Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:11

ΙΣΤ΄. Γι' αυτό λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να παραλείψω τα θεία λόγια καθώς ερμηνεύω τη θεία δύναμη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο η Εκκλησία, που χθες και προχθές φαινόταν χήρα και δίχως νυμφίο, καθώς και καθένας που μέχρι τώρα βρισκόταν συρρικνωμένος από τον φθονερό και θλιβερό χειμώνα της ασέβειας· διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του και δεν εγκατέλειψε την κληρονομία του· διότι έκανε θαυμαστά έργα, εκπληρώνοντας βουλή αρχαία και αληθινή· η οποία ήταν να ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται και σε όσους ελπίζουν στο έλεός του· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· διότι εξαιτίας των ανομιών μας ταπεινωθήκαμε, αλλά ανακληθήκαμε, και, αφού συντρίφθηκε η παγίδα, ελευθερωθήκαμε με τη χάρη του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε και παρηγορεί τους ταπεινούς στην καρδιά.

ψάλατε: Δηλαδή, να ψάλλετε από την καρδιά σας. Διότι η καρδιά είναι η κιθάρα, καθώς το στόμα δέχεται τους φθόγγους από εκεί. τῷ περιβάλλοντι: Οι απόστολοι, έχοντας μέσα τους τον Χριστό, βαστάζουν τη βροχή των χαρισμάτων. τῷ ἑτοιμάζοντι: Διότι, όπως η βροχή ποτίζει τη γη, έτσι και η χάρη μέσω των αποστόλων πότιζε τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι γη. τῷ ἐξανατέλλοντι: Διότι στους προφήτες, όπως το χορτάρι στα βουνά, ανέτειλε τις σκιές του μυστηρίου, με τις οποίες ο άνθρωπος τρεφόταν με την ελπίδα και την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών. καὶ χλόην: Διότι τα κτήνη είναι υπόδουλα στον άνθρωπο· ο Θεός όμως δίνει και σε αυτά την τροφή. Αποκαλεί δε χλόη το βάπτισμα, και δούλο τον άνθρωπο. καὶ διδόντι: Διότι οι άνθρωποι ήταν σαν τα κτήνη, επειδή δεν είχαν ακόμη τη σφραγίδα του Χριστού· όταν όμως πίστεψαν, τους έδωσε ως τροφή το Σώμα και το Αίμα Του. καὶ τοῖς νεοσσοῖς: Διότι οι πατέρες των εθνών που πίστεψαν ήταν ρυπαροί εξαιτίας της ασέβειάς τους· άλλωστε ο νόμος ονομάζει τον κόρακα ακάθαρτο. Ο Χριστός όμως έδωσε σε αυτούς τον Εαυτό Του ως τροφή. οὐκ ἐν τῇ δυναστείᾳ: Διότι το ζώο είναι γοργόποδο, αλλά είναι γεγραμμένο: «δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει». οὐδὲ ἐν ταῖς κνήμαις: Διότι ούτε η σωματική δύναμη ούτε η ισχύς πράττουν το θέλημα του Θεού, αλλά η ταπεινή καρδιά. εὐδοκεῖ: Διότι μόνο οι άγιοι είναι δυνατοί ενώπιον του Θεού· διότι αυτοί αληθινά υπηρετούν τον Θεό (δουλεύουν με τον φόβο του Θεού).

Και πάλι σε άλλο σημείο: Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του. Και σε άλλον ψαλμό πάλι λέει: Δεν αρέσκεται στη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός. Ο Κύριος ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται.

«Σε Εκείνον που κάνει να αναβλαστάνει χορτάρι στα όρη». Δες τον πλούτο της πρόνοιας, όταν όχι μόνο στην καλλιεργήσιμη γη, αλλά και στα όρη παρέχει πλουσιοπάροχα την τράπεζά Του, τη διατροφή των κτηνών που έχουν δημιουργηθεί για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων. Γι' αυτό και προσθέτει: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που Τον επικαλούνται». Αναφέρει πάλι και μία άλλη μεγαλοδωρία, όταν δεν παρέχει τροφή μόνο στα κτήνη που εξυπηρετούν τους ανθρώπους, αλλά και σε άλλα άλογα ζώα· «Διότι και στους νεοσσούς», λέει, «των κοράκων που Τον επικαλούνται». Εάν λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλη πρόνοια στα άλογα ζώα, και μάλιστα στα άγρια άλογα που δεν προσφέρουν καμία υπηρεσία στους ανθρώπους, πόσο μάλλον θα υπάρχει στους ανθρώπους, και δη στους ανθρώπους που Τον υμνούν, τους οποίους μάλιστα ονόμασε περιούσιο λαό και δική Του μερίδα. Έπειτα, επειδή ήταν αδύναμοι, στερημένοι από όπλα και απογυμνωμένοι από όλα, για να μην ταράζονται ούτε εξαιτίας αυτού του γεγονότος, δες πώς διορθώνει και αυτήν τους την αδυναμία, λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσει τη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός. Ο Κύριος ευαρεστείται σε εκείνους που Τον φοβούνται, και σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός Του». Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Σε εκείνους που προσμένουν το έλεός Του». Εάν τα διαθέτετε αυτά, λέει, δηλαδή τον φόβο και την ελπίδα σε Αυτόν με ακρίβεια, θα προσελκύσετε την εύνοιά Του· και εφόσον την προσελκύσετε, θα γίνετε πιο δυνατοί από όλους εκείνους που διαθέτουν άλογα και όπλα.

Διότι πολλοί ρωμαλέοι μαζί με τα άλογά τους πέφτουν σε ημέρα πολέμου και οι κνήμες τους, δηλαδή η δύναμη των γονάτων τους, δεν τους ωφέλησαν σε τίποτα. «Ευαρεστείται δε ο Κύριος σε εκείνους που τον φοβούνται και σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός του». Διότι αυτοί, αν και στερούνται αλόγων και είναι ασθενείς, πολλές φορές, επειδή φοβούνται τον Θεό και στηρίζουν την ελπίδα τους σε αυτόν, σώζονται από τους κινδύνους.

Επειδή λοιπόν η νηστεία προηγείται σε τούτον τον αιώνα για όλους, ακολουθώντας τα ίχνη της, εσύ που έχεις τα χέρια σου εκπαιδευμένα στον πόλεμο, μάθε τα και στις αγαθοεργίες. Μην τα κρατάς τον περισσότερο καιρό στον κόρφο σου, σαν να ήσουν αδύναμος και χωρίς χέρια, αλλά άπλωνέ τα σε όσους ζητούν, δείχνοντάς τα ικανά για προσφορά. Και το δίκοπο μαχαίρι και το σίδερο της λόγχης βούτηξέ τα στα δάκρυα, κάνοντάς τα έτσι πιο αιχμηρά από το ατσάλωμα της βαφής, το δε σώμα θρέψε το σαν όχημα, προσφέροντάς του την εγκράτεια των παθών, η οποία είναι πιο θρεπτική και πιο κατάλληλη για ευρωστία από όλα όσα δίνεις πολλές φορές την ημέρα στα πολεμικά υποζύγια για να γίνουν παχιά. Έτσι και οι παλαιοί νικητές οπλίζονταν και έστηναν καινούργια τρόπαια, τρέποντας ολοκληρωτικά σε φυγή τον εχθρό. Μάρτυρας είναι ο Δαβίδ, ο οποίος λέει τα εξής: «Εγώ όμως, όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία. Διότι το άλογο ετοιμάζεται για τη μάχη, αλλά η βοήθεια έρχεται από τον Κύριο». Αλλά η θεϊκή αρωγή και συμπαράσταση πώς θα έρθει σε αυτούς που κρατούν όπλα, αν δεν φορέσουν και την πνευματική πανοπλία και δεν κατευθύνουν την προσευχή τους σαν θυμίαμα, υψώνοντας τα χέρια τους προς τον Θεό σαν εσπερινή θυσία; Διότι ο Κύριος δεν ευαρεστείται στις κνήμες του ανθρώπου, αλλά σε εκείνους που Τον φοβούνται και ελπίζουν στο έλεός Του.

Επειδή λοιπόν αυτά είχαν καλώς γι' αυτόν, και ο Κύριος που ευαρεστείται σε εκείνους που Τον φοβούνται, εκπληρώνοντας το θέλημά τους, εισακούοντας τις δεήσεις τους και προνοώντας τα σωτήρια σύμφωνα με τον σκοπό Του, κατεύθυνε και σε αυτόν τα βήματά του μέχρι τώρα, έπειτα από αυτά θυμήθηκε ξανά τα προηγούμενα σχέδιά του. Αφού λοιπόν όρισε ως προϊστάμενο στους μοναχούς που είχαν συγκεντρωθεί κοντά του εκείνον που ξεχώριζε για την αρετή του, ο ίδιος αναχώρησε για τη Ρώμη. Και αφού εκπλήρωσε την υπόσχεσή του στον απόστολο, από εκεί κατευθύνθηκε προς τα Ιεροσόλυμα. Όταν έφτασε στους Αγίους Τόπους, αφού απόλαυσε τις χάριτες που υπάρχουν σε αυτούς και χόρτασε άφθονα τον πόθο που είχε, επέστρεψε στη δική του μονή, την οποία είχε ιδρύσει κοντά στην πόλη των Θηβών, όπως ήδη προηγουμένως ανέφερε η διήγηση. Εκεί, επιθυμώντας τους και όντας επιθυμητός, επιστρέφει στους μοναχούς που είχε συγκεντρώσει, φέρνοντάς τους, με την ξαφνική του εμφάνιση, τόση λαμπρότητα χαράς, όση κατήφεια λύπης τους είχε σκορπίσει προηγουμένως με την αναχώρησή του.