Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 145:6

Αρχή της προσκομιδής Δέσποτα Κύριε, Εσύ που είσαι ο Θεός της αληθείας, που υπάρχεις προ των αιώνων και βασιλεύεις στους αιώνες· που κατοικείς αιώνια στα ύψη και επιβλέπεις τα ταπεινά· που δημιούργησες τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά· ο Πατέρας του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου δημιούργησες τα πάντα, τόσο τα ορατά όσο και τα αόρατα· Εσύ που κάθεσαι στον θρόνο της άγιας δόξας της βασιλείας σου· που προσκυνείσαι από κάθε άγια δύναμη.

Αυτόν που διαφυλάσσει την αλήθεια εις τον αιώνα. Επιβεβαιώνοντας την αλήθεια των λόγων Του, τους οποίους υποσχέθηκε μέσα στις Γραφές· διότι υποσχέθηκε να αποδώσει δικαιοσύνη, κατά τον καιρό της κρίσεως, σε όσους αδικούνται στον παρόντα βίο· υπάρχει δε και άλλη υπόσχεση, το: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν, διότι αυτοί θα χορτάσουν, ενώ εσείς θα πεινάσετε»· αλλά και με αισθητό τρόπο παρέσχε το μάννα ως τροφή στην έρημο σε όσους πεινούσαν, και έθρεψε πέντε χιλιάδες ανθρώπους, και τον Ηλία μέσω των κοράκων, και τον Δανιήλ μέσω του προφήτη Αμβακούμ. Απέδωσε δε δικαιοσύνη στους αδικούμενους, τον Ιωσήφ και την Σωσάννα, στον μεν από την Αιγυπτία, στη δε από τους κριτές του Ισραήλ, και στον Δαβίδ από τον Σαούλ. Και τα θεία συγγράμματα είναι πλήρη από τέτοια παραδείγματα.

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Άγιος αίνος της εορτής του Πάσχα, της ακατάλυτης δόξας. Διότι ο Αγγαίος ερμηνεύεται ως εορτή, ο Ζαχαρίας ως μνήμη, και το Ιαώ σημαίνει ακατάλυτο. Για τον λόγο αυτόν ο προφήτης εκφώνησε αυτόν τον ψαλμό. «Αίνει»: Παροτρύνει την ψυχή να ομολογεί την ενότητα της Τριάδας κατά τη διάρκεια της ζωής της. «Ψαλώ τω Θεώ»: Δηλαδή, όσο βρίσκομαι στο σώμα, δεν θα παύσω να ψάλλω. Διότι έτσι πράττουν οι πιστοί. «Μη πεποίθατε»: Επειδή το να ελπίζει κανείς σε άνθρωπο είναι μάταιο, επιβλαβές και επισφαλές. Διότι δεν είναι σε θέση ο άνθρωπος να προσφέρει σωτηρία, εφόσον είναι θνητός. «Εξελεύσεται»: Διότι ο άνθρωπος βρίσκεται υπό εξουσία, και όταν Εκείνος που έδωσε το πνεύμα στον άνθρωπο το πάρει από αυτόν, ο πηλός επιστρέφει στο συγγενές του στοιχείο, όπως είπε: «γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις». «Εν εκείνη τη ημέρα»: Διότι την ημέρα εκείνη, κατά την οποία η ψυχή χωρίζεται από το σώμα, κάθε σκέψη του ανθρώπου παύει και δεν θυμάται πλέον ούτε οικία ούτε συγγένεια. Να εννοήσεις όμως και την ημέρα της κρίσεως. «Μακάριος»: Αληθινά μακάριος είναι εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο βοηθά τότε ο Χριστός. διότι ως Ιακώβ νοείται ο Χριστός. «Η ελπίς»: Διότι όσοι ελπίζουν στον Κύριο, η ζωή τους είναι ασφαλής και αδιάψευστη. «Τον ποιήσαντα»: Διότι η ισχύς Αυτού είναι μεγάλη. η σοφία Του ανεξερεύνητη. η βοήθειά Του ασφαλής και αδιάψευστη, ως βοήθεια του Θεού.

Τη θάλασσα: Διότι ο λόγος Του είναι βέβαιος και η ρήση Του διαρκής και η υπόσχεσή Του αψευδής· διότι κάθε λόγος του Θεού είναι αλήθεια και δικαιοσύνη. Που αποδίδει: Διότι ο Θεός, ως αληθινός και δίκαιος κριτής, δεν παραβλέπει τους αδικουμένους. Που δίνει: Και παρέχει την αισθητή τροφή ως Θεός και τη νοητή, η οποία είναι τα μυστήρια των πιστών, το Σώμα και το Αίμα Του [το τίμιο]. Ο Κύριος λύνει: Αναφέρεται στους δεσμευμένους από την αμαρτία. Ο Κύριος ανορθώνει: Αυτούς που γκρέμισε η αμαρτία και η απιστία, αυτούς ανέστησε δια της πίστεως (στην πίστη). Ο Κύριος σοφίζει: Διότι τα έθνη ήταν [τότε] τυφλά, καθώς δεν γνώριζαν τον Θεό, φωτίστηκαν όμως με τη σοφία του Αγίου Πνεύματος. Ο Κύριος αγαπά: Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί είναι αληθινά δίκαιοι, και όλους όσους εργάζονται τη δικαιοσύνη. Ο Κύριος φυλάσσει: Τα έθνη που πίστεψαν· διότι αυτά (αυτοί) προσήλθαν στον Θεό και φυλάσσονται [από Αυτόν] στην πίστη. Ορφανό: Διότι αυτούς που απορφανίστηκαν από τον Θεό, δηλαδή τα έθνη, αυτούς προσέλαβε [με τη χάρη] και την Εκκλησία που χήρευε από τον Θεό (τον Χριστό) την έκανε νύμφη Του με τη χάρη. Και οδό: Των δαιμόνων· διότι αυτοί είναι αμαρτωλοί. Με τη σωτηρία των εθνών, αυτοί αφανίστηκαν· διότι αυτοί δημιουργούσαν πλάνες στα έθνη. Θα βασιλεύσει: Διότι βασίλευσε προ των αιώνων· αλλά βασίλευσε και με τη σάρκα αιωνίως. Ο Θεός σου: Το Άγιο Πνεύμα ευαγγελίζεται την Εκκλησία.

Είδες τον πλούτο της συμβουλής και της παραίνεσης; Όταν δε αναφέρει τον μακαρισμό, συμπεριλαμβάνει όλα τα αγαθά και αναδεικνύει την ασφάλεια της ελπίδας. Αφού λοιπόν μακάρισε αυτόν που ελπίζει σε Εκείνον, αναφέρει στη συνέχεια τη δύναμη του Βοηθού, δείχνοντας ότι ο μεν ένας είναι άνθρωπος, ο δε άλλος είναι Θεός· ο μεν ένας χάνεται, ο δε άλλος παραμένει· και δεν παραμένει μόνο ο Ίδιος, αλλά και τα έργα Του. Γι' αυτό και πρόσθεσε τα εξής: Αυτόν που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά.

βʹ. Εάν λοιπόν τα έργα του είναι διαρκή, πολύ περισσότερο ο ίδιος είναι και διαρκής και δυνατός· και το ότι είναι τέτοιος, το αποδεικνύουν τα δημιουργήματά του που φανερώνουν τη δύναμή του. Τι θα πούμε λοιπόν, εάν, παρόλο που είναι και διαρκής και δυνατός, δεν το θέλει; Διότι πολλοί από τους ανόητους ισχυρίζονται αυτά τα πράγματα. Αλλά πρόσεξε πώς αναιρεί και αυτήν την υπόνοια. Διότι, αφού είπε, «Αυτόν που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά», πρόσθεσε: «Αυτόν που διαφυλάσσει την αλήθεια εις τον αιώνα, που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικούμενους». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Αυτό είναι το έργο του, αυτό συνηθίζει, αυτό κατεξοχήν προσιδιάζει στον Θεό, το να μην παραβλέπει τους αδικούμενους, το να μην προσπερνά όσους κακοποιούνται, το να απλώνει το χέρι του σε όσους πέφτουν θύματα επιβουλής· και αυτό το πράττει στο διηνεκές. Γι' αυτό και είπε, «εις τον αιώνα», δηλώνοντας αυτό ακριβώς· και όχι μόνο αυτό, αλλά και αυτό που ακολουθεί αμέσως μετά: «Αυτόν που δίνει τροφή σε όσους πεινούν». Ο Κύριος λύνει τους δεσμώτες, ο Κύριος δίνει σοφία στους τυφλούς. Άλλος ερμηνευτής λέει, τους φωτίζει. Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους. Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους. Ο Κύριος προστατεύει τους προσηλύτους· θα αναλάβει υπό την προστασία του το ορφανό και τη χήρα, και θα αφανίσει την οδό των αμαρτωλών. Είδες πώς μέσα από όλα αυτά αποδεικνύει ότι η πρόνοιά του εκτείνεται παντού, και ότι αυτό αποτελεί δικό του έργο, το να ανακουφίζει από τις συμφορές, να θεραπεύει την πείνα, να ελευθερώνει από τα δεσμά; Όμως αυτά, εν μέρει, έχουν τη δύναμη να τα κάνουν και οι άνθρωποι· τα επόμενα όμως όχι πλέον.

Ψαλμός ρμε΄. Αλληλούια· του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριο, θα ψάλλω στον Θεό μου όσο υπάρχω». Οφείλω, λέει, όσο ζω να ευλογώ τον Κύριο. «Μην πεποίθατε», μην ελπίζετε σε ανθρώπους άρχοντες· διότι δεν μπορούν ούτε τους εαυτούς τους να σώσουν από πειρασμούς και κινδύνους, ούτε αυτούς που έχουν εναποθέσει σε αυτούς την εμπιστοσύνη τους. Επειδή και εκείνος ο άρχοντας θα πεθάνει όπως καθένας από τους ευτελείς. «Θα εξέλθει», λέει, «το πνεύμα του», δηλαδή η ψυχή του, και αυτός «θα επιστρέψει στη γη, από την οποία ελήφθη». «Εκείνη την ημέρα» του θανάτου του «θα καταστραφούν όλοι οι διαλογισμοί του», δηλαδή οι βιοτικές φροντίδες. Και λοιπόν· «Μακάριος εκείνος που ελπίζει στον Θεό», στον οποίο ήλπισε «ο Ιακώβ, που είναι βοηθός του, η ελπίδα» και η καθαρή πίστη «προς τον Κύριο τον Θεό του, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά». Προς αυτόν, λέει, άνθρωπε, τον δημιουργό των όλων να έχεις την ελπίδα σου, «εκείνον που διαφυλάσσει την αλήθεια στον αιώνα» και ποτέ δεν διαψεύδεται στις υποσχέσεις του. «Που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους», δηλαδή δικαίωση απέναντι σε αυτούς που αδικούν, «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν», είτε σωματική είτε πνευματική. «Ο Κύριος λύνει τους δεσμώτες», αισθητώς μεν απελευθερώνοντας τους πιστούς από τα δεσμωτήρια, νοητώς δε λύνοντας τις αλυσίδες των αμαρτιών σε όσους μετανοούν ειλικρινά. «Ο Κύριος κάνει σοφούς τους τυφλούς».

Περί της στρατολογίας του νεοσύλλεκτου. Τότε, μετά τον διωγμό, βασίλευσε ο εν αγίοις βασιλιάς Κωνσταντίνος, αποτελώντας την απαρχή των χριστιανών Ρωμαίων αυτοκρατόρων. Και, αντιτασσόμενος σε κάποιον τύραννο, διέταξε τους άρχοντες της Αλεξάνδρειας να συγκεντρώσουν πολλούς νεοσύλλεκτους. Μαζί με αυτούς, λοιπόν, στρατολογήθηκε και ο ίδιος ο Παχώμιος, όντας περίπου είκοσι ετών. Και καθώς οι νεοσύλλεκτοι κατέπλεαν, οι στρατιώτες που τους φρουρούσαν, αφού αγκυροβόλησαν σε μια πόλη των Θηβών, τους έκλεισαν εκεί από υποψία μήπως δραπετεύσουν. Μαθαίνοντάς το, λοιπόν, κάποιοι ελεήμονες χριστιανοί τούς έφεραν το βράδυ φαγητό, ποτό και άλλα χρειώδη, επειδή βρίσκονταν σε θλίψη. Ο δε νεαρός, ρωτώντας σχετικά με αυτό, άκουσε ότι αυτοί ήταν χριστιανοί, οι οποίοι είναι ελεήμονες προς όλους. Ρωτά, επομένως, ξανά τι είναι ο χριστιανός. Και του λένε: «Είναι άνθρωποι που φέρουν το όνομα του Χριστού, του μονογενούς Υιού του Θεού. Και κάνοντας κάθε καλό σε όλους, ελπίζουν σε Αυτόν που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και εμάς τους ανθρώπους.»