Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 144:15

Υπέρ των κρυφίων. Ότι θα γεννηθεί από κοιλία παρθένου: «Από την κοιλία της Μαριάμ σε γέννησα», όπως λέει το εβραϊκό. Ότι στον ποταμό με τον Ιωάννη θα περάσει για το βάπτισμα: «Μέσα από τον ποταμό θα περάσουν με τα πόδια». Ότι τα ύδατα θα φοβηθούν βλέποντας τον Θεό να βαπτίζεται από άνθρωπο: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, και φοβήθηκαν». Ότι ο Πατέρας θα δώσει μαρτυρία για τον βαπτισθέντα: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ». Περί της περιστεράς που κατήλθε από τον ουρανό επάνω του: Εκεί υπάρχουν «φτερούγες περιστεράς περιηργυρωμένες». Περί των σημείων και των τεράτων: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα τέρατα που έκανε επί της γης». Ότι τότε θα παύσουν οι πόλεμοι και οι πολυαρχίες: «Αυτός που καταργεί τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης». Ότι θα κάνει τους τυφλούς ομολογητές του: «Ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς». Ότι θα θεραπεύσει τους χωλούς: «Ο Κύριος ανορθώνει τους καταβεβλημένους». Για τον παράλυτο: «Όλο το κρεβάτι του το ανέστρεψας κατά την αρρώστια του», λέγοντάς του: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα». Ότι θα αποδώσει στη χήρα τον νεκρό υιό της: «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει». Ότι θα θρέψει χιλιάδες από πέντε άρτους: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Ότι θα επιτιμήσει τους δαίμονες: «Επιτίμησε τα θηρία του δάσους».

Διότι οι περισσότεροι έχουμε ανάγκη από τέτοια, ώστε, περιφρονώντας τον πλούτο της χρηστότητας και της μακροθυμίας Του, να μη θησαυρίσουμε για τους εαυτούς μας, εξαιτίας της σκληρότητας και της αμετανόητης καρδιάς μας, οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού. Διότι κάτι τέτοιο βρίσκουμε και στον Ψαλμωδό: «Χρηστός είναι ο Κύριος προς όλους». Και αφού είπε πολλά περί χρηστότητας (ότι στηρίζει αυτούς που καταπίπτουν, ότι δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό), δεν σταμάτησε σε αυτά, αλλά προσθέτει: «Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσοι Τον αγαπούν, και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς». Έτσι λοιπόν και εδώ, ενώ τα όσα ειπώθηκαν φανέρωσαν πολλή χρηστότητα προς εκείνους που επιστρέφουν στον Θεό, από άλλη αφετηρία προβάλλονται απειλητικά και πάλι τα πιο πικρά.

Έτσι λοιπόν συμβαίνει και εδώ: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, και έγινε κοινωνός της βουλής του;» «Διότι ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και του δείχνει τα πάντα.» Αυτός είναι που συγκρατεί τη γη και την περιβάλλει· αυτός που οδήγησε τα πάντα σε τάξη και αρμονία· αυτός που έδωσε στα βουνά ισορροπία, και στα ύδατα μέτρα, και καθόρισε για όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο την οικεία τους τάξη· αυτός που περιέχει ολόκληρο τον ουρανό με ένα μικρό μέρος της συνολικής του δύναμης, την οποία ο προφητικός λόγος ονόμασε μεταφορικά σπιθαμή. Γι' αυτό, πολύ ταιριαστά πρόσθεσε ο απόστολος το: «Εξ αυτού και δι' αυτού και εις αυτόν τα πάντα». Διότι από αυτόν προέρχεται για τα όντα η αιτία της υπάρξεώς τους, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός. Μέσω αυτού παρέχεται στα πάντα η διατήρηση και η σύσταση, καθώς αυτός δημιούργησε τα πάντα και χορηγεί με μέτρο στο καθένα από τα δημιουργήματα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία του. Γι' αυτό ακριβώς και προς αυτόν είναι στραμμένα τα σύμπαντα, αποβλέποντας με έναν ακατάσχετο πόθο και άρρητη στοργή προς τον αρχηγό και χορηγό της ζωής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Οι οφθαλμοί όλων ελπίζουν σε σένα». Και πάλι: «Τα πάντα από σένα προσδοκούν». Και: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου, και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου». Εάν όμως προβάλλουν ενστάσεις απέναντι σε αυτή μας την ερμηνεία, ποια λογική θα τους απαλλάξει από το να περιπέσουν ολοφάνερα σε αντιφάσεις με τον ίδιο τους τον εαυτό;

Θυμήσου, Κύριε, τον αέρα και τους καρπούς της γης. Θυμήσου, Κύριε, τις βροχές και τα σπαρτά της γης. Θυμήσου, Κύριε, τη σύμμετρη άνοδο των νερών των ποταμών. Εύφρανε πάλι και ανακαίνισε το πρόσωπο της γης· πότισε άφθονα τα αυλάκια της· πλήθυνε τα γεννήματά της. Χορήγησέ το σε εμάς για σπορά και για θερισμό, και τώρα, ευλογώντας, ευλόγησέ το. Οικονόμησε τη ζωή μας. Ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς σου, για τους φτωχούς του λαού σου, για τη χήρα και το ορφανό, για τον ξένο και τον προσήλυτο, και για όλους εμάς που ελπίζουμε σε εσένα και επικαλούμαστε το όνομά σου το άγιο· διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό.

Εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Αναφέρει δε και ο Ευσέβιος ότι ο Θεός δεν είναι μόνο ιατρός των πεπτωκότων και θεραπευτής των συντριμμένων, αλλά και τροφοδότης των πάντων· γι' αυτό και τα μάτια όλων των λογικών και των άλογων όντων αναβλέπουν ψηλά σε αυτόν. Και καθώς τα πάντα αποβλέπουν προς αυτόν με κάποιες φυσικές αλλά και διδαγμένες ορμές, αυτός, ως αγαθός πατέρας, χορηγεί τις διάφορες τροφές με καταλληλότητα στους αντίστοιχους καιρούς, απλώνοντας σε όλους τη δημιουργική του χείρα, δηλαδή τη δύναμή του, και χορταίνει άφθονα και ανεμπόδιστα κάθε ζωντανό πλάσμα με την απόλαυση των αγαθών που Εκείνος δωρίζει.

Εύφρανε πάλι και ανακαίνισε το πρόσωπο της γης. Πότισε άφθονα τα αυλάκια της, πλήθυνε τα γεννήματά της· χορήγησέ τα σε εμάς για σπορά και για θερισμό, και τώρα με άφθονη ευλογία ευλόγησέ τα. Οικονόμησε τη ζωή μας. Ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς σου, για χάρη των φτωχών του λαού σου, για τη χήρα και το ορφανό, για τον ξένο και τον προσήλυτο, και για όλους εμάς που ελπίζουμε σε εσένα και επικαλούμαστε το άγιο όνομά σου. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Ενέργησε προς εμάς σύμφωνα με την αγαθότητά σου, εσύ που δίνεις τροφή σε κάθε σάρκα. Γέμισε με χαρά και ευφροσύνη τις καρδιές μας, ώστε, έχοντας πάντοτε σε όλα πλήρη αυτάρκεια, να αφθονούμε σε κάθε αγαθό έργο, για να πράττουμε το άγιο θέλημά σου.

«Ας κατέβει, λέγει, ο αγαπημένος μου στον κήπο του και ας φάει καρπό από τα δέντρα του». Ω, φωνή γεμάτη παρρησία! Ω, ψυχή φιλότιμη και μεγαλόδωρη που ξεπερνά κάθε υπερβολή μεγαλοψυχίας! Ποιον προσκαλεί σε συμπόσιο με τους δικούς της καρπούς; Για ποιον ετοιμάζει την πανδαισία με τα δικά της αγαθά; Ποιον καλεί στην εστίαση όσων έχουν ετοιμαστεί; Εκείνον από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και στον οποίο βρίσκονται τα πάντα, εκείνον που δίνει σε όλους τροφή στον κατάλληλο καιρό, εκείνον που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με αγαθότητα, τον άρτο που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, εκείνον που από τη δική του πηγή αναβλύζει τη ζωή σε όλα τα όντα· σε αυτόν η νύμφη παραθέτει τραπέζι. Και το τραπέζι αυτό είναι ο κήπος που έχει φυτευτεί με έμψυχα δέντρα, και εμείς είμαστε τα δέντρα, εφόσον βέβαια είμαστε εμείς εκείνοι που του προσφέρουμε ως τροφή τη σωτηρία των ψυχών μας, αφού έτσι είπε Εκείνος που βρίσκει ευφροσύνη στη δική μας ζωή: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα μου». Και είναι φανερός ο σκοπός του θείου θελήματος, αφού Εκείνος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας. Αυτή λοιπόν είναι η τροφή που έχει ετοιμαστεί για Εκείνον: το να σωθούμε εμείς. Και δικός μας καρπός γίνεται η προαίρεσή μας, η οποία παραδίδει την ψυχή στον Θεό που μας τρυγά, προσφέροντάς την μέσω του εαυτού της σαν από κάποιο κλαδί.

Γνωρίζουμε ότι ζούμε αναξίως της ανέκφραστης κένωσής σου για εμάς, της συγκατάβασής σου μέχρι τον άδη και της υπερένδοξης επανόδου σου· αλλά γνωρίζουμε επίσης την ακατανίκητη φιλανθρωπία σου και την ανεξάντλητη αγαθότητά σου. Γι' αυτό, παραδίδοντας τους εαυτούς μας στο πέλαγος των οικτιρμών σου, σου απευθύνουμε αυτήν την εκτενή ικεσία και σε παρακαλούμε, μην απομακρύνεις το έλεός σου από εκείνους που ζητούν και προσδοκούν από την παντουργό και πανάγαθη πρόνοιά σου υετό αγαθότητας. Αλλά δώσε εντολή στα σύννεφα να βρέξουν και να μας δώσουν καρποφόρα βροχή, ορίζοντας εκούσια βροχή για την κληρονομιά σου και μετατρέποντας την ξηρασία και την κάψα σε εύκρατο, υγιεινό και σωτήριο κλίμα. Γέμισε το πρόσωπο της γης εγκαίρως, στέλνοντάς της γόνιμες βροχές, ώστε να παραγάγει άρτο για τη διατροφή μας, κρασί που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και χλόη για τα κτήνη. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, για να λάβουν από σένα τροφή στον κατάλληλο καιρό, και σε σένα έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας και εκτός από σένα άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε.

Πάλι, λοιπόν, αναδείξου καλός δούλος του μέσω των έργων σου· διότι αυτός είναι, κατά το ψαλμικό ρητό, «εκείνος που δίνει τροφή στον κατάλληλο καιρό· εκείνος που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία του»· αυτός που είπε, «δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω», αυτός που λέει, «οι δούλοι μου θα φάνε», ενώ προς εκείνους που δεν τον υπηρετούν, «εσείς όμως θα πεινάσετε».

«και η δεσποτεία» Διότι σε κάθε γενεά είναι Δεσπότης, ως Θεός, αυτών που υπήρξαν και αυτών που γίνονται (ή έχουν γίνει). «πιστός» Διότι ο Θεός είναι αψευδής στα πάντα. «και όσιος» Διότι όλα τα έργα του Κυρίου είναι λαμπρά, επιφανή και πλήρη, επειδή προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος διασφαλίζει τους πάντες· διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, αλλά τη μετάνοια, όπως ακριβώς ανέστησε και τον λαό από τα έθνη και ανορθώνει τους πάντες. «υποστηρίζει» Διότι όσοι είχαν πέσει λόγω της ασέβειας, ανορθώθηκαν μέσω της πίστης κατά την παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). «οι οφθαλμοί» Είτε των ανθρώπων είτε των ζώων· τα μάτια όλων προσβλέπουν στον Θεό. «και συ δίδεις» Διότι ο Θεός δίνει σε όλους τροφή και ζωή στον κατάλληλο καιρό με αφθονία. «ανοίγεις» Διότι όταν ο Θεός ανοίξει τα σπλάχνα του, που είναι το κραταιό του χέρι, όλα τα κινούμενα (ή συγκρατούμενα) χορταίνουν (ή γεμίζουν) από ζωή. «δίκαιος» Διότι όλες οι οδοί του Κυρίου (του Θεού) είναι έλεος, αλήθεια και δικαιοσύνη για όσους τις επιζητούν. «και όσιος» Ως Θεός άμεμπτος και αναμάρτητος. «εγγύς» Διότι καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί. «πάσι» Διότι ο Θεός δεν εισακούει όσους βρίσκονται σε υποκρισία και δόλο, αλλά αυτούς που έχουν αληθινή καρδιά. «θέλημα» Διότι πάντοτε ο Θεός αποδέχεται αυτούς που τον ευλαβούνται και εκπληρώνει τα θελήματά τους. «και της δεήσεως» Δέχεται τις δεήσεις των αγίων, τους οποίους αυτός αγαπά, και τους σώζει από κάθε κακό.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ ΙΕΡΑΚΑ 1597 Μάθε, ω σοφέ, ότι η πηγή της αγαθότητας, θέλοντας να καταπραΰνει τη δίκαιη αγανάκτηση του προφήτη εναντίον των Ιουδαίων —διότι προκάλεσε λιμό για να σωφρονίσει τον κορεσμό που γεννούσε αλαζονεία— διευθέτησε να τρέφεται από ένα κοράκι, ένα πτηνό που μισεί τα μικρά του, και το οποίο γεννά μεν, αλλά δεν τα τρέφει. Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός, αν και ολόκληρη η κτίση από φυσικού της αποβλέπει στον Δημιουργό (διότι «Τα μάτια όλων, λέει, ελπίζουν σε σένα, και συ δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα»), έκανε ιδιαίτερη μνεία στα κοράκια λέγοντας: «Σε αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Διότι, βεβαίως, η θεία πρόνοια τρέφει τα πάντα, λέει, αλλά όλως ιδιαιτέρως τους νεοσσούς των κοράκων που παραμελούνται από τους γεννήτορές τους· καθώς μικρά ζώα που πετούν γύρω από τις φωλιές γίνονται τροφή για αυτούς. Ουσιαστικά ο Θεός συμβούλευσε τον Ηλία να μην παραδίδεται υπερβολικά στην αγανάκτηση, ούτε να φανεί πιο απάνθρωπος από τη φιλανθρωπία του πτηνού που μισεί τα παιδιά του. Διότι εκείνο σε τρέφει εξαιτίας της δικής μου προσταγής, ενώ εσύ, έχοντας κυριευθεί ολόκληρος από την αγανάκτηση, παρέβλεψες τα δίκαια της φιλανθρωπίας.

Όμως ανέλαβε η φιλάνθρωπη δεξιά. Σαν σπόρο πολλαπλασίασε τον άρτο, τον έκοψε, τον έδωσε, και ήταν το χέρι εκείνο θησαυρός αγαθών. Ατενίζοντας προς αυτήν τη δεξιά του Σωτήρα, ο Δαβίδ έλεγε: «Τα μάτια όλων σε σένα ελπίζουν, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό».

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε εμένα· ασθενής ήμουν, και με επισκεφθήκατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε. Έπειτα εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στο μεγαλείο Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, και σε θρέψαμε; Ή να διψάς, και σου δώσαμε να πιεις; Εσένα, στον οποίο τα μάτια όλων ελπίζουν, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους με αφθονία; Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Κρύβει το μεγαλείο του από φιλανθρωπία: Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω. Ω, της πολλής αγαθότητος, ω, της άμετρης χρηστότητος! Αυτός που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, που ανοίγει τα χέρια του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, πεινούσα, λέει, και μου δώσατε να φάω. Όχι επειδή μειώνεται το μεγαλείο του, αλλά επειδή η φιλανθρωπία του μπαίνει εγγυητής για τους φτωχούς. Δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Ποιος τα λέει αυτά; Αυτός που χύνει τη φύση των υδάτων σε λίμνες και ποταμούς και πηγές· αυτός που λέει μέσα από τα Ευαγγέλια ότι: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του· αυτός που είπε: Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα, και ας πιει. Αλλά, γυμνός ήμουν, λέει, και με ντύσατε. Ντύσαμε αυτόν που ντύνει τον ουρανό με σύννεφα, αυτόν που ντύνει ολόκληρη την Εκκλησία και την οικουμένη.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και με ποτίσατε· ήμουν γυμνός και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Έπειτα, εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στην αξία Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σε ποτίσαμε, εσένα στον οποίο ελπίζουν τα μάτια όλων; Ή πότε σε είδαμε σε τόση μεγάλη ανάγκη; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Δεν είναι αληθινός ο λόγος, ότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό; Αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι τους δωρίστηκε η βασιλεία εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε με την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του. Γιατί; Για ποιον λόγο; Επειδή πεινούσα και δεν μου δώσατε να φάω. Δεν είπε: Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε· αν και ομολογουμένως υπάρχουν και αυτά, είναι ωστόσο κατώτερα από την απανθρωπία και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν φέρνεις στη μνήμη κανένα από τα άλλα; Δεν κρίνω, λέει, την αμαρτία, αλλά την απανθρωπία· δεν κρίνω εκείνους που αμάρτησαν, αλλά εκείνους που δεν μετανόησαν.

ΣΤΟΝ ΡΜΔ΄ ΨΑΛΜΟ. Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου· και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος. α΄. Αξίζει να προσέξουμε με ιδιαίτερη ακρίβεια αυτόν τον ψαλμό. Διότι αυτός είναι που περιέχει αυτά τα λόγια, τα οποία οι μυημένοι ψάλλουν συνεχώς, λέγοντας: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Επειδή αυτός που έχει γίνει υιός και απολαμβάνει την πνευματική τράπεζα, είναι δίκαιο να δοξάζει τον πατέρα. Διότι, όπως λέει, «ο υιός δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος θα φοβηθεί τον κύριό του». Έγινες υιός και απολαμβάνεις την πνευματική τράπεζα, τρεφόμενος με τη σάρκα και το αίμα που σε αναγέννησε· ανταπόδωσε, λοιπόν, την αμοιβή για αυτήν την τόσο μεγάλη ευεργεσία και δόξαζε Εκείνον που σου προσέφερε τέτοια δώρα. Και καθώς διαβάζεις αυτά τα λόγια, να ρυθμίζεις το φρόνημά σου σύμφωνα με όσα λέγονται· και λέγοντας «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου», να επιδεικνύεις μεγάλη οικειότητα, ώστε να λέει και για σένα ο Θεός, όπως ακριβώς είπε για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Διότι, αν εσύ λες «Ο Θεός μου, ο βασιλιάς μου», και δεν το λες απλώς, αλλά επιδεικνύεις και ανάλογη αγάπη, τότε και Αυτός θα πει τα ίδια για σένα: «Ο δούλος μου» και «Ο θεράποντάς μου»· πράγμα που έχει ειπωθεί και για τον Μωυσή. Και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος.

Έπειτα αναφέρει και ένα άλλο είδος ευεργεσίας· διότι η κηδεμονία του είναι ποικίλη και παντοειδής. «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Είδες πώς απέδειξε ότι είναι αγαθός προς όλους, και ότι οι οικτιρμοί του εκτείνονται σε όλα τα έργα του; Εκείνο που έχει αναφερθεί στα Ευαγγέλια, «ότι ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους», αυτό ακριβώς υπονόησε και εδώ με το να πει: «Και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Διότι δεν είναι οι βροχές, η γη και ο αέρας, αλλά το δικό του πρόσταγμα που είθισται να ωριμάζει τους καρπούς.

Επομένως, η φράση «εν ευκαιρία», σημαίνει είτε αυτό που είπαμε προηγουμένως, ότι δηλαδή το καθετί έχει κατανεμηθεί στους κατάλληλους καιρούς, είτε ότι δίνεις την τροφή σε όσους έχουν ανάγκη και τη χρειάζονται. Και πώς, ίσως πει κάποιος, είπε: «Οι οφθαλμοί πάντων ελπίζουν σε σένα»; Παρόλο που υπάρχουν πολλοί οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα όντα υπάρχουν από μόνα τους, όσοι δηλαδή ζουν μέσα στην ασέβεια. Εδώ ομιλεί για τη φύση του ίδιου του πράγματος, όπως ακριβώς και αλλού όταν λέει: «Στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται»· παρόλο που τα ζώα είναι άλογα. Και πάλι: «Σκύμνοι που ωρύονται για να αρπάξουν και να ζητήσουν την τροφή τους από τον Θεό». Καίτοι και αυτά είναι άλογα, και δεν ζητούν τα ίδια από μόνα τους· αλλά και εδώ πάλι αναφέρεται στη φύση του πράγματος· διότι αυτό πρέπει να λέγεται όχι με βάση τη δική τους προαίρεση, αλλά με βάση τη φύση των όσων συμβαίνουν. «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου».

Χαίρε, κεχαριτωμένη, χαίρε, η μόνη επίσκεψη των νοσούντων, και η μόνη ίαση των ασθενούντων, και η μόνη θεραπεία των δαιμονιζομένων. Χαίρε, κεχαριτωμένη, χαίρε, η μόνη καθοδήγηση των πλεόντων, και η μόνη συνοδοιπόρος και συνοδός όσων οδοιπορούν μέσα στη νύχτα. Χαίρε, διότι τα μάτια όλων ημών ελπίζουν σε εσένα την μόνη αγνή, και προς εσένα διαρκώς ατενίζουν. Χαίρε, κεχαριτωμένη, χαίρε, εσύ που πάντοτε προΐστασαι ημών των ταπεινών, και μας λυτρώνεις από κάθε δίκαιη οργή και απειλή. Χαίρε, κεχαριτωμένη, χαίρε, εσύ που πάντοτε διαφυλάττεις και περισκέπεις το πτωχογενές γένος μας σε πειρασμούς, σε κινδύνους και σε διάφορες συμφορές. Χαίρε, κεχαριτωμένη, χαίρε, διότι κανείς σαν εσένα, εκτός από τον Θεό, δεν έχει κληρονομήσει τόσο σπουδαίο όνομα, ούτε έχει ποτέ αξιωθεί τέτοια δόξα. Χαίρε, η όντως υπερευλογημένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα πανηγυρίζουμε υπερκοσμίως αυτήν την υπερκόσμια ημέρα. Χαίρε, η όντως υπερευλογημένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα εορτάζουμε πανδήμως εορτή εορτών και πανήγυρη πανηγύρεων. Χαίρε, όντως υπερευλογημένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα συγκεντρωνόμαστε κατά πλήθη στους αγιοβάδιστους ναούς σου, και μεγαλόφωνα σε γεραίρουμε. Χαίρε, όντως υπερευλογημένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα, συναθροιζόμενοι δίκην μελισσών, πληθύνουμε την υμνολογία, όπως εσύ την προστασία σου.

Χαίρε, Κεχαριτωμένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα, λαμπρά φωτισμένοι μέσα στην Εκκλησία, σε μεγαλύνουμε. Χαίρε, όντως υπερευλογημένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα ανακαλέσαμε τα λόγια του Δαβίδ μαζί με τον Δαβίδ, και τα λόγια του αγγέλου μαζί με τον άγγελο. Χαίρε, όντως υπερευλογημένη, χαίρε, χάρη στην οποία εμείς σήμερα, οι αιχμάλωτοι υμνητές, υφάναμε τούτη την τετραπλή πεντηκοντάδα των χαροποιών προρρήσεων· αλλά παράτεινε το έλεός σου, πανάγαθη Δέσποινα, σε εκείνους που σε γνωρίζουν, και επίβλεψε τους δούλους σου και τα έργα σου, και κατεύθυνε τους πάντες σε οδό ειρήνης, διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και με τη δική σου μεσιτεία επιτύχαμε τη συμφιλίωση προς τον Υιό σου και Θεό, και Θεό μας· στον οποίο ανήκει η δόξα, το κράτος, η δύναμη, μαζί με τον άναρχο Πατέρα του, και το ομοφυές και άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους απέραντους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και πάλι στα ίδια έργα ο ίδιος λέει: «Το ότι αυτές οι εκφράσεις δεν αντιτίθενται η μία στην άλλη, είναι φανερό από το εξής: διότι ο μακάριος Παύλος τις συγκέντρωσε και τις δύο στο ίδιο και ένα υποκείμενο, λέγοντας ότι από Αυτόν, και δι' Αυτού, και εις Αυτόν είναι τα πάντα, μιλώντας για τον Υιό. Διότι από Αυτόν είναι η αιτία της ύπαρξης για τα όντα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Δι' Αυτού εξασφαλίζεται σε όλα η διαμονή και η συνοχή, από Εκείνον που δημιούργησε τα πάντα και χορηγεί σε καθένα από τα δημιουργήματα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία του. Γι' αυτό ακριβώς και εις Αυτόν έχουν στραφεί τα σύμπαντα, αποβλέποντας με ασυγκράτητο πόθο και ανέκφραστη στοργή προς τον αρχηγό και χορηγό της ζωής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα. Και πάλι: τα πάντα προσδοκούν από σένα. Και εσύ ανοίγεις το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία. Όλα αυτά, δεν είναι καθόλου παράλογο να τα δεχτούμε ξεχωριστά και για τον Πατέρα και για το Πνεύμα». Τα ίδια ακριβώς έχουμε να πούμε και για την πρόθεση ΕΝ. Γι' αυτό, εάν κάποιος ήθελε να αποδώσει εδώ το ΔΙΑ, το ΕΚ, το ΕΝ και το ΕΙΣ όχι μόνο στον Υιό, αλλά μαζί με Αυτόν ταυτόχρονα και στον Πατέρα και στο Πνεύμα, λέγοντας 'εκ των οποίων', 'διά των οποίων', 'εις τα οποία', 'εν τοις οποίοις', δεν θα προκύψει τίποτα το άτοπο. Αλλά, όπως έχει ήδη λεχθεί από τον Μέγα Βασίλειο, αυτό ισχύει όταν ο λόγος αφορά τα κτίσματα. Το να τολμά όμως κανείς να εκφράζεται έτσι για τις υποστάσεις της θεότητας, είτε κοινώς είτε ειδικώς για το Πνεύμα, δεν παραλείπει καμία απολύτως ασέβεια.

Η βασιλεία σου, λέει, η οποία δεσπόζει στα πάντα, δεν έχει ούτε τέλος ούτε αρχή. Διότι μέσω αυτής κυρίως και οι βασιλείς βασιλεύουν και οι τύραννοι κυβερνούν τη γη. «Ο Κύριος είναι πιστός», αληθινός, «σε όλα τα λόγια του και όσιος», άμεμπτος, «σε όλα τα έργα του. Ο Κύριος στηρίζει όλους εκείνους που πέφτουν». Διότι δεν θέλει να πέφτει κανείς, αλλά και υποστηρίζει όσους θέλουν να μην πέφτουν· ενώ όσοι πέφτουν, πέφτουν από δική τους κακή θέληση. «Και ανορθώνει όλους τους συντριμμένους», δηλαδή αυτούς που προσέρχονται σε αυτόν μέσω της μετανοίας. «Τα μάτια όλων», και των ανθρώπων και των κτηνών, «ελπίζουν σε σένα, και συ δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Δεν διαψεύδονται ως προς την ελπίδα τους, αλλά παρέχεις την κατάλληλη τροφή στον καθένα. Σε καιρό πείνας πεθαίνουν πάρα πολλοί, όχι επειδή αδυνατεί αυτός που τρέφει, αλλά εξαιτίας της υπερβολής της αμαρτίας. Αλλά από υπερβολική αγαθότητα, «ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία». Έτσι, λέει, ευδοκείς να χορταίνεις με τροφή κάθε ζωντανή θνητή φύση. «Ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται» από καρδιάς, «και θα εισακούσει τη δέησή τους και θα τους σώσει. Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσους τον αγαπούν», δηλαδή από αόρατους εχθρούς και κινδύνους, «και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς».