Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 145:9

Υπέρ των κρυφίων. Ότι θα γεννηθεί από κοιλία παρθένου: «Από την κοιλία της Μαριάμ σε γέννησα», όπως λέει το εβραϊκό. Ότι στον ποταμό με τον Ιωάννη θα περάσει για το βάπτισμα: «Μέσα από τον ποταμό θα περάσουν με τα πόδια». Ότι τα ύδατα θα φοβηθούν βλέποντας τον Θεό να βαπτίζεται από άνθρωπο: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, και φοβήθηκαν». Ότι ο Πατέρας θα δώσει μαρτυρία για τον βαπτισθέντα: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ». Περί της περιστεράς που κατήλθε από τον ουρανό επάνω του: Εκεί υπάρχουν «φτερούγες περιστεράς περιηργυρωμένες». Περί των σημείων και των τεράτων: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα τέρατα που έκανε επί της γης». Ότι τότε θα παύσουν οι πόλεμοι και οι πολυαρχίες: «Αυτός που καταργεί τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης». Ότι θα κάνει τους τυφλούς ομολογητές του: «Ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς». Ότι θα θεραπεύσει τους χωλούς: «Ο Κύριος ανορθώνει τους καταβεβλημένους». Για τον παράλυτο: «Όλο το κρεβάτι του το ανέστρεψας κατά την αρρώστια του», λέγοντάς του: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα». Ότι θα αποδώσει στη χήρα τον νεκρό υιό της: «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει». Ότι θα θρέψει χιλιάδες από πέντε άρτους: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Ότι θα επιτιμήσει τους δαίμονες: «Επιτίμησε τα θηρία του δάσους».

Σε πολλά σημεία έχουμε παρατηρήσει ότι εξαφανίζονται οι κακίες, και όχι οι ίδιες οι ουσίες στις οποίες αυτές επισυμβαίνουν, όπως στο χωρίο: «Και την οδό των αμαρτωλών θα αφανίσει» και «Η οδός των ασεβών θα απολεστεί». Διότι θα καταισχυνθούν εξαιτίας των ειδώλων τους, τα οποία οι ίδιοι επιθύμησαν.

Γι' αυτό ακριβώς άκουγαν τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αλίμονο σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, που έχουν εμπιστοσύνη σε άλογα και σε άρματα». Και χλευάζονταν, και πολύ δίκαια, επειδή φρόντιζαν να κάνουν προστάτη τους «Αιγύπτιο άνθρωπο και όχι Θεό, σάρκες αλόγων», σύμφωνα με τα γραφόμενα. Επομένως, υπόσχονται να απομακρυνθούν και από τη λατρεία των ειδώλων και από το να στηρίζουν πλέον τις ελπίδες τους σε ανθρώπους. Αυτή δε η επανόρθωση των προηγούμενων σφαλμάτων προκαλεί την πραότητα του Δημιουργού των όλων, ο Οποίος λέει μέσω της φωνής του Προφήτη: «Αποστραφείτε πλήρως από τις ανομίες σας, οίκος του Ισραήλ, και δεν θα σας γίνουν αφορμή για τιμωρία της αδικίας». <Αυτός που είναι μέσα σου, θα ελεήσει το ορφανό.> Αυτή είναι η φωνή του Προφήτη που προτρέπει σε μετάνοια, και καθιστά φανερή τη γαλήνη του Δεσπότη, και αποκόπτει τον δισταγμό εκείνου που θέλει να μετανοήσει. Διότι, μη διστάσεις, λέει, Ισραήλ, ότι θα πετύχεις όσα εύχεσαι, εάν προσφέρεις τη μετάνοιά σου. Επειδή ο Θεός που είναι μέσα σου γνωρίζει να ελεεί και να σπλαγχνίζεται τα ορφανά. Έτσι κάπου λέει και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ορφανό και χήρα θα περιθάλψει», αποδεικνύοντας τη φιλανθρωπία της θείας και ανερμήνευτης φύσεως από ένα, νομίζω, πράγμα, δηλαδή από τα πρόσωπα που εκ φύσεως αξίζουν την ιδιαίτερη ευσπλαγχνία.

Ορφανό και χήρα θα αναλάβει. Οι ψυχές που απέβαλαν τον διάβολο, ο οποίος είχε γίνει στην κακία πατέρας τους ή και σύζυγος, είναι τα ορφανά και οι χήρες που αναλαμβάνονται· και όταν αυτές αναληφθούν, η οδός των αμαρτωλών, που δεν είναι άλλη από την κακία, θα αφανιστεί από τον Θεό. Και αυτά βέβαια έχουν ειπωθεί πιο αλληγορικά.

Τη θάλασσα: Διότι ο λόγος Του είναι βέβαιος και η ρήση Του διαρκής και η υπόσχεσή Του αψευδής· διότι κάθε λόγος του Θεού είναι αλήθεια και δικαιοσύνη. Που αποδίδει: Διότι ο Θεός, ως αληθινός και δίκαιος κριτής, δεν παραβλέπει τους αδικουμένους. Που δίνει: Και παρέχει την αισθητή τροφή ως Θεός και τη νοητή, η οποία είναι τα μυστήρια των πιστών, το Σώμα και το Αίμα Του [το τίμιο]. Ο Κύριος λύνει: Αναφέρεται στους δεσμευμένους από την αμαρτία. Ο Κύριος ανορθώνει: Αυτούς που γκρέμισε η αμαρτία και η απιστία, αυτούς ανέστησε δια της πίστεως (στην πίστη). Ο Κύριος σοφίζει: Διότι τα έθνη ήταν [τότε] τυφλά, καθώς δεν γνώριζαν τον Θεό, φωτίστηκαν όμως με τη σοφία του Αγίου Πνεύματος. Ο Κύριος αγαπά: Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί είναι αληθινά δίκαιοι, και όλους όσους εργάζονται τη δικαιοσύνη. Ο Κύριος φυλάσσει: Τα έθνη που πίστεψαν· διότι αυτά (αυτοί) προσήλθαν στον Θεό και φυλάσσονται [από Αυτόν] στην πίστη. Ορφανό: Διότι αυτούς που απορφανίστηκαν από τον Θεό, δηλαδή τα έθνη, αυτούς προσέλαβε [με τη χάρη] και την Εκκλησία που χήρευε από τον Θεό (τον Χριστό) την έκανε νύμφη Του με τη χάρη. Και οδό: Των δαιμόνων· διότι αυτοί είναι αμαρτωλοί. Με τη σωτηρία των εθνών, αυτοί αφανίστηκαν· διότι αυτοί δημιουργούσαν πλάνες στα έθνη. Θα βασιλεύσει: Διότι βασίλευσε προ των αιώνων· αλλά βασίλευσε και με τη σάρκα αιωνίως. Ο Θεός σου: Το Άγιο Πνεύμα ευαγγελίζεται την Εκκλησία.

Βλέπει διαρκώς προς τα άνω, περιβάλλεται από την πολλή δόξα του Θεού· είναι παρθένος που έχει χρυσές φτερούγες, σεμνά ενδεδυμένη, με πρόσωπο λευκό και ήμερο· είναι φτερωτή και ανάλαφρη, και στέκεται δίπλα στον βασιλικό θρόνο. Όταν κρινόμαστε, πετάει ξαφνικά από πάνω μας και εμφανίζεται, και μας λυτρώνει από την κόλαση, περιβάλλοντάς μας με τις φτερούγες της. Αυτήν θέλει ο Θεός περισσότερο από θυσίες· πολλά λέγει γι' αυτήν· τόσο πολύ την αγαπά. Χήρα, λέγει, και ορφανό και φτωχό θα περιθάλψει. Από αυτήν αγαπά να ονομάζεται ο Θεός: «Οικτίρμων και ελεήμων ο Κύριος», λέγει ο Δαβίδ, «μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός»· και πάλι ένας άλλος: «Το έλεος του Θεού απλώνεται σε όλη τη γη». Αυτή διέσωσε το γένος των ανθρώπων· διότι, εάν δεν μας ελεούσε ο Θεός, τα πάντα θα είχαν καταστραφεί. Αυτή μας συμφιλίωσε ενώ ήμασταν εχθροί, αυτή κατεργάστηκε τα μύρια αγαθά, αυτή έπεισε τον Υιό του Θεού να γίνει δούλος και να κενώσει τον εαυτό Του. Αυτήν ας επιδιώξουμε με ζήλο, αγαπητοί, δια της οποίας σωθήκαμε· αυτήν ας αγαπήσουμε, αυτήν ας προτιμήσουμε από τα χρήματα, και, ακόμη και χωρίς χρήματα, ας έχουμε ψυχή ελεήμονα. Τίποτα δεν είναι τόσο χαρακτηριστικό του Χριστιανού, όσο η ελεημοσύνη· τίποτα δεν θαυμάζουν τόσο πολύ και οι άπιστοι και όλοι ανεξαιρέτως, όσο το όταν ελεούμε. Διότι σε πολλά έχουμε και εμείς ανάγκη από αυτό το έλεος, και προς τον Θεό κάθε μέρα λέμε: Κατά το μέγα σου έλεος, ελέησόν μας.

βʹ. Εάν λοιπόν τα έργα του είναι διαρκή, πολύ περισσότερο ο ίδιος είναι και διαρκής και δυνατός· και το ότι είναι τέτοιος, το αποδεικνύουν τα δημιουργήματά του που φανερώνουν τη δύναμή του. Τι θα πούμε λοιπόν, εάν, παρόλο που είναι και διαρκής και δυνατός, δεν το θέλει; Διότι πολλοί από τους ανόητους ισχυρίζονται αυτά τα πράγματα. Αλλά πρόσεξε πώς αναιρεί και αυτήν την υπόνοια. Διότι, αφού είπε, «Αυτόν που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά», πρόσθεσε: «Αυτόν που διαφυλάσσει την αλήθεια εις τον αιώνα, που αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικούμενους». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Αυτό είναι το έργο του, αυτό συνηθίζει, αυτό κατεξοχήν προσιδιάζει στον Θεό, το να μην παραβλέπει τους αδικούμενους, το να μην προσπερνά όσους κακοποιούνται, το να απλώνει το χέρι του σε όσους πέφτουν θύματα επιβουλής· και αυτό το πράττει στο διηνεκές. Γι' αυτό και είπε, «εις τον αιώνα», δηλώνοντας αυτό ακριβώς· και όχι μόνο αυτό, αλλά και αυτό που ακολουθεί αμέσως μετά: «Αυτόν που δίνει τροφή σε όσους πεινούν». Ο Κύριος λύνει τους δεσμώτες, ο Κύριος δίνει σοφία στους τυφλούς. Άλλος ερμηνευτής λέει, τους φωτίζει. Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους. Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους. Ο Κύριος προστατεύει τους προσηλύτους· θα αναλάβει υπό την προστασία του το ορφανό και τη χήρα, και θα αφανίσει την οδό των αμαρτωλών. Είδες πώς μέσα από όλα αυτά αποδεικνύει ότι η πρόνοιά του εκτείνεται παντού, και ότι αυτό αποτελεί δικό του έργο, το να ανακουφίζει από τις συμφορές, να θεραπεύει την πείνα, να ελευθερώνει από τα δεσμά; Όμως αυτά, εν μέρει, έχουν τη δύναμη να τα κάνουν και οι άνθρωποι· τα επόμενα όμως όχι πλέον.

Παρατήρησε δε και το τελευταίο σημείο, πώς το έχει διατυπώσει με ακρίβεια. Διότι δεν είπε: «Θα αφανίσει τους αμαρτωλούς», αλλά: «Την οδό τους», δηλαδή, τις πράξεις τους. Διότι δεν αποστρέφεται τη φύση, αλλά μισεί την κακία. «Θα βασιλεύσει ο Κύριος εις τον αιώνα, ο Θεός σου, Σιών, εις γενεάν και γενεάν». Εάν λοιπόν βασιλεύει παντοτινά και παραμένει παντοτινά, δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε, αλλά ακόμη και αν δεν δώσει εδώ την ανταπόδοση, την φυλάσσει για να την αποδώσει μεγαλύτερη. Ας μην θορυβούμαστε, λοιπόν, ούτε να ταραζόμαστε στους πειρασμούς, αν η λύση δεν δίνεται αμέσως, αλλά ας αφήνουμε στον ίδιο τον Κύριο τον χρόνο της λύσεως· ούτε πάλι, εάν κατορθώσουμε κάτι αγαθό, να απαιτούμε αμέσως τις αμοιβές, αλλά και σε αυτή την περίπτωση ας αναμένουμε το δικό Του θέλημα. Διότι παρέχει μεγαλύτερη την αμοιβή όταν αυτή αναβάλλεται· και για όλα ας ευχαριστούμε, και ας παραμένουμε δοξολογώντας.

Διότι το να μην πνιγείς από τη λύπη, όταν συνέπεσαν ξαφνικά τόσα πολλά κακά, και να μη χάσεις τα λογικά σου, δεν οφειλόταν σε κάποια ανθρώπινη βοήθεια, αλλά στο παντοδύναμο χέρι, στη σύνεση που είναι ανυπολόγιστη, στη φρόνηση που είναι ανεξερεύνητη, στον Πατέρα των οικτιρμών και Θεό κάθε παρηγορίας. «Διότι Αυτός μας χτύπησε», λέει, «και θα μας θεραπεύσει· θα μας πλήξει, θα επιδέσει τις πληγές μας και θα μας γιατρέψει.» Διότι, όσο ζούσε μαζί σου εκείνος ο μακάριος σύζυγος, απολάμβανες τιμή, φροντίδα και μέριμνα, απολάμβανες δηλαδή όσα ήταν φυσικό να απολαμβάνει κανείς από έναν άνθρωπο· επειδή όμως ο Θεός τον πήρε κοντά Του, αντί για εκείνον, πήρε τη θέση του για σένα ο Ίδιος. Και αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά του μακάριου προφήτη Δαβίδ· διότι λέει: «Θα αναλάβει υπό την προστασία Του το ορφανό και τη χήρα». Και πάλι Τον ονομάζει πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών· και θα δεις ότι σε πολλά σημεία Εκείνος επιδεικνύει μεγάλη μέριμνα υπέρ αυτής της κατηγορίας των ανθρώπων.

Τι σημαίνει το χωρίο του ψαλμού «ορφανόν και χήραν αναλήψεται και οδόν αμαρτωλών αφανιεί»; Χήρα είναι η ψυχή που έχει νεκρωθεί ως προς τον φυσικό νόμο, ενώ ορφανό είναι ο δόλιος τρόπος συμπεριφοράς, ο οποίος υιοθετείται χάριν επιδείξεως και για πλουσιότερα οφέλη, μη έχοντας ως πατέρα τον Θεό. Μέσω λοιπόν της καθοδηγητικής συμβουλής ο Κύριος, αφενός ζωοποιώντας τον φυσικό νόμο και αφετέρου διορθώνοντας τον δόλιο τρόπο συμπεριφοράς, ώστε να ενεργεί χάριν του ίδιου του αγαθού και όχι για φθαρτή δόξα, τους αναλαμβάνει υπό την προστασία Του, εξαφανίζοντας τις οδούς των αμαρτωλών, δηλαδή την προηγούμενη διαγωγή σύμφωνα με την οποία πορευόταν.

Τυφλούς στο σώμα, τυφλούς στην ψυχή, είτε από τις αμαρτίες προς τη μετάνοια είτε από την απιστία στην πίστη είτε από την άγνοια προς τη φωτεινή γνώση. «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους», είτε από την αμαρτία είτε από την ασέβεια είτε από δεινές συμφορές και βιοτικές περιστάσεις. «Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους». Τους πριν από τον νόμο και τους μετά τον νόμο δικαίους αγαπά ο Κύριος, ως ανθρώπους που Τον αγαπούν. «Ο Κύριος φυλάσσει τους προσηλύτους», είτε τους φτωχούς ξένους είτε εκείνους που προσήλθαν από τις αμαρτίες στη μετάνοια. «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει», τους προστατεύει ως στερημένους από την πατρική και ανδρική προστασία. «Και την οδό των αμαρτωλών θα την αφανίσει».