Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:10

Επομένως, όταν ο Θεός καταβάλλει σε αδυναμία όσους επιλέγει να ταλαιπωρήσει, τίποτα δεν θα μπορούσε να τους προσφέρει βοήθεια. Και αυτό νομίζω είναι που ειπώθηκε σε εμάς με διαφορετικό τρόπο μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Δεν επιθυμεί τη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός», και πάλι: «Απατηλό είναι το άλογο για τη σωτηρία, και με το πλήθος της δύναμής του δεν θα σωθεί». Διότι τέτοια πράγματα είναι εντελώς ανώφελα, εάν δεν συμπαραστέκεται ο Θεός. Διότι Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Οποίος δίνει δύναμη στους ασθενείς και παραλύει όσους έχουν προκαλέσει λύπη, και μαζί Του «ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο πάλι θα τρέψουν σε φυγή μυριάδες», ενώ θα αφανιστεί ένα μεγάλο και αμέτρητο πλήθος ακόμα και από δύο ή τρεις που θα αντισταθούν, εάν δεν προσφέρει προστασία ο Θεός.

ψάλατε: Δηλαδή, να ψάλλετε από την καρδιά σας. Διότι η καρδιά είναι η κιθάρα, καθώς το στόμα δέχεται τους φθόγγους από εκεί. τῷ περιβάλλοντι: Οι απόστολοι, έχοντας μέσα τους τον Χριστό, βαστάζουν τη βροχή των χαρισμάτων. τῷ ἑτοιμάζοντι: Διότι, όπως η βροχή ποτίζει τη γη, έτσι και η χάρη μέσω των αποστόλων πότιζε τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι γη. τῷ ἐξανατέλλοντι: Διότι στους προφήτες, όπως το χορτάρι στα βουνά, ανέτειλε τις σκιές του μυστηρίου, με τις οποίες ο άνθρωπος τρεφόταν με την ελπίδα και την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών. καὶ χλόην: Διότι τα κτήνη είναι υπόδουλα στον άνθρωπο· ο Θεός όμως δίνει και σε αυτά την τροφή. Αποκαλεί δε χλόη το βάπτισμα, και δούλο τον άνθρωπο. καὶ διδόντι: Διότι οι άνθρωποι ήταν σαν τα κτήνη, επειδή δεν είχαν ακόμη τη σφραγίδα του Χριστού· όταν όμως πίστεψαν, τους έδωσε ως τροφή το Σώμα και το Αίμα Του. καὶ τοῖς νεοσσοῖς: Διότι οι πατέρες των εθνών που πίστεψαν ήταν ρυπαροί εξαιτίας της ασέβειάς τους· άλλωστε ο νόμος ονομάζει τον κόρακα ακάθαρτο. Ο Χριστός όμως έδωσε σε αυτούς τον Εαυτό Του ως τροφή. οὐκ ἐν τῇ δυναστείᾳ: Διότι το ζώο είναι γοργόποδο, αλλά είναι γεγραμμένο: «δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει». οὐδὲ ἐν ταῖς κνήμαις: Διότι ούτε η σωματική δύναμη ούτε η ισχύς πράττουν το θέλημα του Θεού, αλλά η ταπεινή καρδιά. εὐδοκεῖ: Διότι μόνο οι άγιοι είναι δυνατοί ενώπιον του Θεού· διότι αυτοί αληθινά υπηρετούν τον Θεό (δουλεύουν με τον φόβο του Θεού).

Και πάλι σε άλλο σημείο: Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Και σε άλλον ψαλμό πάλι λέει: Δεν αρέσκεται στη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός. Ο Κύριος ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται.

«Σε Εκείνον που κάνει να αναβλαστάνει χορτάρι στα όρη». Δες τον πλούτο της πρόνοιας, όταν όχι μόνο στην καλλιεργήσιμη γη, αλλά και στα όρη παρέχει πλουσιοπάροχα την τράπεζά Του, τη διατροφή των κτηνών που έχουν δημιουργηθεί για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων. Γι' αυτό και προσθέτει: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που Τον επικαλούνται». Αναφέρει πάλι και μία άλλη μεγαλοδωρία, όταν δεν παρέχει τροφή μόνο στα κτήνη που εξυπηρετούν τους ανθρώπους, αλλά και σε άλλα άλογα ζώα· «Διότι και στους νεοσσούς», λέει, «των κοράκων που Τον επικαλούνται». Εάν λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλη πρόνοια στα άλογα ζώα, και μάλιστα στα άγρια άλογα που δεν προσφέρουν καμία υπηρεσία στους ανθρώπους, πόσο μάλλον θα υπάρχει στους ανθρώπους, και δη στους ανθρώπους που Τον υμνούν, τους οποίους μάλιστα ονόμασε περιούσιο λαό και δική Του μερίδα. Έπειτα, επειδή ήταν αδύναμοι, στερημένοι από όπλα και απογυμνωμένοι από όλα, για να μην ταράζονται ούτε εξαιτίας αυτού του γεγονότος, δες πώς διορθώνει και αυτήν τους την αδυναμία, λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσει τη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός. Ο Κύριος ευαρεστείται σε εκείνους που Τον φοβούνται, και σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός Του». Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Σε εκείνους που προσμένουν το έλεός Του». Εάν τα διαθέτετε αυτά, λέει, δηλαδή τον φόβο και την ελπίδα σε Αυτόν με ακρίβεια, θα προσελκύσετε την εύνοιά Του· και εφόσον την προσελκύσετε, θα γίνετε πιο δυνατοί από όλους εκείνους που διαθέτουν άλογα και όπλα.

Αν αναζητάς τον Θεό, ω διάνοια, βγες έξω από τον εαυτό σου και αναζήτησέ τον. Τίτλος Δ'. — Περί αγάπης και φόβου Θεού· και ότι υπερέχουν από κάθε αγαθό. «Κάλεσε άγγελος Κυρίου τον Αβραάμ από τον ουρανό, και του είπε: Αβραάμ. Και εκείνος είπε: Ιδού εγώ. Και του είπε: Μην απλώσεις το χέρι σου επάνω στο παιδί σου, και μην του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπημένο σου γιο για χάρη μου.» «Και τώρα, Ισραήλ, τι απαιτεί από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να τον φοβάσαι, και να πορεύεσαι σε όλες τις οδούς του;» «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου τη δύναμη.» «Στήριγμα είναι ο Κύριος για εκείνους που τον φοβούνται.» «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη. Ιδού οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς εκείνους που τον φοβούνται.» «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους γλιτώσει. Φοβηθείτε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί του.» «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου.» «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο.» «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου.» «Μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο.» «Δεν βρίσκεις ευχαρίστηση στη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείσαι στις κνήμες του ανδρός,» και τα λοιπά. «Ο Κύριος θα δώσει σοφία, και θα διαφυλάξει την οδό εκείνων που τον ευλαβούνται.» «Ο φόβος του Κυρίου είναι πηγή ζωής· και σε κάνει να ξεφεύγεις από την παγίδα του θανάτου.» «Ο φόβος του Κυρίου μισεί την κακία.» «Ο φόβος του Κυρίου προσθέτει ημέρες. Οχύρωμα των οσίων είναι ο φόβος του Κυρίου.» «

Αυτό, λέγει, το γνωρίζω, ότι είναι μέγας και παντοδύναμος, το πόσο όμως δεν το γνωρίζω, και ότι τα άστρα και τις τρίχες της κεφαλής μας αυτός εύκολα τα αριθμεί, ενώ η σύνεσή του είναι αναρίθμητη για τους αγγέλους και τους ανθρώπους. «Ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους», δηλαδή τους ανυψώνει, «ταπεινώνει δε τους αμαρτωλούς έως τη γη»· διότι, λέγει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», πόσο μάλλον το βάρος της αμαρτίας θα ταπεινώσει αυτόν που την εργάζεται; «Κάνετε την αρχή προς τον Κύριο με δοξολογία, και ψάλατε σε αυτόν τον Θεό μας με κιθάρα»· διότι με αυτά τα όργανα συνήθιζαν τότε να υμνούν τον Θεό, «Σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες» και τα υπόλοιπα δημιουργήματα των χειρών του, και ο οποίος τρέφει όχι μόνο τα μεγαλύτερα «κτήνη», αλλά και τους μικρότατους «νεοσσούς των κοράκων», λέγει, «αυτούς που τον επικαλούνται». Όχι επειδή έχουν ικετευτική επίγνωση, αλλά επειδή οι κόρακες, που μισούν τα μικρά τους, απομακρύνονται μετά τη γέννηση, και οι νεοσσοί, πιεζόμενοι από την πείνα, ωσάν να τον επικαλούνται, κράζουν με ανοιχτά τα ράμφη και τεντώνουν τους λαιμούς τους προς τα πάνω, και κατά κάποια πρόνοια του Θεού κάποια ζωύφια που φέρονται μέσω του αέρα εισδύουν αυτομάτως στα στόματα των πεινασμένων νεοσσών των κοράκων. «Ούτε στη δύναμη του ίππου, ούτε στις κνήμες του ανδρός» βρίσκεται η νίκη.

Αλλά αυτοί μεν, σαν εκείνον που πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ας χαθούν άφαντοι και άγνωστοι, χωρίς να αξιώνονται ούτε της παραμικρής αναφοράς από εμάς, έως ότου παρέλθει η ανομία και ο Θεός σπλαχνιστεί τους δούλους του. Διότι δεν συμβαίνει, δεν συμβαίνει ο Θεός μας να λησμονεί ως το τέλος, ούτε να συγκρατεί τους οικτιρμούς του μέσα στην οργή του, ούτε να μην ευδοκεί πλέον. Απεναντίας, ενώ πατάσσει, θεραπεύει, και ενώ θανατώνει, επιστρέφει και ζωοποιεί. Ακόμη και αν αποστείλει δόντια θηρίων μαζί με τον θυμό εκείνων που σέρνονται πάνω στη γη, εντούτοις συνθλίβει και τα δόντια των λεόντων και συντρίβει το κεφάλι του δράκοντα. Ακόμη και αν τσακίσει σαν καλάμι, εντούτοις επιτιμά και τα θηρία του καλαμιώνα. Ακόμη και αν άλλοι ελπίζουν σε άρματα και άλλοι σε ίππους, εντούτοις ο ίππος είναι ψευδής ελπίδα για σωτηρία, ούτε ευαρεστείται στη σωματική δύναμη του ανθρώπου. Αν δείχνει στον ίδιο του τον λαό σκληρά δοκιμασίες και του κερνάει οίνο κατάνυξης, εντούτοις ετοιμάζει και τράπεζα απέναντι σε εκείνους που τον θλίβουν, και προσφέρει ποτήρι ευφροσύνης που μεθά σαν το πιο δυνατό κρασί.

Επειδή λοιπόν η νηστεία προηγείται σε τούτον τον αιώνα για όλους, ακολουθώντας τα ίχνη της, εσύ που έχεις τα χέρια σου εκπαιδευμένα στον πόλεμο, μάθε τα και στις αγαθοεργίες. Μην τα κρατάς τον περισσότερο καιρό στον κόρφο σου, σαν να ήσουν αδύναμος και χωρίς χέρια, αλλά άπλωνέ τα σε όσους ζητούν, δείχνοντάς τα ικανά για προσφορά. Και το δίκοπο μαχαίρι και το σίδερο της λόγχης βούτηξέ τα στα δάκρυα, κάνοντάς τα έτσι πιο αιχμηρά από το ατσάλωμα της βαφής, το δε σώμα θρέψε το σαν όχημα, προσφέροντάς του την εγκράτεια των παθών, η οποία είναι πιο θρεπτική και πιο κατάλληλη για ευρωστία από όλα όσα δίνεις πολλές φορές την ημέρα στα πολεμικά υποζύγια για να γίνουν παχιά. Έτσι και οι παλαιοί νικητές οπλίζονταν και έστηναν καινούργια τρόπαια, τρέποντας ολοκληρωτικά σε φυγή τον εχθρό. Μάρτυρας είναι ο Δαβίδ, ο οποίος λέει τα εξής: «Εγώ όμως, όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία. Διότι το άλογο ετοιμάζεται για τη μάχη, αλλά η βοήθεια έρχεται από τον Κύριο». Αλλά η θεϊκή αρωγή και συμπαράσταση πώς θα έρθει σε αυτούς που κρατούν όπλα, αν δεν φορέσουν και την πνευματική πανοπλία και δεν κατευθύνουν την προσευχή τους σαν θυμίαμα, υψώνοντας τα χέρια τους προς τον Θεό σαν εσπερινή θυσία; Διότι ο Κύριος δεν ευαρεστείται στις κνήμες του ανθρώπου, αλλά σε εκείνους που Τον φοβούνται και ελπίζουν στο έλεός Του.

Πώς πρέπει να νοηθεί το «εσύ οργίστηκες» που ειπώθηκε από τον θεόληπτο Ησαΐα στο «και εμείς αμαρτήσαμε»; Θα μπορούσε κανείς να εκλάβει το «αμαρτήσαμε», όχι με την έννοια ότι επιλέξαμε τις πράξεις που φθείρουν τις αρετές, αλλά απλώς ότι αποτύχαμε σε εκείνα τα οποία προτιμήσαμε και επιδιώξαμε με ζήλο. Διότι θα μπορούσε να λεχθεί ότι «αμαρτάνει» και εκείνος ο οποίος άλλα έθεσε ως σκοπό να επιτελέσει και έστρεψε την ορμή του προς το επιθυμητό, περιέπεσε όμως στα αντίθετα και αντί για αυτά που προέκρινε βρίσκεται εγκλωβισμένος σε ανέλπιστες καταστάσεις. Τέτοιας φύσεως είναι, για να παραλείψω προς το παρόν την περαιτέρω εξέταση των όσων θα λεχθούν, και το «δεν ανήκει στον άνθρωπο η οδός του» και το «εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν οι οικοδομούντες, και εάν ο Κύριος δεν φυλάξει πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας» και το «δεν αρέσκεται στη δύναμη του ίππου ούτε ευδοκεί στις κνήμες του ανδρός» και το «εκείνοι που καταστρώνουν σχέδια» εμβαθύνοντας στους διαλογισμούς τους «και όχι δια του Κυρίου». Διότι και αυτοί, αντί να μην αποτύχουν στην προσπάθειά τους, όχι μόνο αστόχησαν, αλλά επιπλέον επισώρευσαν πάνω τους το «ουαί». Παρόμοιο είναι και εκείνο που ειπώθηκε προς όσους είχαν εναποθέσει την ελπίδα τους στην Αίγυπτο: «Κάνατε συμβούλιο όχι δι' εμού και συνθήκες όχι δια του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες, εσείς που πορεύεστε για να κατεβείτε στην Αίγυπτο». Για αυτούς και η καταφυγή και η ελπίδα για βοήθεια μετατρέπεται σε αισχύνη και όνειδος.