Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 144:18

Εις το τέλος, υπέρ του Ιδιθούμ, Ψαλμός του Ασάφ. ΟΣ΄. Υπόθεση. Όταν ο Ιδιθούμ άκουσε τα όσα λέγονταν περί του λαού των Εβραίων· τα οποία ήταν τα εξής: «Γιατί, Θεέ, απέρριψες οριστικά;», πονούσε υπερβολικά και ταρασσόταν, θρηνώντας την ολοκληρωτική τους απόρριψη. Έπειτα, ο Ασάφ συνθέτει για αυτόν έναν ψαλμό, διδάσκοντάς τον ότι για αυτά τα ζητήματα πρέπει να καταφεύγει κανείς μόνο στον Θεό, και από εκεί να βρίσκει την παρηγοριά. Γι' αυτό και ξεκινώντας λέει: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε». Αρχίζοντας τον ψαλμό, διδάσκει στον Ιδιθούμ ότι ο Κύριος είναι κοντά σε εκείνους που τον επικαλούνται.

Γιατί, λοιπόν, επικαλούνται τον Θεό ως μάρτυρα αυτοί που δεν έχουν αληθινή πίστη; Το Πνεύμα μαρτυρεί στους Ψαλμούς: «Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία», μέσω της οποίας και μόνο δύναται να επικαλεστεί κανείς τον Θεό. Ώστε, γιατί ορκίζονται στον Θεό εκείνοι που δεν έχουν πίστη ούτε στα μικρά; Άλλωστε, ο όρκος αποτελεί μάρτυρα της αλήθειας, και όχι αποδεικτικό στοιχείο χρημάτων.

Απάντηση: Όταν οι Εβραίοι επρόκειτο να ελευθερωθούν από τη δουλεία των Αιγυπτίων, υπέμειναν μεγάλη στενοχώρια και θλίψη ανάμεσα στη θάλασσα και στα χέρια των βαρβάρων. Και μετά από εκείνα τα σημεία και τα τέρατα, τα οποία είδαν τα μάτια τους να γίνονται στους Αιγυπτίους και σε όλη τη χώρα τους, ξέχασαν τον Θεό που τα έκανε αυτά και έφτασαν κοντά στην απελπισία για τη σωτηρία τους, βλέποντας τον Φαραώ και όλη τη δύναμή του να ετοιμάζονται να τους επιτεθούν. Μόνος δε ο Μωυσής απέμεινε προσηλωμένος στον παντοδύναμο Θεό, και "επειδή ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια", ενώ ο Μωυσής έκραζε από τα βάθη της καρδιάς του με τα χείλη του εντελώς σφραγισμένα από τη σιωπή, του απάντησε ο καρδιογνώστης: "Τι βοάς προς εμένα; Χτύπα με τη ράβδο που έχεις στο χέρι σου τη θάλασσα και θα σχιστεί και θα εισέλθει ο λαός, και θα δοξαστώ μέσω του Φαραώ και όλης της δύναμής του." Έτσι και εδώ, υπάρχει ασθένεια του σώματος και υπάρχει εμπόδιο από τους δαίμονες, επομένως θλίψεις και ταραχές των λογισμών. Παραλύει λοιπόν το σώμα από την ασθένεια, εμποδίζεται από το βάρος των δαιμόνων. Εάν όμως σιωπώντας κράξει ο Μωυσής, δηλαδή εάν γρηγορώντας κράξει ο νους, είτε καθήμενος είτε κατακεκλιμένος, τον ακούει Εκείνος που γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς, και εκπληρώνεται ο λόγος: "Εγώ κοιμάμαι, αλλά η καρδιά μου αγρυπνεί."

Απόκριση: Από αυτά που μας διδάσκει ο άγγελός σας, βρίσκουμε ότι μετά την κατά Θεόν ανάσταση, ο Δανιήλ απέκτησε τη φιλία του βασιλιά. Και έχοντας τις ελπίδες του στον Θεό που σώζει τους δούλους του και είναι «κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια», δεν φοβήθηκε την απειλή και την επιβουλή του βασιλικού προστάγματος, ούτε τον τάραξε αυτό. Αλλά, επειδή στηρίχθηκε στην πίστη του Χριστού, ο Θεός τον υπερεδόξασε μέσω της πίστης.

Ευχή της κεφαλοκλισίας. Δέσποτα Κύριε, ο Θεός, ο Πατέρας ο παντοκράτορας, που δείχνεις έλεος σε χιλιάδες, σε όσους σε επικαλούνται εν αληθεία, επίβλεψε από τον ουρανό με ευμενές πρόσωπο και γαλήνιο βλέμμα τους δούλους σου. Διότι σε εσένα έκλιναν τους αυχένες των καρδιών τους, προσδοκώντας το δικό σου μέγα και πλούσιο έλεος, για να λάβουν από εσένα έλεος και ευλογία. Ευλόγησέ τους με κάθε πνευματική ευλογία· αγίασέ τους με το Άγιο Πνεύμα σου. Τοποθέτησε δίπλα στη ζωή του καθενός μας έναν ειρηνικό άγγελο, να μας φρουρεί, να μας διατηρεί, να μας διαφυλάσσει, να μας φωτίζει και να μας οδηγεί σε κάθε αγαθό έργο. Αλλά ελεώντας ελέησέ μας, και οικτείροντας σώσε μας, σπλαχνίσου μας· και αιώνιο είναι το έλεός σου.

Εισάκουσέ με, Κύριε, εισάκουσέ με μέσα από τη φωτιά της προσευχής, όπως ακριβώς κάποτε τον Προφήτη σου. Ναι, Θεέ των αγίων Δυνάμεων· ναι, δημιουργέ των ασωμάτων· ναι, εσύ που είπες, ζητάτε, και θα λάβετε. Μη με βδελυχθείς εμένα που περιβάλλομαι από ακάθαρτα χείλη και είμαι καταχωμένος στις αμαρτίες. Εισάκουσέ με, εσύ που υποσχέθηκες να ακούς αυτούς που σε επικαλούνται με αλήθεια, και κατεύθυνε τα βήματα των δούλων σου και τα πόδια τους σε οδό ειρήνης. Σπλαχνίσου τα άκακα παιδιά που βρίσκονται στην ξενιτιά, εσύ που είπες: γίνεστε ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Φώναξα προς εσένα με όλη μου την καρδιά, Θεέ μου. Θεέ μου, εισάκουσέ με· εσύ που είσαι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στην ξενιτιά. Επιτίμησε όλα τα ακάθαρτα πνεύματα για να φύγουν από το πρόσωπο των παιδιών σου. Πιάσε όπλο και ασπίδα, και αναστήσου για τη βοήθειά τους. Τράβηξε ρομφαία και φράξε τον δρόμο απέναντι σε εκείνους που τα καταδιώκουν.

Αυτά, λοιπόν, συμβαίνουν σε αυτόν που προσέρχεται στον Θεό: πρώτα μεν πειρασμός, έπειτα θλίψεις, ύστερα κόπος, ακηδία, γυμνότητα, πάθη, στενοχώρια, εξουθένωση· διότι σε αυτά φανερώνεται η υπομονή και η δοκιμασία των πιστών· και σε όλα αυτά υπερνικά εκείνος που παραδίδει τον εαυτό του με όλη του την καρδιά στην καθοδήγηση του Θεού, και υπομένει το θέλημά Του. Διότι μόνο την τέλεια προαίρεση ζητά από εμάς ο Θεός, και Αυτός θα μας χορηγήσει τη δύναμη και θα μας δωρίσει τη νίκη, καθώς είναι γραμμένο: «Είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε Αυτόν». Και πάλι λέει: «Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι Τον επικαλούνται με αλήθεια. Το θέλημα εκείνων που Τον φοβούνται θα το εκπληρώσει, και την προσευχή τους θα την εισακούσει, και θα τους σώσει». Προσεύχεστε δε υπέρ ημών, παρακαλώ, ώστε αυτά που πρόκειται να πούμε, να μας δώσει ο Κύριος τη χάρη να τα εφαρμόζουμε άμεμπτα. Διότι δεν συμβουλεύουμε επειδή έχουμε φτάσει σε αυτά τα μέτρα, αλλά ας επικαλεστούμε τον Κύριο Ιησού Χριστό ως δωρεοδότη και χορηγό των λόγων, αρχίζοντας να αναπτύσσουμε τον λόγο, ώστε ταυτόχρονα να ωφεληθούμε και να ωφελήσουμε. Διότι εάν οι λεγόμενοι πηγμεντάριοι (φαρμακοποιοί) ερεύνησαν με επιμέλεια τις ρίζες και τα είδη των βοτάνων και τα παρέδωσαν γραπτώς, και αυτό φανερώνει τη μεγάλη οικονομία του Θεού για την παρηγοριά εκείνων που ασθενούν σωματικά, δεν είμαστε εμείς πολύ περισσότερο υποχρεωμένοι να ανακαλύπτουμε τον θησαυρό της χάριτος σύμφωνα με τη δική Του δωρεά;

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψας τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Αυτά, λέει, όταν προσευχήθηκα, τα άκουσε ο Κύριος, ο οποίος δεν απέχει μακριά από εκείνους που τον επικαλούνται με καθαρότητα και πίστη, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια· και αφού με άκουσε, με ελέησε και απέδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία του προς εμένα· διότι έγινε βοηθός μου. Αφού απευθύνθηκε με αυτά τα λόγια σε εμάς και μας δίδαξε όσα του συνέβησαν, στρέφει και πάλι την ευχαριστία προς τον ίδιο τον Θεό, εξιστορώντας τις ευεργεσίες προς αυτόν. Διότι εσύ με ελέησες, λέει, και έγινες βοηθός μου· και έτσι μετέβαλες τα παλαιά μου δάκρυα, τους θρήνους και τον κοπετό σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση, επαληθεύοντας τον μακαρισμό που λέχθηκε αργότερα για όσους κλαίνε και πενθούν, σύμφωνα με το: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· και μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν. Με απέδυσες λοιπόν από τα σύμβολα του πένθους, τον σάκο, με τον οποίο τιμωρούσα τον εαυτό μου κακοπαθώντας, και με έζωσες με ένδυμα ευφροσύνης. Και όλα αυτά μου τα πρόσφερες, ώστε να μην απομείνω σκόνη και χώμα που δεν σε δοξολογεί, αλλά για να σου ψάλλει η δόξα μου. Διότι από το να καταβώ στη φθορά δεν θα υπήρχε καμία ωφέλεια ούτε σε εμένα ούτε σε άλλους.

Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία. Έπειτα, επειδή γνώρισμα λίγων είναι το να μπορούν να τον επικαλούνται με επίγνωση και να αξιώνονται να εισακουστούν από αυτόν, επαναλαμβάνοντας τον λόγο προσθέτει αναγκαστικά και λέει ότι δεν το επιτυγχάνουν όλοι όσοι τον επικαλούνται, παρά μόνο εκείνοι που πράττουν τούτο εν αληθεία· διότι από όσους δεν είναι τέτοιοι, απέχει μακριά. Σε αυτούς μάλιστα λέει: «Οι αμαρτίες σας στέκονται ως διαχωριστικό ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς». Γι' αυτούς έχει ειπωθεί και αλλού: «Διότι εκείνοι που απομακρύνονται από εσένα θα απολεστούν». Είναι λοιπόν κοντά σε όλους κατά την πρόνοια, κατά σχέση όμως είναι κοντά σε εκείνους που τον επικαλούνται με επίγνωση· διότι αυτό σημαίνει το «εν αληθεία». —Μετά την κοινή πρόνοια, επομένως, εισήγαγε ως εξαιρετική αυτήν που αφορά τους πιστούς, δηλαδή το να βρίσκεται κοντά σε τέτοιους ανθρώπους και να προνοεί γι' αυτούς σε μεγαλύτερο βαθμό.

«και η δεσποτεία» Διότι σε κάθε γενεά είναι Δεσπότης, ως Θεός, αυτών που υπήρξαν και αυτών που γίνονται (ή έχουν γίνει). «πιστός» Διότι ο Θεός είναι αψευδής στα πάντα. «και όσιος» Διότι όλα τα έργα του Κυρίου είναι λαμπρά, επιφανή και πλήρη, επειδή προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος διασφαλίζει τους πάντες· διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, αλλά τη μετάνοια, όπως ακριβώς ανέστησε και τον λαό από τα έθνη και ανορθώνει τους πάντες. «υποστηρίζει» Διότι όσοι είχαν πέσει λόγω της ασέβειας, ανορθώθηκαν μέσω της πίστης κατά την παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). «οι οφθαλμοί» Είτε των ανθρώπων είτε των ζώων· τα μάτια όλων προσβλέπουν στον Θεό. «και συ δίδεις» Διότι ο Θεός δίνει σε όλους τροφή και ζωή στον κατάλληλο καιρό με αφθονία. «ανοίγεις» Διότι όταν ο Θεός ανοίξει τα σπλάχνα του, που είναι το κραταιό του χέρι, όλα τα κινούμενα (ή συγκρατούμενα) χορταίνουν (ή γεμίζουν) από ζωή. «δίκαιος» Διότι όλες οι οδοί του Κυρίου (του Θεού) είναι έλεος, αλήθεια και δικαιοσύνη για όσους τις επιζητούν. «και όσιος» Ως Θεός άμεμπτος και αναμάρτητος. «εγγύς» Διότι καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί. «πάσι» Διότι ο Θεός δεν εισακούει όσους βρίσκονται σε υποκρισία και δόλο, αλλά αυτούς που έχουν αληθινή καρδιά. «θέλημα» Διότι πάντοτε ο Θεός αποδέχεται αυτούς που τον ευλαβούνται και εκπληρώνει τα θελήματά τους. «και της δεήσεως» Δέχεται τις δεήσεις των αγίων, τους οποίους αυτός αγαπά, και τους σώζει από κάθε κακό.

Και τι χρειάζεται να απαριθμούμε λεπτομερώς την αγάπη των αγίων αγγέλων προς εμάς και τη φροντίδα τους για τους δικαίους, καθώς, σαν κάποιοι μεγαλύτεροι αδελφοί, προνοούν για τους μικρότερους; Και όλα αυτά, για να μάθει ο καθένας ότι ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται, και πόση πρόνοια επιδεικνύει σε εκείνους που έχουν παραδώσει τον εαυτό τους στην ευαρέστησή του και τον ακολουθούν με καθαρή καρδιά.

Και προς τι να απαριθμούμε πολλά, τα οποία φανερώνουν την αγάπη των αγίων Αγγέλων προς εμάς και την απόλυτη φροντίδα τους για τους δικαίους; Διότι, όπως ακριβώς οι μεγαλύτεροι αδελφοί φροντίζουν τους μικρότερους, έτσι προνοούν και για εμάς. Αυτά δε έχουν ειπωθεί, προκειμένου να μάθει ο καθένας «ότι ο Κύριος είναι εγγύς σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία», και πόση πρόνοια δείχνει για εκείνους που έχουν αφιερώσει τον εαυτό τους στο να του είναι ευάρεστοι και τον ακολουθούν ολοκάρδια.

Βλέπεις ότι ο Ίδιος επιθυμεί περισσότερο να σου συγχωρήσει τα αμαρτήματα; Ας μην οκνούμε λοιπόν, ούτε να αναβάλλουμε. Είναι φιλάνθρωπος και αγαθός· ας Του δώσουμε μόνο την αφορμή, και τούτο για να μην γίνουμε εμείς άχρηστοι, αφού και χωρίς αυτό θα μας συγχωρούσε. Αλλά όπως ακριβώς εμείς, προκειμένου για τους δικούς μας υπηρέτες, επινοούμε χίλια δυο πράγματα και τα διευθετούμε, έτσι πράττει και Εκείνος για τη δική μας σωτηρία. Ας προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση, διότι είναι αγαθός και επιεικής. Εάν όμως δεν Τον επικαλείσαι εν αληθεία, ούτε θέλεις να πεις μέσα από την καρδιά σου το «Συγχώρεσε», αλλά το λες μόνο με το στόμα, τι να κάνει Εκείνος; Τι σημαίνει να επικαλείσαι εν αληθεία; Να το κάνεις με αγαθή προαίρεση, με προθυμία, με διάνοια ειλικρινή· όπως ακριβώς λένε για τα μύρα ότι είναι αληθινά και δεν έχουν τίποτα το νόθο, έτσι συμβαίνει και εδώ. Εκείνος που πραγματικά Τον επικαλείται, και εκείνος που πραγματικά Τον παρακαλεί, επιμένει διαρκώς και δεν απομακρύνεται μέχρις ότου λάβει. Ενώ εκείνος που απλώς εκτελεί ένα τυπικό καθήκον, και με αυτόν τον τρόπο εκπληρώνει απλώς τον νόμο, δεν επικαλείται εν αληθεία. Όποιος κι αν είσαι, μην λες μόνο «Είμαι αμαρτωλός», αλλά φρόντιζε να απαλλάξεις τον εαυτό σου από αυτή την ιδιότητα· μην το λες απλώς, αλλά και να πονάς. Εάν πονάς, αγωνίζεσαι· εάν δεν αγωνίζεσαι, δεν πονάς· εάν δεν πονάς, χλευάζεις. Ποιος, λέγοντας ότι «Ασθενώ», δεν κάνει τα πάντα ώστε να απαλλαγεί; Μεγάλο όπλο είναι η προσευχή. «Εάν εσείς», λέγει, «γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας;». Γιατί δεν θέλεις να προσέλθεις;

Ο Κύριος, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, αυτός θα μας διδάξει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να νικήσουμε τον κόσμο. Ας προσέλθουμε σε αυτόν με παρρησία και ας τον ρωτήσουμε ειλικρινά· ας μιμηθούμε εκείνον τον τίμιο χορό των αποστόλων, και, όπως εκείνοι τον πλησίασαν και τον ρώτησαν για τη συντέλεια και για τα πάντα, και έμαθαν την αλήθεια από την ίδια την Αλήθεια· ας προσέλθουμε σε αυτόν και εμείς τώρα, έστω κι αν είμαστε ανάξιοι και ευτελείς, και απέχουμε πολύ από την αξία των αποστόλων. Διότι δεν βρίσκεται μακριά, ούτε απέχει από εκείνους που τον αναζητούν αληθινά, όπως λέει ο προφήτης: Ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία. Πες μας, Κύριε, πες μας, πώς πρέπει να νικήσουμε τον κόσμο· Κύριε, δίδαξέ μας να κάνουμε το θέλημά σου. Κύριε, οδήγησέ μας στην οδό σου, μήπως και μας καταπιεί ο βυθός αυτού του πονηρού αιώνα· Κύριε, Κύριε, μην μας εγκαταλείψεις· Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· ελέησέ μας, επειδή είμαστε ασθενείς· Κύριε, μην μας αφήσεις ορφανούς· Διδάσκαλε αγαθέ, τι πρέπει να πράξουμε για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή;

Ας γκρεμίσουμε λοιπόν το τείχος, και ας αρχίσουμε την εορτή από τώρα, αποτασσόμενοι τα πάντα κατά τις πέντε αυτές ημέρες· ας παραμεριστούν τα δικαστήρια, ας παραμεριστούν τα βουλευτήρια, ας εγκαταλειφθούν οι βιωτικές υποθέσεις και τα συμβόλαια και οι συναλλαγές· την ψυχή μου θέλω να σώσω. Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει όλον τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Αναχώρησαν από την Περσία οι μάγοι· αναχώρησε και εσύ από τις βιωτικές μέριμνες, και οδοιπόρησε προς τον Ιησού· δεν είναι μεγάλη η απόσταση, εάν το θελήσουμε. Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να διασχίσει κανείς πέλαγος, ούτε να υπερβεί κορυφές ορέων, αλλά, καθήμενος στο σπίτι του, επιδεικνύοντας ευλάβεια και πολλή κατάνυξη, μπορεί να κατεδαφίσει ολόκληρο το τείχος, να άρει το εμπόδιο, να συντομεύσει το μήκος της οδού· διότι, «εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά», λέγει, «και όχι Θεός από μακριά»· και, «Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια». Τώρα όμως, σε τέτοιο βαθμό ανοησίας και περιφρόνησης έχουν φτάσει πολλοί από τους πιστούς, ώστε, αν και είναι γεμάτοι από αναρίθμητα κακά και δεν επιδεικνύουν καμία απολύτως μέριμνα για τον εαυτό τους, εντελώς επιπόλαια και όπως τύχει προσέρχονται σε αυτήν την τράπεζα κατά τις εορτές, μη γνωρίζοντας ότι ο καιρός της κοινωνίας δεν είναι η εορτή και η πανήγυρις, αλλά η καθαρή συνείδηση και ο βίος που είναι απαλλαγμένος από αμαρτήματα. Και όπως ακριβώς εκείνος που δεν ελέγχεται από τη συνείδησή του για κανένα φαύλο έργο πρέπει να προσέρχεται καθημερινά, έτσι και για εκείνον που είναι κυριευμένος από αμαρτήματα και δεν μετανοεί, δεν είναι ασφαλές να προσέρχεται ούτε καν κατά την ημέρα της εορτής.

Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, είχαν λάβει την εντολή να στέκονται πάνω από τους πρόποδες του όρους, όταν θα παρουσιάζονταν στον Θεό, να φορούν λευκά ενδύματα και να μην πλησιάσουν γυναίκα. Εσύ όμως, αντί για τα ενδύματα, καθάρισε την ψυχή σου και πλησίασε με σωφροσύνη και επιείκεια, όντας εντελώς απερίσπαστος, και ξεκίνησε την πορεία σου προς τον Βασιλέα, εάν θέλεις να επιτύχεις τον σκοπό σου όπως πρέπει. Δεν απαιτεί πολλά έξοδα αυτή η πορεία· πάρε ως εφόδιο την αρετή. Και πού διαμένει αυτός ο Βασιλεύς; Κοντά στους συντετριμμένους τη καρδία. Αυτόν τον δρόμο να βαδίσεις. Διότι κοντά, λέει η Γραφή, είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία.

Τα έργα, λοιπόν, από τη φύση τους είναι τέτοια, ώστε να εκλάμπουν, να ακτινοβολούν και να διακηρύσσουν την πρόνοια, την κηδεμονία, τη φιλανθρωπία, τη δικαιοσύνη και την οσιότητα του Δημιουργού. Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται, σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία. Ιδού και ένα άλλο μέρος της πρόνοιας, το αποκορύφωμα των αγαθών. Διότι, αφού ανέφερε τα όσα παρέχονται από κοινού και στους απίστους, δηλαδή την τροφή και τις βροχές, αναφέρει και εκείνα που προσφέρονται ιδιαιτέρως στους πιστούς. Και ποια είναι αυτά; Το να βρίσκεται κοντά τους, δηλαδή να τους υποστηρίζει, να τους φροντίζει, να προνοεί για αυτούς πολύ περισσότερο από ό,τι για τους άλλους, να είναι ευνοϊκός απέναντί τους, ίλεως και ευμενής, και να τους αποκαλύπτει σε μεγαλύτερο βαθμό τα αγαθά.

Ας μας προφθάσουν ταχέως οι οικτιρμοί σου, Κύριε. Και τι έπραξε ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, επειδή είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια; Δεν παράκουσε ούτε παρέβλεψε τη δέηση των αγίων, αλλά έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και οικονόμησε τα πάντα για τη σωτηρία του γένους μας, και τα υπέδειξε όλα πράττοντας και διδάσκοντας. Έπειτα, θέλοντας να διδάξει, ώστε εκείνοι που πρόκειται να προΐστανται των Εκκλησιών με αυτόν τον τρόπο να εκδιώκουν τους αιρετικούς, έφτιαξε φραγέλλιο από σχοινιά και, αφού εισήλθε, έβγαλε τους πάντες έξω από το ιερό, τους απώθησε και τους εκδίωξε, λέγοντας: Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. Ακούστε το αυτό, οι προϊστάμενοι των Εκκλησιών.

Ας μην φθονούμε ο ένας τον άλλον, ούτε, όταν δεχόμαστε φθόνο, ας εξαγριωνόμαστε· αλλά μάλλον ας συμπονούμε ο ένας τον άλλον, και μέσω της ταπεινοφροσύνης ας θεραπεύουμε ο ένας τον άλλον. Ας μην κακολογούμε ο ένας τον άλλον, ούτε να χλευάζουμε αλλήλους, «διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου». Ας αποβάλουμε από πάνω μας την αμέλεια και τη ραθυμία· και ας σταθούμε γενναία, αγωνιζόμενοι κατά των πνευμάτων της πονηρίας· και «έχουμε παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο· και αυτός είναι εξιλασμός για τις αμαρτίες μας»· και ας τον παρακαλέσουμε με καθαρή καρδιά, από όλη την ψυχή μας, και θα μας συγχωρήσει τις αμαρτίες μας. Διότι «κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια». Γι' αυτό λέει: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τα τάματά σου. Και επικαλέσου με στην ημέρα της θλίψης σου· και θα σε ελευθερώσω, και θα με δοξάσεις». Και ο Ησαΐας πάλι αναφέρει: «Λύσε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυσε τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών, άφησε ελεύθερους τους καταπιεσμένους και διάρρηξε κάθε άδικο συμβόλαιο. Μοίρασε το ψωμί σου σε αυτόν που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις γυμνό, ντύσε τον· και δεν θα παραβλέψεις τους συγγενείς του δικού σου γένους. Τότε θα ανατείλει σαν την αυγή το φως σου, και η θεραπεία σου γρήγορα θα ξεπροβάλει. Και θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου· και η δόξα του Κυρίου θα σε περισκεπάσει». Και τι ακολουθεί μετά από αυτά; «

Η βασιλεία σου, λέει, η οποία δεσπόζει στα πάντα, δεν έχει ούτε τέλος ούτε αρχή. Διότι μέσω αυτής κυρίως και οι βασιλείς βασιλεύουν και οι τύραννοι κυβερνούν τη γη. «Ο Κύριος είναι πιστός», αληθινός, «σε όλα τα λόγια του και όσιος», άμεμπτος, «σε όλα τα έργα του. Ο Κύριος στηρίζει όλους εκείνους που πέφτουν». Διότι δεν θέλει να πέφτει κανείς, αλλά και υποστηρίζει όσους θέλουν να μην πέφτουν· ενώ όσοι πέφτουν, πέφτουν από δική τους κακή θέληση. «Και ανορθώνει όλους τους συντριμμένους», δηλαδή αυτούς που προσέρχονται σε αυτόν μέσω της μετανοίας. «Τα μάτια όλων», και των ανθρώπων και των κτηνών, «ελπίζουν σε σένα, και συ δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Δεν διαψεύδονται ως προς την ελπίδα τους, αλλά παρέχεις την κατάλληλη τροφή στον καθένα. Σε καιρό πείνας πεθαίνουν πάρα πολλοί, όχι επειδή αδυνατεί αυτός που τρέφει, αλλά εξαιτίας της υπερβολής της αμαρτίας. Αλλά από υπερβολική αγαθότητα, «ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία». Έτσι, λέει, ευδοκείς να χορταίνεις με τροφή κάθε ζωντανή θνητή φύση. «Ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται» από καρδιάς, «και θα εισακούσει τη δέησή τους και θα τους σώσει. Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσους τον αγαπούν», δηλαδή από αόρατους εχθρούς και κινδύνους, «και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς».

Ας δακρύσουμε από τα βάθη της ψυχής μας, για να καθαρίσουμε τον ρύπο που υπάρχει μέσα της, για να ξεπλύνουμε τον βούρκο των παθών, για να εξαλείψουμε τα στίγματα, για να αναστήσουμε τον Λάζαρο που νεκρώθηκε από τις αμαρτίες μας. Ας συγκαλέσουμε τις πραγματικά πιστές και γνήσιες αδελφές του νεκρού, εννοώ την επίγνωση των πταισμάτων και την εξομολόγηση. Διότι, μην ντραπείς να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου. Και όταν επιστρέψεις και στενάξεις, σε διαβεβαιώνουν τα λόγια της Γραφής, τότε θα σωθείς. Και εγώ είμαι ο Κύριος των όλων, βροντοφωνάζει πάλι μέσω του ίδιου προφήτη, αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου, εσύ όμως να τις θυμάσαι και να λέγεις εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Τόσο ισχυρή είναι για τη σωτηρία η παρρησία της εξομολόγησης και της επιστροφής. Γι' αυτό ας τις προσκαλέσουμε να χύσουν δάκρυα στα πόδια του Ιησού. Είναι παρών και τώρα αυτός που βρίσκεται κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια, και εισακούει τη φωνή τους και συμπονά αυτούς που πενθούν, και παρέχει την ευσπλαχνία του και στέκεται δίπλα στον τάφο και ανέχεται τη δυσοσμία και προσφωνεί αυτόν που κείτεται και ανασταίνει τον νεκρό μας.

Διότι, αν αναζητούμε αυτά και έτσι εξετάζουμε προσεκτικά τους εαυτούς μας και τα κάνουμε αντικείμενο μελέτης, γνωρίζω ότι ο Κύριος θα μας χορηγήσει ακόμη περισσότερο το έλεός Του· διότι είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται εν αληθεία, και θα κάνει το θέλημα εκείνων που τον φοβούνται, θα εισακούσει τη δέησή τους και θα τους σώσει, και είναι υπερασπιστής όλων όσων ελπίζουν σε Αυτόν. Εάν όμως συνεχίσουμε να προσκολλόμαστε στα προηγούμενα αμαρτήματά μας, ο μη γένοιτο (διότι ας μην υπάρχει κανείς ανάμεσά μας τόσο ανάλγητος και αδιόρθωτος, ώστε να αψηφήσει τόσο μεγάλη και τέτοια θεήλατη αγανάκτηση), αν λοιπόν μολυνόμαστε από αυτά τα ίδια τα πάθη και κυλιόμαστε στον βούρκο των ηδονών και δεν εξιλεωθούμε για τα περασμένα με την επιμονή στη μετάνοια, ούτε χρησιμοποιήσουμε τα όσα λυπηρά συνέβησαν στο παρελθόν ως προφύλαξη για τον μελλοντικό μας βίο, αλίμονο, σε τι όλεθρο ρίχνουμε πάλι τους εαυτούς μας, τι συμφορών λάκκο σκάβουμε, πόσων κακών άγρια τρικυμία ξεσηκώνουμε εναντίον μας.

Αλλά ο θεσπέσιος Κύριλλος, ο καλός ποιμένας και του Χριστού, του καλού ποιμένα, μαθητής και ακόλουθος, που πάντοτε με το καύμα της ημέρας καιγόταν και με τον παγετό της νύχτας πάγωνε, και απομάκρυνε και έδιωχνε τον ύπνο από τα μάτια του, για να φυλάει τα πρόβατα με άγρυπνα μάτια και άγρυπνο νου, ώστε να μην κλαπούν και σφαγιαστούν και χαθούν, ούτε να γίνουν βορά θηρίων —έτσι άλλωστε και τον φθορέα και θηρίο Νεστόριο, ληστή συνάμα και λύκο, ξεσκέπασε και έδιωξε από τη μάνδρα, και απομάκρυνε άπρακτο από το ποίμνιο, φυλάγοντας τα πρόβατα αλώβητα—, ο Κύριλλος, που υπήρξε διάδοχος του θείου Θεοφίλου τόσο στην εξουσία όσο και στον ζήλο, βλέποντας την απάτη του δαίμονα και αντικρίζοντας τη βλάβη των πιστών, έγινε ικέτης του Σωτήρα, και ικέτευε να σταματήσει το κακό, να καταργήσει τα φάσματα του δαίμονα, και να παράσχει στον λαό την τέλεια επίγνωση της αλήθειας και τον έρωτα για τη θεογνωσία Του. Ο δε Θεός, αποδεχόμενος ταχύτατα τις δεήσεις του θεράποντός Του, του έδωσε το θέλημα της καρδιάς του, και εκπλήρωσε τα αιτήματά του υπέρ των πιστών. Διότι τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα στους δικαίους, και τα αυτιά Του στη δέησή τους. Πράγματι, θα εκπληρώσει το θέλημα εκείνων που Τον φοβούνται, και θα εισακούσει τη δέησή τους, επειδή βρίσκεται κοντά σε όλους όσοι Τον επικαλούνται με αλήθεια. Έτσι, του μεν δαίμονα συνέτριψε την ενέργεια, του δε λαού την ασθένεια θεράπευσε.

Όπως είναι γραμμένο, «σε εκείνους που τον επικαλούνται εν αληθεία», αυτόν και εγώ ο ανάξιος αφού επικαλέστηκα με αλήθεια, θα σου πω αυτά, όχι με δικά μου λόγια αλλά από την ίδια τη θεία και θεόπνευστη Γραφή, όχι για να διδάξω αλλά για να σου μεταφέρω μέσα από αυτήν τις μαρτυρίες σχετικά με όσα με ρώτησες, ώστε με τη χάρη του Θεού να διαφυλάξω τον εαυτό μου και όσους με ακούν από τους δύο γκρεμούς, αφενός εκείνου «που έκρυψε το τάλαντο» και αφετέρου εκείνου που εκθέτει τα θεία δόγματα αναξίως και κενοδόξως, ή μάλλον σκοτισμένα.

Στη συνέχεια όμως η λάρνακα δεν προχωρούσε· διότι οι μεν την τραβούσαν, η δε παρέμενε ακίνητη. Την υπερβολική χαρά διαδέχθηκε η λύπη. Ο λαός βρέθηκε σε αμηχανία, αλλά πέτυχε η λύση που βρέθηκε. Διότι ο Κύριος είναι κοντά σε εκείνους που τον επικαλούνται. Αφού λοιπόν αναλήφθηκε από δύο αγνές δαμάλεις, εναποτέθηκε εκεί όπου αμέσως ανεγέρθηκε ο ιερός του ναός· με την ολοκλήρωσή του συντελέστηκε και ένα εξαιρετικό θαύμα. Επειδή λοιπόν ο λεγόμενος Βουρκάνος (το ηφαίστειο), που ήταν σχεδόν ενωμένος με το νησί, προκαλούσε βλάβες στους κατοίκους της περιοχής, απωθήθηκε αόρατα και σαν να μετατοπίστηκε επτά στάδια προς τη θάλασσα μετεωριζόμενος, με αποτέλεσμα μέχρι σήμερα να διακρίνεται από τους θεατές κάτι σαν ίχνος μετατόπισης και ο σχηματισμός του πυρός που έχει απομακρυνθεί.

Έλα λοιπόν, αδελφέ, ας προφθάσουμε το πρόσωπό Του με εξομολόγηση, ο Κύριος είναι κοντά σε όσους Τον επικαλούνται. Αποδέξου, παιδί μου, τον οικονόμο, αν με υπακούς· διότι εκείνοι που σε παρέσυραν παλαιότερα προς την αποχώρηση είναι εχθροί και όχι φίλοι, ούτε δικοί σου ούτε του Θεού. Κοπίασε λίγο, σε παρακαλώ, κάνε μια αρχή, αποκτώντας τη συνήθεια της φροντίδας για τη σωτηρία, διότι την ώρα που δεν το περιμένουμε έρχεται ο Κύριος· θυμήσου, παιδί μου, την αποταγή σου, την υποταγή, την κοπή του θελήματός σου, και τους υπόλοιπους κόπους και αγώνες σου. Εγώ, ο αμαρτωλός, είμαι ο εγγυητής της σωτηρίας σου· εγώ σε γέννησα πνευματικά, εγώ θα σε θεραπεύσω. Μόνο εσύ στάσου σταθερός, μόνο συνέλθε από το βάρος της αθυμίας, μόνο πρόσεχε τον εαυτό σου, μόνο μην απομονωθείς άλλο, έστω κι αν συμβεί να μην εργάζεσαι μαζί ούτε πάλι να συναναστρέφεσαι με τον οικονόμο.

ΛΟΓΟΣ ΙΔ'. Είναι χρέος να ερευνάμε τις θεόπνευστες Γραφές. Αδελφοί και πατέρες, ποιος είναι ο σκοπός της παρούσας κατήχησης; Να σταθούμε γενναία έχοντας περιζωστεί τη μέση μας με την αλήθεια, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια μας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, ατενίζοντας ψηλά, αναλογιζόμενοι και ζητώντας τα άνω, ασχολούμενοι με τα επουράνια, με τη μέριμνα της απολογίας, με την έξοδο της ψυχής από το σώμα, με τη συνάντηση με τον Κριτή, με τα θεία βιβλία, ακολουθώντας τα ίχνη των βίων των αγίων, αποστηθίζοντας καθετί καλό και καθετί χρήσιμο, ώστε έχοντάς τα, να τα προβάλλουμε ως βέλη κατά του εχθρού, όχι με φιλαυτία ούτε με κενοδοξία - διότι τότε εργαζόμαστε εναντίον του εαυτού μας - αλλά θεάρεστα, ωφέλιμα και με ταπεινοφροσύνη. Αν κάποιος πολεμείται από τα πάθη, ας μην πέφτει σε ακηδία ούτε να καταρρέει. Διότι ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται, και η ψυχή που τον ζητά θα τον βρει. Μόνο ας μείνει σταθερός, ας αναστενάξει, ας δακρύσει, ας υψώσει τα χέρια στον ουρανό, ας χτυπήσει το στήθος του. Ας αναλογιστεί την ντροπή μπροστά στο φοβερό βήμα, αλλά και αυτήν που διαπομπεύεται μέσα του και στους ανθρώπους, και από εκεί ας συγκρατηθεί, από εκεί ας στηριχθεί.

Και ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται, σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια, και θα σώσει τους ταπεινούς στο πνεύμα, εν Χριστώ Ιησού, τον Κύριό μας· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γιατί, λοιπόν, αμελούμε εμείς οι άθλιοι; Γιατί νωθρευόμαστε; Γιατί έχουμε παραλύσει; Γιατί ο λόγος του Θεού δεν αγγίζει τις ψυχές μας; Γιατί δεν χύνουμε δάκρυα; Γιατί δεν μαλακώνουμε τις πέτρινες καρδιές μας; Γιατί δεν προοδεύουμε κάθε μέρα προς το καλύτερο; Γιατί δεν μεταβαλλόμαστε με την καλή αλλοίωση, επιδεικνύοντας και είδος και σχήμα και φωνή και κίνηση ξένη και διαφορετική από εκείνους που ζουν μέσα στον κόσμο, ώστε να φαινόμαστε ότι έχουμε φύγει από τον κόσμο και, ευρισκόμενοι πάνω από τα φρονήματα των ανθρώπων, να διεξάγουμε κάθε μας πράξη και ενέργεια με κάθε ευλάβεια και ησυχία; Θα έρθει, θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει εκείνη η φοβερή και φρικτή ημέρα και ώρα της αναχωρήσεως από τη ζωή, ο άγγελος ο φοβερός και απότομος, η διάλυση του πανηγυριού. Και τότε θα στενάξουμε πικρά και οδυνηρά και ανώφελα εμείς που αμελήσαμε, μη έχοντας τη δυνατότητα να πούμε: «Ετοίμη η καρδία μου, ο Θεός, ετοίμη η καρδία μου». Αλλά: «Ελάτε, αν με ακούτε, ας προσκυνήσουμε και ας προσπέσουμε στον ίδιο τον Χριστό, τον βασιλιά και Θεό μας». Ας στενάξουμε πραγματικά από τα βάθη της καρδιάς μας, και ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια. Και δίνει βοήθεια, για να αποτινάξουμε από πάνω μας την πονηρή συνήθεια, και θα μας δεχτεί στην ενάρετη ζωή.

Πληροφορούμαι ότι μερικοί κατεβαίνουν στους κήπους και ζητούν από τον κηπουρό λαχανικά για να φάνε, και όταν δεν τους δίνονται, εξαιτίας του κανόνα, μαλώνουν με τον κηπουρό. Και όλο αυτό είναι σατανικό και ας μη συμβεί ξανά, διότι τέτοιου είδους άτομα θα υποβληθούν σε επιτίμια. Δεν σας είναι αρκετά τα όσα παρατίθενται στην τράπεζα; Πώς θα πολεμήσεις το πάθος, εσύ που νικιέσαι από ένα λαχανικό; Θα γίνεις πιο αδύναμος και από ένα φτερό, εάν δεν στερεώσεις τον εαυτό σου με τον ορθό λογισμό, ταπεινέ μου αδελφέ, μέσω της εγκράτειας. Γενικώς, από ατελείς τέλειοι και από μικροί μέγιστοι και από ασθενείς υγιείς και από παιδιά άνδρες και από εμπαθείς απαθείς και από ακρατείς εγκρατείς γίνονται και έγιναν οι άνθρωποι, και μάλιστα και εμείς ας έχουμε γίνει και ας γίνουμε έτσι, και ας μην αμελήσουμε, ούτε να δειλιάσουμε. Ο Κύριος δίνει ισχύ και δύναμη. «Απλώνοντας τις φτερούγες του τους δέχτηκε και τους σήκωσε πάνω στους ώμους του». Τόσο πολύ επιθυμεί να σωθούμε, τόσο πολύ «είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται».

Αλλά ας ανανήψουμε όσοι δεν βρισκόμαστε σε εγρήγορση, εάν τυχόν κάποιος νυστάζει. Ας αναβλέψουμε όσοι δεν βλέπουμε, εάν τυχόν κάποιος είναι τυφλός. Ας ακούσουμε όσοι δεν ακούμε, εάν τυχόν κάποιος κωφεύει. Ας ανακτήσουμε τις δυνάμεις μας, εάν τυχόν κάποιος χαλάρωσε τον τόνο της ανδρείας του. Ας μοχθήσουμε, ας επιδιώξουμε τον αγώνα, ώστε, πράττοντας το αγαθό και αποκτώντας την έξη του καλού, να εκτελούμε με γλυκύτητα και ευκολία τα θεία και σωτήρια. Και ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια, και θα σώσει τους ταπεινούς στο πνεύμα εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΙΔ'. Περί της έρευνας των θείων Γραφών, ώστε να μην αγνοούμε τις πολύμορφες μηχανουργίες του διαβόλου. Αδελφοί και πατέρες, ποιος είναι ο σκοπός της παρούσας κατήχησης; Το να σταθούμε γενναία, έχοντας περιζώσει τη μέση μας με την αλήθεια και έχοντας υποδηθεί τα πόδια μας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, βλέποντας προς τα άνω, αποβλέποντας στα άνω, ζητώντας τα άνω, ασχολούμενοι με τα επουράνια, με τη φροντίδα της απολογίας μας, με την έξοδο από το σώμα, με τη συνάντηση με τον Κριτή, με τα θεία βιβλία, ιχνηλατώντας τους βίους των αγίων, αποστηθίζοντας ό,τι είναι καλό και ό,τι είναι χρήσιμο, έχοντάς τα στον νου μας, και προβάλλοντάς τα ως βέλη κατά του εχθρού, όχι με φιλαυτία, ούτε με κενοδοξία (διότι έτσι τα στρέφουμε εναντίον του εαυτού μας), αλλά ένθεα και ωφέλιμα και ταπεινόφρονα. Εάν κάποιος ενοχλείται από κάποιο πάθος, ας μην κυριεύεται από ακηδία, ούτε ας καταπίπτει, (διότι ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται, και η ψυχή που τον ζητά θα τον βρει), αρκεί μόνο να στέκεται σταθερός, να αναστενάξει, να δακρύσει, να υψώσει τα χέρια στον ουρανό, να χτυπήσει το στήθος του, να αναλογιστεί την ντροπή που ακολουθεί μετά την πράξη, και δεν εννοώ μόνο εκείνη μπροστά στο φοβερό βήμα, αλλά και αυτήν που νιώθει μέσα του και αυτήν που γίνεται γνωστή στους ανθρώπους, και από αυτό ας συγκρατηθεί, από αυτό ας στηριχθεί. Διότι τι έχει γραφτεί; «

Αλλά «ελάτε», αν βέβαια με ακούτε, «ας προσκυνήσουμε και ας προσπέσουμε» στον ίδιο τον Χριστό τον βασιλιά μας, ας αναστενάξουμε από τα βάθη της καρδιάς μας, και «ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται με αλήθεια»· και δίνει βοήθεια για να αποτινάξουμε από πάνω μας την πονηρή συνήθεια, και θα μας υποδεχθεί στην ενάρετη διαγωγή. Δεν λέω να μην φάμε, ούτε να μην πιούμε, ούτε να μην συναντήσουμε ή συνομιλήσουμε με αδελφό, δεν λέω να μην κοιμηθούμε ούτε να μην αναπαυθούμε, δεν λέω να μην λάβουμε κάποια άνεση, ούτε να μην συγκεντρωθούμε μεταξύ μας για κάποια συζήτηση, αλλά λέω να τα πράττουμε όλα αυτά με ευταξία, με μέτρο και στον κατάλληλο χρόνο και τόπο, ώστε από εδώ και πέρα, προσθέτοντας αρετή στην αρετή και βρίσκοντας προκοπή στην προκοπή, να διανύουμε τον βίο μας ειρηνικά, χωρίς ταραχές, ομαλά, σαν άγγελοι, ώστε και εγώ ο ταλαίπωρος να γίνω πιο πρόθυμος στο να μιλώ, και όσοι κατέχουν τα πρωτεία να ανακουφιστούν από το να ελέγχουν και να αντιλέγουν, οι δάσκαλοι από τους μαθητές, οι ανώτεροι από τους κατώτερους, και όλοι σε όλα να συγκροτούμαστε με αγάπη, ζώντας πολιτεία όσια και δίκαιη, και να επιτύχουμε τα αγαθά που μας έχουν υποσχεθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Βλέπετε, αδελφοί, την κρίση του Θεού· βλέπετε τον μεγάλο οφθαλμό του Θεού που σας παρατηρεί ακοίμητα, τον οποίο κανείς δεν μπορεί να διαφύγει ούτε αν πράττει κάτι στα κρύφια της καρδιάς, πόσο μάλλον όσον αφορά τον εξωτερικό άνθρωπο. Βλέπετε την απόφαση του θανάτου, ότι και τώρα δύο αδελφοί μας απεβίωσαν, ο Μίλης και ο Βαρνάβας, και άλλοι πριν από αυτούς, και ένας προς έναν μεταβαίνουμε. Παρακαλώ, ας μην βρει κανέναν ο θάνατος απροετοίμαστο, ας μην τον βρει ακατάρτιστο. Δεν είναι μικρός όλεθρος η απομάκρυνση από τον Θεό, η έκπτωση από τη βασιλεία των ουρανών· αιώνια κρίση και ανταπόδοση, την οποία καμία σάρκα δεν θα μπορέσει να αντέξει έστω και μόνο αν τη σκεφτεί, πόσο μάλλον αν την υποστεί εμπειρικά· και θα μας βρει αν δεν πράττουμε τα αρεστά στον Θεό. Για να μπορέσουμε, λοιπόν, εμείς οι ταπεινοί να αποφύγουμε την ερχόμενη οργή «επί τους υιούς της απειθείας», ας πράξουμε, παρακαλώ, τα προσταγμένα, ας ευαρεστήσουμε τον Θεό ήδη από τώρα, και εφόσον κάποιος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του να έχει ελλείψεις, ας καθαρίζει τον εαυτό του, ας ανανεώνει την ψυχή του σύμφωνα με το θέλημα του Θεού· διότι «είναι εγγύς σε όλους όσοι τον επικαλούνται», και κάθε ημέρα δέχεται τη μετάνοια και κάθε ημέρα αίρει τις αμαρτίες μας και συνεχώς παρακαλώντας μας προτρέπει να επιλέξουμε την αιώνια ζωή, την οποία είθε να αξιωθούμε να επιτύχουμε εν αυτώ τω Χριστώ, τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Δεν βρέθηκαν άλλοι να επιστρέψουν για να δοξάσουν τον Θεό, παρά μόνο αυτός ο αλλοεθνής; Και του είπε: Σήκω και πήγαινε, η πίστη σου σε έχει σώσει». Και από αυτό θα μπορούσε κάποιος να καταλάβει ότι τίποτα δεν εμποδίζει κάποιον να είναι ευάρεστος στον Θεό, ακόμη κι αν προέρχεται από καταραμένο γένος, αρκεί μόνο να έχει αγαθή προαίρεση. Ιδού, λοιπόν, δέκα λεπροί συνάντησαν τον Ιησού όταν επρόκειτο να εισέλθει σε κάποια πόλη. Τον συνάντησαν όμως έξω από την πόλη. Διότι δεν τους επιτρεπόταν, επειδή θεωρούνταν ακάθαρτοι, να διαμένουν μέσα στην πόλη. Και καθώς στέκονταν από μακριά, ντρεπόμενοι για τη φαινομενική τους ακαθαρσία και μη τολμώντας να πλησιάσουν – διότι νόμιζαν ότι και ο Ιησούς θα τους σιχαινόταν, όπως έκαναν και οι υπόλοιποι – υψώνουν τη φωνή τους και ικετεύουν. Ως προς τον τόπο, στάθηκαν μακριά, ως προς την ικεσία, όμως, βρέθηκαν κοντά. Διότι είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται εν αληθεία. Και δεν τον ικετεύουν απλώς ως άνθρωπο, αλλά ως κάποιον ανώτερο από άνθρωπο. Διότι τον ονομάζουν Επιστάτη, που σημαίνει Κύριο, κηδεμόνα, έφορο, πράγμα που είναι κοντά στο να τον θεωρούν Θεό. Εκείνος, πάλι, τους προστάζει να δείξουν τους εαυτούς τους στους ιερείς. Διότι οι ιερείς εξέταζαν τέτοιες περιπτώσεις και από αυτούς λάμβαναν την απόφαση, είτε ήταν καθαροί από τη λέπρα είτε όχι.

Τι πράττουν λοιπόν; Αποβλέπουν προς τον Παράκλητο, του οποίου πρώτο δώρο είναι οι γλώσσες και η βοήθεια του λόγου. Και ζητούν από αυτόν την εξής χάρη, να επινοήσουν γράμματα κατάλληλα για την τραχύτητα της βουλγαρικής γλώσσας, και να μπορέσουν να μεταφέρουν τις θείες Γραφές στη γλώσσα του έθνους. Πράγματι, παραδίδοντας τους εαυτούς τους σε έντονη νηστεία και επίμονη προσευχή, καθώς και σε κακουχία σώματος και ψυχής, με συντριβή και ταπείνωση, επιτυγχάνουν το ποθούμενο. Διότι, λέγει, ο Κύριος είναι κοντά σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία, και ενώ ακόμη εσύ μιλάς, θα πει: ιδού, είμαι παρών. Διότι εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά.