Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 144:16

Και τι θα μπορούσε να είναι πιο παράλογο από αυτή τη σύγχυση, το να αφαιρεί κανείς την ιδιαίτερη σημασία καθενός από τα ονόματα και να θεσπίζει κανόνες αντίθετους τόσο προς την κοινή χρήση όσο και προς τη διδασκαλία του Πνεύματος; Καίτοι, όταν μεν ακούμε για τον Θεό ότι «τα πάντα εν σοφία εποίησε», διδασκόμαστε τη δημιουργική του τέχνη· όταν δε ότι «ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία», κατανοούμε την πρόνοια που διαπερνά τα πάντα· όταν δε ότι «έθεσε το σκότος ως αποκρυφή του», διδασκόμαστε το αόρατο της φύσεώς του.

Έτσι λοιπόν συμβαίνει και εδώ: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, και έγινε κοινωνός της βουλής του;» «Διότι ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και του δείχνει τα πάντα.» Αυτός είναι που συγκρατεί τη γη και την περιβάλλει· αυτός που οδήγησε τα πάντα σε τάξη και αρμονία· αυτός που έδωσε στα βουνά ισορροπία, και στα ύδατα μέτρα, και καθόρισε για όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο την οικεία τους τάξη· αυτός που περιέχει ολόκληρο τον ουρανό με ένα μικρό μέρος της συνολικής του δύναμης, την οποία ο προφητικός λόγος ονόμασε μεταφορικά σπιθαμή. Γι' αυτό, πολύ ταιριαστά πρόσθεσε ο απόστολος το: «Εξ αυτού και δι' αυτού και εις αυτόν τα πάντα». Διότι από αυτόν προέρχεται για τα όντα η αιτία της υπάρξεώς τους, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός. Μέσω αυτού παρέχεται στα πάντα η διατήρηση και η σύσταση, καθώς αυτός δημιούργησε τα πάντα και χορηγεί με μέτρο στο καθένα από τα δημιουργήματα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία του. Γι' αυτό ακριβώς και προς αυτόν είναι στραμμένα τα σύμπαντα, αποβλέποντας με έναν ακατάσχετο πόθο και άρρητη στοργή προς τον αρχηγό και χορηγό της ζωής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Οι οφθαλμοί όλων ελπίζουν σε σένα». Και πάλι: «Τα πάντα από σένα προσδοκούν». Και: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου, και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου». Εάν όμως προβάλλουν ενστάσεις απέναντι σε αυτή μας την ερμηνεία, ποια λογική θα τους απαλλάξει από το να περιπέσουν ολοφάνερα σε αντιφάσεις με τον ίδιο τους τον εαυτό;

Βλέπεις την πρώτη παρασκευή τροφής που αναφέρει ο λόγος; Σου αρκεί το να απασχολείς τη διάνοιά σου μέχρι αυτή την ανάγκη· μάλλον δε, ούτε μέχρι αυτού του σημείου δεν πρέπει να δεσμεύεις την ψυχή σου με τις μέριμνες για τον άρτο, αλλά να πεις σε Εκείνον που εξάγει τον άρτο από τη γη, σε Εκείνον που τρέφει τα κοράκια, σε Εκείνον που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, σε Εκείνον που ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την αγαθή Του θέληση, λέγοντας: «Από Εσένα προέρχεται η ζωή μου, από Εσένα ας προέλθουν και τα μέσα για τη διατήρηση της ζωής· Εσύ δώσε τον άρτο», δηλαδή, μακάρι να αποκτήσω την τροφή μου από δίκαιους κόπους. Διότι, εάν ο Θεός είναι η δικαιοσύνη, εκείνος που αποκτά την τροφή του από πλεονεξία δεν έχει λάβει τον άρτο από τον Θεό. Εσύ ο ίδιος γίνεσαι κύριος της προσευχής, εάν ο πλούτος σου δεν προέρχεται από ξένα αγαθά, εάν το εισόδημά σου δεν προέρχεται από δάκρυα, εάν κανείς δεν πείνασε για τον δικό σου χορτασμό, εάν κανείς δεν στέναξε για τη δική σου απόλαυση. Ο άρτος του Θεού είναι κατεξοχήν αυτός: ο καρπός της δικαιοσύνης, το στάχυ της ειρήνης, που είναι αμιγής και αμόλυντος από τα σπέρματα των ζιζανίων. Εάν όμως, ενώ καλλιεργείς ξένα κτήματα, και έχεις μπροστά στα μάτια σου την αδικία, και έχεις κατοχυρώσει με συμβόλαια την άδικη ιδιοκτησία, έπειτα λες στον Θεό: «Δώσε τον άρτο», — άλλος είναι αυτός που ακούει αυτή τη φωνή σου, και όχι ο Θεός. Διότι τον καρπό που προέρχεται από την αδικία, τον καρποφορεί η αντίπαλη φύση. Εκείνος που επιδιώκει τη δικαιοσύνη λαμβάνει τον άρτο από τον Θεό· εκείνος όμως που καλλιεργεί την αδικία τρέφεται από τον ευεργέτη της αδικίας.

«Ας κατέβει, λέγει, ο αγαπημένος μου στον κήπο του και ας φάει καρπό από τα δέντρα του». Ω, φωνή γεμάτη παρρησία! Ω, ψυχή φιλότιμη και μεγαλόδωρη που ξεπερνά κάθε υπερβολή μεγαλοψυχίας! Ποιον προσκαλεί σε συμπόσιο με τους δικούς της καρπούς; Για ποιον ετοιμάζει την πανδαισία με τα δικά της αγαθά; Ποιον καλεί στην εστίαση όσων έχουν ετοιμαστεί; Εκείνον από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και στον οποίο βρίσκονται τα πάντα, εκείνον που δίνει σε όλους τροφή στον κατάλληλο καιρό, εκείνον που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με αγαθότητα, τον άρτο που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, εκείνον που από τη δική του πηγή αναβλύζει τη ζωή σε όλα τα όντα· σε αυτόν η νύμφη παραθέτει τραπέζι. Και το τραπέζι αυτό είναι ο κήπος που έχει φυτευτεί με έμψυχα δέντρα, και εμείς είμαστε τα δέντρα, εφόσον βέβαια είμαστε εμείς εκείνοι που του προσφέρουμε ως τροφή τη σωτηρία των ψυχών μας, αφού έτσι είπε Εκείνος που βρίσκει ευφροσύνη στη δική μας ζωή: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα μου». Και είναι φανερός ο σκοπός του θείου θελήματος, αφού Εκείνος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας. Αυτή λοιπόν είναι η τροφή που έχει ετοιμαστεί για Εκείνον: το να σωθούμε εμείς. Και δικός μας καρπός γίνεται η προαίρεσή μας, η οποία παραδίδει την ψυχή στον Θεό που μας τρυγά, προσφέροντάς την μέσω του εαυτού της σαν από κάποιο κλαδί.

Όσα έλεγαν πριν από το βάπτισμα, τα ίδια και τώρα αναφέρουν για αυτόν, με τα ίδια ονόματα τον αποκαλούν πλεονέκτη, επιθυμητή των ξένων, κάποιον που απολαμβάνει μέσα από τις ανθρώπινες συμφορές. Εκείνος, λοιπόν, που βρίσκεται στα ίδια, και έπειτα διατυμπανίζει για τον εαυτό του την αλλαγή προς το καλύτερο μέσω του βαπτίσματος, ας ακούσει τη φωνή του Παύλου που λέει: «Αν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Διότι αυτό που δεν έχεις γίνει, δεν είσαι. Όσοι Τον δέχθηκαν, λέει το ευαγγέλιο για όσους αναγεννήθηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού. Το τέκνο που γεννιέται από κάποιον είναι εξάπαντος ομογενές με εκείνον που το γέννησε. Αν, λοιπόν, δέχθηκες τον Θεό και έγινες τέκνο Θεού, δείξε μέσα από την προαίρεσή σου και τον Θεό που βρίσκεται μέσα σου, δείξε στον εαυτό σου εκείνον που σε γέννησε. Με βάση τα γνωρίσματα από τα οποία γνωρίζουμε τον Θεό, μέσα από αυτά αρμόζει να φανερωθεί η οικειότητα προς τον Θεό εκείνου που έχει γίνει υιός Θεού. Εκείνος ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία Του, παραβλέπει τις ανομίες, μετανοεί για τις συμφορές· ο Κύριος είναι αγαθός προς όλους, χωρίς να επιφέρει την οργή Του καθημερινά· ευθύς είναι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει αδικία σε Αυτόν, και όλα τα παρόμοια που διδασκόμαστε σποραδικά από την Αγία Γραφή. Εάν βρίσκεσαι μέσα σε αυτά, αληθινά έγινες τέκνο Θεού· εάν όμως επιμένεις στα γνωρίσματα της κακίας, μάταια διατυμπανίζεις για τον εαυτό σου την άνωθεν γέννηση.

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο Θεός κατασκεύασε με τέτοιον τρόπο τη φύση μας, ώστε, όχι μόνο όταν το σώμα ηρεμεί, αλλά και όταν κινείται και μετακινείται και πράττει καθετί για το οποίο υπάρχει ανάγκη, να μπορεί ο λογισμός να βρίσκεται στραμμένος αλλού, για να εργαζόμαστε με το σώμα τα κατάλληλα για αυτό, ενώ με την ψυχή μας, ατενίζοντας προς τον Θεό, να ζητούμε από αυτόν τα επουράνια. Επειδή, αφού παρήγγειλε να μην μεριμνούμε για τη ζωή μας, διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των εθνικών, πρόσθεσε: «Ζητείτε δε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», δείχνοντας ότι, εάν βέβαια έχεις τη μέριμνα της ψυχής σου στραμμένη προς τον Θεό, δεν θα ζημιωθείς καθόλου από αυτό ως προς τις ανάγκες του σώματος. Αντιθέτως, θα έχεις και αυτά ανελλιπώς, μαζί με τη σωτηρία της ψυχής, εφόσον τα χορηγεί ο Θεός. Διότι αυτός είναι που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό με την ευδοκία του. Προς αυτόν λέει και ο Δαβίδ: «Θέρος και άνοιξη εσύ τα έπλασες», μη εννοώντας μόνο τα ορατά, αλλά και τα πνευματικά, γι' αυτό και τοποθέτησε το θέρος πριν από την άνοιξη. Διότι, εάν δεν αποκοπείς εγκαίρως από τους απίστους ή και από τα φαύλα έργα και τους φαύλους ανθρώπους, δεν θα ανθίσεις στις αρετές.

Πάλι, λοιπόν, αναδείξου καλός δούλος του μέσω των έργων σου· διότι αυτός είναι, κατά το ψαλμικό ρητό, «εκείνος που δίνει τροφή στον κατάλληλο καιρό· εκείνος που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία του»· αυτός που είπε, «δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω», αυτός που λέει, «οι δούλοι μου θα φάνε», ενώ προς εκείνους που δεν τον υπηρετούν, «εσείς όμως θα πεινάσετε».

«και η δεσποτεία» Διότι σε κάθε γενεά είναι Δεσπότης, ως Θεός, αυτών που υπήρξαν και αυτών που γίνονται (ή έχουν γίνει). «πιστός» Διότι ο Θεός είναι αψευδής στα πάντα. «και όσιος» Διότι όλα τα έργα του Κυρίου είναι λαμπρά, επιφανή και πλήρη, επειδή προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος διασφαλίζει τους πάντες· διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, αλλά τη μετάνοια, όπως ακριβώς ανέστησε και τον λαό από τα έθνη και ανορθώνει τους πάντες. «υποστηρίζει» Διότι όσοι είχαν πέσει λόγω της ασέβειας, ανορθώθηκαν μέσω της πίστης κατά την παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). «οι οφθαλμοί» Είτε των ανθρώπων είτε των ζώων· τα μάτια όλων προσβλέπουν στον Θεό. «και συ δίδεις» Διότι ο Θεός δίνει σε όλους τροφή και ζωή στον κατάλληλο καιρό με αφθονία. «ανοίγεις» Διότι όταν ο Θεός ανοίξει τα σπλάχνα του, που είναι το κραταιό του χέρι, όλα τα κινούμενα (ή συγκρατούμενα) χορταίνουν (ή γεμίζουν) από ζωή. «δίκαιος» Διότι όλες οι οδοί του Κυρίου (του Θεού) είναι έλεος, αλήθεια και δικαιοσύνη για όσους τις επιζητούν. «και όσιος» Ως Θεός άμεμπτος και αναμάρτητος. «εγγύς» Διότι καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί. «πάσι» Διότι ο Θεός δεν εισακούει όσους βρίσκονται σε υποκρισία και δόλο, αλλά αυτούς που έχουν αληθινή καρδιά. «θέλημα» Διότι πάντοτε ο Θεός αποδέχεται αυτούς που τον ευλαβούνται και εκπληρώνει τα θελήματά τους. «και της δεήσεως» Δέχεται τις δεήσεις των αγίων, τους οποίους αυτός αγαπά, και τους σώζει από κάθε κακό.

«Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία» δια του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος και η τιμή και η προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων, αμήν.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε εμένα· ασθενής ήμουν, και με επισκεφθήκατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε. Έπειτα εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στο μεγαλείο Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, και σε θρέψαμε; Ή να διψάς, και σου δώσαμε να πιεις; Εσένα, στον οποίο τα μάτια όλων ελπίζουν, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους με αφθονία; Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Κρύβει το μεγαλείο του από φιλανθρωπία: Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω. Ω, της πολλής αγαθότητος, ω, της άμετρης χρηστότητος! Αυτός που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, που ανοίγει τα χέρια του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, πεινούσα, λέει, και μου δώσατε να φάω. Όχι επειδή μειώνεται το μεγαλείο του, αλλά επειδή η φιλανθρωπία του μπαίνει εγγυητής για τους φτωχούς. Δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Ποιος τα λέει αυτά; Αυτός που χύνει τη φύση των υδάτων σε λίμνες και ποταμούς και πηγές· αυτός που λέει μέσα από τα Ευαγγέλια ότι: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του· αυτός που είπε: Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα, και ας πιει. Αλλά, γυμνός ήμουν, λέει, και με ντύσατε. Ντύσαμε αυτόν που ντύνει τον ουρανό με σύννεφα, αυτόν που ντύνει ολόκληρη την Εκκλησία και την οικουμένη.

Εάν λοιπόν για όσα δημιουργήθηκαν για χάρη μας επιδεικνύει τόση πρόνοια, πολύ περισσότερο για εμάς· εάν για τους δούλους, πολύ περισσότερο για τον κύριο. Γι' αυτό έλεγε: «Κοιτάξτε τα πετεινά»· και δεν είπε ότι δεν καπηλεύονται, ούτε εμπορεύονται, διότι αυτά συγκαταλέγονταν σε όσα ήταν εντελώς απαγορευμένα· αλλά τι είπε; «Δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν». Τι σημαίνει λοιπόν; Δεν πρέπει να σπέρνουμε; λέει κάποιος. Δεν είπε ότι δεν πρέπει να σπέρνουμε, αλλά ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε· ούτε ότι δεν πρέπει να εργαζόμαστε, αλλά ότι δεν πρέπει να είμαστε μικρόψυχοι και να καταπονούμε τον εαυτό μας με τις βιοτικές φροντίδες. Διότι έδωσε μεν την εντολή να τρεφόμαστε, αλλά χωρίς να κυριευόμαστε από μέριμνες. Αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ από παλαιά τον καταθέτει προκαταβολικά, λέγοντας αινιγματικά τα εξής: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου»· και πάλι: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Ποιοι λοιπόν δεν μερίμνησαν; λέει κάποιος.

Επομένως, η φράση «εν ευκαιρία», σημαίνει είτε αυτό που είπαμε προηγουμένως, ότι δηλαδή το καθετί έχει κατανεμηθεί στους κατάλληλους καιρούς, είτε ότι δίνεις την τροφή σε όσους έχουν ανάγκη και τη χρειάζονται. Και πώς, ίσως πει κάποιος, είπε: «Οι οφθαλμοί πάντων ελπίζουν σε σένα»; Παρόλο που υπάρχουν πολλοί οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα όντα υπάρχουν από μόνα τους, όσοι δηλαδή ζουν μέσα στην ασέβεια. Εδώ ομιλεί για τη φύση του ίδιου του πράγματος, όπως ακριβώς και αλλού όταν λέει: «Στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται»· παρόλο που τα ζώα είναι άλογα. Και πάλι: «Σκύμνοι που ωρύονται για να αρπάξουν και να ζητήσουν την τροφή τους από τον Θεό». Καίτοι και αυτά είναι άλογα, και δεν ζητούν τα ίδια από μόνα τους· αλλά και εδώ πάλι αναφέρεται στη φύση του πράγματος· διότι αυτό πρέπει να λέγεται όχι με βάση τη δική τους προαίρεση, αλλά με βάση τη φύση των όσων συμβαίνουν. «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου».

Με τη λέξη «χέρι» εννοεί την ενέργεια και τη χορηγική δύναμη, διδάσκοντάς σε μέσα από όλα αυτά να γνωρίζεις ότι η παραγωγή των καρπών δεν οφείλεται στα στοιχεία της φύσης, αλλά στην πρόνοια του Θεού. Ή, υποδεικνύοντας και την ευκολία, είπε το: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου». Επειδή ακριβώς οι άνθρωποι τότε, εγκαταλείποντας προπάντων τον Αίτιο των πάντων, προσκυνούσαν και τον αέρα και τον ήλιο και νόμιζαν ότι αυτά είναι που παρέχουν τους καρπούς, ανάγοντάς τους προς την ανώτατη Αρχή και προς τον Αίτιο και Δεσπότη αυτών, συνεχώς επαναλαμβάνει αυτά τα λόγια, αποδεικνύοντας ότι τα πάντα προέρχονται από το δικό Του χέρι, και ότι από τη δική Του κηδεμονία επιρρέουν τα αγαθά.

ε΄. Εδώ, λέγοντας ότι χορταίνει με ευδοκία, εννοεί με ευαρέσκεια, διότι εκπληρώνει σε κάθε ζωντανό πλάσμα το θέλημά του, αυτό που του είναι αρεστό. Διότι δεν δίδει απλώς τροφή, αλλά σύμφωνα με το τι είναι χρήσιμο στο καθένα, σύμφωνα με την επιθυμία του καθενός, σε πλήρη βαθμό. Και αυτό που λέει, είναι το εξής: Δίδεις και στα άλογα ζώα, και στους ανθρώπους, και στα πάντα, ό,τι είναι ευχάριστο στο καθένα, ό,τι είναι αρεστό στο καθένα· και δεν δίδεις μόνο, αλλά και ικανοποιείς πλήρως, ώστε να μην υπάρχει καμία απολύτως έλλειψη. Γι' αυτό λέει: «Χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία».

Έτσι και από τους δύο δοξαζόταν ο Θεός. Και ενώ συζητούσαν τέτοια θέματα και αγάλλονταν για τη χάρη του Θεού, τους βρήκε το βράδυ. Τότε, αφού σηκώθηκαν για προσευχή, τέλεσαν τις συνήθεις ακολουθίες. Έπειτα, αφού μερίμνησαν και για την τροφή τους, ο Βαρλαάμ παρέθεσε πολυτελή τράπεζα, γεμάτη από πνευματικά αρτύματα, η οποία όμως ελάχιστα παρείχε αισθητή παρηγοριά. Διότι επρόκειτο για ωμά χόρτα, τα οποία καλλιεργούσε ο ίδιος ο γέροντας, για λίγους χουρμάδες που βρίσκονταν στην ίδια εκείνη έρημο, και για άγρια βότανα. Αφού λοιπόν προσευχήθηκαν και γεύτηκαν όσα τους παρατέθηκαν, και ήπιαν νερό από την παρακείμενη πηγή, ευχαρίστησαν και πάλι τον Θεό, ο οποίος ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα. Όταν σηκώθηκαν πάλι και ολοκλήρωσαν τις νυχτερινές προσευχές, καταπιάστηκαν ξανά με την πνευματική συνομιλία, αναπτύσσοντας σωτήριους λόγους, γεμάτους από την ουράνια φιλοσοφία, καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, μέχρι που ο όρθρος τους έκανε να στραφούν και πάλι στις συνήθεις προσευχές.

Και πάλι στα ίδια έργα ο ίδιος λέει: «Το ότι αυτές οι εκφράσεις δεν αντιτίθενται η μία στην άλλη, είναι φανερό από το εξής: διότι ο μακάριος Παύλος τις συγκέντρωσε και τις δύο στο ίδιο και ένα υποκείμενο, λέγοντας ότι από Αυτόν, και δι' Αυτού, και εις Αυτόν είναι τα πάντα, μιλώντας για τον Υιό. Διότι από Αυτόν είναι η αιτία της ύπαρξης για τα όντα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Δι' Αυτού εξασφαλίζεται σε όλα η διαμονή και η συνοχή, από Εκείνον που δημιούργησε τα πάντα και χορηγεί σε καθένα από τα δημιουργήματα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία του. Γι' αυτό ακριβώς και εις Αυτόν έχουν στραφεί τα σύμπαντα, αποβλέποντας με ασυγκράτητο πόθο και ανέκφραστη στοργή προς τον αρχηγό και χορηγό της ζωής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα. Και πάλι: τα πάντα προσδοκούν από σένα. Και εσύ ανοίγεις το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία. Όλα αυτά, δεν είναι καθόλου παράλογο να τα δεχτούμε ξεχωριστά και για τον Πατέρα και για το Πνεύμα». Τα ίδια ακριβώς έχουμε να πούμε και για την πρόθεση ΕΝ. Γι' αυτό, εάν κάποιος ήθελε να αποδώσει εδώ το ΔΙΑ, το ΕΚ, το ΕΝ και το ΕΙΣ όχι μόνο στον Υιό, αλλά μαζί με Αυτόν ταυτόχρονα και στον Πατέρα και στο Πνεύμα, λέγοντας 'εκ των οποίων', 'διά των οποίων', 'εις τα οποία', 'εν τοις οποίοις', δεν θα προκύψει τίποτα το άτοπο. Αλλά, όπως έχει ήδη λεχθεί από τον Μέγα Βασίλειο, αυτό ισχύει όταν ο λόγος αφορά τα κτίσματα. Το να τολμά όμως κανείς να εκφράζεται έτσι για τις υποστάσεις της θεότητας, είτε κοινώς είτε ειδικώς για το Πνεύμα, δεν παραλείπει καμία απολύτως ασέβεια.

Η βασιλεία σου, λέει, η οποία δεσπόζει στα πάντα, δεν έχει ούτε τέλος ούτε αρχή. Διότι μέσω αυτής κυρίως και οι βασιλείς βασιλεύουν και οι τύραννοι κυβερνούν τη γη. «Ο Κύριος είναι πιστός», αληθινός, «σε όλα τα λόγια του και όσιος», άμεμπτος, «σε όλα τα έργα του. Ο Κύριος στηρίζει όλους εκείνους που πέφτουν». Διότι δεν θέλει να πέφτει κανείς, αλλά και υποστηρίζει όσους θέλουν να μην πέφτουν· ενώ όσοι πέφτουν, πέφτουν από δική τους κακή θέληση. «Και ανορθώνει όλους τους συντριμμένους», δηλαδή αυτούς που προσέρχονται σε αυτόν μέσω της μετανοίας. «Τα μάτια όλων», και των ανθρώπων και των κτηνών, «ελπίζουν σε σένα, και συ δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Δεν διαψεύδονται ως προς την ελπίδα τους, αλλά παρέχεις την κατάλληλη τροφή στον καθένα. Σε καιρό πείνας πεθαίνουν πάρα πολλοί, όχι επειδή αδυνατεί αυτός που τρέφει, αλλά εξαιτίας της υπερβολής της αμαρτίας. Αλλά από υπερβολική αγαθότητα, «ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία». Έτσι, λέει, ευδοκείς να χορταίνεις με τροφή κάθε ζωντανή θνητή φύση. «Ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται» από καρδιάς, «και θα εισακούσει τη δέησή τους και θα τους σώσει. Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσους τον αγαπούν», δηλαδή από αόρατους εχθρούς και κινδύνους, «και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς».

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».

Δεν ντρέπεται να λάβει την τάξη και την κλήση των συνδούλων και των αδελφών σου, για να σε αναδείξει συνόμιλο των αγγέλων. Δεν ντρέπεται Αυτός που χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα να σε αναγνωρίζει ανοιχτά ως τροφό και προνοητή, για να σε κάνει πολίτη του παραδείσου· διότι «πείνασα και μου δώσατε να φάω»· και, «εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου», αναφωνεί ρητά, «σε εμένα το κάνατε· ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς».

Αγεώργητη γη, που βλάστησες τον τροφέα των πάντων, αυτόν που ανοίγει το χέρι του και με την ευδοκία του χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με θεϊκή δύναμη, στήριξε με τον ζωοποιό άρτο τις εξασθενημένες καρδιές από το πλήθος των βαρειών μας παραπτωμάτων.

Εσύ, η αγεώργητη γη που βλάστησες τον τροφέα των πάντων, αυτόν που ανοίγει το χέρι του και με την ευδοκία του χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με θεϊκή ισχύ, στήριξε με ζωοποιό άρτο τις παραλυμένες καρδιές από το πλήθος των δυσχερών παραπτωμάτων μας.

Ποιος, λοιπόν, ακούγοντας αυτά τα μυστήρια δεν θα θαυμάσει, και αφού θαυμάσει, δεν θα προστρέξει στον Χριστό; Ποιος δεν θα ποθήσει να δει τα θαυμαστά έργα του Θεού και δεν θα αγαπήσει αυτόν που δίνει δωρεάν αυτά τα δώρα και τα παράδοξα χαρίσματα; Όντως δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο, αδελφοί, στον κόσμο, από το να μην έχει κανείς τίποτα από τον κόσμο, και να μην επιθυμεί τίποτα περισσότερο από την αναγκαία χρεία του σώματος. Και ως αναγκαία χρεία ο λόγος θεωρεί τούτα: ψωμί και νερό, ένδυμα και στέγη, σύμφωνα με τον θείο απόστολο: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Εάν δε χρειαζόμαστε και κάτι περισσότερο από αυτά, οπωσδήποτε εκείνος θα μας το παράσχει, εφόσον ελπίζουμε σε αυτόν και πιστεύουμε, αυτός που χάρισε τα μεγαλύτερα και χορταίνει κάθε ζωντανό με την ευδοκία του. Μόνο ας εγκαταλείψουμε όλα τα άλλα της πρόσκαιρης ζωής, εννοώ την κενή δόξα, τον φθόνο, την έριδα μεταξύ μας, τον δόλο, τον γογγυσμό, την εγωιστική φιλονικία και όλα όσα είναι αποτρόπαια στον Θεό και φέρνουν σε κίνδυνο την ψυχή. Ας ποθήσουμε δε από καρδιάς όσα μας προστάζει ο Θεός να ασπαστούμε: την πνευματική πτωχεία, την οποία ο λόγος ονομάζει ταπείνωση, το αέναο πένθος νύχτα και μέρα, από το οποίο πηγάζει η χαρά της ψυχής και η παρηγοριά κάθε ώρα για όσους αγαπούν τον Θεό. Διότι εξαιτίας αυτού, για όλους όσους αγωνίζονται εν αληθεία, κατορθώνεται και η πραότητα, πεινώντας και διψώντας τη δικαιοσύνη και ζητώντας πάντοτε τη βασιλεία του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε ανθρώπινου νου.

Πράγματι, αδελφοί, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο στον κόσμο από το να μην έχει κανείς τίποτα από τον κόσμο, ούτε να θέλει να κάνει χρήση κάτι περισσότερου από την αναγκαία χρεία του σώματος, ή να επιδιώκει την περιποίησή του ή την απόλαυσή του, αλλά όπως έχει γραφτεί, να περιπατεί κατά το Πνεύμα και να μην εκτελεί την επιθυμία της σάρκας. Και ως αναγκαία χρεία ο λόγος εννοεί τον άρτο και το νερό, το ένδυμα και τη στέγη, σύμφωνα με τον θείο απόστολο: Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Αν πάλι χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από αυτά, οπωσδήποτε Εκείνος θα μας το παράσχει, εφόσον ελπίζουμε και πιστεύουμε σε Αυτόν, Εκείνος που χάρισε τα μεγαλύτερα και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία Του. Μόνο ας εγκαταλείψουμε όλα τα άλλα της πρόσκαιρης ζωής, εννοώ την κενή δόξα, τον φθόνο, την έριδα μεταξύ μας, τον δόλο, τον γογγυσμό, την εριστικότητα και όλα όσα είναι αποτρόπαια στον Θεό και φέρνουν σε κίνδυνο την ψυχή. Ας ποθήσουμε δε με όλη μας την ψυχή εκείνα που ο Θεός μας προστάζει να ασπαστούμε, την πνευματική πτωχεία, την οποία ο λόγος ονομάζει ταπείνωση, το αέναο πένθος νύχτα και μέρα, από το οποίο πηγάζει η χαρά της ψυχής και η παρηγοριά κάθε ώρα για όσους αγαπούν τον Θεό. Διότι από αυτό, σε όλους όσους αγωνίζονται με αλήθεια, κατορθώνεται και η πραότητα· πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, και αναζητούν πάντοτε τη βασιλεία του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο νου.

Γι' αυτό, απέναντι σε αυτά είναι αναγκαίο να αντειπώ και να αναγγείλω το δικαίωμα του Θεού, και τη ρομφαία που έρχεται πάνω σε τέτοιους ανθρώπους, ώστε να μην αναζητηθεί από τα δικά μου βέβηλα χέρια το αίμα της απώλειάς τους. Διότι αυτοί πρώτα-πρώτα δεν μίλησαν με πνεύμα κοινωνίας ως γνήσιοι υιοί, λέγοντας «γιατί δεχόμαστε;», αλλά ως τέκνα με ψεγάδια και αλλότρια λέγοντας «γιατί δέχεται;», εξαιρώντας τους εαυτούς τους από την κοινωνία και την ομοψυχία μου. Έπειτα, κι αν ακόμη μίλησαν έτσι, είναι κατακριτέοι και υπόλογοι, διότι, σύμφωνα με τον ψαλμό, «κατελάλησαν κατά του Θεού και είπαν, μήπως θα μπορέσει ο Θεός να ετοιμάσει τραπέζι» σε τόσο μεγάλο πλήθος; Και μήπως εγώ είμαι ο χορηγός των τροφών, ή αυτός που φέρνει τους καρπούς, ή αυτός που γεμίζει τις αποθήκες, ή πάλι αυτός που από δική του επιλογή και αυθεντία δέχεται αυτούς που προσέρχονται και αυξάνει την αδελφότητα; Δεν είναι Αυτός ο Κύριος και Θεός και τροφοδότης όλου του κόσμου, αυτός που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, αυτός που λέει «ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»; Έπειτα προς τους ολιγόπιστους: «κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει· δεν αξίζετε πολύ περισσότερο εσείς, ολιγόπιστοι;»