Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:4

Όπως λοιπόν εδώ βρίσκουμε το όνομα του Ωρίωνα, έτσι και το όνομα του Αρκτούρου και του Εσπέρου και της Πλειάδας στον Ιώβ, ο οποίος λέει: «Εκείνος που δημιουργεί την Πλειάδα και τον Έσπερο και τον Αρκτούρο και τα ταμεία του Νότου». Αυτός λοιπόν που αριθμεί τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους, κατέχει και τον αριθμό όλων αυτών και τις προσηγορίες τους. Λίγες όμως είναι οι ονομασίες που έχουν φανερωθεί, τις οποίες οι Έλληνες αφού χρησιμοποίησαν, συνέθεσαν από μόνοι τους και τις υπόλοιπες, και με μύριες ονομασίες προσαγορεύουν τόσο τους απλανείς αστέρες όσο και τους πλανήτες.

Μέτρησε αυτούς που φαίνονται, και τότε εξήγησε Εκείνον που δεν φαίνεται· Αυτόν που μετρά τα πλήθη των άστρων και τα ονομάζει όλα με το όνομά τους. Οι σταγόνες των ραγδαίων βροχών που έπεσαν πρόσφατα παραλίγο να μας καταστρέψουν. Μέτρησε τις σταγόνες μόνο αυτής της πόλης· και δεν λέω της πόλης, αλλά μέτρησε τις σταγόνες στη στέγη σου μέσα σε μία ώρα, αν σου είναι δυνατό. Όμως, εφόσον αδυνατείς, αντιλαμβάνεσαι τη δική σου αδυναμία. Από αυτό γνώρισε τη δύναμη του Θεού. Διότι για Εκείνον είναι μετρημένες και οι σταγόνες των βροχών, αυτές που έχουν χυθεί σε όλη την οικουμένη όχι μόνο τώρα, αλλά πάντοτε. Δημιούργημα του Θεού είναι ο ήλιος, μεγάλο μεν, αλλά ελάχιστο σε σύγκριση με ολόκληρο τον ουρανό.

Έλαβες λοιπόν καιρό; Εφόσον έχουμε καιρό, αγωνίζου. Διότι, εάν χάσουμε τον καιρό μας λόγω αμέλειας, δεν θα βρούμε άλλον καιρό. Πόσοι άνθρωποι γεννήθηκαν από τον Αδάμ μέχρι εμάς, και πού βρίσκονται; Ή ποιος γνωρίζει τον αριθμό τους; Ο Κύριος ο Θεός που μας έπλασε· αυτός που εξάγει με αριθμό τον κόσμο του, που μετρά τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους.

Και επιδένοντας τα συντρίμματά τους. Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων, κ.λπ. Αφού θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά και επιδέσει τα συντρίμματά τους, επαναφέροντας στη φυσική υγεία εκείνους που είχαν νοσήσει στο παρελθόν και καθιστώντας τους φωστήρες, τους κάνει άξιους να αριθμηθούν από τον ίδιο. Συνήθως, ο λόγος συμπλέκει τόσο τα περί της σωτηρίας των ανθρώπων όσο και τα περί της καθολικής Πρόνοιας, αποδεικνύοντας ότι δεν μεριμνά μόνο για τα μέρη του κόσμου, αλλά και για τα ανθρώπινα δόγματα· και μόνος Αυτός γνωρίζει τον αριθμό των άστρων, καθώς και τις θέσεις, τις αιτίες, τα μεγέθη και τις αποστάσεις, τις δυνάμεις και τις ενέργειές τους, δίνοντας στο καθένα το κατάλληλο όνομα.

Την δε αγένητη αρχή των πάντων, η οποία είναι πηγή όλων των αγαθών και αιτία ταυτόχρονα της θεότητας, της ζωής, του φωτός και κάθε αρετής, και η οποία είναι η πρωταρχική των πρώτων και η αρχή των αρχών, ή μάλλον βρίσκεται επέκεινα από κάθε αρχή και πρωταρχικό και από κάθε ρητή και καταληπτή έννοια, [λέγεται ότι] μεταδίδει όλα όσα έχει περικλείσει σε άρρητες δυνάμεις μόνο στο πρώτο γέννημα, επειδή μόνο αυτό είναι ικανό να χωρέσει και να δεχθεί την αφθονία των αγαθών του Πατρός, η οποία δεν είναι ούτε εφικτή ούτε χωρητή από τους άλλους. Τα δε επιμέρους αγαθά τα παρέχει στους κατά μέρος άξιους μέσω της διακονίας και της μεσιτείας του δεύτερου, στον βαθμό που είναι εφικτό για τον καθένα· εκ των οποίων τα τέλεια και άκρως άγια δωρίζονται στον τρίτο αφ' εαυτού του, ο οποίος άρχει και καθοδηγεί τα μεταγενέστερα, προσλαμβάνοντας μέσω του Υιού τα όσα προέρχονται από τον Πατέρα. Γι' αυτό, όλοι οι θεολόγοι των Εβραίων, μετά τον επί πάντων Θεό και μετά την πρωτότοκη σοφία Του, αποδίδουν θεότητα στην τρίτη και άγια δύναμη, ονομάζοντάς την Άγιο Πνεύμα, από το οποίο και φωτίζονταν καθιστάμενοι θεοφόροι. Έπειτα, για τον ουρανό, τον ήλιο και τη σελήνη λένε ότι «αστέρας διαφέρει από αστέρα κατά τη δόξα». Για τη θνητή φύση, βέβαια, είναι αδύνατον να βρει τον αριθμό των άστρων, πλην όμως τα λόγια των Εβραίων αναφέρουν ότι ο παμβασιλέας Θεός δεν αγνοεί τα πλήθη της ουράνιας στρατιάς και τις προσωνυμίες τους· διότι γι' αυτό λέγεται στα κείμενά τους: «Εκείνος που μετρά τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους».

Κατανόησες τον δεσμό της Πλειάδος ή τον φραγμό του Ωρίωνος, όπως Εκείνος που αριθμεί τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους, καθώς και τη διαφορά της δόξας του καθενός και την τάξη της κίνησής του, ώστε να σε πιστέψω όταν μέσω αυτών εξυφαίνεις τις υποθέσεις μας και οπλίζεις την κτίση εναντίον του Κτίστη;

Και δεν είναι ακόμη αυτό το αξιοθαύμαστο, το αν υπάρχουν πλήθη άστρων σε τούτον τον καινούργιο κόσμο, τα οποία ο Θεός τα αριθμεί και τα ονομάζει, των οποίων τα ονόματα ο ποιητής αυτών των άστρων λέει ότι έχουν καταγραφεί στους ουρανούς (διότι έτσι άκουσα τον δημιουργό της καινής κτίσεως να λέει προς τους δικούς του φωστήρες ότι «Τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς»), δεν είναι λοιπόν αυτό μόνο το παράδοξο της καινής κτίσεως, το ότι δηλαδή δημιουργείται μέσα σε αυτήν πλήθος άστρων από τον Λόγο, αλλά το ότι πλάθονται επίσης πολλοί ήλιοι, οι οποίοι με τις ακτίνες των αγαθών έργων φωτίζουν την οικουμένη, καθώς έτσι είπε ο ποιητής τέτοιων ήλιων: «Ας λάμψει το φως σας εμπρός στους ανθρώπους» και «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος». Όπως, λοιπόν, εκείνος που ατενίζει τον αισθητό κόσμο και κατανοεί τη σοφία που φανερώνεται στο κάλλος των όντων, αναλογίζεται μέσω των ορατών τόσο το αόρατο κάλλος όσο και την πηγή της σοφίας, της οποίας η απόρροια συγκρότησε τη φύση των όντων, έτσι και εκείνος που βλέπει προς αυτόν τον καινούργιο κόσμο της κτίσεως μέσα στην Εκκλησία, βλέπει σε αυτόν Εκείνον που είναι και γίνεται τα πάντα εν πάσι, χειραγωγώντας τη γνώση προς το αχώρητο μέσα από εκείνα που είναι δυνατόν να χωρέσει και να κατανοήσει η φύση μας.

Αλλά δεν επιθυμεί ο «ευλαβής» αυτός να χρησιμοποιεί ο Θεός τα δικά μας γνωρίσματα εξαιτίας της ροπής μας προς την κακία, αγνοώντας ο φίλτατος ότι για χάρη μας Εκείνος δεν απέφυγε να γίνει ακόμη και κατάρα και αμαρτία. Είναι τόσο μεγάλη η φιλανθρωπία Του, ώστε εκούσια να δοκιμάσει όχι μόνο τα δικά μας αγαθά, αλλά και τα δικά μας κακά. Αυτός, λοιπόν, που καταδέχθηκε την κοινωνία των κακών μας, πώς θα δίσταζε να συμμετάσχει στο ωραιότερο από τα δικά μας, εννοώ βέβαια τον λόγο; Προβάλλει όμως τον Δαβίδ ως συνήγορο και λέει 〈ότι εκείνος αναφέρει πως τα ονόματα τέθηκαν στα πράγματα από τον Θεό, επειδή έχει γραφτεί κατ' αυτόν τον τρόπο: «Αυτός που μετρά τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους»〉. Εγώ, αντίθετα, θεωρώ ότι είναι ολοφάνερο σε καθέναν που διαθέτει νου πως το επιχείρημα αυτό δεν έχει καμία σχέση με το προκείμενο ζήτημα. Επειδή, όμως, είναι ενδεχόμενο κάποιοι να προσχωρήσουν απερίσκεπτα σε αυτόν τον ισχυρισμό, θα αναφερθούμε σε αυτά εν συντομία. Συχνά η Θεία Γραφή συνηθίζει να αποδίδει στον Θεό τέτοιες εκφράσεις, ώστε να φαίνεται πως αυτές δεν διαφέρουν καθόλου από τις δικές μας ανθρώπινες, όπως το «Οργίστηκε με θυμό ο Κύριος» και «Μετανόησε για την κακία τους» και «Μεταμελήθηκε που έχρισε τον Σαούλ βασιλιά» και «Ξύπνησε ο Κύριος σαν κάποιος που κοιμάται». Και επιπλέον αυτών περιγράφει καθίσματα, στάσεις, κινήσεις και πολλά παρόμοια, τα οποία από τη φύση τους δεν προσιδιάζουν στον Θεό, αλλά δεν είναι άχρηστα για την οικονομία εκείνων που διαπαιδαγωγούνται.

Επειδή, λοιπόν, εμείς έχουμε ορίσει τον αριθμό ως μέτρο της ποσότητας, ο δε αριθμός δεν είναι τίποτε άλλο παρά σύνθεση μονάδων, καθώς η μονάδα αυξάνεται ποικιλοτρόπως σε πλήθος (διότι και η δεκάδα είναι μονάδα, η οποία καταλήγει σε αυτό το αποτέλεσμα μέσω της σύνθεσης μονάδων· πάλι μονάδα είναι και η εκατοντάδα, η οποία συγκροτείται από δεκάδες· ομοίως και η χιλιάδα είναι άλλη μονάδα, και η μυριάδα παρομοίως και αναλόγως μέσω του πολλαπλασιασμού, η μεν από χιλιάδες, η δε από εκατοντάδες καταλήγει σε αυτό το άθροισμα, τα οποία όλα αυτά, κατανέμοντάς τα στα υποκείμενα, τα καθιστούμε σημεία της ποσότητας των αριθμούμενων πραγμάτων)· προκειμένου, λοιπόν, να διδαχθούμε από τη Θεία Γραφή ότι τίποτε δεν είναι άγνωστο στον Θεό, αναφέρει ότι το πλήθος των άστρων έχει αριθμηθεί από αυτόν, αν και η αρίθμηση δεν γίνεται με αυτόν τον τρόπο (διότι ποιος είναι τόσο αφελής ώστε να νομίζει ότι ο Θεός κατανοεί τα όντα με βάση το περιττό και το άρτιο, και ότι εξάγει τον αριθμό μέσω της σύνθεσης των μονάδων στο άθροισμα της συγκεντρωμένης ποσότητας;)· αλλά, επειδή σε εμάς η ακριβής γνώση της ποσότητας προκύπτει από τον αριθμό, για να διδαχθούμε και περί του Θεού ότι τα πάντα περιλαμβάνονται στη γνώση της σοφίας του και τίποτε δεν ξεφεύγει από την ακριβή του κατανόηση, για τον λόγο αυτόν ορίστηκε ότι ο Θεός αριθμεί τα άστρα, συμβουλεύοντάς μας μέσα από αυτά τα λόγια να κατανοήσουμε το εξής: να μην νομίζουμε ότι και το Θείο αντιλαμβάνεται τα όντα σύμφωνα με το μέτρο της δικής μας γνώσης, αλλά ότι όλα όσα είναι για εμάς ακατάληπτα και ασύλληπτα περικλείονται στη γνώση της θείας σοφίας.

Διότι, επειδή τα άστρα εξαιτίας του πλήθους τους διαφεύγουν από κάθε αρίθμηση ως προς την ανθρώπινη αντίληψη, ο λόγος της Γραφής, διδάσκοντας το όλον ξεκινώντας από το μέρος, με το να λέει ότι αυτά έχουν αριθμηθεί από τον Θεό, διαβεβαιώνει ότι τίποτα από τα άγνωστα σε εμάς δεν διαφεύγει της γνώσεως του Θεού. Γι' αυτό λέγει: «Αυτός που αριθμεί πλήθη άστρων», όχι βέβαια επειδή αγνοούσε την ποσότητα των άστρων προτού τα εξαριθμήσει. Διότι πώς είναι λογικό να αγνοεί Αυτός ό,τι εποίησε; Επειδή ο Επιστάτης των πάντων δεν θα μπορούσε να αγνοεί αυτό που εμπεριέχεται στην περιεκτική των όλων δύναμή Του. Γιατί λοιπόν αριθμεί αυτό που γνωρίζει; Διότι ίδιον όσων αγνοούν είναι το να διαμετρούν την ποσότητα με τον αριθμό, ενώ Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, δεν έχει ανάγκη τον αριθμό ως διδάσκαλο για τη γνώση των υποκειμένων πραγμάτων. Παρόλα αυτά, λέγεται από τον Δαβίδ ότι αριθμεί· προφανώς για τη δική μας διδασκαλία, ανάλογα με τη δική μας αντιληπτική ικανότητα, καθώς ο λόγος συγκαταβαίνει για λόγους σαφήνειας, ο Δαβίδ υπέδειξε, μέσω της σημασίας του αριθμού, ότι ο Θεός γνωρίζει με ακρίβεια τα σε εμάς άγνωστα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, λέγεται ότι αριθμεί, μολονότι δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη την αριθμητική διαδικασία για τη γνώση των όντων, έτσι και η προφητεία λέγει ότι τα καλεί όλα με ονόματα, υποσημαίνοντας, νομίζω, όχι αυτήν την ονομασία που γίνεται μέσω της φωνής. Διότι ο λόγος θα κατέληγε, προχωρώντας, σε κάτι άτοπο και ανάξιο της αντιλήψεως περί του Θεού, εάν εννοούσε ότι δόθηκαν από τον Θεό στα άστρα τα ονόματα εκείνα τα οποία χρησιμοποιούμε στη δική μας καθημερινή συνήθεια.

Επομένως, νομίζω ότι μέσω των προλεχθέντων έχει επαρκώς αποδειχθεί ότι και ο Δαβίδ αποτελεί σύμμαχο της δικής μας αντίληψης, καθώς μέσω της προφητείας δεν διδάσκει ότι ο Θεός δίνει ονόματα στα άστρα, αλλά ότι τα γνωρίζει με ακρίβεια, κατ' αναλογίαν προς τη συνήθεια των ανθρώπων που γνωρίζουν με απόλυτη ακρίβεια εκείνους τους οποίους μπορούν να προσκαλούν και ονομαστικά εξαιτίας της μεγάλης τους οικειότητας.

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Αγγελικός ύμνος άγιας εορτής και μνήμης άγιας δόξας. Διότι το όνομα Αγγαίος ερμηνεύεται «εορτή», ενώ το Ζαχαρίας «μνήμη». «Αινείτε»: Αινείτε τον Ένα (νοείτε) τον Θεό, την Τριάδα. Διότι είναι αγαθό το να νοεί και να ψάλλει κανείς με αυτόν τον τρόπο. «Τω Θεώ»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με εκείνους που νοούν κατ' αυτόν τον τρόπο τον έναν Θεό ως Τριάδα (στην Τριάδα). «Οικοδομών»: Εννοεί την Εκκλησία. Διότι την προετοίμαζε [προαιωνίως] για τον πιστό λαό. Και θα σε διδάξουν τα επόμενα του ψαλμού. «Και τας διασποράς»: Διότι τον διασκορπισμένο λαό των εθνών τον συγκέντρωσε στην Εκκλησία. «Ο ιώμενος»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με τους ταπεινούς στην καρδιά και αυτούς τους θεραπεύει με τη χάρη Του. «Και δεσμεύων»: Διότι όσα συνέτριψε ο διάβολος με την αμαρτία των ανθρώπων, αυτά τα έδεσε και τα συνέσφιξε μέσω του βαπτίσματος ο Χριστός. «Ο αριθμών»: Διότι και τα αισθητά άστρα είναι αριθμημένα από Αυτόν, όμως εννόησε τους αγίους, οι οποίοι είναι σαν φωστήρες στον κόσμο. Διότι ο Θεός τους έχει καταμετρημένους. «Και πάσιν»: Διότι όλους τους αγίους τους καλεί με το όνομά τους [ο Θεός]. «Μέγας»: Ως κατασκευαστής τέτοιων και τόσων [και τόσο σπουδαίων] θαυμασίων, είναι αληθώς μέγας. «Και της συνέσεως»: Διότι ποιος θα μπορέσει να εξαντλήσει μετρώντας τη σύνεση ή (και) τον νου του Θεού, ή ποιος μπορεί έστω να τα συλλάβει πλήρως. «Αναλαμβάνων»: Εδώ ο λόγος αφορά τους αποστόλους. Διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος. «Ταπεινών»: Όσοι απείθησαν στη διδαχή των αποστόλων, αυτοί ταπεινώθηκαν στο γήινο φρόνημα. «Εξάρξατε»: Αρχίστε, δηλαδή εξομολογηθείτε.

«Αυτός που θεραπεύει τους συντριμμένους στην καρδιά και επιδένει τα συντρίμματά τους». Κάποιος άλλος αποδίδει: «Τα κατάγματά τους». Επειδή δεν είχε να προβάλει παρρησία που να προέρχεται από τον ενάρετο βίο του, προβάλλει και πάλι τη συμφορά, και αυτό που αποτελεί συνήθεια του Θεού. Διότι δικό Του έργο είναι το να παρηγορεί τους ταπεινωμένους, και αυτό αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμά Του· όπως ακριβώς όταν λέει και ο Παύλος: «Αυτός που ζωοποιεί τους νεκρούς»· και πάλι: «Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα», αναφέροντας το δικό Του ιδιαίτερο έργο· έτσι λοιπόν και εδώ ο προφήτης λέει, «Αυτός που θεραπεύει τους συντριμμένους», για να δείξει ότι, ακόμη και αν είμαστε ανάξιοι, επειδή είμαστε δικό Του δημιούργημα, ο Θεός δεν θα εγκαταλείψει τη δράση Του, δεν θα αποστεί από τη συνήθειά Του. Έτσι λέει και ο Παύλος: «Αλλά Αυτός που παρηγορεί τους ταπεινούς, παρηγόρησε εμάς». Και πάλι: «Αυτός που δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους». Και ο ίδιος αυτός προφήτης σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά συντριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Όταν, λοιπόν, θελήσεις να απολαύσεις παρηγοριά, ταπείνωσε τον εαυτό σου, σύντριψε τη διάνοιά σου. Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται στη βούλησή Του, στη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία Του, ότι δηλαδή αυτό είναι το έργο Του, το να παρηγορεί όσους βρίσκονται σε συμφορές· τα δε επόμενα αναφέρονται στη δύναμή Του: «Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων»· δηλαδή, Αυτός που τα γνωρίζει.

Επειδή, λοιπόν, ο λόγος γινόταν για ένα πλήθος που είχε διασκορπιστεί και έως τότε δεν φαινόταν πουθενά, εύλογα παρουσίασε αυτό το παράδειγμα, δεικνύοντας μέσω αυτού ότι θα μπορέσει να συγκεντρώσει και τους διασκορπισμένους. Διότι αφενός έχει τη συνήθεια να ανορθώνει και να παρηγορεί τους συντετριμμένους, και αφετέρου γνωρίζει με ακρίβεια τα άπειρα πλήθη των αστέρων.

Ψαλμός 146. Αλληλούια. «Αινείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός ο ψαλμός». Είναι αγαθό και πάρα πολύ καλό να ψάλλουμε ωδή στον Θεό· «στον Θεό μας ας γίνει ευχάριστη η αίνεση». Σε αυτόν που αινεί με καθαρότητα, ο αίνος του θα φανεί πιο ευχάριστος στον Θεό. «Ο Κύριος οικοδομεί την Ιερουσαλήμ, θα επισυνάξει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Πολλές φορές τους συγκέντρωσε από την αιχμαλωσία, ενώ ήταν διασκορπισμένοι, και την Ιερουσαλήμ, η οποία είχε καταπατηθεί εξαιτίας της ασέβειας του λαού, την ανοικοδόμησε φιλάνθρωπα. «Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά και επιδένει τα συντρίμματά τους». Την ψυχή που έχει συντριβεί από τις αμαρτίες την ιατρεύει και τη θεραπεύει ο Θεός μέσω της μετάνοιας και της συντριβής της καρδιάς, η οποία προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη. «Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους». Δες και θαύμασε την άβυσσο της σοφίας του Θεού, πώς όχι απλώς είναι ευαρίθμητα σε αυτόν τα πλήθη των άστρων, αλλά στο καθένα από αυτά έχει δώσει όνομα. «Μέγας είναι ο Κύριός μας και μεγάλη η ισχύς του και η σύνεσή του», δηλαδή η σοφία του, «δεν έχει αριθμό».

Αυτό, λέγει, το γνωρίζω, ότι είναι μέγας και παντοδύναμος, το πόσο όμως δεν το γνωρίζω, και ότι τα άστρα και τις τρίχες της κεφαλής μας αυτός εύκολα τα αριθμεί, ενώ η σύνεσή του είναι αναρίθμητη για τους αγγέλους και τους ανθρώπους. «Ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους», δηλαδή τους ανυψώνει, «ταπεινώνει δε τους αμαρτωλούς έως τη γη»· διότι, λέγει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», πόσο μάλλον το βάρος της αμαρτίας θα ταπεινώσει αυτόν που την εργάζεται; «Κάνετε την αρχή προς τον Κύριο με δοξολογία, και ψάλατε σε αυτόν τον Θεό μας με κιθάρα»· διότι με αυτά τα όργανα συνήθιζαν τότε να υμνούν τον Θεό, «Σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες» και τα υπόλοιπα δημιουργήματα των χειρών του, και ο οποίος τρέφει όχι μόνο τα μεγαλύτερα «κτήνη», αλλά και τους μικρότατους «νεοσσούς των κοράκων», λέγει, «αυτούς που τον επικαλούνται». Όχι επειδή έχουν ικετευτική επίγνωση, αλλά επειδή οι κόρακες, που μισούν τα μικρά τους, απομακρύνονται μετά τη γέννηση, και οι νεοσσοί, πιεζόμενοι από την πείνα, ωσάν να τον επικαλούνται, κράζουν με ανοιχτά τα ράμφη και τεντώνουν τους λαιμούς τους προς τα πάνω, και κατά κάποια πρόνοια του Θεού κάποια ζωύφια που φέρονται μέσω του αέρα εισδύουν αυτομάτως στα στόματα των πεινασμένων νεοσσών των κοράκων. «Ούτε στη δύναμη του ίππου, ούτε στις κνήμες του ανδρός» βρίσκεται η νίκη.

Αλλά ας επανέλθουμε και πάλι στο προκείμενο. «Είδε», λέει, «η γυναίκα ότι το δέντρο ήταν καλό για βρώση», και «είδαν οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες», είδαν όμως εμπαθώς και οι πρεσβύτεροι τη μακαρία Σωσάννα και οδήγησαν τους εαυτούς τους στην απώλεια. Έβλεπε όμως απαθώς και ο σώφρων Ιωσήφ την κυρία του, και άφησε τον εαυτό του ως στήλη σωφροσύνης για όλο τον βίο. Από αυτό μαθαίνουμε ότι ούτε η όραση ούτε το κάλλος γίνονται αιτία απώλειας για τους ανθρώπους, αλλά η ραθυμία, η μοχθηρή προαίρεση και η διεστραμμένη γνώμη. Εκείνος όμως που θέλει να χρησιμοποιεί την όρασή του όπως είναι αρεστό στον Θεό, ατενίζει πρώτα τα αισθητά κτίσματα του Θεού και από αυτά θαυμάζει και προσκυνεί την υπεράπειρη σοφία και δύναμή Του. Διότι πώς να μην θαυμάσει κανείς βλέποντας τέτοιο ύψος και πλάτος και μέγεθος του ουρανού, τη λαμπρότητα των φωστήρων, την ποικιλία των αστέρων, την ευταξία, την πορεία και το εντελώς αναρίθμητο πλήθος τους, το οποίο μόνο από τον Δημιουργό αριθμείται και ονομάζεται, όπως μας μυσταγωγεί ο θείος προφήτης Δαβίδ; «Αυτός που αριθμεί», λέει, «τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους».

ΛΟΓΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. Του ιδίου, λόγος τέταρτος για την τέταρτη ημέρα, κατά την οποία ο Κτίστης μεγαλούργησε πάλι δημιουργώντας τρία έργα, τον ήλιο, τη σελήνη και τους αστέρες. Και όπως ακριβώς κάλεσε με το όνομά του το καθένα από τα πλήθη των αγγέλων, έτσι αφού αρίθμησε και τα πλήθη των αστέρων, έδωσε στο καθένα το δικό του όνομα. Ευλόγησον, πάτερ.

Και οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να διακρίνουν με σαφήνεια και να μιλήσουν για τη διάκριση αυτών, αν δεν είχαν παρατηρήσει τις μεταβολές, τις πορείες και τις εναλλαγές τους, βάσει των οποίων ο Κυρίαρχος των φωστήρων πρόσταξε να υπάρχουν ως σημάδια για τους καιρούς, τις ημέρες και τα έτη. «Και εποίησε ο Θεός τους δύο μεγάλους φωστήρες, τον φωστήρα τον μέγα για να άρχει στην ημέρα, και τον φωστήρα τον μικρότερο για να άρχει στη νύχτα. Και τους αστέρες», των οποίων ο αριθμός και τα ονόματα είναι ανέκφραστα και ανερμήνευτα στους ανθρώπους, αλλά για τον Θεό είναι ευκόλως αριθμήσιμα και ονομάσιμα. «Αυτός που μετράει τα πλήθη των άστρων», λέει ο Δαβίδ, «και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους». Διότι, όπως στα πλήθη των αγγέλων ο καθένας έχει κληθεί με το δικό του όνομα από τον Θεό, το οποίο σε εμάς παραμένει άδηλο και ανερμήνευτο, με εξαίρεση τους Μιχαήλ, Γαβριήλ, Ραγουήλ και Ραφαήλ, έτσι και αναφορικά με τα πλήθη των ουρανίων φωστήρων, κανένα όνομα δεν μας είναι γνώριμο, εκτός από τον Ήλιο, τη Σελήνη, τον Εωσφόρο, τον Ωρίωνα και τους επτά πλανήτες, και τίποτε περισσότερο, εκτός ίσως από εκείνους που έχουν ασκηθεί στην αστρονομική επιστήμη και γνωρίζουν κάποιες άλλες ονομασίες αστέρων. Και όπως για έναν πατέρα είναι εύκολος ο υπολογισμός και τα ονόματα των παιδιών που έχουν γεννηθεί από αυτόν, έτσι και για τον Θεό είναι εύκολος ο αριθμός και τα ονόματα του πλήθους των αστέρων. «Αυτός που εξάγει», λέει, «κατά αριθμό τον κόσμο τους».

Διότι πώς είναι δυνατόν να μην θαυμάσει κανείς, βλέποντας τόσο ύψος, πλάτος και μέγεθος του ουρανού, τη λαμπρότητα των φωστήρων, την ποικιλία των αστέρων, την ευταξία, την τροχιά και το εντελώς αναρίθμητο πλήθος τους, που μόνο από τον Δημιουργό αριθμείται και ονομάζεται —«αυτός που αριθμεί», λέει, «τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους»· και πάλι· «Όταν», λέει, «δημιουργήθηκαν τα άστρα, είδαν όλοι οι άγγελοί μου και ύμνησαν»—, την ευκρασία και δυσκρασία των ανέμων, την πτώση των βροχών, το πλήθος των πτηνών, τις εναλλαγές των εποχών και πόση ωφέλεια παρέχει η εναλλαγή τους σε ολόκληρη τη ζωή, το πλάτος της γης, την ποικιλομορφία της, όπως το έρημο, το κατοικημένο, το πεδινό, το δασώδες, το ομαλό, τη χρησιμότητα των καρποφόρων και άκαρπων δέντρων, τη ροή των ποταμών, το αναγκαίο και χρήσιμο των φρεάτων και των πηγών, τους αγρούς, τα λιβάδια, την ποικιλία των φυτών, την ευφροσύνη που προέρχεται από αυτά, την τέρψη και το θέαμα, την ποικιλία των βοτάνων, τις αγέλες των κτηνών, το ατίθασο των θηρίων, το μέγεθος της θάλασσας, και πώς αυτή η απέραντη έκταση περιτειχίζεται με την άμμο, συγκρατείται και δεν υπερβαίνει το καθορισμένο της όριο —«μέχρι εδώ», λέει, «θα φτάσεις και δεν θα προχωρήσεις παραπέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»—, τη δυνατότητα πλεύσης της και την απεραντοσύνη της, την εξαιρετικά θαυμαστή χρησιμότητα των αλιευτικών πλοιαρίων και των πλοίων, το απειροποίκιλο πλήθος των ιχθύων και γενικώς όλα τα κτίσματα του Θεού που αντικρίζουν διαδοχικά τα μάτια μας;

Διότι, εάν κάτι έχει διαφύγει του δικού μας λόγου ή νου και έχει υπερβεί τα μέτρα της δικής μας αντιλήψεως, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι από μόνο του τέτοιο ώστε να μην είναι αντιληπτό ούτε σε Εκείνον που βρίσκεται υπεράνω ημών, από τον οποίο και τα πλήθη των άστρων έχουν αριθμηθεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να ονομάζονται όλα από αυτόν με τα οικεία και ταιριαστά ονόματά τους· έχουν δε καταμετρηθεί ακόμη και όσα έχουν πληθυνθεί περισσότερο από την άμμο· απεναντίας, συγκέντρωσέ μου το νοερό μάτι της ψυχής και στρέψε το προς την ενοειδή φύση των όρων· και εάν όχι με την πρώτη προσπάθεια, πάντως σταδιακά συμπτύσσοντας τους περισσότερους σε μικρότερο αριθμό, και αυτούς πάλι συγχωνεύοντάς τους, όσο είναι δυνατόν, σύμφωνα με την αρμόζουσα μετοχή τους στο ένα. Διότι δεν υπάρχει πλήθος που να μη μετέχει καθόλου στο ένα, αλλά τα μεν πολλά ως προς τα μέρη είναι ένα, τα δε πολλά ως προς τα συμβεβηκότα είναι ένα ως προς το υποκείμενο, και τα πολλά ως προς τον αριθμό ή τις δυνάμεις είναι ένα ως προς το είδος, και τα πολλά ως προς τα είδη είναι ένα ως προς το γένος, και τα πολλά ως προς τις προόδους είναι ένα ως προς την αρχή· με αυτόν λοιπόν τον τρόπο, δηλαδή τον οικείο, συμπτύσσοντας πάντοτε και συνάγοντας το πλήθος των όρων, θα καταλήξεις κάποτε στον έναν και μοναδικό, ο οποίος έχει συμπεριλάβει τα πάντα ενιαία μέσα στο κατά πάντα ενικό, και ο οποίος αποτελεί τον αναπόσπαστο από το ένα αιτιώδη όρο των πάντων.

Τα δε θαύματα που επιτελούνται από τους αγίους ποιος είναι ικανός να τα απαριθμήσει, ή με τολμηρή γλώσσα να τα διηγηθεί, ή με εύγλωττο στόμα να τα εκφράσει; Κανένας από τους ανθρώπους, ούτε κι αν κάποιος διέθετε δέκα γλώσσες και δέκα στόματα, και αν αποκτούσε χάλκινη ψυχή και άρρηκτη φωνή. Μόνο ο Θεός, ο Οποίος τους δώρισε τόση ισχύ και προθέσπισε από την αιωνιότητα όσα επρόκειτο να πραχθούν μέσω αυτών προς δόξα Του, Εκείνος που αριθμεί τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους, Εκείνος που μετρά με το χέρι Του το ύδωρ, με τη σπιθαμή τον ουρανό και με τη χούφτα όλη τη γη, από τον Οποίο έχουν μετρηθεί οι σταγόνες της βροχής, έχουν υπολογιστεί οι σταλαγματιές της δροσιάς και έχουν προγνωστεί οι κόκκοι της άμμου. Μέσω Αυτού οι άγιοι καθαρίζουν λεπρούς, κάνουν τους κουτσούς αρτιμελείς, θεραπεύουν ασθενείς, χαρίζουν το φως στους τυφλούς, εκβάλλουν δαιμόνια και εγείρουν νεκρούς, και μάλιστα εκείνους που έχουν υποστεί τη νέκρωση της ψυχής. Και παρέχουν δωρεάν σε όλους τους ανθρώπους τα χαρίσματα που τους δόθηκαν δωρεάν. Και επειδή αυτά είναι πάρα πολλά και άπειρα, και αυξάνονται κάθε ημέρα και ώρα, και δεν επιδέχονται τον περιορισμό της αρίθμησης, είναι αδύνατον να ειπωθούν. Διότι πάντοτε τα προηγούμενα σκεπάζονται από τα μεταγενέστερα, και αυτά πάλι επικαλύπτονται από τα επερχόμενα, θαβόμενα στη λήθη και επισκιαζόμενα από τη σιωπή, καταποντιζόμενα σαν στη θάλασσα και υφιστάμενα μια φθονερή μοίρα.