Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 144:4

«Γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου». Εννοεί την Εκκλησία που έχει συγκεντρωθεί και από τους δύο λαούς, τόσο από εκείνους της περιτομής όσο και από τους εθνικούς. Ως «έργα του», λέγει, εννοεί αυτά που επιτέλεσε κατά την επίγεια παρουσία του. Με πολλούς τρόπους δε τα υμνεί, ονομάζοντάς τα δύναμη, μεγαλοπρέπεια, δόξα, αγιοσύνη και θαυμάσια· και πάλι αποκαλώντας τα δύναμη και μεγαλωσύνη και χρηστότητα, δικαιοσύνη και οικτιρμούς.

«Και θα διηγηθώ όλα τα έργα σου» και «Γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου». Αυτά λέγουν, και αυτά αναπτύσσουν διεξοδικά, και αναθέτουν στη φωνή την εξαγγελία των δημιουργημάτων. Όταν όμως ο λόγος αφορά Εκείνον που υπερβαίνει κάθε έννοια, επιβάλλουν απερίφραστα τη σιωπή μέσα από τα ίδια τους τα λόγια. Διότι λέγουν ότι: «Της μεγαλοπρέπειας της δόξας της αγιωσύνης του δεν υπάρχει πέρας». Ω του θαύματος! Πόσο φοβήθηκε ο λόγος να προσεγγίσει τη θεωρία της θείας φύσεως, αφού δεν μπόρεσε να κατανοήσει το θαύμα ούτε καν κάποιου από τα εξωτερικώς παρατηρούμενα γνωρίσματά της. Διότι δεν είπε ότι δεν υπάρχει πέρας στην ουσία του Θεού, θεωρώντας εντελώς παράτολμο έστω και να το συλλάβει αυτό ο νους, αλλά θαυμάζει με τον λόγο του τη μεγαλοπρέπεια που παρατηρείται στη δόξα Του. Πάλι όμως δεν μπόρεσε να δει τη δόξα της ίδιας της ουσίας, αλλά έμεινε έκθαμβος κατανοώντας τη δόξα της αγιωσύνης Του. Πόσο, λοιπόν, απείχε από το να εξερευνήσει τη φύση, ποια δηλαδή είναι αυτή, εφόσον δεν στάθηκε ικανός να θαυμάσει ούτε το έσχατο από τα εξωτερικώς φαινόμενα; Διότι ούτε την ίδια την αγιωσύνη Του θαύμασε ούτε τη δόξα της αγιωσύνης, αλλά προτιθέμενος να θαυμάσει μόνο τη μεγαλοπρέπεια της δόξας της αγιωσύνης, απέκαμε μπροστά και στο δικό της θαύμα· αφού δεν μπόρεσε να συλλάβει με τη διάνοιά του το πέρας αυτού που θαύμαζε. Γι' αυτό και λέει: «Της μεγαλοπρέπειας της δόξας της αγιωσύνης αυτού δεν υπάρχει πέρας».

Έτσι, λοιπόν, θα θεωρήσει ότι πράγματι συμβαίνει το εξής: ότι όλα όσα έχουν επινοηθεί από τους ανθρώπους για τιμή και δόξα είναι κατώτερα από τη μεγαλοπρέπεια του Πνεύματος, χωρίς να προσθέτουν απολύτως τίποτα στη δόξα Του. Διότι εκείνη παραμένει η ίδια είτε την τιμούν είτε όχι· η δε ανθρώπινη φύση προσφέρει ως δώρο μόνο την προαίρεση, εκπληρώνοντας τη χάρη που είχε σκοπό να προσφέρει μόνο και μόνο με το να το θελήσει· και δεν έχει στη δύναμή της τίποτα περισσότερο από τη θέληση και την εκ προθέσεως ορμή και κίνηση. Ακόμη κι αν επιλέξει να θαυμάσει και αν θελήσει με κάποιους επαίνους να εξυμνήσει το μεγαλείο της θείας δυνάμεως, δεν επαινεί τη φύση του Θεού· πώς, άλλωστε, θα μπορούσε να επαινέσει αυτό που αγνοεί; Αντίθετα, δοξάζει κάποιο από τα γνωρίσματα που παρατηρούνται γύρω από αυτήν. «Διότι», λέει, «γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου και θα διηγηθούν τη δύναμη των φοβερών έργων σου και τη μεγαλοπρέπεια της δόξας της αγιοσύνης σου και τα θαυμάσιά σου και την ανάμνηση του πλήθους της αγαθότητάς σου και τη μεγαλωσύνη σου μέσα σε αυτά». Βλέπεις πώς ο θαυμασμός του προφήτη εκπληρώνεται μέσα από όσα εξωτερικά παρατηρούνται γύρω από τη θεία φύση; Ενώ αυτή καθαυτή η θεία και μακάρια δύναμη, όπως ακριβώς είναι, παραμένει άβατη και αθέατη στους λογισμούς και στην πολυπραγμοσύνη της διανοίας, στη δύναμη του λόγου, στην κίνηση της καρδιάς και στην ορμή της σκέψης, αφήνοντάς τα όλα πολύ πιο κάτω από την ίδια, περισσότερο από όσο τα σώματά μας απέχουν από το να αγγίξουν τα άστρα.

Εάν πάλι κάποιος απαιτούσε κάποια ερμηνεία, περιγραφή και εξήγηση της θείας ουσίας, δεν θα αρνηθούμε ότι έχουμε άγνοια μιας τέτοιας σοφίας, ομολογώντας μόνο τούτο: ότι είναι αδύνατον το εκ φύσεως απεριόριστο να καθοριστεί με οποιαδήποτε επινόηση λέξεων. Διότι το γεγονός ότι η θεία μεγαλωσύνη δεν έχει όριο το διασαλπίζει η προφητεία, κηρύσσοντας ρητά ότι η μεγαλοπρέπεια της δόξας της αγιωσύνης Του δεν έχει τέλος. Εάν όμως τα όσα τον περιβάλλουν είναι ατελεύτητα, πολύ περισσότερο ο Ίδιος, ως προς την ουσία Του, ό,τι κι αν είναι αυτή, δεν περιορίζεται από κανένα όριο και σε κανένα απολύτως μέρος. Εάν, επομένως, η ερμηνεία που γίνεται μέσω ονομάτων και ρημάτων καθορίζει κάπως με τη σημασία της το υποκείμενο, ενώ το απεριόριστο είναι αδύνατο να περιληφθεί, κανείς δεν θα μπορούσε δικαιολογημένα να κατηγορήσει την άγνοιά μας, εφόσον δεν αποθρασυνόμαστε απέναντι σε ζητήματα που δεν πρέπει κανείς να τολμά. Διότι με ποιο όνομα να προσδιορίσω το απερίληπτο; Με ποια φωνή να εξαγγείλω το ανεκφώνητο;

Αίνεση (ύμνος ωδής) του Δαβίδ. Ευχαριστία προς τον Χριστό, η οποία προσφέρεται από τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, για όσα ελεήθηκαν από αυτόν. «Θα σε υψώσω». Ο πιστός λαός κραυγάζει, έχοντας διδαχθεί τα μεγαλεία του Θεού και έχοντας σωθεί από τον Θεό. «Και θα ευλογήσω». Διότι οι πιστοί δεν παύουν να ευλογούν τον Θεό. «Κάθε (μέρα)». Διότι [οι πιστοί] δεν ευλογούν τον Θεό μόνο μία μέρα, αλλά κάθε μέρα. «Και θα αινέσω». Διότι οι πιστοί δεν παύουν να αινούν τον Θεό όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα αιώνα. «Μέγας». Και στον ουρανό και στη γη είναι μέγας. «Και της μεγαλωσύνης». Διότι ποιος μπορεί να απαριθμήσει το μέγεθος του Θεού ή ποιος μπορεί να κατανοήσει την αρχή ή το τέλος του; «Γενεά». Διότι όλοι όσοι γεννιούνται από τον αιώνα και έως τον αιώνα δεν παύουν να θαυμάζουν τα έργα του Θεού. «Και τη δύναμη». Παραδίδοντας (μεταβιβάζοντας) ο ένας στον άλλον μέσω της πίστης τα μεγαλεία του Θεού και τη δόξα του. «Και τη μεγαλοπρέπεια». Όσοι αξιώθηκαν της δόξας και της μεγαλοπρέπειας (της αναστάσεως) του Χριστού, δεν παύουν να διαλαλούν τα μεγαλεία του Θεού. «Και τα θαυμάσια». Τα οποία έπραξες για τον άνθρωπο. «Και τη δύναμη». Των σημείων και των τεράτων, τα οποία αξιώθηκαν οι πιστοί· αυτά τα μελετούν ακατάπαυστα ως φοβερά και ένδοξα, και αυτοί είναι οι απόστολοι. «Και τη μεγαλωσύνη». Του Θεού, προφανώς. «Και την εξουσία (δυναστεία)». Υμνώντας και ψάλλοντάς την διαπαντός, οι δίκαιοι δεν θα παύσουν.

β΄. Πού βρίσκονται τώρα αυτοί που ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν τον Θεό έτσι όπως ακριβώς Εκείνος γνωρίζει τον εαυτό Του; Ας ακούσουν τον προφήτη που λέει: «Δεν υπάρχει τέλος στη μεγαλωσύνη Του», και ας ντραπούν για τη δική τους παραφροσύνη. «Γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου». Εκείνο που συνηθίζει να κάνει, αυτό πράττει και εδώ. Διότι, όταν θαυμάσει τη μεγαλωσύνη και τη δόξα Του, προχωρεί έπειτα στην απόδειξη μέσω των έργων. Το ίδιο ακριβώς κάνει και εδώ, και λέει: «Γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου», καταδεικνύοντας τη μεγαλωσύνη Του μέσα από τα έργα Του. Δηλαδή, τα έργα αυτά δεν έγιναν μόνο σε μία εποχή και κατόπιν παρήλθαν, ούτε διήρκεσαν δύο και τρία χρόνια, αλλά παρατείνονται σε ολόκληρο τον παρόντα αιώνα, έτσι ώστε κάθε γενεά να ατενίζει τα δημιουργήματά Του.

Διότι αυτό σημαίνει, «Γενεά και γενεά»· και η παρούσα, λέγει, και η επερχόμενη, και η μετά από εκείνην, και πάλι η επόμενη, και καθεμία από τις μελλοντικές. Και η κτίση πάλι εκτείνεται κατά τον ίδιο τρόπο παράλληλα με όλον αυτόν τον χρόνο, όπως ο ουρανός, η γη, η θάλασσα, ο αέρας, οι λίμνες, οι πηγές, τα ποτάμια, οι σπόροι, τα φυτά, τα βότανα, και η ευεργεσία που προέρχεται από αυτά, η πορεία της φύσης που ποτέ δεν διακόπτεται, οι βροχές, οι εποχές που διαρκώς και αρμονικά εναλλάσσονται, η νύχτα, η ημέρα, ο ήλιος, η σελήνη, τα άστρα, και όλα τα υπόλοιπα. Επιπλέον δε, εκτός από αυτά, και όσα συμβαίνουν σε κάθε γενεά, και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο, για τη διόρθωση και για την ευεργεσία ολόκληρου του κοινού γένους των ανθρώπων, όπως τα θαύματα που έγιναν συνεχώς στην εποχή των Ιουδαίων, τα σημεία, η πρόνοια στα έτη της ευφορίας, στις νίκες των πολέμων και σε όλα τα υπόλοιπα, όπως αυτά που συνέβησαν κατά την παρουσία του Χριστού, στην εποχή των Αποστόλων, στον καιρό των διωγμών, τα οποία ήταν περισσότερα και διέφεραν πολύ ως προς το μέγεθος από τα παλαιά, καθώς και όσα συμβαίνουν στη δική μας γενεά. Διότι δεν υπάρχει απολύτως καμία χρονική περίοδος, ακόμη και πέρα από αυτά τα κοινά φαινόμενα, η οποία να μη φέρει το σημάδι της δικής Του πρόνοιας. «Και τη δύναμή σου θα αναγγείλουν». Και μέσω των ευεργεσιών, λέγει, και μέσω των τιμωριών. Διότι ο Θεός δεν παύει με κάθε τρόπο να οικονομεί διαρκώς όσα συμφέρουν τη δική μας φύση σε ολόκληρο τον χρόνο.

Ψαλμός 144. Αίνος του Δαβίδ. «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Ως Θεό μου και ως βασιλιά μου θα σε κηρύξω σε εκείνους που σε αγνοούν και θα σε μεγαλύνω. Και αν εγώ πεθάνω, τα όσα έχουν γραφτεί από εμένα «κάθε ημέρα θα σε αινούν στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Μέγας είναι ο Κύριος και αξιύμνητος σφόδρα, και η μεγαλωσύνη του δεν έχει τέλος». Ο αίνος και η μεγαλωσύνη του, λέει, δεν έχουν τέλος· διότι είναι ολοφάνερο ότι δεν έχουν ούτε αρχή. «Γενεά και γενεά θα επαινέσει τα έργα σου», δηλαδή τα κτίσματά σου από γενεά σε γενεά. Πολλοί από τους συνετούς θα εκπλαγούν και, επαινώντας τα έργα σου, θα δοξάσουν τον δημιουργό τους, πράγμα το οποίο και βλέπουμε να εκπληρώνεται στην πράξη. Διότι πολλοί επιχείρησαν με σπουδή να καταγράψουν ιστορικά τα κτίσματα του Θεού, αλλά ποιος είναι ικανός να εξαντλήσει τη θάλασσα ή τη δύναμη, «τη μεγαλοπρέπεια και τα θαυμάσιά σου;» Ποιος είναι ικανός να εκφράσει «την ανάμνηση του πλήθους της αγαθότητος και της δικαιοσύνης και των οικτιρμών σου, και ποιος θα διηγηθεί τη μακροθυμία σου;» «Ας σε δοξολογήσουν, Κύριε, όλα τα έργα σου», δηλαδή, τα κτίσματά σου κηρύττουν την άπειρη σοφία και δύναμή σου, «και οι όσιοί σου» θα πουν: «Δόξα στη βασιλεία και στη δυναστεία σου», «για να διδάξουν στους ανθρώπους τη δυναστεία σου και τη δόξα της μεγαλοπρεπείας της βασιλείας σου».