Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:1

Αλληλούια. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΣΤ΄. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη... διότι έγινε κραταιό το έλεός του επάνω μας. Δεν θα πετύχαιναν τα έθνη τέτοια μεταβολή, λέει, εάν το έλεος του Θεού δεν είχε γίνει ισχυρότερο από τις δικές μας αμαρτίες. Και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα· διότι έδωσε τη σωτηρία που υποσχέθηκε μέσω των αγίων προφητών. Αυτό αναφέρει και ο μακάριος Παύλος, ξεκινώντας την επιστολή προς τους Ρωμαίους: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, αφορισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές»· και πάλι: «Λέω, λοιπόν, ότι ο Ιησούς Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να βεβαιώσει τις υποσχέσεις που δόθηκαν στους πατέρες· και τα έθνη να δοξάσουν τον Θεό για το έλεός του». Επειδή, λοιπόν, ο Θεός των όλων εκπλήρωσε τις υποσχέσεις του, και έδωσε τη σωτηρία που υποσχέθηκε, και άνοιξε σε όλους τις πηγές του ελέους, τόσο εσείς που έχετε προσέλθει από τους Ιουδαίους, όσο και εσείς που έχετε πιστέψει από τα έθνη, αφού συνενώσετε μια αρμονική υμνωδία, ανταποδώστε στον ευεργέτη.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΣΤ΄. Αινείτε τον Κύριο, διότι ο ψαλμός είναι αγαθό. Στον μεν προηγούμενο ψαλμό προέτρεπε τον εαυτό του να εναποθέτει την ελπίδα του μόνο στον Θεό· σε τούτον δε, παρουσιάζει τον αποστολικό χορό να διδάσκει το πλήθος να αινεί τον Θεό για όσα ευεργέτησε το ανθρώπινο γένος.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΣΤ΄ Στον παρόντα ψαλμό, αντί του «αινείτε τον Κύριον», ο μεν Σύμμαχος είπε: «αλληλούια, διότι είναι αγαθόν η ωδή», διατηρώντας αμετάφραστη την εβραϊκή λέξη που σημαίνει «αινείτε τον Κύριον». Παρομοίως δε και η πέμπτη έκδοση το απέδωσε: «αινείτε τον ια».

Ο μεν προηγούμενος λοιπόν ψαλμός προτρέπει μία ψυχή να αινεί τον Κύριο· εδώ όμως το «αινείτε τον Κύριον» απευθύνεται σε πλήθη. Επειδή κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός, είναι εύλογο καθετί που αναφέρεται προς δόξα Του και πράττεται προς τιμήν Του να είναι αγαθό· όπως ακριβώς είναι αγαθός και ο ψαλμός, εφόσον αναπέμπεται προς τον αγαθό Θεό. Αντί αυτού, ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε «αγαθό εγκώμιο»· ο δε Σύμμαχος «αγαθή ωδή». Εξάλλου, και η αίνεση που αναπέμπεται προς τον Θεό είναι για Εκείνον πιο ευχάριστη από κάθε εύοσμο θυμίαμα και από κάθε τέρψη· διότι πράγματι, ο αίνος προς τον Θεό που αναπέμπεται από λογική και καθαρή ψυχή θα πρέπει να είναι προσφιλής σε Αυτόν και εξαιρετικά γλυκύς· διότι χαίρεται και αποδέχεται έναν τέτοιο καρπό της ανθρώπινης διάνοιας.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΗ΄. Στον μεν ρμε΄ (145ο) ψαλμό η ψυχή από μόνη της προτρεπόταν να αινεί τον Κύριο, καθώς ο λόγος έλεγε: «Αἴνει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον». Στον αμέσως επόμενο, καλούσε ένα πλήθος στον αίνο διά του: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ὅτι ἀγαθὸν ψαλμός»· και στον επόμενο, η ίδια η Ιερουσαλήμ προσταζόταν να πράξει τούτο με το: «Ἐπαίνει, Ἱερουσαλήμ, τὸν Κύριον». Σε ακολουθία, λοιπόν, προς εκείνους, ο προκείμενος αίνος εντείνει το παράγγελμα, διευρύνοντας το πρόσταγμα μετά την επιμέρους προτροπή· και συλλογικά και ταυτόχρονα παρορμά ολόκληρη τη δημιουργημένη κτίση, τόσο την ορατή όσο και την αόρατη, προς τον αίνο του Θεού. Στην αρχή προσκαλεί τα όντα στους ουρανούς και στα ύψιστα· προχωρώντας όμως, τα όντα πάνω στη γη και στις αβύσσους, όχι σαν να μετέχουν όλα ψυχής και λογικής, αλλά προστάζει εκείνους που έχουν προικιστεί με λογική να στρέφουν το βλέμμα τους σε αυτά, και κατανοώντας τη σοφία που βρίσκεται σε αυτά, να ανυμνούν τον Ποιητή.

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Αγγελικός ύμνος άγιας εορτής και μνήμης άγιας δόξας. Διότι το όνομα Αγγαίος ερμηνεύεται «εορτή», ενώ το Ζαχαρίας «μνήμη». «Αινείτε»: Αινείτε τον Ένα (νοείτε) τον Θεό, την Τριάδα. Διότι είναι αγαθό το να νοεί και να ψάλλει κανείς με αυτόν τον τρόπο. «Τω Θεώ»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με εκείνους που νοούν κατ' αυτόν τον τρόπο τον έναν Θεό ως Τριάδα (στην Τριάδα). «Οικοδομών»: Εννοεί την Εκκλησία. Διότι την προετοίμαζε [προαιωνίως] για τον πιστό λαό. Και θα σε διδάξουν τα επόμενα του ψαλμού. «Και τας διασποράς»: Διότι τον διασκορπισμένο λαό των εθνών τον συγκέντρωσε στην Εκκλησία. «Ο ιώμενος»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με τους ταπεινούς στην καρδιά και αυτούς τους θεραπεύει με τη χάρη Του. «Και δεσμεύων»: Διότι όσα συνέτριψε ο διάβολος με την αμαρτία των ανθρώπων, αυτά τα έδεσε και τα συνέσφιξε μέσω του βαπτίσματος ο Χριστός. «Ο αριθμών»: Διότι και τα αισθητά άστρα είναι αριθμημένα από Αυτόν, όμως εννόησε τους αγίους, οι οποίοι είναι σαν φωστήρες στον κόσμο. Διότι ο Θεός τους έχει καταμετρημένους. «Και πάσιν»: Διότι όλους τους αγίους τους καλεί με το όνομά τους [ο Θεός]. «Μέγας»: Ως κατασκευαστής τέτοιων και τόσων [και τόσο σπουδαίων] θαυμασίων, είναι αληθώς μέγας. «Και της συνέσεως»: Διότι ποιος θα μπορέσει να εξαντλήσει μετρώντας τη σύνεση ή (και) τον νου του Θεού, ή ποιος μπορεί έστω να τα συλλάβει πλήρως. «Αναλαμβάνων»: Εδώ ο λόγος αφορά τους αποστόλους. Διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος. «Ταπεινών»: Όσοι απείθησαν στη διδαχή των αποστόλων, αυτοί ταπεινώθηκαν στο γήινο φρόνημα. «Εξάρξατε»: Αρχίστε, δηλαδή εξομολογηθείτε.

Στον ΡΜΣΤ΄ Ψαλμό. Αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθό πράγμα ο ψαλμός. 1. Πρωτύτερα, στον εκατοστό τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό έλεγε: «Μέγας ο Κύριος και σφόδρα αινετός», και αναφέρεται εκτενώς στη δόξα Του. Εδώ, όμως, αποδεικνύει ότι και αυτή καθαυτή η αίνεση είναι καλό πράγμα, και ότι ο ψαλμός αποτελεί αιτία αναρίθμητων αγαθών. Διότι αποσπά τη διάνοια από τα γήινα, δίνει φτερά στην ψυχή, την ελαφρώνει και την ανυψώνει. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Άδοντες και ψάλλοντες στις καρδιές σας προς τον Κύριο».

«Στον Θεό μας ας είναι ευχάριστη η αίνεση». Άλλος ερμηνευτής λέει: «Αλληλούια, διότι ο ύμνος στον Θεό είναι καλός». Τι σημαίνει το «Στον Θεό μας ας είναι ευχάριστη η αίνεση»; Να γίνει ευπρόσδεκτη, λέει. Διότι δεν αρκεί απλώς το να ψέλνει κανείς για να γίνει ευχάριστη η αίνεση στον Θεό, αλλά απαιτείται και ο βίος, και η προσευχή, και η ακρίβεια εκείνου που ψέλνει. Μου φαίνεται δε ότι αυτός ο ψαλμός αναφέρεται στην επάνοδο. Και το αποδεικνύει μέσω των όσων ακολουθούν. Διότι προσθέτει λέγοντας: «Ο Κύριος οικοδομεί την Ιερουσαλήμ· θα επισυνάξει τις διασπορές του Ισραήλ». Διότι, αν και ο Κύρος τους απελευθέρωσε, το παν δεν έγινε από δική του απόφαση, αλλά από την επενέργεια του Θεού. Ένας άλλος ερμηνευτής, αντί για το «Οικοδομεί», είπε «Θα οικοδομήσει». Και τις «διασπορές» τις ονόμασε «εξορισμένους». Για ποιον λόγο άραγε; Επειδή δεν επέστρεψαν όλοι αθρόα, αλλά μετά την αρχική επάνοδο συγκεντρώνονταν σταδιακά.

«Ας είναι το όνομα», κ.τ.λ. «Δεν θα σε αινέσουν οι νεκροί, Κύριε, ούτε όλοι όσοι κατεβαίνουν στον άδη». «Σε εσένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως, και στο όνομα του Κυρίου [θα επικαλεστώ]». «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη· επαινέστε τον». «Ιδού λοιπόν, ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι δούλοι του Κυρίου». «Ψάλτε στο όνομά του, διότι είναι καλό. Διότι τον Ιακώβ», κ.τ.λ. «Αινείτε τον Κύριο, διότι ο ψαλμός προς τον Θεό μας είναι αγαθός». «Τίμα τον Κύριο και θα αποκτήσεις ισχύ· και εκτός από αυτόν μη φοβάσαι κανέναν άλλον». «Τον ίδιο τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σου. Και εάν έχεις την πεποίθησή σου σε αυτόν, θα γίνει για εσένα αγιασμός». «Υμνήστε τον Θεό με νέο ύμνο· η εξουσία του δοξάζεται από την άκρη της γης». «Επειδή δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στην καρδιά σου, κι εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω». «Υμνείτε τον Κύριο, αναφωνείτε το όνομά του». «Δώστε στον Θεό μας δόξα πριν σκοτεινιάσει, και πριν σκοντάψουν τα πόδια σας σε σκοτεινά βουνά». «Ας είναι το όνομα του Θεού ευλογημένο από τώρα και έως τον αιώνα, διότι δική του είναι η σοφία και η αίνεση». «Πρέπει να προλαβαίνει κανείς τον ήλιο για να προσφέρει ευχαριστία στον Θεό, και κατά την ανατολή του φωτός να προσεύχεται σε αυτόν». «Ο ζωντανός και υγιής θα αινέσει τον Κύριο». «Ευλόγησε τον Κύριο που σε δημιούργησε, και σε μεθάει αφθόνως από τα αγαθά του». «

Απόκριση: Διαφέρει· διότι ο μεν ψαλμός είναι εύρυθμος μουσικός λόγος σύμφωνα με τους εναρμόνιους κανόνες κατά την κρούση του μουσικού οργάνου· γι' αυτό και το όργανο του Δαβίδ ονομάστηκε ψαλτήριο. Η δε ωδή είναι εμμελής φωνή που αποδίδεται αρμονικά χωρίς τη σύγχυση του οργάνου. Και αλλιώς: ψαλμός είναι η μουσική μελωδία διαμέσου οργάνου, ενώ ωδή είναι η εκφώνηση του μέλους που γίνεται δια του στόματος, σύμφωνα με τα λόγια. Ερώτηση: Σε τι διαφέρει ο αίνος από τον ύμνο; Απόκριση: Διαφέρει, διότι ο μεν αίνος γίνεται μόνο με ευφροσύνη, και ονομάζεται τέρψη, όπως λέγεται «η αίνεση προς τον Θεό ας είναι γλυκιά»· ενώ ύμνος είναι εκείνος που οδηγεί τους ακροατές σε μνήμη και σε ωδή. Αλλά αυτά αρκούν έως εδώ. Ερώτηση: Τι είναι η φωνή και πώς ετυμολογείται; Απόκριση: Η φωνή είναι το απήχημα του συσσωρευμένου πνεύματος, το οποίο εξάγεται μέσω κάποιας αρμονίας και έχει ανάγκη την αρτηρία [τραχεία]. Η λέξη φωνή ετυμολογείται από το ότι είναι το «φως του νου»· διότι όσα γεννήσει ο νους, αυτά τα εξάγει στο φως.

Ψαλμός 146. Αλληλούια. «Αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός ο ψαλμός». Είναι αγαθό και πάρα πολύ καλό να ψάλλουμε ωδή στον Θεό· «στον Θεό μας ας γίνει ευχάριστη η αίνεση». Σε αυτόν που αινεί με καθαρότητα, ο αίνος του θα φανεί πιο ευχάριστος στον Θεό. «Ο Κύριος οικοδομεί την Ιερουσαλήμ, θα επισυνάξει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Πολλές φορές τους συγκέντρωσε από την αιχμαλωσία, ενώ ήταν διασκορπισμένοι, και την Ιερουσαλήμ, η οποία είχε καταπατηθεί εξαιτίας της ασέβειας του λαού, την ανοικοδόμησε φιλάνθρωπα. «Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά και επιδένει τα συντρίμματά τους». Την ψυχή που έχει συντριβεί από τις αμαρτίες την ιατρεύει και τη θεραπεύει ο Θεός μέσω της μετάνοιας και της συντριβής της καρδιάς, η οποία προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη. «Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους». Δες και θαύμασε την άβυσσο της σοφίας του Θεού, πώς όχι απλώς είναι ευαρίθμητα σε αυτόν τα πλήθη των άστρων, αλλά στο καθένα από αυτά έχει δώσει όνομα. «Μέγας είναι ο Κύριός μας και μεγάλη η ισχύς του και η σύνεσή του», δηλαδή η σοφία του, «δεν έχει αριθμό».

Σε υμνούμε, Δέσποτα, διότι ο ψαλμός είναι αγαθός· σε αινούμε, Κύριε, διότι εσύ υπέστης τα πάντα, ενώ ο Πέτρος σου, χωρίς να υποστεί τίποτα, σε αρνείται με ψέματα. Εσύ μαστιγωνόσουν και ο Πέτρος σε απαρνιόταν, χωρίς να έχει υπομείνει τίποτα ο αγωνιστής· διότι, αφού ήδη νικήθηκε δύο φορές από γυναίκες, την τρίτη φορά ηττάται από άλλους άνδρες.