Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 145:3

Αυτοί οι προστάτες σας δεν παρέχουν καμία ασφάλεια, πώς λοιπόν θα σας βοηθήσουν; «Υιοί ανθρώπων». Διότι δεν είναι τέλειοι άνθρωποι, αλλά ακόμη «υιοί ανθρώπων», ατελείς, αβέβαιοι, όσοι έχουν στηρίξει την εμπιστοσύνη τους σε υιούς ανθρώπων. «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες και σε υιούς ανθρώπων, από τους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία. Υιοί ανθρώπων. Θα εξέλθει το πνεύμα του και θα επιστρέψει στη γη του. Υιοί ανθρώπων. Εκείνη την ημέρα θα χαθούν όλοι οι διαλογισμοί τους. Υιοί ανθρώπων», ακόμη και αν δεν αντικατασταθεί ή πεθάνει, εντούτοις υποδουλώνεται σε διχασμένη γνώμη. «Υιοί ανθρώπων», ο τρόπος του μοιάζει με τροχό: σήμερα σε υψώνει και αύριο σε ρίχνει κάτω. «Υιοί ανθρώπων», η γνώμη του αλλάζει όπως η κατεύθυνση του αέρα: σήμερα σου φάνηκε σαν άνοιξη και αύριο σε ρίχνει σε βαρυχειμωνιά. «Έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;» Ή πρέπει να το αναγνώσουμε με διαφορετικό τρόπο: «Υιοί ανθρώπων, έως πότε;» αντί του: Έως πότε, υιοί ανθρώπων, ατελείς, αβέβαιοι, αστήρικτοι, εσείς που στηρίζεστε σε ανθρώπινους και σαθρούς λογισμούς;

Έχασε χρήματα; Αισθάνεται μεγάλη οδύνη για τη ζημία. Είναι δε πολλές φορές και η ασθένεια ωφέλιμη, όταν πρόκειται να παιδαγωγήσει τον αμαρτάνοντα· και η υγεία βλαβερή, όταν γίνεται εφόδιο για αμαρτία σε εκείνον που την κατέχει. Έτσι και τα χρήματα αποτέλεσαν ήδη για κάποιους όργανο ακολασίας· και η πενία συνέτισε πολλούς από εκείνους που είχαν στραφεί προς το κακό. Ούτε, λοιπόν, να αποφεύγεις όσα δεν πρέπει, ούτε να καταφεύγεις σε όσα δεν πρέπει. Αλλά ένα πράγμα ας είναι για σένα προς αποφυγήν, η αμαρτία, και μία η καταφυγή από τα κακά, ο Θεός. Μη στηρίζετε την πεποίθησή σας σε άρχοντες· μην επαίρεστε για την αβεβαιότητα του πλούτου· μην καυχιέστε για τη δύναμη του σώματος· μην επιδιώκετε τη λαμπρότητα της ανθρώπινης δόξας. Τίποτα από αυτά δεν σώζει· όλα είναι πρόσκαιρα, όλα απατηλά. Μία είναι η καταφυγή, ο Θεός.

Επομένως, σε αυτούς που είναι ακόμη άγευστοι της γαληνότητας του Θεού, πρέπει πολύ σωστά να προσφωνήσουμε: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.» <Μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε Αυτόν.> (B f. 108) Τι υπάρχει, λοιπόν, πέρα από την ημερότητα και τη φιλανθρωπία Εκείνου που τα προσφέρει όλα σε όσους Τον αγαπούν; Διότι αυτός που έχει εναποθέσει την ελπίδα του σε Αυτόν, θα είναι από κάθε άποψη και με κάθε τρόπο τρισμακάριος. «Διότι είναι καλό να ελπίζει κανείς στον Κύριο», λέει, «παρά να ελπίζει σε άρχοντες, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία.» Η ελπίδα στον άνθρωπο είναι σαθρή και ευάλωτη, ενώ η ελπίδα στον Θεό των όλων είναι ασφαλής και μόνιμη από κάθε άποψη και με κάθε τρόπο. <Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί Του.> (B f. 108 b, C f. 70 b) Σε αυτούς που είναι ήδη άγιοι και αγαθοί στο φρόνημα, και γνωρίζουν τον Θεό των όλων, εύλογα απευθύνει το, «Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί Του.» Αλλά ίσως κάποιος πει το εξής: Έπειτα πώς, πες μου, απευθύνει σε αυτούς που έχουν ήδη αγιαστεί το, «Φοβηθείτε τον Κύριο»; Διότι είναι καθόλου εφικτό να είναι κάποιοι άγιοι, χωρίς να έχουν αποκτήσει μέσα τους τον θείο φόβο;

ΨΑΛΜΟΣ Ο΄. «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με.» (Κυρίλλου και Βασιλείου.) Η δικαιοσύνη του Πατρός είναι ο Υιός, διά του οποίου λυτρωθήκαμε από την αμαρτία που μας κατείχε οδηγώντας μας στη φθορά. Αυτός, λοιπόν, που έχει την ελπίδα του στον Θεό, στον αιώνα τον άπαντα δεν θα καταισχυνθεί· όπως θα συνέβαινε σε όποιον έχει την πεποίθησή του σε κάτι άλλο, όταν διαψευστεί η ελπίδα του· διότι, λέει, αυτός που στηρίζεται στον πλούτο, αυτός θα πέσει. Και μην ελπίζετε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία. Και επικατάρατος όποιος έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο· ενώ ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο. Κι εγώ λοιπόν, λέει, αν είχα εναποθέσει καθόλου την ελπίδα της ψυχής μου σε άνθρωπο ή σε κάτι άλλο από τα απατηλά και επισφαλή, θα ήμουν άξιος να καταισχυνθώ. Εάν όμως όλα τα άλλα τα περιφρόνησα, και μόνο σε Εσένα στήριξα όλη μου την πεποίθηση, ας μην καταισχυνθώ, Θεέ μου, εις τον αιώνα. Ενθυμούμενος δε την έμφυτη δικαιοσύνη, η οποία απονέμει σε όλους το κατά αξίαν, λύτρωσέ με από τους επιτιθέμενους ανθρώπους ή δαίμονες, και ελευθέρωσέ με από τη σκαιότητά τους.

Αλλά και την εκ νεκρών ανάστασή του σαφώς παρουσιάζει η προκειμένη προφητεία, λέγοντας από το δικό του πρόσωπο: «Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου; Όσες πολλές και κακές θλίψεις μου έδειξες, αφού επέστρεψες με ζωοποίησες, και από τις ανάγκες της γης πάλι με ανέβασες». Είτε, λοιπόν, εκ μέρους του προσώπου του Σωτήρα, είτε εκ μέρους κάθε δικαίου, πρέπει να κατανοήσουμε αυτά τα λόγια. Διότι περιέχουν διδασκαλία που μας εκπαιδεύει με υγιή διάθεση να θέτουμε τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, και μόνο στον Κύριο να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, ώστε να του λέμε με γνήσια διάθεση: «Σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα». Διότι εκείνοι που αναθέτουν τις ελπίδες τους στον πλούτο και στην πολλή περιουσία του βίου, ή στα κοσμικά αξιώματα, ή στην οικειότητα και προστασία των αρχόντων, ή σε οτιδήποτε άλλο από τα θνητά και εφήμερα, θα υποστούν ντροπή. «Διότι επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του». Και κράζει βοώντας ο λόγος της Γραφής: «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες, ούτε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία»· και πάλι: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας». Και σε άλλα σημεία διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Καλύτερα να εμπιστεύεται κανείς στον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται σε άνθρωπο. Καλύτερα να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες».

Μη στηρίζεστε σε άρχοντες. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Καλό είναι να εμπιστεύεται κανείς τον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται άνθρωπο· καλό είναι να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες». Και αυτό το αποδεικνύει μέσω του εξής συλλογισμού: διότι εάν οι ίδιοι, λέει, δεν είναι ικανοί να εξασφαλίσουν τη σωτηρία για τον εαυτό τους, ποια ωφέλεια θα μπορούσε να προέλθει από τέτοιους ανθρώπους; Επειδή ούτε μπορούν να απαλλάξουν τον εαυτό τους από τον θάνατο μετά το τέλος της ζωής· διότι το μεν πνεύμα αυτού που πεθαίνει θα εξέλθει, εκεί όπου θα το οδηγήσει εκείνος που το παραλαμβάνει, και ο υπόλοιπος άνθρωπος θα επιστρέψει στο χώμα του, εκπληρώνοντας τον νόμο της φύσης που όρισε εξαρχής ο Θεός στον Αδάμ λέγοντας: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις». Γι' αυτό και λέγεται: Όλοι οι λογισμοί, τους οποίους συγκέντρωσε μέσα του σκεπτόμενος όσο βρισκόταν ακόμη στη ζωή, και μαζεύοντας και θησαυρίζοντας πάνω στη γη σαν να ήταν κάποιος αιώνιος, υποσχόμενος να κάνει φοβερά πράγματα και απειλώντας πάλι άλλους, μέσα σε μία ώρα θα σβήσουν, «και θα χαθούν όλοι οι διαλογισμοί τους», δηλαδή των αρχόντων που θαυμάζονται από τους πολλούς.

Διότι, επειδή θεωρήθηκε ότι είχε επιτύχει χάρη στο ξόανο που ο ίδιος είχε ιδρύσει στην Αντιόχεια, είχε ήδη αξιωθεί από τον Μαξιμίνο και το αξίωμα του ηγεμόνα. Ο Λικίνιος όμως, αφού εισήλθε στην πόλη των Αντιοχέων και προέβη στην ανακάλυψη των αγυρτών, υπέβαλε σε βασανιστήρια τους προφήτες και τους ιερείς του νεοπαγούς ξοάνου, ρωτώντας τους για ποιο λόγο υποδύονταν αυτήν την απάτη. Και καθώς, πιεζόμενοι από τα βασανιστήρια, τους ήταν αδύνατο να το αποκρύψουν, και δήλωσαν ότι όλο το μυστήριο ήταν μια απάτη μηχανευμένη με την τέχνη του Θεοτέκνου, αυτός επέβαλε σε όλους την άξια τιμωρία, παραδίδοντας στον θάνατο, ύστερα από πάρα πολλά βασανιστήρια, πρώτα τον ίδιο τον Θεότεκνο, και έπειτα τους συνεργούς του στην αγυρτεία. Σε όλους αυτούς προστέθηκαν και τα παιδιά του Μαξιμίνου, τα οποία ήδη είχε κάνει κοινωνούς της βασιλικής τιμής καθώς και της ανάρτησης σε πίνακες και απεικονίσεις. Και εκείνοι δε που προηγουμένως καυχιούνταν για τη συγγένειά τους με τον τύραννο και είχαν επαρθεί καταδυναστεύοντας όλους τους ανθρώπους, έπαθαν τα ίδια με τους προαναφερθέντες, συνοδευόμενα από την έσχατη ατίμωση, επειδή δεν δέχτηκαν νουθεσία ούτε γνώρισαν ούτε κατανόησαν την παραίνεση που διακηρύσσουν τα ιερά λόγια: 〈Μην έχετε πεποίθηση σε άρχοντες, σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία· θα εξέλθει το πνεύμα του και θα επιστρέψει στη γη του· εκείνη την ημέρα θα καταστραφούν όλοι οι διαλογισμοί τους〉. [

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Άγιος αίνος της εορτής του Πάσχα, της ακατάλυτης δόξας. Διότι ο Αγγαίος ερμηνεύεται ως εορτή, ο Ζαχαρίας ως μνήμη, και το Ιαώ σημαίνει ακατάλυτο. Για τον λόγο αυτόν ο προφήτης εκφώνησε αυτόν τον ψαλμό. «Αίνει»: Παροτρύνει την ψυχή να ομολογεί την ενότητα της Τριάδας κατά τη διάρκεια της ζωής της. «Ψαλώ τω Θεώ»: Δηλαδή, όσο βρίσκομαι στο σώμα, δεν θα παύσω να ψάλλω. Διότι έτσι πράττουν οι πιστοί. «Μη πεποίθατε»: Επειδή το να ελπίζει κανείς σε άνθρωπο είναι μάταιο, επιβλαβές και επισφαλές. Διότι δεν είναι σε θέση ο άνθρωπος να προσφέρει σωτηρία, εφόσον είναι θνητός. «Εξελεύσεται»: Διότι ο άνθρωπος βρίσκεται υπό εξουσία, και όταν Εκείνος που έδωσε το πνεύμα στον άνθρωπο το πάρει από αυτόν, ο πηλός επιστρέφει στο συγγενές του στοιχείο, όπως είπε: «γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις». «Εν εκείνη τη ημέρα»: Διότι την ημέρα εκείνη, κατά την οποία η ψυχή χωρίζεται από το σώμα, κάθε σκέψη του ανθρώπου παύει και δεν θυμάται πλέον ούτε οικία ούτε συγγένεια. Να εννοήσεις όμως και την ημέρα της κρίσεως. «Μακάριος»: Αληθινά μακάριος είναι εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο βοηθά τότε ο Χριστός. διότι ως Ιακώβ νοείται ο Χριστός. «Η ελπίς»: Διότι όσοι ελπίζουν στον Κύριο, η ζωή τους είναι ασφαλής και αδιάψευστη. «Τον ποιήσαντα»: Διότι η ισχύς Αυτού είναι μεγάλη. η σοφία Του ανεξερεύνητη. η βοήθειά Του ασφαλής και αδιάψευστη, ως βοήθεια του Θεού.

«Μην έχετε εμπιστοσύνη σε άρχοντες, σε γιους ανθρώπων· την ημέρα εκείνη θα χαθούν οι διαλογισμοί τους.» «Να έχεις απόλυτη εμπιστοσύνη στον Κύριο με όλη σου την καρδιά.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα βρίσκεται υπό τη φροντίδα Του.» «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο, είναι μακάριος.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα ευφρανθεί.» «Ο Κύριος είναι ο κριτής μας, ο Κύριος είναι ο άρχοντάς μας, ο Κύριος είναι ο βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο σωτήρας μας· αυτός θα μας σώσει.» «Ιδού, ο Θεός είναι ο σωτήρας μου· σε αυτόν θα στηρίξω την πεποίθησή μου, και θα σωθώ.» «Ευλογημένος ο άνθρωπος που εμπιστεύεται τον Κύριο· και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν δέντρο που θάλλει πλάι στα νερά, και θα απλώσει τη ρίζα του στην υγρασία.» «Δεν υπάρχει καταισχύνη για όσους εμπιστεύονται εσένα.» «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε: ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, και συγχωρεί αμαρτίες.» «Με την ελπίδα σωθήκαμε. Ελπίδα όμως που βλέπεται δεν είναι ελπίδα. Διότι αυτό που βλέπει κάποιος, γιατί και να το ελπίζει; Εάν όμως ελπίζουμε εκείνο που δεν βλέπουμε, το περιμένουμε με υπομονή.» «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένες τις οσφύες της διανοίας σας, μένοντας νηφάλιοι.» «Ελπίσατε τέλεια στη χάρη που σας έχει δοθεί.»

Μην έχετε εμπιστοσύνη στους άρχοντες· μην υπερηφανεύεστε για την αβεβαιότητα του πλούτου· μην καυχιέστε για τη δύναμη του σώματος· μην επιδιώκετε τη λαμπρότητα της ανθρώπινης δόξας. Κανένα από αυτά δεν σώζει. Όλα είναι πρόσκαιρα· όλα είναι απατηλά· μοναδικό καταφύγιο είναι ο Θεός. Επικατάρατος είναι εκείνος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο. Όταν βρισκόμαστε σε θλίψεις, προστρέχουμε στα πάντα μάλλον, παρά στον Θεό. Αρρωσταίνει το παιδί; Και εσύ αναζητάς τον γητευτή, ή εκείνον που κρεμάει περίεργα μαγικά σύμβολα στους λαιμούς των αθώων παιδιών, ή, τελικά, προστρέχεις στον ιατρό, έχοντας παραμελήσει τα φάρμακα Εκείνου που δύναται να σώσει. Και αν σε ταράξει κάποιο όνειρο, τρέχεις στον ονειροκρίτη.

Ψαλμός ρμε΄. Αλληλούια· του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριο, θα ψάλλω στον Θεό μου όσο υπάρχω». Οφείλω, λέει, όσο ζω να ευλογώ τον Κύριο. «Μην πεποίθατε», μην ελπίζετε σε ανθρώπους άρχοντες· διότι δεν μπορούν ούτε τους εαυτούς τους να σώσουν από πειρασμούς και κινδύνους, ούτε αυτούς που έχουν εναποθέσει σε αυτούς την εμπιστοσύνη τους. Επειδή και εκείνος ο άρχοντας θα πεθάνει όπως καθένας από τους ευτελείς. «Θα εξέλθει», λέει, «το πνεύμα του», δηλαδή η ψυχή του, και αυτός «θα επιστρέψει στη γη, από την οποία ελήφθη». «Εκείνη την ημέρα» του θανάτου του «θα καταστραφούν όλοι οι διαλογισμοί του», δηλαδή οι βιοτικές φροντίδες. Και λοιπόν· «Μακάριος εκείνος που ελπίζει στον Θεό», στον οποίο ήλπισε «ο Ιακώβ, που είναι βοηθός του, η ελπίδα» και η καθαρή πίστη «προς τον Κύριο τον Θεό του, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά». Προς αυτόν, λέει, άνθρωπε, τον δημιουργό των όλων να έχεις την ελπίδα σου, «εκείνον που διαφυλάσσει την αλήθεια στον αιώνα» και ποτέ δεν διαψεύδεται στις υποσχέσεις του. «Που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους», δηλαδή δικαίωση απέναντι σε αυτούς που αδικούν, «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν», είτε σωματική είτε πνευματική. «Ο Κύριος λύνει τους δεσμώτες», αισθητώς μεν απελευθερώνοντας τους πιστούς από τα δεσμωτήρια, νοητώς δε λύνοντας τις αλυσίδες των αμαρτιών σε όσους μετανοούν ειλικρινά. «Ο Κύριος κάνει σοφούς τους τυφλούς».