιο δε για εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν. Και η τιμή του βασιλέως αγαπά την κρίση.

Αίνος του Δαβίδ. ΡΜΔ΄. Θα σε υψώσω, Θεέ μου, Βασιλιά μου. Δεν του προσδίδει ύψος επειδή τάχα δεν το έχει, αλλά φανερώνει στους άλλους ότι το κατέχει. Όπως ακριβώς το: «Πατέρα, δόξασε το όνομά σου στη γη». Διότι δεν ζητά τη δόξα την οποία δεν είχε, αλλά να φανερωθεί αυτή που ήδη είχε· όπως δηλώνει το: «Δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου προτού να δημιουργηθεί ο κόσμος».

Όσοι δε δεν έχουν την επιγραφή «Εις τέλος», ούτε τη λέξη «Ψαλμός», αλλά απλώς το «Τω Δαυίδ», είναι οι εξής: ιε΄, ιστ΄, λα΄, λβ΄, ο΄, πε΄, ϟ΄, ϟβ΄, ϟδ΄, ϟε΄, ϟστ΄, ρ΄, ρβ΄, ργ΄, ρλστ΄, ρλζ΄, ρμα΄, ρμγ΄, ρμδ΄. Και από αυτούς πάλι, ο μεν ϟε΄ είναι «Ωδή»· ο δε ιε΄ «Στηλογραφία»· οι ιστ΄ και πβ΄ είναι «Προσευχή»· οι λα΄, ρ΄ και ρμα΄ είναι «Συνέσεως»· ο ο΄ είναι «Των υιών Αμιναδάμ»· οι ϟ΄, ϟβ΄ και ϟδ΄ είναι «Αίνος ωδής»· ο δε ρμδ΄ «Αινέσεως». Πάλι, εκείνοι που δεν φέρουν την επιγραφή «Τω Δαυίδ», αλλά αναφέρονται σε άλλους, είναι οι εξής: λη΄, μα΄, μγ΄, μδ΄, με΄, μστ΄, μζ΄, μη΄, οβ΄, ογ΄, οδ΄, οε΄, οστ΄, οζ΄, οη΄, οθ΄, π΄, πα΄, πβ΄, πγ΄, πδ΄, πστ΄, πζ΄, ϟα΄, ϟθ΄, ρδ΄, ρε΄, ρστ΄, ρια΄, ριβ΄, ριγ΄, ριδ΄, ριε΄, ριστ΄, ριζ΄, ριη΄, ρλδ΄, ρλε΄, ρμε΄, ρμστ΄, ρμζ΄, ρμη΄, ρμθ΄, ρν΄. Και από αυτούς, άλλοι μεν επιγράφονται «Τω Ασάφ»· άλλοι «Τοις υιοίς Κορέ, Ασάφ και Αιθάμ»· άλλοι «Τω Ιδιθούμ»· άλλοι «Αγγαίου και Ζαχαρίου»· και άλλοι «Αλληλούια». Οι ψαλμοί, λοιπόν, του Ασάφ είναι οι εξής: οβ΄, ογ΄, οδ΄, οε΄, οστ΄, οζ΄, οη΄, οθ΄, π΄, πα΄, πβ΄.

Κοινοί βεβαίως είναι συνολικά στο βιβλίο αυτό: μόνο «Ψαλμοί», δʹ, εʹ, ϛʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κθʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξʹ, ξαʹ, ξγʹ, ξδʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ξζʹ, οβʹ, οηʹ, παʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ· «Ψαλμός ωδή», δʹ, ξδʹ· «Ψαλμοί ωδής», κθʹ, μζʹ, ξζʹ, πϛʹ, πζʹ· μόνο «Ωδή», ληʹ, οϛʹ, ϟεʹ, ριθʹ, ρκʹ, ρκαʹ, ρκβʹ, ρκγʹ, ρκδʹ, ρκεʹ, ρκϛʹ, ρκζʹ, ρκηʹ, ρκθʹ, ρλʹ, ρλαʹ, ρλβʹ, ρλγʹ· «Ωδή Ψαλμού», ξεʹ, πβʹ, ρζʹ· «Λόγοι ωδής», ιζʹ· «Αίνος ωδής», ϟʹ, ϟβʹ, ϟδʹ· «Αίνεσις», ρμδʹ· «Εν ύμνοις», ξʹ, οεʹ. «Εν ύμνοις συνέσεως», νγʹ, νδʹ· «Εν ύμνοις Ψαλμός», ϛʹ, ξϛʹ· «Συνέσεως», λαʹ, ναʹ, νβʹ, ογʹ, οζʹ, πηʹ, ρʹ, ρμαʹ· «Εις στηλογραφίαν», ιεʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ· «Προσευχή», ιϛʹ, πεʹ, πθʹ, ραʹ· «Προσευχή του Μωυσή, ανθρώπου του Θεού», πθʹ· «Εις Σαλομώντα», οαʹ· ανώνυμοι, θʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ϟαʹ, ϟθʹ, ραʹ· «Αλληλούια», ρδʹ, ρεʹ, ρϛʹ, ριʹ, ριαʹ, ριβʹ, ριγʹ, ριδʹ, ριϛʹ, ριζʹ, ριηʹ, ρλδʹ, ρλεʹ, ρμεʹ, ρμϛʹ, ρμζʹ, ρμηʹ, ρμθʹ, ρνʹ. Απλώς «Τω Δαυίδ», λβʹ, λδʹ, λεʹ, ϟϛʹ, ρβʹ, ργʹ, ρλϛʹ, ρλζʹ.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΔ΄. Τα προκείμενα δεν έχουν λεχθεί ούτε με το όργανο που ονομάζεται ψαλτήριο ούτε μέσω ωδής, αλλά με κάποιον διαφορετικό τρόπο, και φέρουν την επιγραφή «Αίνεσις».

Με τη διάνοια, λοιπόν, και με τους λογισμούς, και με την ίδια τη δύναμη του πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας, τον ίδιο τον Θεό υψώνουμε και ευλογούμε· με τα χείλη, όμως, και με θνητά λόγια δοξάζουμε το όνομα του Θεού. Διαρκώς εσένα, λέει, θα συνεχίσω να υμνώ, και καμία δεν θα αφήσω αμέτοχη της υμνωδίας. Αντί δε του «εις τον αιώνα του αιώνος», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε ως «εισέτι», ο δε Σύμμαχος ως «διηνεκώς». —Όλα δε αυτά βρίσκονται σε απόλυτη ακολουθία με τα προηγούμενα· διότι, λέγοντας «θα ευλογήσω και θα υψώσω», δείχνει ότι η δική μας δοξολογία δεν προσθέτει τίποτα σε Αυτόν· αντίθετα, τους εαυτούς μας λαμπρύνουμε, προσφέροντας αίνο επάνω στον αίνο.

Όταν δε η αίνεση αναγράφεται καθ' εαυτήν, το νόημα περιέχει κάποια μαρτυρία εκείνου που αναπέμπει τους επαίνους στον Θεό. Διότι δεν ανήκει σε κανέναν άλλον το να επαινεί τον Θεό, αλλά είναι «αίνεση», λέγει, του Δαβίδ, ώστε μέσω αυτού να μάθουμε ότι, εάν γίνουμε όμοιοι με εκείνον, τότε και εμείς θα λάβουμε την παρρησία να αινούμε τον Θεό.

Αίνεση (ύμνος ωδής) του Δαβίδ. Ευχαριστία προς τον Χριστό, η οποία προσφέρεται από τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, για όσα ελεήθηκαν από αυτόν. «Θα σε υψώσω». Ο πιστός λαός κραυγάζει, έχοντας διδαχθεί τα μεγαλεία του Θεού και έχοντας σωθεί από τον Θεό. «Και θα ευλογήσω». Διότι οι πιστοί δεν παύουν να ευλογούν τον Θεό. «Κάθε (μέρα)». Διότι [οι πιστοί] δεν ευλογούν τον Θεό μόνο μία μέρα, αλλά κάθε μέρα. «Και θα αινέσω». Διότι οι πιστοί δεν παύουν να αινούν τον Θεό όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα αιώνα. «Μέγας». Και στον ουρανό και στη γη είναι μέγας. «Και της μεγαλωσύνης». Διότι ποιος μπορεί να απαριθμήσει το μέγεθος του Θεού ή ποιος μπορεί να κατανοήσει την αρχή ή το τέλος του; «Γενεά». Διότι όλοι όσοι γεννιούνται από τον αιώνα και έως τον αιώνα δεν παύουν να θαυμάζουν τα έργα του Θεού. «Και τη δύναμη». Παραδίδοντας (μεταβιβάζοντας) ο ένας στον άλλον μέσω της πίστης τα μεγαλεία του Θεού και τη δόξα του. «Και τη μεγαλοπρέπεια». Όσοι αξιώθηκαν της δόξας και της μεγαλοπρέπειας (της αναστάσεως) του Χριστού, δεν παύουν να διαλαλούν τα μεγαλεία του Θεού. «Και τα θαυμάσια». Τα οποία έπραξες για τον άνθρωπο. «Και τη δύναμη». Των σημείων και των τεράτων, τα οποία αξιώθηκαν οι πιστοί· αυτά τα μελετούν ακατάπαυστα ως φοβερά και ένδοξα, και αυτοί είναι οι απόστολοι. «Και τη μεγαλωσύνη». Του Θεού, προφανώς. «Και την εξουσία (δυναστεία)». Υμνώντας και ψάλλοντάς την διαπαντός, οι δίκαιοι δεν θα παύσουν.

Αλλά βεβαίως και ο Δαβίδ λέγει: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου· για να λυτρωθούν οι αγαπημένοι σου, σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με· θα υψωθώ και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Και πάλι: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Και πάλι: «Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε στο άγιο όρος του, διότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας». Και πάλι: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα». «Και όταν εισήλθαν», λέγει, «ανέβηκαν στο υπερώο, όπου διέμεναν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και ο Ανδρέας, ο Φίλιππος και ο Θωμάς, ο Βαρθολομαίος και ο Ματθαίος, ο Ιάκωβος του Αλφαίου και ο Σίμων ο Ζηλωτής και ο Ιούδας του Ιακώβου. Όλοι αυτοί προσκαρτερούσαν με ομοψυχία στην προσευχή μαζί με τις γυναίκες και τη Μαρία, τη μητέρα του Κυρίου, και τους αδελφούς του». Ω, μακάριες γυναίκες, διότι και μετά την ανάληψή του δεν εγκατέλειψαν τους αποστόλους, αλλά βρίσκονταν μαζί τους και προσκαρτερούσαν. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ακολουθώντας τον Κύριο, διακόνησαν με τα υπάρχοντά τους τόσο τον ίδιο όσο και τους μαθητές του.

ΣΤΟΝ ΡΜΔ΄ ΨΑΛΜΟ. Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου· και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος. α΄. Αξίζει να προσέξουμε με ιδιαίτερη ακρίβεια αυτόν τον ψαλμό. Διότι αυτός είναι που περιέχει αυτά τα λόγια, τα οποία οι μυημένοι ψάλλουν συνεχώς, λέγοντας: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Επειδή αυτός που έχει γίνει υιός και απολαμβάνει την πνευματική τράπεζα, είναι δίκαιο να δοξάζει τον πατέρα. Διότι, όπως λέει, «ο υιός δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος θα φοβηθεί τον κύριό του». Έγινες υιός και απολαμβάνεις την πνευματική τράπεζα, τρεφόμενος με τη σάρκα και το αίμα που σε αναγέννησε· ανταπόδωσε, λοιπόν, την αμοιβή για αυτήν την τόσο μεγάλη ευεργεσία και δόξαζε Εκείνον που σου προσέφερε τέτοια δώρα. Και καθώς διαβάζεις αυτά τα λόγια, να ρυθμίζεις το φρόνημά σου σύμφωνα με όσα λέγονται· και λέγοντας «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου», να επιδεικνύεις μεγάλη οικειότητα, ώστε να λέει και για σένα ο Θεός, όπως ακριβώς είπε για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Διότι, αν εσύ λες «Ο Θεός μου, ο βασιλιάς μου», και δεν το λες απλώς, αλλά επιδεικνύεις και ανάλογη αγάπη, τότε και Αυτός θα πει τα ίδια για σένα: «Ο δούλος μου» και «Ο θεράποντάς μου»· πράγμα που έχει ειπωθεί και για τον Μωυσή. Και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος.

Λαμβάνοντας αυτή την επιστολή ο Ιωάσαφ και μελετώντας το περιεχόμενό της, η ψυχή του πληρώθηκε ταυτόχρονα από χαρά και θαυμασμό. Εισήλθε αμέσως στο ιδιαίτερο δωμάτιό του και, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη ενώπιον της Δεσποτικής εικόνας, κατέβρεχε το έδαφος με δάκρυα, ευχαριστώντας ταυτόχρονα τον Δεσπότη και δοξολογώντας τον, ενώ κινούσε τα χείλη του με αγαλλίαση για να τον υμνήσει λέγοντας: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου και βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Μέγας είσαι, Κύριε, και άξιος πολλής αινέσεως, και η μεγαλωσύνη σου δεν έχει τέλος. Και ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τα θαυμαστά σου έργα, να κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου, εσένα που μετέτρεψες την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον σκληρό βράχο σε πηγές υδάτων; Διότι, ιδού, αυτή η σκληρότερη και από πέτρα απότομη καρδιά του πατέρα μου, με το δικό σου θέλημα, μαλάκωσε σαν κερί. Επειδή είναι δυνατόν σε εσένα και από αυτές τις πέτρες να αναδείξεις τέκνα στον Αβραάμ. Σε ευχαριστώ, φιλάνθρωπε Δέσποτα, Θεέ του ελέους, διότι μακροθύμησες και μακροθυμείς για τα παραπτώματά μας, και μέχρι τώρα μας άφησες ατιμώρητους. Διότι εμείς ήμασταν άξιοι προ πολλού να απορριφθούμε από το πρόσωπό σου και να γίνουμε παράδειγμα προς αποφυγή σε αυτόν τον βίο, όπως οι παράνομοι κάτοικοι της Πενταπόλεως, που κατακάηκαν με πυρ και θειάφι· αλλά η ανείκαστη μακροθυμία σου μας συμπεριφέρθηκε με φιλανθρωπία».

Ψαλμός 144. Αίνος του Δαβίδ. «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Ως Θεό μου και ως βασιλιά μου θα σε κηρύξω σε εκείνους που σε αγνοούν και θα σε μεγαλύνω. Και αν εγώ πεθάνω, τα όσα έχουν γραφτεί από εμένα «κάθε ημέρα θα σε αινούν στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Μέγας είναι ο Κύριος και αξιύμνητος σφόδρα, και η μεγαλωσύνη του δεν έχει τέλος». Ο αίνος και η μεγαλωσύνη του, λέει, δεν έχουν τέλος· διότι είναι ολοφάνερο ότι δεν έχουν ούτε αρχή. «Γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου», δηλαδή τα κτίσματά σου από γενεά σε γενεά. Πολλοί από τους συνετούς θα εκπλαγούν και, επαινώντας τα έργα σου, θα δοξάσουν τον δημιουργό τους, πράγμα το οποίο και βλέπουμε να εκπληρώνεται στην πράξη. Διότι πολλοί επιχείρησαν με σπουδή να καταγράψουν ιστορικά τα κτίσματα του Θεού, αλλά ποιος είναι ικανός να εξαντλήσει τη θάλασσα ή τη δύναμη, «τη μεγαλοπρέπεια και τα θαυμάσιά σου;» Ποιος είναι ικανός να εκφράσει «την ανάμνηση του πλήθους της αγαθότητος και της δικαιοσύνης και των οικτιρμών σου, και ποιος θα διηγηθεί τη μακροθυμία σου;» «Ας σε δοξολογήσουν, Κύριε, όλα τα έργα σου», δηλαδή, τα κτίσματά σου κηρύττουν την άπειρη σοφία και δύναμή σου, «και οι όσιοί σου» θα πουν: «Δόξα στη βασιλεία και στη δυναστεία σου», «για να διδάξουν στους ανθρώπους τη δυναστεία σου και τη δόξα της μεγαλοπρεπείας της βασιλείας σου».

Έχει δε ανάγκη τον Θεό για το έργο αυτό. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να κατορθώσει τίποτε χωρίς τη βοήθεια του Θεού, ούτε κανένα από τα άλλα έργα, και πολύ περισσότερο τα μυστήρια, στα οποία τα πάντα αποτελούν καθαρά δικό Του έργο. Επειδή δε ο κοινός Κύριος των δούλων δεν προνόησε για εμάς δίνοντας κάποια διαταγή, ούτε έστειλε άλλους να φροντίσουν γι' αυτό, αλλά ήλθε ο Ίδιος και έγινε αυτουργός όλων όσα έπρεπε να γίνουν για να μας σώσει, για τον λόγο αυτόν ήταν φυσικό ο ιεράρχης, αποδεικνύοντας ότι είναι μαθητής Του, να στήνει με τα ίδια του τα χέρια το θυσιαστήριο, από το οποίο πηγάζουν για εμάς όλες οι αφορμές της σωτηρίας. Και τα πράττει αυτά έχοντας στο στόμα του τον εξής ψαλμό: «Υψώσω σε, ο Θεός μου, ο βασιλεύς μου», ο οποίος περιέχει ευχαριστία προς τον Θεό και ανάμνηση των θαυμασίων Του. Διότι, εάν ο νόμος του Παύλου προστάζει να ευχαριστούμε για το καθετί, πόσο πιο δίκαιο είναι να το κάνουμε για την ίδια την κορύφωση των αγαθών!