Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:6

Ο Κύριος αναλαμβάνει υπό την προστασία Του τους πράους. Πράους βέβαια ονομάζει αυτούς που αποδέχθηκαν την πίστη Του, εκείνους που μιμήθηκαν Αυτόν ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι πράος». Τους δε αμαρτωλούς, λέει, τους μισώ, οι οποίοι είναι οι ακάθαρτοι δαίμονες, αυτοί που κατοικούν στο πυρ.

Επομένως, κάθε αμαρτία είναι ύβρις και βλάστημα της ύβρεως, η οποία πλήττει πρώτα τον ίδιο τον υβριστή. Θα ταπεινώσει δε και την ύβριν των υπερηφάνων, διότι και η υπερηφάνεια είναι αδελφή της ανομίας. Διότι ο άδικος περιφρονεί με υπερηφάνεια τη δικαιοσύνη και επαίρεται εναντίον της· και ο ακόλαστος καταφέρεται εναντίον της σωφροσύνης, όταν χλευάζει εκείνον που προσέχει με ακρίβεια τη συμπεριφορά του σε όλα και παιδαγωγεί ακόμη και την κίνηση των ματιών του. Ο άσωτος χλευάζει τον εγκρατή στη διαβίωση, ο άφρων καταγελεί εκείνους που υπερέχουν στη σοφία και που με φιλοπονία συγκεντρώνουν για τον εαυτό τους τη γνώση από παντού. Ο Κύριος, λοιπόν, ο Οποίος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, Αυτός υπόσχεται ότι θα ταπεινώσει την ύβριν των υπερηφάνων. Αυτός λοιπόν που ταπεινώνει τους υπερηφάνους, αφενός τους λυτρώνει από την ομοιότητα με τον διάβολο, ο οποίος είναι ο πατέρας της υπερηφάνειας, αφετέρου τους καθοδηγεί στο να μαθητεύσουν σε Εκείνον που είπε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά».

Διότι ο Κύριος, ο οποίος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, αυτός υπόσχεται ότι θα ταπεινώσει την αλαζονεία των υπερηφάνων. Εκείνος, λοιπόν, που ταπεινώνει τους υπερηφάνους, αφενός τους απαλλάσσει από την ομοιότητα με τον διάβολο, ο οποίος είναι ο πατέρας της υπερηφάνειας, και αφετέρου τους οδηγεί στο να μαθητεύσουν σε Εκείνον που είπε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Γιατί υπερηφανεύεσαι για τον εαυτό σου, ότι δήθεν κατακόβεις έθνη και καταλύεις τις δυναστείες των πόλεων; Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε και το τσεκούρι να υπερηφανεύεται, επειδή ρίχνει κάτω στη γη τα ογκώδη δέντρα· και το πριόνι, επειδή διαχωρίζει τα συμπαγή και ενωμένα ξύλα. Αλλά ούτε το τσεκούρι κόβει χωρίς τα χέρια, ούτε το πριόνι χωρίς εκείνον που το κινεί.

Η αγάπη θα φωτίσει τα μάτια της διανοίας, εκείνος όμως που αγαπά την έχθρα και την έριδα είναι όμοιος με αυτόν που βάζει συνεχώς το χέρι του σε φωλιά οχιών. Όπως το σκουλήκι στο ξύλο, έτσι είναι η κενοδοξία στον μοναχό· και όπως ο σκόρος στα ρούχα, έτσι είναι το πάθος της φιλαργυρίας στην καρδιά του ανθρώπου. Μην υψώσεις τον εαυτό σου, για να μην πέσεις και φέρεις ατιμία στην ψυχή σου. Διότι ο Κύριος ανυψώνει τους πράους, ενώ ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως το χώμα. Εκείνος που υψώνει τον εαυτό του προξενεί στον εαυτό του ατιμία· ενώ εκείνος που υπηρετεί τον πλησίον με ταπεινοφροσύνη, θα δοξαστεί. Εκείνον που σπλαχνίζεται τον πλησίον σε ημέρα θλίψης, ο Κύριος θα τον σπλαχνίζεται παντοτινά· διότι η ελεημοσύνη του ανθρώπου παραμένει μαζί του σαν σφραγίδα. Υπάρχει άνθρωπος που, όταν δεν έχει καμία εξουσία, φαίνεται πράος και ελεήμων· έπειτα, αν τύχει να λάβει εξουσία, γίνεται πρόθυμος να διατάζει και να προστάζει χωρίς διάκριση· εάν όμως του αφαιρεθεί η εξουσία, δεν μπορεί να εκτελέσει αυτά που πρόσταζε· αυτός, ως άσοφος, δεν αναγνώρισε την ίδια του την αδυναμία.

Αλλά κάποιοι, σκαρφιζόμενοι συχνά τέτοια πράγματα και έχοντάς τα στη διάνοιά τους, απομακρύνθηκαν από το προκείμενο θέμα. Ορισμένοι άλλοι πάλι από αυτούς που έρχονται σε εμάς, φλυαρώντας για χίλια δυο άλλα και ακόμη περισσότερα, διέβαλλαν τον άνδρα που φημιζόταν με πολλούς επαίνους. Και πράγματι, νομίζω, μιλώντας περισσότερο από το δέον, είτε λόγω αμάθειας είτε λόγω αδυναμίας κατανόησης, είτε εκφερόμενοι και αποφαινόμενοι κατά τις δικές τους αντιλήψεις, προκάλεσαν την ταραχή. Αλλά τώρα, ας περιοριστεί έως εδώ ο λόγος μου για τα περιττά, εφόσον όσοι διαβάζουν κατανοούν ότι [δεν ομιλούμε] ούτε επειδή λιώνουμε από φθόνο ούτε από μίσος προς τον άνδρα. Διότι ευχόμαστε να μην αποκοπεί από την Εκκλησία του Χριστού και από τη γλυκύτητα ολόκληρης της αδελφότητας, αλλά να αποβάλει την αντίδραση της φιλονικίας του περί αυτού του ζητήματος και να επιστρέψει, σύμφωνα με το ρητό: «Επίστρεφε, επίστρεφε, Σουμανίτις, επίστρεφε, και θα σε δούμε». Όμως, σχετικά με το προκείμενο θέμα, θα πιάσω ξανά τη συνέχεια του λόγου. 19. Δεν θέλει να ονομάζει τέλεια την ένσαρκη παρουσία του Χριστού, αλλά αποκρούει και τη σωτηρία κάποιων, προκαλώντας φόβο και λέγοντας ότι δεν πρέπει να υποστηρίζουμε πως Αυτός προσέλαβε τέλειο άνθρωπο, ξεκινώντας δήθεν από το ρητό που λέει: «Ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους».

Δεν είναι καθόλου παράδοξο, ούτε μπορεί κανείς να καταδείξει κάποια διαφορά σε τούτο, στο να ειπωθεί δηλαδή ότι ο Κύριος «ανέλαβε» σάρκα ή ότι «έλαβε» τέλεια ενανθρώπηση, ή όπως συμβαίνει πολλές φορές σε εμάς πολλές λέξεις να χρησιμοποιούνται ομώνυμα. Διότι, λέει: «ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους» και «με ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων», καθώς και «ανελήφθη» και «είπαν δύο άνδρες: γιατί στέκεστε, άνδρες Γαλιλαίοι; αυτός που ανελήφθη από εσάς». Και γενικά το «αναλαμβάνω» δεν εμπεριέχει κάποια διαφορά όταν λέμε ότι «ανέλαβε» ή «έλαβε» ή «ανέπλασε» στον εαυτό Του τη δική Του ενανθρώπηση, ούτε μας θορυβούν με αφορμή αυτή τη λέξη εκείνοι που θέλουν να εγείρονται εναντίον των ακεραίων και που λέγουν ότι δεν πρέπει να εκφραζόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο. Και ας μη νομίσει κανείς ότι συκοφαντούμε ή ότι εκφέρουμε χλευαστικά τα λόγια αυτά σχετικά με τη συγκεκριμένη υπόθεση. Διότι πολλές φορές σκέφτηκα περί της συγγραφής αυτών, ώστε να μη νομίσει κανείς ότι εγειρόμαστε εναντίον του από έχθρα. Διότι κανείς δεν μας έβλαψε σε τίποτε, για να μιλήσω με ανθρώπινα κριτήρια, ούτε μας άρπαξε τα υπάρχοντά μας στον κόσμο. Ενώ όμως σκεφτόμουν να μη γράψω, εξαναγκάστηκα από αυτήν τούτη την αλήθεια, για να μην παραλείψω κανέναν από εκείνους που φρονούν οτιδήποτε το ενάντιο προς την πίστη, έτσι ώστε, όταν αργότερα οι θεοσεβείς τα διαβάσουν, να επιγνώσουν ότι ο λόγος μας δεν εκφέρεται ένεκα κοσμικού ζήλου.

Ε΄. Αφότου όμως ο Θεός, ο οποίος καθιστά φτωχό και πλούσιο, που θανατώνει και ζωογονεί, που δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει μόνο με τη θέλησή Του, που κάνει τη νύχτα ημέρα, τον χειμώνα άνοιξη, την τρικυμία γαλήνη και την ξηρασία άφθονη βροχή· και αυτό το κάνει πολλές φορές χάρη στην προσευχή ενός δικαίου που έχει διωχθεί επί μακρόν· Εκείνος που ανυψώνει τους πράους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, του είπε το εξής: «Είδα πράγματι την κάκωση του Ισραήλ· και δεν πρόκειται πλέον να συνεχίσουν να ταλαιπωρούνται με τον πηλό και την πλινθοποιία»· και αφού το είπε, τους επισκέφθηκε, και αφού τους επισκέφθηκε, τους έσωσε και έβγαλε τον λαό Του με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό, διά χειρός του Μωυσή και του Ααρών, των εκλεκτών Του. Τι συμβαίνει τότε και τι θαύμα επιτελείται;

Πρέπει δε μέσα από αυτά να δούμε ότι πρώτα η νύμφη καταγλυκαίνεται από τον καρπό του μήλου λέγοντας: «Και ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου»· και τότε γίνεται και η ίδια καρπός ωραίος και γλυκύς, ο οποίος προσφέρεται στον γεωργό προς ευφροσύνη. Η δε λέξη «Καταβήτω» έχει ευκτική σημασία, καθώς εκφωνείται με παρόμοιο τρόπο με το «Αγιασθήτω το όνομά σου» και το «Γενηθήτω το θέλημά σου»· διότι, όπως εκεί ο σχηματισμός εκείνων των ρητών περιέχει την ευκτική έμφαση, έτσι και εδώ το «Καταβήτω» αποτελεί ευχή της νύμφης, η οποία επιδεικνύει στον Θεό την ευφορία των ακροδρύων της αρετής. Η δε κατάβαση υποδηλώνει το έργο της φιλανθρωπίας· διότι, επειδή δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να αναληφθούμε εμείς προς τον Ύψιστο, εάν δεν σκύψει προς τα χαμηλά ο Κύριος ο οποίος αναλαμβάνει τους πράους, για τον λόγο αυτό η ψυχή που ανέρχεται προς τα άνω, επικαλούμενη τη χειραγωγία από Εκείνον που βρίσκεται υπεράνω όλων, εύχεται να συγκαταβεί Εκείνος από το δικό Του μεγαλείο, ώστε να γίνει προσιτός σε όσους βρίσκονται κάτω.

Αλληλούια. Του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Αγγελικός ύμνος άγιας εορτής και μνήμης άγιας δόξας. Διότι το όνομα Αγγαίος ερμηνεύεται «εορτή», ενώ το Ζαχαρίας «μνήμη». «Αινείτε»: Αινείτε τον Ένα (νοείτε) τον Θεό, την Τριάδα. Διότι είναι αγαθό το να νοεί και να ψάλλει κανείς με αυτόν τον τρόπο. «Τω Θεώ»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με εκείνους που νοούν κατ' αυτόν τον τρόπο τον έναν Θεό ως Τριάδα (στην Τριάδα). «Οικοδομών»: Εννοεί την Εκκλησία. Διότι την προετοίμαζε [προαιωνίως] για τον πιστό λαό. Και θα σε διδάξουν τα επόμενα του ψαλμού. «Και τας διασποράς»: Διότι τον διασκορπισμένο λαό των εθνών τον συγκέντρωσε στην Εκκλησία. «Ο ιώμενος»: Διότι ευφραίνεται ο Θεός με τους ταπεινούς στην καρδιά και αυτούς τους θεραπεύει με τη χάρη Του. «Και δεσμεύων»: Διότι όσα συνέτριψε ο διάβολος με την αμαρτία των ανθρώπων, αυτά τα έδεσε και τα συνέσφιξε μέσω του βαπτίσματος ο Χριστός. «Ο αριθμών»: Διότι και τα αισθητά άστρα είναι αριθμημένα από Αυτόν, όμως εννόησε τους αγίους, οι οποίοι είναι σαν φωστήρες στον κόσμο. Διότι ο Θεός τους έχει καταμετρημένους. «Και πάσιν»: Διότι όλους τους αγίους τους καλεί με το όνομά τους [ο Θεός]. «Μέγας»: Ως κατασκευαστής τέτοιων και τόσων [και τόσο σπουδαίων] θαυμασίων, είναι αληθώς μέγας. «Και της συνέσεως»: Διότι ποιος θα μπορέσει να εξαντλήσει μετρώντας τη σύνεση ή (και) τον νου του Θεού, ή ποιος μπορεί έστω να τα συλλάβει πλήρως. «Αναλαμβάνων»: Εδώ ο λόγος αφορά τους αποστόλους. Διότι αυτούς εξέλεξε ο Κύριος. «Ταπεινών»: Όσοι απείθησαν στη διδαχή των αποστόλων, αυτοί ταπεινώθηκαν στο γήινο φρόνημα. «Εξάρξατε»: Αρχίστε, δηλαδή εξομολογηθείτε.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί πραότητος και ευσεβείας. «Θα καθοδηγήσει τους πράους με δίκαιη κρίση· θα διδάξει στους πράους τις οδούς του.» «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα απολαύσουν άφθονη ειρήνη.» «Όταν θα εγερθεί ο Θεός για να κρίνει, ώστε να σώσει όλους τους πράους της γης.» «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να συγκαθίσουν μαζί μου.» «Ο Κύριος αναλαμβάνει υπό την προστασία του τους πράους.» «Θα ανυψώσει τους πράους με τη σωτηρία.» «Ο πράος άνθρωπος είναι ιατρός της καρδιάς.» «Καλύτερος είναι ο πράος με ταπείνωση, παρά αυτός που μοιράζει λάφυρα με αλαζονεία.» «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα αντιμετωπίζει όλα με φόβο από ευλάβεια. Ενώ αυτός που έχει σκληρή καρδιά θα περιπέσει σε συμφορές.» «Τέκνο μου, να διεξάγεις τα έργα σου με πραότητα, και θα αγαπηθείς από άνθρωπο ευάρεστο.» «Τέκνο μου, με πραότητα δόξασε την ψυχή σου.» «Τις ρίζες των εθνών τις ξερίζωσε ο Κύριος, και στη θέση τους φύτεψε πράους.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Κανείς ας μην σε περιφρονεί· να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν σε κάθε αγαθό έργο, να είναι έτοιμοι να μην κακολογούν κανέναν, να είναι ειρηνικοί, επιεικείς, επιδεικνύοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους.» Έχω ανάγκη από πραότητα, μέσω της οποίας καταλύεται ο άρχοντας αυτού του αιώνα, ο διάβολος.

Αυτό, λέγει, το γνωρίζω, ότι είναι μέγας και παντοδύναμος, το πόσο όμως δεν το γνωρίζω, και ότι τα άστρα και τις τρίχες της κεφαλής μας αυτός εύκολα τα αριθμεί, ενώ η σύνεσή του είναι αναρίθμητη για τους αγγέλους και τους ανθρώπους. «Ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους», δηλαδή τους ανυψώνει, «ταπεινώνει δε τους αμαρτωλούς έως τη γη»· διότι, λέγει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», πόσο μάλλον το βάρος της αμαρτίας θα ταπεινώσει αυτόν που την εργάζεται; «Κάνετε την αρχή προς τον Κύριο με δοξολογία, και ψάλατε σε αυτόν τον Θεό μας με κιθάρα»· διότι με αυτά τα όργανα συνήθιζαν τότε να υμνούν τον Θεό, «Σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες» και τα υπόλοιπα δημιουργήματα των χειρών του, και ο οποίος τρέφει όχι μόνο τα μεγαλύτερα «κτήνη», αλλά και τους μικρότατους «νεοσσούς των κοράκων», λέγει, «αυτούς που τον επικαλούνται». Όχι επειδή έχουν ικετευτική επίγνωση, αλλά επειδή οι κόρακες, που μισούν τα μικρά τους, απομακρύνονται μετά τη γέννηση, και οι νεοσσοί, πιεζόμενοι από την πείνα, ωσάν να τον επικαλούνται, κράζουν με ανοιχτά τα ράμφη και τεντώνουν τους λαιμούς τους προς τα πάνω, και κατά κάποια πρόνοια του Θεού κάποια ζωύφια που φέρονται μέσω του αέρα εισδύουν αυτομάτως στα στόματα των πεινασμένων νεοσσών των κοράκων. «Ούτε στη δύναμη του ίππου, ούτε στις κνήμες του ανδρός» βρίσκεται η νίκη.