Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 145:8

Υπέρ των κρυφίων. Ότι θα γεννηθεί από κοιλία παρθένου: «Από την κοιλία της Μαριάμ σε γέννησα», όπως λέει το εβραϊκό. Ότι στον ποταμό με τον Ιωάννη θα περάσει για το βάπτισμα: «Μέσα από τον ποταμό θα περάσουν με τα πόδια». Ότι τα ύδατα θα φοβηθούν βλέποντας τον Θεό να βαπτίζεται από άνθρωπο: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, και φοβήθηκαν». Ότι ο Πατέρας θα δώσει μαρτυρία για τον βαπτισθέντα: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ». Περί της περιστεράς που κατήλθε από τον ουρανό επάνω του: Εκεί υπάρχουν «φτερούγες περιστεράς περιηργυρωμένες». Περί των σημείων και των τεράτων: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα τέρατα που έκανε επί της γης». Ότι τότε θα παύσουν οι πόλεμοι και οι πολυαρχίες: «Αυτός που καταργεί τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης». Ότι θα κάνει τους τυφλούς ομολογητές του: «Ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς». Ότι θα θεραπεύσει τους χωλούς: «Ο Κύριος ανορθώνει τους καταβεβλημένους». Για τον παράλυτο: «Όλο το κρεβάτι του το ανέστρεψας κατά την αρρώστια του», λέγοντάς του: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα». Ότι θα αποδώσει στη χήρα τον νεκρό υιό της: «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει». Ότι θα θρέψει χιλιάδες από πέντε άρτους: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Ότι θα επιτιμήσει τους δαίμονες: «Επιτίμησε τα θηρία του δάσους».

Του Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, στο: «πηγαίνετε στο απέναντι χωριό και θα βρείτε έναν δεμένο πώλο.» «Εκείνοι που φρόνησαν τα επίγεια» και περιφρόνησαν την εντολή του Θεού και μόχθησαν σε τούτο τον βίο, αυτοί, πριν από την εύρεση των αγαθών, ζούσαν μέσα στην άγνοια. Διότι νομίζω πως για αυτόν τον λόγο λέει και ο σοφότατος Σολομών, ότι υπάρχει «καιρός για να αναζητήσεις και καιρός για να χάσεις.» Δηλαδή, αμάρτησες; Ησύχασε. Διότι, αν και κάποτε, ζώντας μέσα στην άγνοια, προξένησες απώλεια στην ίδια σου την ψυχή, ωστόσο έφτασε ο καιρός να την αναζητήσουμε. Όπως άλλωστε διδάσκει και ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός στα Ευαγγέλια λέγοντας: «ζητάτε και θα βρείτε.» Και πότε θα την βρούμε, αν όχι τώρα που ο Κύριος, όντας παρών, μας έλυσε από τα δεσμά του διαβόλου; Όπως διδάσκει και ο μακάριος Απόστολος λέγοντας: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας.» Ακολούθησε λοιπόν ο καιρός για να χαθεί η αμαρτία που μας σκοτίζει, και μας κάλεσε ο καιρός για να αναζητήσουμε το πλανημένο, ώστε να λυθούμε από τα δεσμά. Διότι ήλθε αυτός που «λύνει τους δεσμευμένους και ανορθώνει τους καταβεβλημένους.» Ήλθε αυτός που «κηρύσσει άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς.» Διότι «τότε θα αναπηδήσει σαν ελάφι ο χωλός και θα γίνει καθαρή η γλώσσα των μογιλάλων.» Ας προσεγγίσουμε όμως το ρητό και διαφορετικά. Διότι μας κινεί τον πόθο αυτή η σύντομη φράση του Σολομώντα.

Σε κανέναν άλλον, λοιπόν, δεν ανήκε το έργο να μας εισαγάγει πάλι εκεί από όπου εκδιωχθήκαμε, παρά στον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είχε τοποθετήσει τα Χερουβίμ για να φυλάττουν την οδό του ξύλου της ζωής. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκε το έργο να μας ανακαλέσει από την απέναντι κώμη στην επουράνια πόλη, παρά σε αυτόν που είχε εκδώσει την απόφαση εναντίον μας. Έτσι, λοιπόν, θα κατανοηθεί και το σχετικό με την όνο και τον πώλο, ότι δηλαδή συμβολίζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι η Θεία Γραφή χρησιμοποιεί υποδείγματα. Επειδή, αν αναφερθώ στην Εκκλησία, υποδηλώνω τον άνθρωπο· και αν μνημονεύσω τον Αδάμ, ομολογώ ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι για τον λόγο αυτόν ήλθε στη γη ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, για να επιστρέψει το πλανεμένο και, αφού αναζητήσει το χαμένο, να το βρει. Διότι αυτός είναι «που λύνει τους δεσμευμένους και ανορθώνει τους συντριμμένους» και ανακαλεί όσους εξέπεσαν και λυτρώνει τους αιχμαλώτους. Προαναγγέλλοντας δε αυτό και ο θεοφόρος Δαβίδ ψάλλει στους Ψαλμούς λέγοντας: «Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Αυτός είναι που καταυγάζει και το σκοτάδι, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδατε φως μέγα». Διότι, αφού η παρουσία του Σωτήρα καταύγασε τα σύμπαντα, λύνονται πλέον η όνος και ο πώλος από τα δεσμά. Επειδή αυτός σήκωσε και τις αμαρτίες μας, όπως λέει μέσω του προφήτη: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου». Ας προσφέρουμε, επομένως, και εμείς το αγαθό στην ίδια μας την ψυχή.

Τι λέγεις, ω φίλε; Ο σίδηρος, όταν έλθει σε επαφή με το πυρ, πυρακτώνεται εξ ολοκλήρου, και αφού στομωθεί τέμνει οξύτατα· και αυτός, αφού αξιώθηκε τα Δεσποτικά χέρια και το θεϊκό πτύσμα, δεν μπορούσε άραγε να επιχειρηματολογεί αβίαστα εναντίον των παράνομων ρητόρων; Δεν έλεγε γι' αυτόν και για τους ομοίους του η Θεία Γραφή: «Ο Κύριος καθιστά σοφούς τους τυφλούς;»; Είναι εύλογο, λοιπόν, και αυτόν που ανέβλεψε παραδόξως, και πίστεψε γνησίως στον Κύριο, και ενισχύθηκε κραταιά εναντίον των Ιουδαίων, να τον προσαγορεύσουμε λογικό, ευπειθές και πολυγάλακτο πρόβατο.

Και πάλι, εφόσον ο Πατέρας είναι η πηγή, και ο Υιός ονομάζεται ποταμός, λέγεται ότι εμείς πίνουμε το Πνεύμα· διότι είναι γραμμένο: «Όλοι μας ένα Πνεύμα ποτιστήκαμε». Και καθώς ποτιζόμαστε το Πνεύμα, πίνουμε τον Χριστό· διότι «έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα ήταν ο Χριστός». Και πάλι, ενώ ο Χριστός είναι ο αληθινός Υιός, εμείς, λαμβάνοντας το Πνεύμα, υιοποιούμαστε· «Διότι δεν λάβατε», λέει, «πνεύμα δουλείας ώστε να πέσετε πάλι σε φόβο, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας». Καθώς, λοιπόν, υιοποιούμαστε μέσω του Πνεύματος, είναι φανερό ότι εν Χριστώ ονομαζόμαστε τέκνα Θεού· διότι «σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Έπειτα, εφόσον ο Πατέρας, όπως είπε ο Παύλος, είναι ο μόνος σοφός, ο Υιός είναι η σοφία Του. Διότι «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Επειδή δε ο Υιός είναι η σοφία, εμείς, λαμβάνοντας Πνεύμα σοφίας, έχουμε τον Υιό, και εν Αυτώ γινόμαστε σοφοί. Έτσι άλλωστε είναι γραμμένο και στον εκατοστό τεσσαρακοστό πέμπτο ψαλμό: «Ο Κύριος λύνει τους δεσμευμένους· ο Κύριος κάνει σοφούς τους τυφλούς». Και καθώς το Πνεύμα δίδεται σε εμάς («Λάβετε Πνεύμα Άγιο», έλεγε ο Σωτήρας), ο Θεός βρίσκεται μέσα μας· διότι έτσι έγραψε ο Ιωάννης: «Εάν αγαπούμε ο ένας τον άλλον, ο Θεός μένει μέσα μας. Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σε Αυτόν, και Αυτός μέσα μας, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα Του».

Και πάλι, ενώ ο Πατέρας είναι πηγή και ο Υιός ονομάζεται ποταμός, για εμάς λέγεται ότι πίνουμε το Πνεύμα· διότι είναι γραμμένο: «Όλοι μας ποτιστήκαμε με ένα Πνεύμα». Και καθώς ποτιζόμαστε με το Πνεύμα, πίνουμε τον Χριστό· διότι, λέει η Γραφή, «έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Και πάλι, ενώ ο Χριστός είναι ο αληθινός Υιός, εμείς, λαμβάνοντας το Πνεύμα, υιοθετούμαστε· διότι «δεν λάβατε», λέει, «πάλι πνεύμα δουλείας για να φοβάστε· αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας». Και εφόσον υιοθετούμαστε μέσω του Πνεύματος, είναι φανερό ότι εν τω Χριστώ ονομαζόμαστε τέκνα Θεού· διότι «σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Έπειτα, ενώ ο Πατέρας, όπως είπε ο Παύλος, είναι ο μόνος σοφός, ο Υιός είναι η σοφία Του. Διότι ο «Χριστός είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία». Και εφόσον ο Υιός είναι η σοφία, εμείς, λαμβάνοντας Πνεύμα σοφίας, έχουμε τον Υιό, και εν Αυτώ γινόμαστε σοφοί. Διότι έτσι έχει γραφτεί και στον εκατοστό τεσσαρακοστό πέμπτο ψαλμό: «Ο Κύριος ελευθερώνει τους δεσμίους· ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς». Και με το να δίδεται το Πνεύμα σε εμάς («Λάβετε Πνεύμα Άγιον», έλεγε ο Σωτήρας), ο Θεός βρίσκεται μέσα μας· διότι έτσι έγραψε ο Ιωάννης: «Εάν αγαπάμε ο ένας τον άλλον, ο Θεός μένει μέσα μας. Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σε Αυτόν, και Αυτός σε εμάς, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα Του».

Πρέπων λοιπόν και αρμόζων σε αυτούς είναι ο έλεγχος που προέρχεται από ανθρώπους, επειδή οι κακόφρονες διαλογίζονται με ανθρώπινο τρόπο περί της θεότητος. Γιατί λοιπόν μαίνονται ακόμη οι χριστομάχοι; Διότι και αυτό τους το επιχείρημα, όπως ακριβώς και τα άλλα τους ζητήματα, έχει αποδειχθεί και ελεγχθεί ότι αποτελεί μόνο φαντασία και μυθοπλαστία. Και εξαιτίας αυτού οφείλουν, έστω και αργά, αφού αντιληφθούν σε πόσο βαθύ γκρεμό αφροσύνης έχουν πέσει, να αναδυθούν και να ξεφύγουν από την «παγίδα του διαβόλου», δεχόμενοι τις νουθεσίες μας. Διότι η αλήθεια είναι φιλάνθρωπη και κραυγάζει πάντοτε: «Αν δεν πιστεύετε σε εμένα» εξαιτίας της περιβολής του σώματος, «πιστέψτε τουλάχιστον στα έργα, για να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», «και εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Αλλά ο μεν Κύριος κατά τη συνήθειά του εκδηλώνει τη φιλανθρωπία του και θέλει να «ανορθώνει όλους τους συντριμμένους», όπως λέγει η αίνεση του Δαβίδ. Οι ασεβείς όμως, μην επιθυμώντας να ακούσουν την κυριακή φωνή και μην αντέχοντας να βλέπουν τον Χριστό να ομολογείται από όλους Θεός και Υιός του Θεού, περιφέρονται οι άθλιοι σαν τους κανθάρους μαζί με τον πατέρα τους τον διάβολο, αναζητώντας προφάσεις για την ασέβεια. Ποιες λοιπόν ή από πού θα μπορέσουν να βρουν τέτοιες προφάσεις έπειτα από αυτά, εκτός εάν δανειστούν από τους Ιουδαίους του Καϊάφα τις δυσφημίες, και από τους Έλληνες λάβουν την αθεΐα;

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΝΙΚΟΠΟΛΙΤΕΣ Όταν βλέπω και το κακό να ευοδώνεται και τη δική σας ευλάβεια να έχει καταπονηθεί και να απελπίζεται εξαιτίας των συνεχών επιθέσεων, γεμίζω από αθυμία. Όταν όμως πάλι αναλογιστώ τη μεγάλη χείρα του Θεού και ότι γνωρίζει να ανορθώνει τους συντετριμμένους και να αγαπά τους δικαίους, να συντρίβει δε τους υπερηφάνους και να καθαιρεί από τους θρόνους τους δυνάστες, αλλάζω και πάλι διάθεση, ανακουφίζομαι ως προς τις ελπίδες μου και γνωρίζω ότι, δια των προσευχών σας, ο Κύριος θα μας δείξει γρήγορα τη γαλήνη. Μόνο να μην αποκάμετε να προσεύχεστε, αλλά για εκείνα στα οποία είστε διδάσκαλοι με τα λόγια, γι' αυτά ακριβώς φροντίστε κατά τον παρόντα καιρό να προσφέρετε σε όλους τα ολοφάνερα παραδείγματα με τα έργα σας.

Περί λύπης και αθυμίας. Λόγος ΙΒ΄. Όταν βλέπω το κακό να ευοδώνεται, και τη δική σας ευλάβεια να έχει καταπονηθεί και να απελπίζεται εξαιτίας των συνεχών επιθέσεων, γεμίζω από αθυμία. Όταν όμως πάλι αναλογιστώ το παντοδύναμο χέρι του Θεού, και το ότι γνωρίζει να ανορθώνει τους καταβεβλημένους και να αγαπά τους δικαίους, να συντρίβει τους υπερηφάνους και να καθαιρεί από τους θρόνους τους δυνάστες, τότε πάλι μεταβάλλομαι και ανακουφίζομαι στις ελπίδες μου. Και γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος, πράγμα που επιθυμώ να γνωρίζετε και εσείς, ότι γρήγορη θα είναι η αντίληψή Του, και η εγκατάλειψη δεν θα είναι οριστική. Διότι όσα μεν υποφέραμε, τα υποφέραμε εξαιτίας των αμαρτιών μας· τη βοήθειά Του όμως θα την επιδείξει ο Φιλάνθρωπος, εξαιτίας της αγάπης και της ευσπλαχνίας Του προς τους δούλους Του.

Όπως, λοιπόν, είπαμε στην αρχή —διότι νομίζω πως πρέπει να επανέλθουμε σε αυτό— είναι πάρα πολύ δύσκολη η εξήγηση των θείων μυστηρίων, και ίσως η σιωπή να είναι προτιμότερη. Επειδή όμως μας πείθει ισχυρός λόγος, φιλοπονότατε αδελφέ, να αναθέσουμε το σύγγραμμα ως κάποιον καρπό χειλέων και πνευματική θυσία, δεν θα διστάσω να το πράξω, έχοντας θάρρος στον Θεό που καθιστά σοφούς τους τυφλούς και ο οποίος δεν ζητά από εμάς ό,τι υπερβαίνει τις δυνάμεις μας, αλλά δέχεται τις προσφορές των φτωχών εξίσου με τις μεγάλες. Διότι, για εκείνον που θέλει να προσφέρει δώρο για ολοκαύτωμα στον Κύριο, όπως ακριβώς αναφέρεται στην αρχή του Λευιτικού, αφού ο νομοθέτης διέταξε να θυσιάσει βόδι, και καθορίζοντας έτσι το μέτρο της τυπικής προσφοράς, στη συνέχεια το μειώνει πάλι, λέγοντας ότι πρέπει να θυσιάζουν πρόβατα όσοι δεν είναι ικανοί για το πρώτο. Γνώριζε όμως βεβαίως ότι ίσως κάποιοι να αδυνατούν και για αυτό, αναγκασμένοι από τη σκληρή και αδυσώπητη φτώχεια· για τον λόγο αυτόν ακριβώς λέει: «και θα προσφέρει το δώρο του από τα τρυγόνια ή από τα περιστέρια». Αλλά και αυτόν που είναι ακόμη πιο φτωχός και από αυτά, και προσέρχεται με τα πιο ευτελή, τον τιμά. «Διότι σεμίδαλις», λέει, «θα είναι το δώρο του», κάτι που είναι, νομίζω, εύκολο να βρεθεί από τον καθένα, ορίζοντας ένα αφιέρωμα που δεν επιβαρύνει υπερβολικά την έσχατη φτώχεια.

Βεβαίως, ο νόμος θεωρούσε απαράδεκτα για θυσία τα τυφλά από τα θρέμματα, καθώς και τα χωλά και τα άρρωστα. Το μεν τυφλό υποδηλώνει αλληγορικά εκείνους που δεν έχουν τον θείο οφθαλμό στην καρδιά τους· το δε χωλό εκείνους που δεν γνωρίζουν να ορθοποδούν στις αγαθοεργίες· το δε άρρωστο εκείνους που εκπληρώνουν την υπηρεσία τους προς τον Θεό όχι με ευρωστία, αλλά χαλαρά και με αμέλεια. Ανέφερε άλλωστε κάπου και μέσω της φωνής του προφήτη: «Ουαί σε αυτούς που κάνουν το έργο του Κυρίου με αμέλεια». Πρέπει, επομένως, να έχουμε τον νου μας φωτισμένο, να ορθοποδούμε και να είμαστε ισχυροί. Διότι τότε θα είμαστε δεκτοί στον Κύριο και ιεροί ενώπιον του φιλάνθρωπου Θεού. <Και τώρα εξιλεώστε το πρόσωπο του Θεού σας, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και παρακαλέστε Τον· από τα χέρια σας έγιναν αυτά· μήπως θα αποδεχθώ τα πρόσωπά σας, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ;> Καλεί σε μετάνοια εκείνους που έχουν ασεβήσει, και επισημαίνει πολύ σωστά ότι πρέπει να αποτινάξουν από πριν την οργή για τις παρεκτροπές τους μέσω της μεταστροφής τους προς το καλύτερο. Διότι είναι αγαθός και ανορθώνει τους καταβεβλημένους, θεραπεύει το συντετριμμένο και επαναφέρει το πλανημένο.

Λυπήσου με, Κύριε, λυπήσου με, εύσπλαχνε, λυπήσου με, φιλάνθρωπε, λυπήσου με, μόνε αγαθέ, και μη με κρίνεις ανάξιο των οικτιρμών σου. Μη με ελέγξεις με τον θυμό σου. Μη θυμηθείς τις παλιές μου ανομίες, ούτε και τις πρόσφατες. Σε εσένα, Κύριε, τον Θεό ανήκει η δικαιοσύνη, ενώ σε εμένα η ντροπή του προσώπου. Θυμήσου, Κύριε, ότι τα ελέη σου υπάρχουν από τον αιώνα σε κάθε γενιά, σε όλο τον λαό σου. Θυμήσου ότι εσύ έγινες για όλους μας καταφυγή και σωτηρία εκείνων που ελπίζουν σε εσένα. Σπλαχνίσου και ελέησέ με μόνο για τη δική σου αγαθότητα. Στήριξε την παραλυμένη μου ψυχή από τη ραθυμία της αμέλειάς μου, εσύ που ανορθώνεις τους πεσμένους και θεραπεύεις τους συντριμμένους. Διότι, ιδού, οι ανομίες μου είναι μεγάλες και ισχυρές, και το πλήθος των αμαρτιών μου πολύ και άπειρο, και η προσευχή μου είναι αδύναμη, και η σκληρότητα της καρδιάς μου στέγνωσε τα μάτια μου. Η ανάγκη του σώματος με κάνει να προφασίζομαι δικαιολογίες για τις αμαρτίες, και η απώλεια με πιέζει να εγκαταλείψω τον δρόμο. Εσύ όμως γνωρίζεις, Δέσποτα, την ολιγωρία της ταλαιπωρίας μου, και πόσες πονηρές προλήψεις με πολεμούν, και εσύ βλέπεις την εναντίον μου πολυμήχανη κακία του Εχθρού.

Είδε ο Θεός ότι το γένος των ανθρώπων το συνταράσσει ο Εχθρός, και του αντιπαρέθεσε τη μετάνοια για την καθαίρεσή του. Εκείνος πείθει σε αμαρτία, ενώ η μετάνοια είναι έτοιμη να δεχθεί αυτόν που αμαρτάνει· ο Εχθρός αναγκάζει σε παρανομία, και η μετάνοια νουθετεί για επιστροφή· εκείνος ωθεί βίαια στην απόγνωση, αυτή επαγγέλλεται ελπίδα σωτηρίας. Η αμαρτία καταρρίπτει τη συνείδηση, ενώ η μετάνοια γίνεται βακτηρία (στήριγμα) γι' αυτήν προς ανάπαυση· διότι ο Κύριος ανορθώνει τους συντετριμμένους, αλλά το πράττει αυτό δια της μετάνοιας. Όταν λοιπόν ακούς τον Δαβίδ να λέει, «η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν», να κατανοήσεις ότι εννοούσε πως τον παρηγόρησαν δια της μετάνοιας. Ο Δράκων πείθει σε ασέβεια και προκαλεί λύπη, ενώ η μετάνοια παρηγορεί τον άνθρωπο να μην αδημονεί, ούτε να απελπίζεται για όσα οδηγούν στη σωτηρία. Η κακία τυφλώνει τη διάνοια, αλλά η μετάνοια, ανάβοντας λύχνο, της δείχνει τον Θεό από μακριά. Λύχνος στα πόδια αυτού που μετανοεί γίνεται ο νόμος, αλλά όχι χωρίς τη μετάνοια.

Ο Κύριος ελευθερώνει τους δεσμευμένους, ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς. Ελευθερώνει τους δεσμευμένους, παρέχοντας άφεση αμαρτιών σε εκείνους που είναι σφιχτά δεμένοι με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτημάτων. Φαίνεται δε ότι με αυτά υπαινίσσεται την κλήση των εθνών, και την παρουσία του Κυρίου στους ανθρώπους, καθώς και τη θεραπεία που πρόκειται να προσφερθεί σε όλους μέσω αυτής.

Αυτό δε μου ήρθε στο νου να σκεφθώ, ανακαλώντας στη μνήμη την προφητεία του Ησαΐα για τον Σωτήρα μας, διά της οποίας λέγει: «Ιδού, σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις οφθαλμούς τυφλών, να εξαγάγεις από τα δεσμά τους δεδεμένους». Διότι έτσι και εδώ ο Κύριος ελευθερώνει τους δεσμώτες· έχει δε λεχθεί και το «Ο Κύριος καθιστά σοφούς τους τυφλούς»· και είναι αξιοθαύμαστο πώς και σε εκείνους που είναι σωματικά ανάπηροι υπάρχει μεγαλύτερη σύνεση, επειδή ο Θεός τούς προίκισε με σοφία ως αντιστάθμισμα για τη στέρηση των οφθαλμών τους.

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

Αυτά, λοιπόν, ακούει η Εκκλησία από τον Λόγο, δεχόμενη την αυγή της αλήθειας μέσα από τις προφητικές θυρίδες και τα νομικά δίκτυα, ενώ στέκεται ακόμη όρθιος ο τυπικός τοίχος της διδασκαλίας, εννοώ ο νόμος, ο οποίος δημιουργεί τη σκιά των μελλόντων αγαθών και δεν δείχνει την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Πίσω από αυτόν ίσταται η αλήθεια, η οποία ακολουθεί τον τύπο, και πρώτα μεν φωτίζει τον λόγο στην Εκκλησία μέσω των προφητών, έπειτα δε, με τη φανέρωση του Ευαγγελίου, εξαλείφει κάθε σκιώδη φαντασία του τύπου. Μέσω αυτής κατεδαφίζεται το μεσότοιχο, και ενώνεται ο αέρας μέσα στον οίκο με το αίθριο φως, ώστε να μην υπάρχει πλέον ανάγκη να φωτίζεται μέσα από τις θυρίδες, αφού το ίδιο το αληθινό φως καταυγάζει τα πάντα στο εσωτερικό μέσα από τις ευαγγελικές ακτίνες. Για τον λόγο αυτό, ο Λόγος, που ανορθώνει τους καταβεβλημένους, βροντοφωνάζει στην Εκκλησία μέσα από τους φωταγωγούς, λέγοντας: «Ανάστηθι (δηλαδή, σήκω από την πτώση), εσύ που γλίστρησες στο ολισθηρό έδαφος της αμαρτίας, που παγιδεύτηκες από τον όφι, έπεσες στη γη και βρέθηκες στην πτώση της παρακοής, σήκω επάνω». Δεν σου αρκεί, λέει, μόνο να ανορθωθείς από την πτώση, αλλά πρέπει και να προχωρήσεις μπροστά μέσω της προκοπής των αγαθών, διανύοντας τον δρόμο της αρετής. Αυτό ακριβώς διδαχθήκαμε άλλωστε και στην περίπτωση του παραλυτικού· διότι ο Λόγος δεν ανασταίνει απλώς εκείνο το κλινήρες βάρος, αλλά και του δίνει την εντολή να περπατήσει.

Τη θάλασσα: Διότι ο λόγος Του είναι βέβαιος και η ρήση Του διαρκής και η υπόσχεσή Του αψευδής· διότι κάθε λόγος του Θεού είναι αλήθεια και δικαιοσύνη. Που αποδίδει: Διότι ο Θεός, ως αληθινός και δίκαιος κριτής, δεν παραβλέπει τους αδικουμένους. Που δίνει: Και παρέχει την αισθητή τροφή ως Θεός και τη νοητή, η οποία είναι τα μυστήρια των πιστών, το Σώμα και το Αίμα Του [το τίμιο]. Ο Κύριος λύνει: Αναφέρεται στους δεσμευμένους από την αμαρτία. Ο Κύριος ανορθώνει: Αυτούς που γκρέμισε η αμαρτία και η απιστία, αυτούς ανέστησε δια της πίστεως (στην πίστη). Ο Κύριος σοφίζει: Διότι τα έθνη ήταν [τότε] τυφλά, καθώς δεν γνώριζαν τον Θεό, φωτίστηκαν όμως με τη σοφία του Αγίου Πνεύματος. Ο Κύριος αγαπά: Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί είναι αληθινά δίκαιοι, και όλους όσους εργάζονται τη δικαιοσύνη. Ο Κύριος φυλάσσει: Τα έθνη που πίστεψαν· διότι αυτά (αυτοί) προσήλθαν στον Θεό και φυλάσσονται [από Αυτόν] στην πίστη. Ορφανό: Διότι αυτούς που απορφανίστηκαν από τον Θεό, δηλαδή τα έθνη, αυτούς προσέλαβε [με τη χάρη] και την Εκκλησία που χήρευε από τον Θεό (τον Χριστό) την έκανε νύμφη Του με τη χάρη. Και οδό: Των δαιμόνων· διότι αυτοί είναι αμαρτωλοί. Με τη σωτηρία των εθνών, αυτοί αφανίστηκαν· διότι αυτοί δημιουργούσαν πλάνες στα έθνη. Θα βασιλεύσει: Διότι βασίλευσε προ των αιώνων· αλλά βασίλευσε και με τη σάρκα αιωνίως. Ο Θεός σου: Το Άγιο Πνεύμα ευαγγελίζεται την Εκκλησία.

βʹ. Εάν λοιπόν τα έργα του είναι διαρκή, πολύ περισσότερο ο ίδιος είναι και διαρκής και δυνατός· και το ότι είναι τέτοιος, το αποδεικνύουν τα δημιουργήματά του που φανερώνουν τη δύναμή του. Τι θα πούμε λοιπόν, εάν, παρόλο που είναι και διαρκής και δυνατός, δεν το θέλει; Διότι πολλοί από τους ανόητους ισχυρίζονται αυτά τα πράγματα. Αλλά πρόσεξε πώς αναιρεί και αυτήν την υπόνοια. Διότι, αφού είπε, «Αυτόν που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά», πρόσθεσε: «Αυτόν που διαφυλάσσει την αλήθεια εις τον αιώνα, που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικούμενους». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Αυτό είναι το έργο του, αυτό συνηθίζει, αυτό κατεξοχήν προσιδιάζει στον Θεό, το να μην παραβλέπει τους αδικούμενους, το να μην προσπερνά όσους κακοποιούνται, το να απλώνει το χέρι του σε όσους πέφτουν θύματα επιβουλής· και αυτό το πράττει στο διηνεκές. Γι' αυτό και είπε, «εις τον αιώνα», δηλώνοντας αυτό ακριβώς· και όχι μόνο αυτό, αλλά και αυτό που ακολουθεί αμέσως μετά: «Αυτόν που δίνει τροφή σε όσους πεινούν». Ο Κύριος λύνει τους δεσμώτες, ο Κύριος δίνει σοφία στους τυφλούς. Άλλος ερμηνευτής λέει, τους φωτίζει. Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους. Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους. Ο Κύριος προστατεύει τους προσηλύτους· θα αναλάβει υπό την προστασία του το ορφανό και τη χήρα, και θα αφανίσει την οδό των αμαρτωλών. Είδες πώς μέσα από όλα αυτά αποδεικνύει ότι η πρόνοιά του εκτείνεται παντού, και ότι αυτό αποτελεί δικό του έργο, το να ανακουφίζει από τις συμφορές, να θεραπεύει την πείνα, να ελευθερώνει από τα δεσμά; Όμως αυτά, εν μέρει, έχουν τη δύναμη να τα κάνουν και οι άνθρωποι· τα επόμενα όμως όχι πλέον.

Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει· αυτός που έφτασε στο σημείο να γλιστρήσει, ας προλάβει την πτώση με τη μετάνοια· αυτός που κινδύνευσε ακόμη και να καταπέσει, ας μη συντριβεί· εάν όμως κάποιος έχει ήδη συντριβεί, ας μην απελπιστεί από τη φιλανθρωπία Εκείνου που ανορθώνει τους συντετριμμένους. Υπάρχουν περιπτώσεις που κλονίζεται κανείς ελάχιστα: «Τα δικά μου πόδια παρά λίγο να κλονιστούν». Υπάρχει και η περίπτωση, αυτός που κλονίστηκε να βοηθηθεί από τον Δεσπότη: «Όταν έλεγα: "Κλονίστηκε το πόδι μου", το έλεός σου, Κύριε, με βοηθούσε». Ενδέχεται όχι μόνο να κλονιστεί κανείς, αλλά και να ωθηθεί βίαια και να βρεθεί σε κίνδυνο προτού κατακρημνιστεί· αλλά ούτε και αυτόν τον παραβλέπει ο Θεός.

Ο Κύριος μεν κάνει σοφά τα τυφλά μάτια των υποτακτικών απέναντι στις αρετές του διδασκάλου, ενώ απέναντι στις ελλείψεις του τα σκοτίζει. Ο μισόκαλος όμως κάνει το αντίθετο. Ας γίνει σε εμάς, αδελφοί, πρότυπο άριστης υποταγής ο λεγόμενος υδράργυρος. Διότι, αν και κυλίεται κάτω από όλα, παραμένει αμιγής από κάθε τι ρυπαρό. Οι επιμελείς ας προσέχουν περισσότερο τον εαυτό τους, ώστε να μην κατακριθούν περισσότερο από τους ράθυμους, επειδή τους έκριναν.

Δεν υπήρχε στον Αδάμ δάκρυ πριν από την παράβαση, όπως ακριβώς δεν θα υπάρχει πλέον ούτε μετά την ανάσταση, εφόσον καταργείται η αμαρτία. Διότι τότε απομακρύνθηκε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Είδα σε μερικούς πένθος, και είδα σε άλλους απορία πένθους· οι οποίοι, αν και έχουν πένθος, έχουν τέτοια διάθεση σαν να μην το κατέχουν· και διά της καλής αγνείας παραμένουν απρόσβλητοι. Και αυτοί είναι για τους οποίους έχει ειπωθεί: Ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς.

Ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς, αυτός που είναι ελεήμων. «Αιώνια θα παραμείνει η μνήμη του δικαίου, από [κακή] είδηση.» «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων.» «Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους.» «Ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσει η ψυχή του δικαίου. Πηγή ζωής βρίσκεται στο χέρι του δικαίου.» «Για τους δικαίους θησαυρίζεται ο πλούτος των ασεβών.» «Οι οδοί των δικαίων λάμπουν σαν το φως· προχωρούν και φωτίζουν, μέχρι να γίνει πλήρης η ημέρα.» «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος, και θα αναστηθεί.» «Με τα αγαθά των δικαίων ανορθώθηκαν πόλεις, ενώ με τα στόματα των ασεβών καταστράφηκαν.» «Οι αγαθοί θα γίνουν κάτοικοι της γης, και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν.» «Οι κατοικίες του δικαίου ευλογούνται.» «Τα χείλη των δίκαιων ανδρών στάζουν χάρη.» «Οι ρίζες των δικαίων δεν θα ξεριζωθούν.» «Οι οίκοι των δικαίων ευλογούνται.» «Εκείνος που βλέπει με επιείκεια, θα ελεηθεί.» «Εκείνος που πορεύεται με ευθύτητα, φοβάται τον Κύριο.» «Εκείνος που ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, θα αφήσει μακάρια τα παιδιά του.» «Στον αγαθό άνθρωπο, μπροστά στο πρόσωπό Του, έδωσε σοφία, και γνώση, και ευφροσύνη.» «Οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο. Φάνηκε στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η αναχώρησή τους, και συντριβή η απομάκρυνσή τους από εμάς· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη.»

Δεν έχει καταρρεύσει ο πύργος της δυνάμεως, αδελφέ· δεν έχουν αχρηστευθεί τα φάρμακα της επιστροφής· δεν έχει αποκλειστεί η πόλη του καταφυγίου. Μην απομείνεις στο βάθος των κακών. Μην παραδώσεις τον εαυτό σου στον ανθρωποκτόνο· διότι ο Κύριος γνωρίζει να ανορθώνει αυτούς που έχουν καταπέσει.

Γιατί; Ώστε αν αρνηθούν, τα χέρια τους και τα μάτια τους να τους ελέγξουν. Όταν ένας άνθρωπος κατορθώσει ενάρετο βίο με την άσκηση και την αγαθή πολιτεία, και είναι πλέον αναγνωρισμένος από όλους ότι είναι ευσεβής και φοβάται τον Θεό, και, ο μη γένοιτο, εκπέσει στην αμαρτία, αυτό είναι παράπτωμα. Διότι ανήλθε στο ύψος του ουρανού και έπεσε στον πυθμένα του άδη. Όμως, ακόμη και όταν πέσει, προκειμένου να μην απελπιστεί για τον εαυτό του και εκπέσει παντελώς στον βυθό της απώλειας, αλλά ανανήφοντας καλύψει το παράπτωμα της αμαρτίας δια της μετανοίας και δεν κατακυριευθεί από τους πονηρούς λογισμούς του, αποκαθίσταται πάλι στο πνευματικό του μέτρο. Διότι εκείνος που έπεσε, εάν δεν παραμείνει στο παράπτωμα, αλλά αφού σηκωθεί προσέλθει στη μετάνοια, αποκαθίσταται πάλι στο ίδιο μέτρο· καθώς λέει και ένας άλλος προφήτης: «Εάν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς». Και πάλι ένας άλλος λέει: «Επίστρεψε σε εμένα». Ακόμη και αν έπεσες και συντρίφθηκες από την ηδονή, μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, αλλά, αφού σηκωθείς, στέναξε για όσα έπραξες και επίστρεψε σε εμένα δια της μετανοίας, και εγώ θα διορθώσω το σφάλμα σου. Διότι εγώ είμαι αυτός που ανορθώνει τους συντετριμμένους.

Ερωταποκρίσεις της παπαδικής τέχνης του οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού, περί σημαδιών και φωνών και τόνων και πνευμάτων και κρατημάτων και παραλλαγών και για όσα διαλαμβάνονται στην παπαδική τέχνη: Εγώ μεν, ω τέκνα μου ποθεινότατα, άρχισα επιθυμώντας να γράψω αυτά που ο δοτήρας των αγαθών θα μου χορηγήσει, με την επιπνοία του Παρακλήτου, διά μεσιτείας της υπεράγνου Θεομήτορός μου· και αυτό δεν είναι τόλμημα της δικής μου καθαρότητας, διότι είμαι ολόκληρος ρυπωμένος από τις αμαρτίες και σπιλωμένος από τις ανομίες, αλλά έχοντας θάρρος στην άμετρη ευσπλαχνία Εκείνου, ο οποίος καθιστά σοφούς τους τυφλούς και ανορθώνει τους καταβεβλημένους· και ο οποίος στο άνοιγμα του στόματος δίνει λόγο σε εκείνους που τον ζητούν με όλη τους την καρδιά, αρχίζω ρίχνοντας τον εαυτό μου στο άπειρο πέλαγος της εύσπλαχνης σοφίας Του, προκειμένου να χορηγήσει σε εμένα τον ελάχιστο και αχρείο λόγο, με την επιπνοία του Παναγίου Του Πνεύματος, ώστε να σας διδάξω και να σας ερμηνεύσω αυτήν τη ρυθμική τέχνη.

Ψαλμός ρμε΄. Αλληλούια· του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριο, θα ψάλλω στον Θεό μου όσο υπάρχω». Οφείλω, λέει, όσο ζω να ευλογώ τον Κύριο. «Μην πεποίθατε», μην ελπίζετε σε ανθρώπους άρχοντες· διότι δεν μπορούν ούτε τους εαυτούς τους να σώσουν από πειρασμούς και κινδύνους, ούτε αυτούς που έχουν εναποθέσει σε αυτούς την εμπιστοσύνη τους. Επειδή και εκείνος ο άρχοντας θα πεθάνει όπως καθένας από τους ευτελείς. «Θα εξέλθει», λέει, «το πνεύμα του», δηλαδή η ψυχή του, και αυτός «θα επιστρέψει στη γη, από την οποία ελήφθη». «Εκείνη την ημέρα» του θανάτου του «θα καταστραφούν όλοι οι διαλογισμοί του», δηλαδή οι βιοτικές φροντίδες. Και λοιπόν· «Μακάριος εκείνος που ελπίζει στον Θεό», στον οποίο ήλπισε «ο Ιακώβ, που είναι βοηθός του, η ελπίδα» και η καθαρή πίστη «προς τον Κύριο τον Θεό του, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά». Προς αυτόν, λέει, άνθρωπε, τον δημιουργό των όλων να έχεις την ελπίδα σου, «εκείνον που διαφυλάσσει την αλήθεια στον αιώνα» και ποτέ δεν διαψεύδεται στις υποσχέσεις του. «Που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους», δηλαδή δικαίωση απέναντι σε αυτούς που αδικούν, «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν», είτε σωματική είτε πνευματική. «Ο Κύριος λύνει τους δεσμώτες», αισθητώς μεν απελευθερώνοντας τους πιστούς από τα δεσμωτήρια, νοητώς δε λύνοντας τις αλυσίδες των αμαρτιών σε όσους μετανοούν ειλικρινά. «Ο Κύριος κάνει σοφούς τους τυφλούς».

Τυφλούς στο σώμα, τυφλούς στην ψυχή, είτε από τις αμαρτίες προς τη μετάνοια είτε από την απιστία στην πίστη είτε από την άγνοια προς τη φωτεινή γνώση. «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους», είτε από την αμαρτία είτε από την ασέβεια είτε από δεινές συμφορές και βιοτικές περιστάσεις. «Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους». Τους πριν από τον νόμο και τους μετά τον νόμο δικαίους αγαπά ο Κύριος, ως ανθρώπους που Τον αγαπούν. «Ο Κύριος φυλάσσει τους προσηλύτους», είτε τους φτωχούς ξένους είτε εκείνους που προσήλθαν από τις αμαρτίες στη μετάνοια. «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει», τους προστατεύει ως στερημένους από την πατρική και ανδρική προστασία. «Και την οδό των αμαρτωλών θα την αφανίσει».

Αν και είναι μεγάλο και υπερβαίνει την αξία μας αυτό που ζητείται, γι' αυτό, τέκνα, —«γνωρίστε και δείτε», λέει, «ότι εγώ είμαι ο Θεός, που υψώνομαι ανάμεσα στα έθνη, που υψώνομαι στη γη». —Ας υψωθεί λοιπόν και σε εσάς, σας δέομαι και σας παρακαλώ. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να υψωθεί παρά μέσα από την υψωμένη και ανώτερη όλων των χαμερπών πραγμάτων της γης, άγια πολιτεία σας; Στην οποία και υψωθήκατε, με τη χάρη Εκείνου που ανορθώνει τους καταβεβλημένους από τα χαμηλά προς τον ουρανό, ζώντας και συναναστρεφόμενοι μαζί Του αγγελικά.

Και πώς αλλιώς θα μπορούσε να υψωθεί, παρά διά της μετέωρης και υπεράνω όλων των ταπεινών πραγμάτων της γης, διά της δικής σας αγίας πολιτείας, στην οποία και ανυψωθήκατε με τη χάρη Εκείνου που ανορθώνει τους καταβεβλημένους από τα χαμηλά προς τον ίδιο τον ουρανό, ζώντας και συναναστρεφόμενοι αγγελικά; Διότι υπάρχει ανάμεσά σας ειρήνη και αγάπη, όπως ακριβώς και στους αγγέλους, μία ψυχή και ένα θέλημα, σύμπνοια και συνοχή, αφού έχουν καταργηθεί εξ ολοκλήρου οι διαχωριστικές και διαιρετικές αιτίες, οι οποίες είναι στοιχεία και σχέσεις ιδιογνωμοσύνης, σαρκικές φιλίες και συγγενικές δεσμεύσεις.