Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:3

Διότι θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει, δηλαδή, εκείνοι που παλαιότερα εξαιτίας της πολλής τους ασέβειας είχαν βρεθεί σε αποστροφή προς τον Θεό, θα μάθουν πλέον να μην προσφέρουν τις ικεσίες τους στα βδελύγματα, τις οποίες ίσως επέλεγαν να κάνουν για τα αιτήματά τους, αλλά μάλλον θα κραυγάσουν προς Αυτόν, ο οποίος θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά. Και ο Θεός δεν θα είναι βραδύς απέναντί τους, αλλά μάλλον έτοιμος να συγκατανεύσει, ίλεως και ευμενής. Επομένως, πρόξενος κάθε αγαθού για κάθε άνθρωπο θα ήταν το να γνωρίσει τον εκ φύσεως και αληθινά όντα Θεό, τον Δημιουργό και Κύριο των όλων. <Εκείνη την ημέρα θα υπάρχει οδός για τους Αιγυπτίους προς τους Ασσυρίους. Και θα εισέλθουν οι Ασσύριοι στην Αίγυπτο, και οι Αιγύπτιοι θα πορευθούν προς τους Ασσυρίους, και θα δουλεύσουν οι Αιγύπτιοι στους Ασσυρίους.> Ο μακάριος Παύλος γράφει για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ότι αυτός είναι η ειρήνη μας. Διότι όχι μόνο ένωσε αυτούς που βρίσκονται στη γη με τα άνω λειτουργικά και άγια πνεύματα, αλλά και έκανε τα έθνη να συμφιλιωθούν μεταξύ τους. Διότι, πριν από την έλευσή Του, κάθε χώρα και πόλη στερούνταν την αμοιβαία επικοινωνία, και ήταν συχνές οι εξεγέρσεις και οι επιθέσεις των πολέμων παντού, και τα αγαθά των ηττημένων αποτελούσαν λάφυρα των ισχυρών, και η πλεονεξία ήταν αχαλίνωτη, και το να αδικεί κανείς όσους μπορούσε θεωρούνταν στοιχείο δόξας και συγκαταλεγόταν στα πιο αξιοθαύμαστα κατορθώματα.

Διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να ελεήσει. —(A f. 111) Σύμφωνα δε με την προηγούμενη έννοια, «Αν εγώ», λέει, «δεν κρίνω, ούτε κι εσύ ο μαθητής να κρίνεις· αν δε είσαι ένοχος για μεγαλύτερα σφάλματα από εκείνα για τα οποία κρίνεις τον άλλον, πώς δεν θα ντρεπόσουν όταν το συνειδητοποιούσες;» Αυτό το παρουσιάζει ο Κύριος με άλλη παραβολή λέγοντας: <Γιατί βλέπεις το κάρφος που είναι στο μάτι του αδελφού σου; (A f. 111, B f. 68, C f 119) Με αδιάσειστους συλλογισμούς μάς πείθει να απέχουμε από την επιθυμία να κρίνουμε τους άλλους, και μάλλον να εξετάζουμε τις δικές μας καρδιές και να επιζητούμε την απαλλαγή από τα πάθη που ενυπάρχουν σε αυτές, ζητώντας το αυτό από τον Θεό· διότι αυτός είναι που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά, και μας ελευθερώνει από τα ψυχικά νοσήματα.

Λυπήσου με, Κύριε, λυπήσου με, εύσπλαχνε, λυπήσου με, φιλάνθρωπε, λυπήσου με, μόνε αγαθέ, και μη με κρίνεις ανάξιο των οικτιρμών σου. Μη με ελέγξεις με τον θυμό σου. Μη θυμηθείς τις παλιές μου ανομίες, ούτε και τις πρόσφατες. Σε εσένα, Κύριε, τον Θεό ανήκει η δικαιοσύνη, ενώ σε εμένα η ντροπή του προσώπου. Θυμήσου, Κύριε, ότι τα ελέη σου υπάρχουν από τον αιώνα σε κάθε γενιά, σε όλο τον λαό σου. Θυμήσου ότι εσύ έγινες για όλους μας καταφυγή και σωτηρία εκείνων που ελπίζουν σε εσένα. Σπλαχνίσου και ελέησέ με μόνο για τη δική σου αγαθότητα. Στήριξε την παραλυμένη μου ψυχή από τη ραθυμία της αμέλειάς μου, εσύ που ανορθώνεις τους πεσμένους και θεραπεύεις τους συντριμμένους. Διότι, ιδού, οι ανομίες μου είναι μεγάλες και ισχυρές, και το πλήθος των αμαρτιών μου πολύ και άπειρο, και η προσευχή μου είναι αδύναμη, και η σκληρότητα της καρδιάς μου στέγνωσε τα μάτια μου. Η ανάγκη του σώματος με κάνει να προφασίζομαι δικαιολογίες για τις αμαρτίες, και η απώλεια με πιέζει να εγκαταλείψω τον δρόμο. Εσύ όμως γνωρίζεις, Δέσποτα, την ολιγωρία της ταλαιπωρίας μου, και πόσες πονηρές προλήψεις με πολεμούν, και εσύ βλέπεις την εναντίον μου πολυμήχανη κακία του Εχθρού.

Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά. Επειδή είναι γνώρισμα του Σωτήρα και του ιατρού να θεραπεύει και να επιδένει τα συντετριμμένα, εύλογα και μέσα από αυτά μπορεί να εννοηθεί ότι αυτός είναι ο Κύριος, ο Σωτήρας μας, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Όντας δε ιατρός των ψυχών, αφού λυτρώσει από τη νοητή αιχμαλωσία εκείνους που έχουν συντετριμμένη την καρδιά και έχουν εκτραπεί από τους κατά φύσιν λογισμούς, θα τους θεραπεύσει. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Αυτός που θεραπεύει τους τσακισμένους στην καρδιά και επιδένει τα κατάγματά τους», δηλαδή προσφέροντας λογικούς επιδέσμους· έτσι άλλωστε επίδεσε με τους πνευματικούς και λογικούς επιδέσμους εκείνον που τραυματίστηκε και κατασυντρίφτηκε από τους ληστές κατά την κατάβασή του από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ.

Και επιδένοντας τα συντρίμματά τους. Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων, κ.λπ. Αφού θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά και επιδέσει τα συντρίμματά τους, επαναφέροντας στη φυσική υγεία εκείνους που είχαν νοσήσει στο παρελθόν και καθιστώντας τους φωστήρες, τους κάνει άξιους να αριθμηθούν από τον ίδιο. Συνήθως, ο λόγος συμπλέκει τόσο τα περί της σωτηρίας των ανθρώπων όσο και τα περί της καθολικής Πρόνοιας, αποδεικνύοντας ότι δεν μεριμνά μόνο για τα μέρη του κόσμου, αλλά και για τα ανθρώπινα δόγματα· και μόνος Αυτός γνωρίζει τον αριθμό των άστρων, καθώς και τις θέσεις, τις αιτίες, τα μεγέθη και τις αποστάσεις, τις δυνάμεις και τις ενέργειές τους, δίνοντας στο καθένα το κατάλληλο όνομα.

Διότι αυτός μόνος προκήρυξε τη μέλλουσα «κρίση στα έθνη», αφού ήρθε αθόρυβα στον βίο των ανθρώπων, και έθεσε κρίση πάνω στη γη· και όχι μόνο «δεν έσπασε το τσακισμένο καλάμι», αλλά, αν επιτρέπεται να το πούμε, το έδεσε, ανορθώνοντας και καθιστώντας ισχυρούς τους ασθενείς και «τους συντετριμμένους στην καρδιά». Και όπως ακριβώς δεν παρέβλεπε τους ασθενείς και τους σαθρούς και όσους είχαν ανάγκη τη θεραπεία του, ούτε συνέτριβε κατακρίνοντας όσους μετανοούσαν, έτσι δεν έσβηνε ούτε εκείνους που επέμεναν στα κακά και σιγοκαίγονταν από τα πάθη, εμποδίζοντάς τους να ενεργούν ενάντια στην ελεύθερη προαίρεσή τους, ούτε βέβαια τιμωρούσε άκαιρα κάποιον από αυτούς, αναβάλλοντας την αντάξια τιμωρία τους για τον καιρό της καθολικής κρίσεως. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και λινάρι που καπνίζει δεν θα το σβήσει».

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Αγγελικός ύμνος άγιας εορτής και μνήμης άγιας δόξας. Διότι το όνομα Αγγαίος ερμηνεύεται «εορτή», ενώ το Ζαχαρίας «μνήμη». «Αινείτε»: Αινείτε τον Ένα (νοείτε) τον Θεό, την Τριάδα. Διότι είναι αγαθό το να νοεί και να ψάλλει κανείς με αυτόν τον τρόπο. «Τω Θεώ»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με εκείνους που νοούν κατ' αυτόν τον τρόπο τον έναν Θεό ως Τριάδα (στην Τριάδα). «Οικοδομών»: Εννοεί την Εκκλησία. Διότι την προετοίμαζε [προαιωνίως] για τον πιστό λαό. Και θα σε διδάξουν τα επόμενα του ψαλμού. «Και τας διασποράς»: Διότι τον διασκορπισμένο λαό των εθνών τον συγκέντρωσε στην Εκκλησία. «Ο ιώμενος»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με τους ταπεινούς στην καρδιά και αυτούς τους θεραπεύει με τη χάρη Του. «Και δεσμεύων»: Διότι όσα συνέτριψε ο διάβολος με την αμαρτία των ανθρώπων, αυτά τα έδεσε και τα συνέσφιξε μέσω του βαπτίσματος ο Χριστός. «Ο αριθμών»: Διότι και τα αισθητά άστρα είναι αριθμημένα από Αυτόν, όμως εννόησε τους αγίους, οι οποίοι είναι σαν φωστήρες στον κόσμο. Διότι ο Θεός τους έχει καταμετρημένους. «Και πάσιν»: Διότι όλους τους αγίους τους καλεί με το όνομά τους [ο Θεός]. «Μέγας»: Ως κατασκευαστής τέτοιων και τόσων [και τόσο σπουδαίων] θαυμασίων, είναι αληθώς μέγας. «Και της συνέσεως»: Διότι ποιος θα μπορέσει να εξαντλήσει μετρώντας τη σύνεση ή (και) τον νου του Θεού, ή ποιος μπορεί έστω να τα συλλάβει πλήρως. «Αναλαμβάνων»: Εδώ ο λόγος αφορά τους αποστόλους. Διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος. «Ταπεινών»: Όσοι απείθησαν στη διδαχή των αποστόλων, αυτοί ταπεινώθηκαν στο γήινο φρόνημα. «Εξάρξατε»: Αρχίστε, δηλαδή εξομολογηθείτε.

«Αυτός που θεραπεύει τους συντριμμένους στην καρδιά και επιδένει τα συντρίμματά τους». Κάποιος άλλος αποδίδει: «Τα κατάγματά τους». Επειδή δεν είχε να προβάλει παρρησία που να προέρχεται από τον ενάρετο βίο του, προβάλλει και πάλι τη συμφορά, και αυτό που αποτελεί συνήθεια του Θεού. Διότι δικό Του έργο είναι το να παρηγορεί τους ταπεινωμένους, και αυτό αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμά Του· όπως ακριβώς όταν λέει και ο Παύλος: «Αυτός που ζωοποιεί τους νεκρούς»· και πάλι: «Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα», αναφέροντας το δικό Του ιδιαίτερο έργο· έτσι λοιπόν και εδώ ο προφήτης λέει, «Αυτός που θεραπεύει τους συντριμμένους», για να δείξει ότι, ακόμη και αν είμαστε ανάξιοι, επειδή είμαστε δικό Του δημιούργημα, ο Θεός δεν θα εγκαταλείψει τη δράση Του, δεν θα αποστεί από τη συνήθειά Του. Έτσι λέει και ο Παύλος: «Αλλά Αυτός που παρηγορεί τους ταπεινούς, παρηγόρησε εμάς». Και πάλι: «Αυτός που δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους». Και ο ίδιος αυτός προφήτης σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά συντριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Όταν, λοιπόν, θελήσεις να απολαύσεις παρηγοριά, ταπείνωσε τον εαυτό σου, σύντριψε τη διάνοιά σου. Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται στη βούλησή Του, στη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία Του, ότι δηλαδή αυτό είναι το έργο Του, το να παρηγορεί όσους βρίσκονται σε συμφορές· τα δε επόμενα αναφέρονται στη δύναμή Του: «Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων»· δηλαδή, Αυτός που τα γνωρίζει.

Επειδή, λοιπόν, ο λόγος γινόταν για ένα πλήθος που είχε διασκορπιστεί και έως τότε δεν φαινόταν πουθενά, εύλογα παρουσίασε αυτό το παράδειγμα, δεικνύοντας μέσω αυτού ότι θα μπορέσει να συγκεντρώσει και τους διασκορπισμένους. Διότι αφενός έχει τη συνήθεια να ανορθώνει και να παρηγορεί τους συντετριμμένους, και αφετέρου γνωρίζει με ακρίβεια τα άπειρα πλήθη των αστέρων.

Διότι νομίζω πως εκείνος που πρόκειται να πει κάτι το γενναίο για αυτή την υπόθεση, πρέπει ο ίδιος, πριν από όλους τους άλλους, να έχει πυρποληθεί από αυτόν τον ζήλο και να φλέγεται, ώστε τα λόγια που εκφέρονται για αυτά τα ζητήματα να διεισδύουν στις ψυχές των ακροατών πιο ορμητικά από κάθε πυρακτωμένο σίδερο. Σε εμάς όμως δεν υπάρχει αυτή η φωτιά, αλλά όλα μέσα μας είναι στάχτη και σκόνη. Από πού λοιπόν, πες μου, από πού θα ανάψουμε αυτή τη φλόγα, εφόσον δεν υπάρχει σε εμάς ούτε σπινθήρας, ούτε διαθέσιμη ύλη, ούτε εμφανίζεται κάποια πνοή για να την αναζωπυρώσει, εξαιτίας της πολλής καταχνιάς που το πλήθος των αμαρτημάτων σκόρπισε στην ψυχή μας; Εγώ βέβαια δεν το γνωρίζω· δικό σου λοιπόν έργο, που δίνεις την προσταγή, θα ήταν να πεις πώς θα γίνει πράξη η εντολή και πώς θα λάβει την πρέπουσα έκβαση· διότι εμείς θα προσφέρουμε μόνο τη διακονία της γλώσσας. Εσύ όμως παρακάλεσε Εκείνον που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά, που δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους, που εγείρει από τη γη τον φτωχό, να ανάψει σε εμάς εκείνη τη φωτιά, η οποία συνηθίζει να καταναλώνει κάθε ανθρώπινη αδυναμία, να αποκόπτει κάθε ύπνο, ακηδία και σαρκική βαρύτητα, να υψώνει το φτερό της ψυχής προς τον ουρανό και να αποκαλύπτει από την αψίδα εκείνη, σαν από κάποια περίοπτη κορυφή, όλη τη ματαιότητα και την υποκρισία του παρόντος βίου.

Ψαλμός 146. Αλληλούια. «Αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός ο ψαλμός». Είναι αγαθό και πάρα πολύ καλό να ψάλλουμε ωδή στον Θεό· «στον Θεό μας ας γίνει ευχάριστη η αίνεση». Σε αυτόν που αινεί με καθαρότητα, ο αίνος του θα φανεί πιο ευχάριστος στον Θεό. «Ο Κύριος οικοδομεί την Ιερουσαλήμ, θα επισυνάξει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Πολλές φορές τους συγκέντρωσε από την αιχμαλωσία, ενώ ήταν διασκορπισμένοι, και την Ιερουσαλήμ, η οποία είχε καταπατηθεί εξαιτίας της ασέβειας του λαού, την ανοικοδόμησε φιλάνθρωπα. «Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά και επιδένει τα συντρίμματά τους». Την ψυχή που έχει συντριβεί από τις αμαρτίες την ιατρεύει και τη θεραπεύει ο Θεός μέσω της μετάνοιας και της συντριβής της καρδιάς, η οποία προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη. «Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους». Δες και θαύμασε την άβυσσο της σοφίας του Θεού, πώς όχι απλώς είναι ευαρίθμητα σε αυτόν τα πλήθη των άστρων, αλλά στο καθένα από αυτά έχει δώσει όνομα. «Μέγας είναι ο Κύριός μας και μεγάλη η ισχύς του και η σύνεσή του», δηλαδή η σοφία του, «δεν έχει αριθμό».

Στον Επίσκοπο Κερκύρας. Πώς να το εκφράσω; Με χαρά έλαβα την επιστολή σου, τιμιότατε δέσποτα, και ενώ όλα είναι καλά στον καιρό τους, πολύ περισσότερο είναι ένας λόγος, και μάλιστα ένας λόγος που αποτελεί γέννημα τέτοιας σκέψης και αποκύημα τέτοιας γλώσσας. Διότι, ενώ βρισκόμουν σε αθυμία, μου ενέσταξες το φάρμακο που λησμονεί τη θλίψη και, ενώ διψούσα, με γλύκανες με το νάμα από την πέτρα και, ως ερμηνευτής του Παρακλήτου, παρηγόρησες τη γεμάτη οδύνη ψυχή μου. Διότι σε υπερβολικό βαθμό πιεζόμαστε, ώστε να έχουμε απελπιστεί ακόμα και για την ίδια τη ζωή μας. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διότι οι εχθροί έχουν ενδυναμωθεί, ενώ από τους φίλους και τους πλησίον άλλοι εναντιώθηκαν, και άλλοι στάθηκαν από μακριά (το πιο φιλάνθρωπο)· αλλά Εκείνος που παρηγορεί τους ταπεινούς και θεραπεύει όσους έχουν συντετριμμένη καρδιά, μας παρηγόρησε με τα λόγια σου, και η δροσιά από εσένα έγινε για εμάς ίαμα. Ας έχει δόξα ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, διότι σε τόσο πονηρές ημέρες και σε καιρούς άφιλους και θηριώδεις, χάρισε σε εμάς την ιερότητά σου, η οποία φλέγεται από φιλόστοργη φιλαδελφία στα σπλάχνα του Ιησού.

Όσοι δε κατείχαν θέση διδασκάλων, όπως εκείνος ο Γοράσδος, τον οποίο αναφέραμε πολλές φορές, ο οποίος καταγόταν από τη Μοραβία και ήταν ικανότατος και στις δύο γλώσσες, τόσο τη σλαβική όσο και την ελληνική, τον οποίο αφενός η αρετή τον χάρισε στον θρόνο του Μεθοδίου, αφετέρου δε η κακία των αιρετικών απογύμνωσε τον θρόνο στερώντας τον από αυτόν τον άνδρα. Αλλά βέβαια και τον πρεσβύτερο Κλήμη, άνδρα λογιότατο, και τον Λαυρέντιο και τον Ναούμ και τον Αγγελάριο, αυτούς και πολλούς άλλους ονομαστούς, αφού τους έδεσαν με σίδερα, τους έκλεισαν σε φυλακές, όπου κάθε παρηγοριά είχε απαγορευτεί, καθώς δεν τολμούσαν καθόλου να πλησιάσουν ούτε συγγενείς ούτε γνωστοί. Όμως, ο Κύριος που παρηγορεί τους ταπεινούς, που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά, που ευφραίνει την ψυχή με παρηγοριές ανάλογες με το πλήθος των οδυνών, παρηγόρησε τους αγίους, αποστέλλοντάς τους βοήθεια εξ αγίου.