Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 144:13

Διότι ο μεν Ησαΐας λέγει: «Θεός αιώνιος, αυτός που κατασκεύασε τα άκρα της γης»· η δε Σωσάννα έλεγε: «Ο Θεός ο αιώνιος»· ο δε Βαρούχ έγραφε: «Θα κράξω προς τον αιώνιο στις ημέρες μου»· και λίγο μετά: «Διότι εγώ ήλπισα στον αιώνιο για τη σωτηρία σας, και μου ήλθε χαρά από τον Άγιο». Επειδή δε και γράφοντας προς τους Εβραίους ο Απόστολος λέγει: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· ψάλλει δε και ο Δαβίδ στον ογδοηκοστό ένατο ψαλμό: «Και η λαμπρότητα του Κυρίου ας είναι επάνω μας», και: «Στο φως σου θα δούμε φως»· ποιος είναι τόσο ανόητος, ώστε να αμφιβάλλει για το ότι ο Υιός υπάρχει πάντοτε; Διότι πότε είδε κανείς φως χωρίς τη λαμπρότητα του απαυγάσματός του, ώστε να πει και για τον Υιό ότι «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε», ή ότι «πριν γεννηθεί δεν υπήρχε»; Και αυτό επίσης που λέγεται στον εκατοστό τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό προς τον Υιό: «Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων», δεν επιτρέπει σε κανέναν να συλλογιστεί ούτε το παραμικρό διάστημα, κατά το οποίο να μην υπήρχε ο Λόγος.

Αυτά είναι τα γνωρίσματα των δημιουργημάτων: το να κρίνονται, το να ευλογούνται και να επιτιμώνται από τον Υιό. Φοβηθείτε λοιπόν τον Κριτή και πεισθείτε στα λόγια του Σολομώντα. Διότι, εάν ο Θεός πρόκειται να φέρει κάθε δημιούργημα σε κρίση, και ο Υιός δεν ανήκει στους κρινόμενους, αλλά μάλλον αυτός ο ίδιος είναι ο κριτής όλων των δημιουργημάτων, πώς δεν αποδεικνύεται πιο λαμπρά και από τον ήλιο ότι ο Υιός δεν είναι δημιούργημα, αλλά ο Λόγος του Πατρός, δια του οποίου τα δημιουργήματα και γίνονται και κρίνονται; Εάν δε, επειδή έχει γραφτεί «όντας πιστός», αυτό τους ταράζει πάλι, νομίζοντας ότι, όπως το «πιστός» λέγεται για όλους τους ανθρώπους, έτσι λέγεται και για αυτόν, ότι δηλαδή επειδή πιστεύει αναμένει τον μισθό της πίστεώς του, είναι ώρα εξαιτίας αυτού να εγκαλέσουν πάλι και τον Μωυσή που λέει: «Ο Θεός είναι πιστός και αληθινός», αλλά και τον Παύλο που γράφει: «Ο Θεός είναι πιστός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειρασθείτε πάνω από τις δυνάμεις σας». Όμως οι άγιοι, όταν έλεγαν αυτά, δεν είχαν ανθρώπινες αντιλήψεις για τον Θεό· αντίθετα, γνώριζαν ότι στη Γραφή η έννοια του «πιστού» είναι διπλή: αφενός σημαίνει αυτόν που πιστεύει, και αφετέρου τον αξιόπιστο, και ότι το μεν πρώτο αρμόζει στους ανθρώπους, ενώ το δεύτερο στον Θεό. Πιστός λοιπόν είναι ο Αβραάμ, επειδή πίστεψε στον Θεό που του μίλησε· πιστός όμως είναι ο Θεός, διότι, όπως ψάλλει ο Δαβίδ, «Ο Κύριος είναι πιστός σε όλους τους λόγους Του», και είναι αξιόπιστος, και είναι αδύνατον για Αυτόν να πει ψέματα. Και στο ρητό «Αν κάποια πιστή γυναίκα έχει χήρες», ονομάζεται πιστή ακριβώς επειδή πιστεύει ορθά.

Εάν, λοιπόν, νομίζουν ότι, ακόμη και πριν γίνει άνθρωπος και υπομείνει τον σταυρό, ο Σωτήρας δεν ήταν Κύριος και Βασιλιάς, αλλά τότε άρχισε να είναι Κύριος, ας γνωρίζουν ότι προφέρουν και πάλι φανερά τα λόγια του Σαμοσατέως. Εάν όμως, όπως διαβάσαμε και προείπαμε στα προηγούμενα, είναι Κύριος και Βασιλιάς αιώνιος, εφόσον ο Αβραάμ τον προσκυνούσε ως Κύριο, και ο Μωυσής έλεγε: «Και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό»· και ο Δαβίδ έψαλλε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου»· και, «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων»· είναι φανερό πως, και πριν γίνει άνθρωπος, ήταν Βασιλιάς και Κύριος αιώνιος, υπάρχοντας ως εικόνα και Λόγος του Πατέρα. Εφόσον δε ο Λόγος είναι αιώνιος Κύριος και Βασιλιάς, είναι και πάλι ολοφάνερο ότι ο Πέτρος δεν έλεγε πως έχει δημιουργηθεί η ουσία του Υιού, αλλά αναφερόταν στην κυριότητά του επάνω σε εμάς, η οποία επήλθε όταν έγινε άνθρωπος και, λυτρώνοντας τους πάντες με τον σταυρό, έγινε Κύριος και Βασιλιάς των πάντων. Εάν όμως φιλονικούν επειδή έχει γραφτεί η λέξη «εποίησε», μη θέλοντας να δεχτούν ότι το «εποίησε» ειπώθηκε ως ισοδύναμο με το «απέδειξε», είτε επειδή δεν το κατανοούν είτε εξαιτίας της χριστομάχου προαιρέσεώς τους, ας ακούσουν ότι, ακόμη και έτσι, τα λόγια του Πέτρου έχουν ορθό νόημα.

Διότι ο μεν Ησαΐας λέγει: «αιώνιος Θεός, ο οποίος κατασκεύασε τα άκρα της γης», η δε Σωσάννα έλεγε: «ο Θεός ο αιώνιος», ο δε Βαρούχ έγραφε: «θα κράξω προς τον αιώνιο Θεό κατά τις ημέρες μου»· και μετά από λίγο: «διότι εγώ ήλπισα στον αιώνιο σωτήρα μας, και ήλθε σε εμένα χαρά από τον Άγιο». Επειδή δε και ο απόστολος, γράφοντας προς τους Εβραίους, λέγει: «ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς του», ψάλλει δε και ο Δαβίδ στον ογδοηκοστό ένατο ψαλμό: «και η λαμπρότητα του Κυρίου ας είναι επάνω μας» και «στο φως σου θα δούμε φως», ποιος είναι τόσο ανόητος, ώστε να αμφιβάλλει για το ότι ο Υιός υπάρχει πάντοτε; Διότι πότε είδε κανείς φως χωρίς τη λαμπρότητα του απαυγάσματός του, ώστε να πει και για τον Υιό «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε» ή ότι «πριν γεννηθεί δεν υπήρχε»; Και εκείνο που λέγεται στον εκατοστό τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό προς τον Υιό: «η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων», δεν επιτρέπει σε κανέναν να αναλογιστεί ούτε το παραμικρό χρονικό διάστημα, κατά το οποίο δεν υπήρχε ο Λόγος. Διότι, εάν κάθε χρονικό διάστημα μετριέται μέσα στους αιώνες, και ο Λόγος είναι βασιλιάς και δημιουργός όλων των αιώνων, κατ' ανάγκην, εφόσον δεν υπάρχει ούτε το παραμικρό χρονικό διάστημα πριν από αυτόν, αποτελεί παραφροσύνη το να λέγει κάποιος για τον αιώνιο ότι «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε» και για τον Υιό ότι «προήλθε εκ του μη όντος».

Αλλά, λέγοντας αυτά οι άγιοι, δεν είχαν ανθρώπινες αντιλήψεις για τον Θεό, αλλά γνώριζαν ότι στην Αγία Γραφή η σημασία της λέξεως «πιστός» είναι διπλή: αφενός σημαίνει αυτόν που πιστεύει, αφετέρου τον αξιόπιστο. Και το μεν πρώτο ταιριάζει στους ανθρώπους, ενώ το δεύτερο στον Θεό. Πιστός, λοιπόν, είναι ο Αβραάμ, επειδή πίστεψε στον Θεό που του μίλησε· πιστός όμως είναι ο Θεός, επειδή, όπως ψάλλει ο Δαβίδ, «πιστός είναι ο Κύριος στους λόγους Του» και, όταν ομιλεί, είναι αξιόπιστος και «είναι αδύνατον να ψευσθεί». Και στο «εάν κάποια πιστή γυναίκα συντηρεί χήρες», ονομάζεται πιστή επειδή πιστεύει ορθά. «Πιστός» όμως είναι ο λόγος, επειδή αυτό που έχει λεχθεί πρέπει να γίνεται πιστευτό· διότι είναι αληθινό και δεν μπορεί να ισχύει διαφορετικά. Επομένως, και το ότι έχει γραφεί «όντας πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε» δεν έχει ομοιότητα με τους άλλους, ούτε σημαίνει ότι έγινε ευάρεστος επειδή πίστεψε, αλλά ότι, όντας Υιός του αληθινού Θεού, είναι πιστός και πρέπει και ο ίδιος να γίνεται πιστευτός σε όσα λέγει και πράττει, παραμένοντας άτρεπτος και αναλλοίωτος κατά την ανθρώπινη οικονομία και την ένσαρκη παρουσία Του.

Εάν, λοιπόν, νομίζουν ότι, ακόμη και πριν γίνει άνθρωπος και υπομείνει τον σταυρό, ο Σωτήρας δεν ήταν Κύριος και βασιλιάς, αλλά τότε έλαβε την αρχή του να είναι Κύριος, ας γνωρίζουν ότι εκστομίζουν ολοφάνερα πάλι τα λόγια του Σαμοσατέα. Αν όμως, όπως διαβάσαμε και προείπαμε στα προηγούμενα, είναι Κύριος και βασιλιάς αΐδιος, καθώς ο μεν Αβραάμ τον προσκυνούσε ως Κύριο, ο δε Μωυσής λέει: «και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θείο και πυρ παρά Κυρίου από τον ουρανό», και ο Δαβίδ ψάλλει: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου» και «ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου» και «η βασιλεία σου είναι βασιλεία πάντων των αιώνων», είναι ολοφάνερο ότι, και πριν γίνει άνθρωπος, ήταν βασιλιάς και Κύριος αΐδιος, υπάρχοντας ως εικόνα και Λόγος του Πατέρα. Εφόσον δε ο Λόγος είναι αΐδιος Κύριος και βασιλιάς, είναι πάλι προφανές ότι ο Πέτρος δεν έλεγε ότι έχει δημιουργηθεί η ουσία του Υιού, αλλά αναφερόταν στην κυριότητά του που πραγματοποιήθηκε σε εμάς, όταν έγινε άνθρωπος και, λυτρώνοντας τους πάντες με τον σταυρό, έγινε Κύριος και βασιλιάς των πάντων. Εάν, όμως, επειδή έχει γραφτεί το ρήμα «εποίησε» φιλονικούν, μη θέλοντας να εκληφθεί ως ταυτόσημο το «εποίησε» με το «απέδειξε», είτε επειδή δεν κατανοούν είτε εξαιτίας της χριστομάχου προαίρεσής τους, ας ακούσουν ότι και υπό αυτήν την έννοια τα λόγια του Πέτρου έχουν ορθό νόημα.

Δεν είπε: Αυτοί ή εκείνοι, αλλά: Οι λόγοι μου, δηλαδή όλοι ανεξαιρέτως, δεν πρόκειται να παρέλθουν. Διότι είναι γραμμένο: Πιστός είναι ο Κύριος σε όλους τους λόγους του· είτε όταν απαγορεύει κάτι, είτε όταν προστάζει, είτε όταν υπόσχεται, είτε όταν απειλεί, και είτε πρόκειται για την πράξη των απαγορευμένων, είτε για την παράλειψη των προσταγμένων. Διότι, για το ότι η παράλειψη των αγαθών έργων τιμωρείται εξίσου με την πράξη των κακών, θα αρκούσε βέβαια προς απόδειξη και βεβαίωση, τουλάχιστον για την ψυχή που δεν νοσεί από παντελή απιστία, η προαναφερθείσα κρίση του Πέτρου. Ο οποίος, χωρίς να πράξει κάτι απαγορευμένο, ούτε βέβαια παραλείποντας κάποιο τέτοιο πρόσταγμα που να φανερώνει ραθυμία ή καταφρόνηση εκείνου που το παραλείπει, αλλά επειδή μόνο δίστασε από ευλάβεια να αποδεχθεί την υπηρεσία και την τιμή από τον Δεσπότη, δέχθηκε τέτοια απειλή, την οποία δεν θα είχε αποφύγει, εάν, όπως έχει ήδη λεχθεί, δεν προλάβαινε την οργή με την ταχύτητα και τη σφοδρότητα της διόρθωσης.

Εάν, λοιπόν, ο Κύριος είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του, και όλες οι εντολές Του είναι αξιόπιστες, εδραιωμένες στον αιώνα του αιώνος, φτιαγμένες με αλήθεια και ευθύτητα, αποτελεί φανερή έκπτωση από την πίστη και κατηγορία υπερηφάνειας, είτε το να αθετεί κανείς κάτι από τα γεγραμμένα, είτε το να εισάγει κάτι από τα μη γεγραμμένα. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έχει πει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη δική μου φωνή»· και πριν από αυτό έχει πει: «Σε ξένο όμως δεν πρόκειται να ακολουθήσουν, αλλά θα τραπούν σε φυγή από αυτόν, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων». Επίσης, ο Απόστολος, χρησιμοποιώντας ένα ανθρώπινο παράδειγμα, απαγορεύει με ακόμη μεγαλύτερη σφοδρότητα το να προσθέσει ή να αφαιρέσει κανείς κάτι στις θεόπνευστες Γραφές, με τα εξής λόγια: «Όμως ακόμη και ανθρώπου επικυρωμένη διαθήκη κανείς δεν την αθετεί, ούτε προσθέτει σε αυτήν».

«Διότι αν αυτό που καταργείται υπήρξε με δόξα, πολύ περισσότερο αυτό που παραμένει είναι εν δόξη.» Έτσι, κι αν από τα προειρημένα διδαχθήκαμε να αναγνωρίζουμε και να ομολογούμε με ακλόνητη πίστη ως πιο βέβαια αυτά που έχουν ειπωθεί στο Ευαγγέλιο, ωστόσο ας θυμηθούμε πάλι τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν.» Θα αρκούσαν βέβαια τα λόγια του Κυρίου περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, για να στηρίξουν τις καρδιές μας εν Πνεύματι Αγίω και ηγεμονικώ, ώστε να στεκόμαστε χωρίς κανένα δισταγμό και απόλυτα σταθερά απέναντι σε κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού· για να βοηθήσουμε όμως και την αδυναμία ορισμένων, θα ήταν συνετό να παραθέσουμε τη μαρτυρία ενός ή δύο από τους πολλούς. Ο Δαβίδ λοιπόν λέει: «Πιστές είναι όλες οι εντολές του, στηριγμένες στους αιώνες των αιώνων, καμωμένες με αλήθεια και ευθύτητα»· και πάλι: «Ο Κύριος είναι πιστός σε όλα τα λόγια του και όσιος σε όλα τα έργα του», καθώς και πολλά παρόμοια. Ο δε Ιηού στα βιβλία των Βασιλειών είπε: «Δείτε, ότι κανένας λόγος του Κυρίου δεν θα πέσει στη γη.»

ΑΛΛΟ. Ψάλλει ο Δαβίδ: «Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων.» Εάν δε ο κάθε χρόνος μετράται μέσα στους αιώνες, και μέσα σε αυτούς βασιλεύει ο Λόγος, δεν υπήρξε επομένως χρόνος κατά τον οποίο δεν υπήρχε ο Υιός.

Απόδειξη από τη θεία Γραφή, ότι ο Λόγος ήταν πάντοτε Κύριος και βασιλιάς. Ο Αβραάμ τον προσκυνούσε, αποκαλώντας τον Κύριο. Ο Μωυσής ομοίως λέει: «Και ο Κύριος έβρεξε από τον Κύριο φωτιά και θειάφι πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα.» Ο Ψαλμωδός πάλι: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου.» Και πάλι: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα. Γι' αυτό σε έχρισε· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Και πάλι: «Η βασιλεία σου, βασιλεία όλων των αιώνων.» Εάν λοιπόν και πριν από τη σάρκωσή του ο Λόγος του Θεού ήταν βασιλιάς και Κύριος, πώς δεν θα ήταν κάποιος ένοχος για το έγκλημα της βλασφημίας, εάν απέδιδε στην ουσία του το ότι έχει δημιουργηθεί; Διότι έγινε Κύριος δικός μας, εμάς που έχουμε επιγνώσει τον Δεσπότη μας, όταν, αφού αγόρασε τους πάντες με το δικό του αίμα, αναδείχθηκε Χριστός και Κύριος.

Διότι, ανάλογα με το μέτρο της πίστεως, κατοικεί και η χάρη στην ψυχή. Διότι ο Κύριος είναι πιστός σε όλα τα λόγια του, και όσιος σε όλα τα έργα του. Σφυρήλατες σάλπιγγες ήχησαν στα στρατόπεδα των υιών του Ισραήλ στην έρημο· το κήρυγμα όμως των Αποστόλων έφτασε σε όλα τα έθνη. Σαν τη σάλπιγγα που δίνει το σύνθημα είναι ο πιστός άνθρωπος.

Διότι, εάν εκείνους που έχουν κυριευθεί από αυτήν την αισχρότητα και δεν έχουν μετανοήσει, δεν πρόκειται να τους κρίνει ο Θεός, σύμφωνα με τον ανόητο ισχυρισμό τους, τότε θα πάψει να υπάρχει κάθε δίκαιη κρίση του Θεού. Δεν συμβαίνει όμως έτσι, δεν είναι έτσι. Μη γένοιτο! Διότι ο Κύριος είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του, και όσιος σε όλα τα έργα Του. Διότι, αν πρόκειται να δώσουμε λόγο για κάθε ανωφελή λόγο την ημέρα της κρίσεως, πολύ περισσότερο θα λογοδοτήσουμε για τις βέβηλες πράξεις, εάν βέβαια δεν εξευμενίσουμε μέσω της μετάνοιας τον δίκαιο και αλάνθαστο Κριτή. Και πώς, όταν ακούνε τα λόγια του Αποστόλου, δεν κοκκινίζουν από ντροπή, τα οποία λένε: «Διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό»; Δικαίως έχει ειπωθεί για αυτούς: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός, μέσω των επιθυμιών της καρδιάς τους, στην ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους». Και πάλι λέει: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε ατιμωτικά πάθη· διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική σχέση με την παρά φύση· ομοίως και οι άνδρες, αφού εγκατέλειψαν τη φυσική σχέση με τη γυναίκα, φλέγονταν από το πάθος τους ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες διαπράττοντας την ασχημοσύνη, και λαμβάνοντας στον ίδιο τους τον εαυτό την οφειλόμενη ανταπόδοση της πλάνης τους».

Και τους είπε: Αυτά λέει ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ: Ας ζώσει ο καθένας τη ρομφαία του στον μηρό του και περάστε από πύλη σε πύλη, και ας σκοτώσει καθένας τον πλησίον του και καθένας τον αδελφό του και καθένας τον πιο στενό του συγγενή. Και έπραξαν οι γιοι του Λευί όπως ακριβώς τους μίλησε ο Μωυσής, και έπεσαν από τον λαό εκείνη την ημέρα περίπου τρεις χιλιάδες άνδρες. Και τους είπε ο Μωυσής: Αφιερώσατε τα χέρια σας σήμερα στον Κύριο, ο καθένας σας εις βάρος του αδελφού του, για να δοθεί σε εσάς ευλογία. Ο Ιώβ, από την άλλη πλευρά, φροντίζοντας για τα παιδιά του, πρόσφερε θυσίες υπέρ αυτών καθημερινά, ώστε να είναι καθαροί όχι μόνο από τα προφανή αμαρτήματα, αλλά και από αυτά της διανοίας. Με τέτοιον υπέρτατο ζήλο φρόντιζαν οι δίκαιοι να παρουσιάσουν στον Κύριο άμωμο τον καρπό της κοιλίας τους. Τον Ηλί, αντιθέτως, που ήταν χαλαρός και αμελής ως προς τη διόρθωση των παιδιών του, δεν τον γλίτωσε από την οργή του Θεού ούτε τα σεβάσμια γηρατειά του, ούτε η παλαιά του παρρησία, ούτε το ιερατικό του αξίωμα. Όταν, λοιπόν, ακούμε τις θείες Γραφές και αρχίσει ο Εχθρός να σπέρνει κρυφά κάτι από τα δικά του στη διάνοιά μας, όντας θεμελιωμένοι στην πίστη ας του πούμε: πιστός είναι ο Κύριος σε όλους τους λόγους Του και όσιος σε όλα τα έργα Του.

Πιστός είναι ο Κύριος στους λόγους Του. Ονομάζεται δε πιστός ο Θεός όχι επειδή μετέχει στην πίστη, αλλά επειδή είναι αξιόπιστος· διότι όλα όσα λέει γίνονται· σύμφωνα με το: «Ο ίδιος είπε· δεν θα το πράξει και δεν θα εμμείνει σε αυτό;»· λέει δε και το εξής: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δε λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν».

Διότι, επειδή αρχικά η αμαρτία κλόνιζε τη γη, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν αναστήθηκε, όπως είχε προείπει, τη στερέωσε με το ξύλο του σταυρού, ώστε να μη βαδίζει πλέον στο ολίσθημα της απώλειας ούτε να ταράσσεται από τις θύελλες της πλάνης. Ως μάρτυρα δε αυτού του λόγου ας επικαλεστούμε τον μακάριο Παύλο, ο οποίος λέγει τα εξής: Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία. Γι' αυτό και ο ψαλμωδός λέγει: Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε, από τον αιώνα εσύ υπάρχεις, και: Η βασιλεία σου είναι βασιλεία αιώνια, η οποία δεν θα φθαρεί, και πάλι: Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και πάλι: Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν πολλά νησιά, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους 〈αιώνας των αιώνων, αμήν.〉

Έπειτα ας εξετάσουμε και τούτο: η βασιλεία αναγνωρίζεται οπωσδήποτε από την εξουσία επί των υπηκόων. Τι είναι λοιπόν το υπήκοο της βασιλεύουσας φύσης; Ο λόγος εννοεί οπωσδήποτε τους αιώνες και όσα υπάρχουν μέσα σε αυτούς· διότι «η βασιλεία σου», λέγει, «είναι βασιλεία πάντων των αιώνων». Και λέγοντας αιώνες, περιλαμβάνει, ξεκινώντας από το περιέχον, όλη την κτίση που έχει συσταθεί μέσα σε αυτούς, τόσο την ορατή όσο και την αόρατη· διότι μέσα σε αυτούς κτίστηκαν τα πάντα δια του ποιητή των αιώνων. Εάν λοιπόν η βασιλεία νοείται πάντοτε μαζί με τον βασιλέα, και η υποχείρια φύση ομολογείται ως κάτι διαφορετικό από την άρχουσα, ποια είναι η ατοπία αυτών που αντιφάσκουν προς τον εαυτό τους, οι οποίοι από τη μία αποδίδουν το χρίσμα στον κατά φύση βασιλέα ως αξίωμα, και από την άλλη υποβιβάζουν αυτό ακριβώς το χρίσμα στην υποχείρια τάξη ως κατώτερο στην αξία; Διότι, εάν μεν ως προς τη φύση του ανήκει στους υπηκόους, πώς εναρμονίζεται με το αξίωμα της βασιλείας του Μονογενούς, γινόμενο χρίσμα βασιλείας; Εάν δε ο ηγεμονικός χαρακτήρας του αποδεικνύεται από το ότι συμπεριλαμβάνεται στη μεγαλοπρέπεια της βασιλείας, ποια είναι η ανάγκη να καθαιρείται πλήρως σε ιδιωτική και δουλική ταπεινότητα, συγκαταλεγόμενο στη δουλεύουσα κτίση; Διότι βεβαίως δεν είναι δυνατόν, προβάλλοντας και τους δύο αυτούς ισχυρισμούς περί αυτού, να λέγει κανείς την αλήθεια και στα δύο, ότι δηλαδή είναι και ηγεμονικό και υποχείριο. Διότι, εάν μεν ηγεμονεύει, δεν εξουσιάζεται· εάν δε δουλεύει, δεν κατανοείται πλέον μαζί με τη βασιλεύουσα φύση.

τη μνήμη: Διότι ποιος από τους πιστούς μπορεί να παραδώσει στη λήθη το πλήθος της αγαθότητας του Θεού, την οποία έδειξε προς τον άνθρωπο; και με τη δικαιοσύνη: Οι άγιοι τότε θα αγαλλιάσουν με τη δικαιοσύνη του Θεού, λαμβάνοντας τον μισθό τους. οικτίρμων: Ο προφήτης, δια του Πνεύματος, έχοντας προδεί τα ελέη [και τους οικτιρμούς] του Θεού, δοξάζει τον Θεό. αγαθός: Αναφέρεται στους αγίους, οι οποίοι με την υπομονή κατακόσμησαν τους βίους τους. και οι οικτιρμοί: Σε όλη την κτίση, όλα όσα εδημιούργησε, σώζονται με τους οικτιρμούς του Θεού. ας δοξολογήσουν (εξομολογηθούν): Εννοεί τον άνθρωπο, επειδή είναι έργο του Θεού· διότι με τα χέρια του Θεού πλάστηκε ο άνθρωπος, ώστε οφείλει να δοξολογεί τον Θεό. και οι όσιοι: Οι απόστολοι· διότι είναι αληθινά όσιοι. δόξαν: Διότι αυτοί κήρυξαν τη δόξα του Θεού και τη βασιλεία Του στον κόσμο. και τη δυναστεία: Διότι οι απόστολοι δίδαξαν στα έθνη [τη δύναμη του Θεού], βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. του να κάνουν γνωστό: Για να διδάξουν στους υιούς των ανθρώπων το μυστήριο της ενανθρωπήσεως. και τη δόξα: Διότι οι απόστολοι φανέρωσαν στα έθνη τη δόξα της βασιλείας του Χριστού. η βασιλεία: Διότι η βασιλεία του Χριστού (του Θεού) εκτείνεται σε ατελεύτητους αιώνες που ποτέ δεν λαμβάνουν τέλος.

«και η δεσποτεία» Διότι σε κάθε γενεά είναι Δεσπότης, ως Θεός, αυτών που υπήρξαν και αυτών που γίνονται (ή έχουν γίνει). «πιστός» Διότι ο Θεός είναι αψευδής στα πάντα. «και όσιος» Διότι όλα τα έργα του Κυρίου είναι λαμπρά, επιφανή και πλήρη, επειδή προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος διασφαλίζει τους πάντες· διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, αλλά τη μετάνοια, όπως ακριβώς ανέστησε και τον λαό από τα έθνη και ανορθώνει τους πάντες. «υποστηρίζει» Διότι όσοι είχαν πέσει λόγω της ασέβειας, ανορθώθηκαν μέσω της πίστης κατά την παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). «οι οφθαλμοί» Είτε των ανθρώπων είτε των ζώων· τα μάτια όλων προσβλέπουν στον Θεό. «και συ δίδεις» Διότι ο Θεός δίνει σε όλους τροφή και ζωή στον κατάλληλο καιρό με αφθονία. «ανοίγεις» Διότι όταν ο Θεός ανοίξει τα σπλάχνα του, που είναι το κραταιό του χέρι, όλα τα κινούμενα (ή συγκρατούμενα) χορταίνουν (ή γεμίζουν) από ζωή. «δίκαιος» Διότι όλες οι οδοί του Κυρίου (του Θεού) είναι έλεος, αλήθεια και δικαιοσύνη για όσους τις επιζητούν. «και όσιος» Ως Θεός άμεμπτος και αναμάρτητος. «εγγύς» Διότι καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί. «πάσι» Διότι ο Θεός δεν εισακούει όσους βρίσκονται σε υποκρισία και δόλο, αλλά αυτούς που έχουν αληθινή καρδιά. «θέλημα» Διότι πάντοτε ο Θεός αποδέχεται αυτούς που τον ευλαβούνται και εκπληρώνει τα θελήματά τους. «και της δεήσεως» Δέχεται τις δεήσεις των αγίων, τους οποίους αυτός αγαπά, και τους σώζει από κάθε κακό.

Εσύ ζητάς την εκατοστή, εγώ όμως σου δίνω το εκατονταπλάσιο. Έπειτα δανείζεσαι, Κύριε; Και δανείζεσαι από εμένα εδώ την ελεημοσύνη προς τον φτωχό, για να μου τα ανταποδώσεις πότε; Απαιτώ τα συμφωνηθέντα, θέλοντας να εξασφαλίσω τη συναλλαγή. Δώσε μου τον χρόνο της ανταπόδοσης· όρισε την προθεσμία της είσπραξης. Βεβαίως κάτι τέτοιο είναι περιττό, διότι πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια Του. Επειδή όμως είναι συνήθεια και πρόθεση εκείνου που δανείζεται με καλή πίστη να υπολογίζει τον χρόνο και να ορίζει τις ημέρες, άκου πότε και πού σου επιστρέφει την οφειλή Εκείνος που δανείστηκε μέσω του φτωχού. Όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου επί του θρόνου της δόξας Του, και στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά Του, τα δε ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά: εδώ πρόσεξε πώς ο οφειλέτης δείχνεται ευγνώμων προς τον δανειστή, πώς αυτός που δανείστηκε επιστρέφει το χρέος με πολλή χάρη: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

θʹ. Όλα αυτά έχουν λεχθεί περί της βασιλείας Του, ότι είναι ατελεύτητη (διότι αυτό σημαίνει το «εις τον αιώνα του αιώνος»), ότι είναι ένδοξη, ότι είναι υψηλή, ότι είναι κραταιά και ισχυρή. Και πάλι ότι είναι άναρχη, όταν λέει: «Η βασιλεία σου, βασιλεία πάντων των αιώνων». Όπως λοιπόν ο θρόνος αποτελεί σύμβολο της βασιλείας, έτσι και η ράβδος είναι σύμβολο και της βασιλείας και της δικαστικής εξουσίας. Γι' αυτό λέει: «Ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου». Διότι εκεί το δίκαιο είναι καθαρό, εκεί το ορθό είναι καθαρό, τίποτε εκεί δεν επισκιάζεται. Ας τα ακούσουν αυτά οι μαινόμενοι και οι παράφρονες· ή μάλλον αυτοί που είναι χειρότεροι από τούτους.

Δʹ. Πρέπει, λοιπόν, συνεχώς να αντηχεί μέσα τους και να τους ενσταλάζεται η διδασκαλία περί αυτών. Έπειτα, επειδή μίλησε για τη δόξα και τη μεγαλοπρέπεια της βασιλείας, και την προσπέρασε χωρίς να τη διευκρινίσει, επανέρχεται και εξηγεί, στο μέτρο που του είναι δυνατόν, τι είναι η δόξα, προσθέτοντας: «Η βασιλεία σου είναι βασιλεία πάντων των αιώνων». Όχι μόνο των παρόντων, λέει, αλλά και των μελλοντικών· διότι είναι ατελεύτητη και άπειρη, και η μόνη που κατέχει την αιωνιότητα. «Και η δεσποτεία σου σε κάθε γενεά και γενεά». Παρατήρησε και από αυτό το σημείο τον ατελεύτητο χαρακτήρα της. Εκτείνεται παντού στην οικουμένη, παντού στους αιώνες, παντού στους χρόνους. «Πιστός είναι ο Κύριος σε όλα τα λόγια του, και όσιος σε όλα τα έργα του»· αφού μίλησε για το ατελεύτητο, το σταθερό, το παγιωμένο και το ακλόνητο της βασιλείας, αναφέρει επίσης και τη στερεότητα των λόγων Του. Διότι η λέξη «πιστός» σημαίνει ακριβώς αυτό: βέβαιος, αληθινός. Αν λοιπόν είναι πιστός, οπωσδήποτε θα πραγματοποιηθούν όσα έχουν ειπωθεί από Αυτόν. Και όπως ακριβώς η βασιλεία Του είναι αδιάπτωτη και δεν έχει τέλος, έτσι και οι λόγοι Του είναι στερεοί και σταθεροί. Ούτε, επομένως, εκείνη διακόπτεται ποτέ, ούτε αυτοί διαψεύδονται. Εάν όμως δεν διαψεύδονται, πρέπει οπωσδήποτε να ακολουθήσουν τα έργα. Αν πάλι κάπου είπε κάτι και δεν έγινε, και αυτό αποτελεί απόδειξη της αλήθειάς Του· διότι λέει: «Κάποια στιγμή θα μιλήσω εναντίον έθνους και βασιλείας, για να κατασκάψω και να ξεριζώσω· και εάν μετανοήσουν για την κακία τους, θα αλλάξω γνώμη κι εγώ για τα όσα είπα ότι θα τους κάνω».

Συγχώρησε κι εσύ τα σφάλματα του πλησίον σου. Εάν όμως εσύ δεν συγχωρήσεις τα παραπτώματα του αδελφού σου, ούτε τα δικά σου θα συγχωρήσει ο Δεσπότης· διότι είπε: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας». Και όλοι γνωρίζουμε ότι δεν ψεύδεται, διότι είναι αψευδής και πιστός σε όλους τους λόγους Του. Να είσαι λοιπόν έτοιμος, περιμένοντας κάθε ημέρα εκείνον που πρόκειται να ζητήσει την ψυχή σου. Μη μετανοήσεις σήμερα και αύριο το λησμονήσεις· μην κλάψεις σήμερα και αύριο χορέψεις· μη νηστέψεις σήμερα και αύριο εμφανιστείς μεθυσμένος, να σε περιφέρουν οι άλλοι· μην αγρυπνήσεις σήμερα και αύριο αφεθείς στη ραθυμία· αντίθετα, να μεριμνάς για τη σωτηρία σου, ώστε να στεφανωθείς. Μη νοθεύσεις την αρετή, μην αποφύγεις τον κόπο, για να μη στερηθείς τα στεφάνια. Να μισήσεις κάθε χαρά αυτού του κόσμου και τη δόξα του. Και πες μαζί με τον Δαβίδ: «Την αδικία εμίσησα και εβδελύχθηκα, ενώ τον νόμο Σου τον αγάπησα»· και, «Από κάθε πονηρό δρόμο εμπόδισα τα πόδια μου. Ορκίστηκα και έλαβα τη σταθερή απόφαση να φυλάξω τις εντολές Σου». Φρόντισε, λοιπόν, να είσαι πάντοτε έτοιμος, ώστε όταν έλθει εκείνος που θα ζητήσει την ψυχή σου, να σε βρει έτοιμο μέσα στη μετάνοια· κι εγώ σου εγγυώμαι ότι δεν πρόκειται να σε χωρίσει από εκείνους που σώζονται. Να τηρείς πάντοτε την εντολή του Κυρίου: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό».

Αυτά ορίζουμε με την προσταγή και την αυθεντία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έθεσε πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να παρέλθει· αυτού που έκλεισε την άβυσσο και την σφράγισε με το φοβερό και ένδοξο όνομά του. Ας ευλαβείται όλη η γη ενώπιον του προσώπου του, διότι είναι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να του αντισταθεί; Και, «Φοβερό είναι το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού»· διότι κάθε πνοή και κτίση περικλείεται στο χέρι του, και η βασιλεία του είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και η δεσποτεία του σε κάθε γενεά. Δόξα στην Παναγία Τριάδα, τον Θεό μας, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ ΤΑ ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ. ΣΤΟΙΧΕΙΟ Α΄. Τίτλος πρώτος. — Περί της αΐδιας θεότητας της αγίας και ομοουσίου Τριάδος· και ότι ένας και μόνος πάνω απ' όλους είναι ο Θεός. «Είπε ο Θεός: Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα, και καθ' ομοίωσιν.» «Είπε ο Θεός: Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς.» «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους, ώστε να μην καταλαβαίνει ο καθένας τη φωνή του πλησίον του.» «Άκου, Ισραήλ· ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος.» «Δείτε, ότι εγώ είμαι, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα.» «Ποιος είναι Θεός εκτός από τον Κύριό μας, ή ποιος είναι Θεός εκτός από τον Θεό μας;» «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους.» «Ο δε Θεός είναι βασιλιάς μας προ των αιώνων.» «Δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε, και δεν υπάρχουν έργα σαν τα δικά σου.» «Κύριε, εσύ έγινες καταφυγή για εμάς από γενιά σε γενιά.» «Η βασιλεία σου είναι βασιλεία πάντων των αιώνων» και τα λοιπά. «Κατά το έτος που πέθανε ο βασιλιάς Οζίας, είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, και ο οίκος ήταν γεμάτος από τη δόξα του. Και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του· έξι φτερούγες είχε το ένα, και έξι φτερούγες το άλλο· και με τις δύο σκέπαζαν τα πρόσωπά τους, με τις δύο σκέπαζαν τα πόδια τους, και με τις δύο πετούσαν.»

Σύμφωνα με αυτό και ο Μέγας Βασίλειος δίνει εντολή λέγοντας: «Πρέπει να μένει απαράβατη η παράδοση που έχει παραδοθεί εν τω ζωοποιώ Πνεύματι, στην οποία η προσθήκη ή η αφαίρεση του παραμικρού αποτελεί προφανώς έκπτωση από την αιώνια ζωή. Διότι, αν πρέπει κάθε φορά να συντάσσουμε διαφορετικές ομολογίες πίστεως και να αλλοιώνονται ανάλογα με τους καιρούς, τότε είναι ψευδής η απόφαση εκείνου που είπε: “ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα”· και πάλι: “να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που παραλάβατε, είτε προφορικά είτε δι' επιστολής”· και ξανά: “ακόμη κι αν εμείς, ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα”· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, αν ο Κύριος είναι αξιόπιστος σε όλα τα λόγια Του, και όλες οι εντολές Του είναι αξιόπιστες, στηριγμένες εις τον αιώνα του αιώνος, φτιαγμένες με αλήθεια και ευθύτητα, αποτελεί φανερή έκπτωση από την πίστη και κατηγορία υπερηφάνειας, είτε το να αθετεί κανείς κάτι από τα γεγραμμένα, είτε το να εισάγει κάτι από τα μη γεγραμμένα».

Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων και η δεσποτεία σου σε κάθε γενεά και γενεά».

Η βασιλεία σου, λέει, η οποία δεσπόζει στα πάντα, δεν έχει ούτε τέλος ούτε αρχή. Διότι μέσω αυτής κυρίως και οι βασιλείς βασιλεύουν και οι τύραννοι κυβερνούν τη γη. «Ο Κύριος είναι πιστός», αληθινός, «σε όλα τα λόγια του και όσιος», άμεμπτος, «σε όλα τα έργα του. Ο Κύριος στηρίζει όλους εκείνους που πέφτουν». Διότι δεν θέλει να πέφτει κανείς, αλλά και υποστηρίζει όσους θέλουν να μην πέφτουν· ενώ όσοι πέφτουν, πέφτουν από δική τους κακή θέληση. «Και ανορθώνει όλους τους συντριμμένους», δηλαδή αυτούς που προσέρχονται σε αυτόν μέσω της μετανοίας. «Τα μάτια όλων», και των ανθρώπων και των κτηνών, «ελπίζουν σε σένα, και συ δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Δεν διαψεύδονται ως προς την ελπίδα τους, αλλά παρέχεις την κατάλληλη τροφή στον καθένα. Σε καιρό πείνας πεθαίνουν πάρα πολλοί, όχι επειδή αδυνατεί αυτός που τρέφει, αλλά εξαιτίας της υπερβολής της αμαρτίας. Αλλά από υπερβολική αγαθότητα, «ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία». Έτσι, λέει, ευδοκείς να χορταίνεις με τροφή κάθε ζωντανή θνητή φύση. «Ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται» από καρδιάς, «και θα εισακούσει τη δέησή τους και θα τους σώσει. Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσους τον αγαπούν», δηλαδή από αόρατους εχθρούς και κινδύνους, «και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς».

νθ΄. Ας προσέξουν δε και τούτο οι αβασίλευτοι, ότι το όνομα «βασιλεύς» δεν συγκαταλέγεται σε εκείνα που λέγονται απόλυτα και ανεξάρτητα, αλλά σε εκείνα που αναφέρονται σε κάτι άλλο και εξετάζονται σε σχέση με αυτό. Διότι δεν θα μπορούσε να νοηθεί βασιλιάς, χωρίς εκείνους που υπάγονται στη βασιλεία του, ούτε άρχοντας, χωρίς τους αρχόμενους. Επειδή, όταν τεθεί υποχρεωτικά η μία από αυτές τις προσωνυμίες, εισάγεται μαζί της και η άλλη, όπως ακριβώς, όταν αναιρείται η μία, συναναιρείται και η άλλη. Διότι έτσι όσα μετέχουν σε αυτού του είδους τα ονόματα, ως επί το πλείστον, συσχετίζονται μεταξύ τους και συνδέονται. Έτσι ώστε ούτε το ένα να νοείται χωρίς το άλλο, ούτε πάλι το άλλο να υφίσταται χωρίς το ένα. Εάν, λοιπόν, είναι αληθινές οι θεοφάνειες που έγιναν στους αγίους προφήτες από το Άγιο Πνεύμα, όπως άλλωστε είναι αληθινές, ο Χριστός και Θεός μας, ο οποίος προσαγορεύεται από αυτούς ως βασιλεύς, είναι οπωσδήποτε βασιλεύς κάποιων, δηλαδή προφανώς αυτών επί των οποίων βασιλεύει. Διότι, ως Θεός και Δημιουργός των συμπάντων, είναι βασιλεύς των πάντων· επειδή Αυτός είναι που δεσπόζει με τη δύναμή Του εις τον αιώνα, και τα σύμπαντα είναι δούλα Του, και η βασιλεία Του είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και η δεσποτεία Του παραμένει σε κάθε γενεά και γενεά.

Ξεκινώ, λοιπόν, το εγχείρημα όχι έχοντας θάρρος στη δική μου σοφία, ούτε φιλοδοξώντας να επιδείξω τη θύραθεν γνώση που απέκτησα από ανθρώπινη διδασκαλία (διότι δεν αγνοώ τη διπλή άγνοια που με διακρίνει, η οποία προέρχεται τόσο από φυσική αδυναμία όσο και από ραθυμία της προαιρέσεως), αλλά έχοντας επικαλεστεί τον Λόγο που ήταν εν αρχή και προς τον Θεό και ήταν Θεός, την ίδια τη Σοφία, το αληθινό φως που φωτίζει και δίνει σοφία στους τυφλούς, και έχοντας ζητήσει από Αυτόν λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου και έχοντας πιστέψει ότι έλαβα, σύμφωνα με την απολύτως αληθινή υπόσχεσή Του, όχι μόνο λόγο αλλά και στόμα και σοφία ακαταμάχητη. Οχυρωμένος με αυτήν ακριβώς την πίστη, προχωρώ πλέον με θάρρος στους λόγους υπέρ της αληθείας, γνωρίζοντας ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να πω τίποτα δικό μου, ή μάλλον ούτε καν θα μιλήσω εγώ, αλλά, για να μιλήσω προφητικά, θα ακούσω όσα θα μου πει Εκείνος, ο οποίος είναι πιστός σε όλους τους λόγους Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, Εκείνος που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του Οποίου το μωρό είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και ο οποίος εξέλεξε τα μωρά του κόσμου και μέσω αυτών καταντρόπιασε τους σοφούς, και, όπως προείπε, κατέστρεψε τη σοφία τους και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνταν συνετοί, του Οποίου τα μυστήρια αποκρύφθηκαν μεν από τους σοφούς και τους συνετούς, αποκαλύφθηκαν δε στα νήπια.

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».