Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:8

Άραγε, λοιπόν, αφού κατήργησε την αθεΐα των εθνικών ή των ειδώλων, η ένθεη διδασκαλία σιώπησε και απλώς άφησε το ανθρώπινο γένος να πορεύεται στερημένο από τη γνώση του Θείου; Όχι βέβαια, αλλά προλαβαίνει την ανθρώπινη σκέψη λέγοντας: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος»· και πάλι: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και πάλι: «Τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρέψεις, και σε αυτόν θα προσκολληθείς». Το γεγονός δε ότι η πρόνοια και η διακόσμηση του Λόγου, η οποία διαπερνά τα πάντα και εκτείνεται στα πάντα, μαρτυρείται από κάθε θεόπνευστη Γραφή, αρκούν τα όσα αναφέρονται τώρα για να καταδείξουν την αξιοπιστία του επιχειρήματος, όπως λένε οι θεολόγοι άνδρες: «Εθεμελίωσες τη γη, και παραμένει· σύμφωνα με τη δική σου διάταξη παραμένει η ημέρα»· και πάλι: «Ψάλατε στον Θεό μας με κιθάρα, σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες, σε αυτόν που ετοιμάζει βροχή για τη γη, σε αυτόν που κάνει να φυτρώνει στα βουνά χόρτο και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, και δίνει στα κτήνη τροφή». Μέσω ποιου όμως τα δίνει αυτά, αν όχι μέσω εκείνου μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα; Διότι μέσω εκείνου που δημιουργήθηκαν, μέσω του ίδιου κατ' ακολουθίαν ασκείται και η πρόνοια των πάντων. Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να είναι αυτός, παρά ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο και σε άλλο σημείο λέει: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»;

ψάλατε: Δηλαδή, να ψάλλετε από την καρδιά σας. Διότι η καρδιά είναι η κιθάρα, καθώς το στόμα δέχεται τους φθόγγους από εκεί. τῷ περιβάλλοντι: Οι απόστολοι, έχοντας μέσα τους τον Χριστό, βαστάζουν τη βροχή των χαρισμάτων. τῷ ἑτοιμάζοντι: Διότι, όπως η βροχή ποτίζει τη γη, έτσι και η χάρη μέσω των αποστόλων πότιζε τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι γη. τῷ ἐξανατέλλοντι: Διότι στους προφήτες, όπως το χορτάρι στα βουνά, ανέτειλε τις σκιές του μυστηρίου, με τις οποίες ο άνθρωπος τρεφόταν με την ελπίδα και την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών. καὶ χλόην: Διότι τα κτήνη είναι υπόδουλα στον άνθρωπο· ο Θεός όμως δίνει και σε αυτά την τροφή. Αποκαλεί δε χλόη το βάπτισμα, και δούλο τον άνθρωπο. καὶ διδόντι: Διότι οι άνθρωποι ήταν σαν τα κτήνη, επειδή δεν είχαν ακόμη τη σφραγίδα του Χριστού· όταν όμως πίστεψαν, τους έδωσε ως τροφή το Σώμα και το Αίμα Του. καὶ τοῖς νεοσσοῖς: Διότι οι πατέρες των εθνών που πίστεψαν ήταν ρυπαροί εξαιτίας της ασέβειάς τους· άλλωστε ο νόμος ονομάζει τον κόρακα ακάθαρτο. Ο Χριστός όμως έδωσε σε αυτούς τον Εαυτό Του ως τροφή. οὐκ ἐν τῇ δυναστείᾳ: Διότι το ζώο είναι γοργόποδο, αλλά είναι γεγραμμένο: «δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει». οὐδὲ ἐν ταῖς κνήμαις: Διότι ούτε η σωματική δύναμη ούτε η ισχύς πράττουν το θέλημα του Θεού, αλλά η ταπεινή καρδιά. εὐδοκεῖ: Διότι μόνο οι άγιοι είναι δυνατοί ενώπιον του Θεού· διότι αυτοί αληθινά υπηρετούν τον Θεό (δουλεύουν με τον φόβο του Θεού).

Τα δικά τους ζητούν, όχι τα δικά σου· εκείνα που σου εμπιστεύθηκαν για χάρη τους, όχι εκείνα που γεννήθηκαν μαζί σου. Δώσε αυτά που έλαβες και κέρδισε από τη χρήση τους, διότι έλαβες την εντολή να δίνεις, όχι να λαμβάνεις. Σου αρκεί το ότι μέσω του φτωχού ο Θεός σού απλώνει το δεξί Του χέρι. Εκείνος που στέλνει τη βροχή από τον ουρανό, σου ζητά ως ελεημοσύνη μια ρανίδα χαλκού· εκείνος που δημιουργεί τις βροντές και τις αστραπές, σου λέει: «Ελέησε»· εκείνος που περιβάλλει τον ουρανό με σύννεφα, ζητά από εσένα ένα ράκος. Σου αρκεί το ότι οι φτωχοί σε ικετεύουν σαν να είσαι Θεός. Δώσε, σπλαχνίσου, ελέησε, για να ελεηθείς.

«Σε Εκείνον που κάνει να αναβλαστάνει χορτάρι στα όρη». Δες τον πλούτο της πρόνοιας, όταν όχι μόνο στην καλλιεργήσιμη γη, αλλά και στα όρη παρέχει πλουσιοπάροχα την τράπεζά Του, τη διατροφή των κτηνών που έχουν δημιουργηθεί για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων. Γι' αυτό και προσθέτει: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που Τον επικαλούνται». Αναφέρει πάλι και μία άλλη μεγαλοδωρία, όταν δεν παρέχει τροφή μόνο στα κτήνη που εξυπηρετούν τους ανθρώπους, αλλά και σε άλλα άλογα ζώα· «Διότι και στους νεοσσούς», λέει, «των κοράκων που Τον επικαλούνται». Εάν λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλη πρόνοια στα άλογα ζώα, και μάλιστα στα άγρια άλογα που δεν προσφέρουν καμία υπηρεσία στους ανθρώπους, πόσο μάλλον θα υπάρχει στους ανθρώπους, και δη στους ανθρώπους που Τον υμνούν, τους οποίους μάλιστα ονόμασε περιούσιο λαό και δική Του μερίδα. Έπειτα, επειδή ήταν αδύναμοι, στερημένοι από όπλα και απογυμνωμένοι από όλα, για να μην ταράζονται ούτε εξαιτίας αυτού του γεγονότος, δες πώς διορθώνει και αυτήν τους την αδυναμία, λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσει τη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός. Ο Κύριος ευαρεστείται σε εκείνους που Τον φοβούνται, και σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός Του». Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Σε εκείνους που προσμένουν το έλεός Του». Εάν τα διαθέτετε αυτά, λέει, δηλαδή τον φόβο και την ελπίδα σε Αυτόν με ακρίβεια, θα προσελκύσετε την εύνοιά Του· και εφόσον την προσελκύσετε, θα γίνετε πιο δυνατοί από όλους εκείνους που διαθέτουν άλογα και όπλα.

Διότι, επειδή η παρθένος είχε προηγουμένως εκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τα πάθη, στα οποία ενυπάρχει και η σχετική με την ενδυμασία ντροπή, για τον λόγο αυτό δεν θεωρούσε ότι ασχημονεί. Αλλά, όπως ακριβώς οι πρωτόπλαστοι στον παράδεισο, πριν από τα πάθη της αμαρτίας, ήταν γυμνοί και δεν ντρέπονταν, όταν όμως εξαιτίας της παρακοής κινήθηκαν μέσα τους τα πάθη, θεωρούσαν ότι ασχημονούν, εκτός αν σκέπαζαν τη γύμνια τους με φύλλα συκής· έτσι και αυτή η παρθένος, έχοντας επιστρέψει σε εκείνη την προ της παραβάσεως και της αμαρτίας κατάσταση, απέβαλε την ντροπή μαζί με τα υπόλοιπα πάθη. Ωστόσο, για να μη νομίσουν οι μιαροί ότι μπορούν να την περιγελούν βλέποντας το πανίερο σώμα της ακάλυπτο καθώς περιφερόταν, ατένισε προς τον ουρανό και είπε: «Κύριε ο Θεός, εσύ που περιβάλλεις τον ουρανό με νεφέλες, σκέπασε το σώμα μου που γυμνώθηκε για εσένα, ώστε να μη βλέπεται από αυτούς τους ασεβείς».

Ονομάζεται, λοιπόν, Παρασκευή, ως ένα είδος προετοιμασίας για την ανάπαυση του Σαββάτου. Διότι το Σάββατο περιελάμβανε την κατάπαυση των έργων, καθώς ο Θεός είχε νομοθετήσει στους Εβραίους να μην καταπιάνονται απολύτως με κανένα δουλικό έργο. Αλλά για εμάς, το θείο πάθος έχει γίνει Παρασκευή (δηλαδή προετοιμασία) απέναντι στην αμαρτία και στα δεινά που προέρχονται από αυτήν. Τυλίγεται, λοιπόν, με καθαρή σινδόνη ο μόνος καθαρός και αμόλυντος, εκείνος που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες· εκείνος που ενδύεται το φως ως ιμάτιο τοποθετείται σε τάφο· εκείνος που έχει ως θρόνο τον ουρανό και τη γη υποπόδιο, εκείνος που γεμίζει και περικλείει τα σύμπαντα, εκείνος που μόνος, ως Θεός, είναι απερίγραπτος, και που συγκρατεί την κτίση στη χούφτα του, περικλείεται σωματικά σε τάφο. Ο ίδιος, ως Θεός, προσκυνείται στον ουρανό μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα, και ο ίδιος, ως άνθρωπος, κείται σωματικά στο μνήμα, ενώ ως ψυχή διαμένει στα βάθη του άδη, και καθιστά προσβάσιμο τον παράδεισο στον ληστή, με την απερίγραπτη Θεότητά του να παρίσταται πανταχού.

Εκείνος που βρέχει την οικουμένη, σε επαιτεί για μια σταγόνα χαλκού. Εκείνος που προκαλεί τις βροντές και τις αστραπές, σου λέει: «Ελέησον». Εκείνος που περιβάλλει τον ουρανό με σύννεφα, ζητά από εσένα ένα παλιόρουχο. Σου αρκεί που οι φτωχοί σε παρακαλούν και σε ικετεύουν σαν να είσαι Θεός: Οικτίρμον, ελέησον· ελεήμον, σπλαγχνίσου. Εσύ, όμως, ανασηκώνεις υπεροπτικά τα φρύδια, και με δυσκολία κάμπτεσαι από τις ικεσίες. Δώσε τους τα δικά τους, προτού παραστείς στο λογοθέσιο. Δώσε τους τα δικά τους· έχουν Πατέρα Βασιλιά. Δώσε τους τα δικά τους, και λάβε από τον Πατέρα τους την αμεριμνησία. Ποια αμεριμνησία, λέει; «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελαχίστους, σε εμένα το πράξατε». Διότι, «εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό», λέει ο προφήτης.

Αυτό, λέγει, το γνωρίζω, ότι είναι μέγας και παντοδύναμος, το πόσο όμως δεν το γνωρίζω, και ότι τα άστρα και τις τρίχες της κεφαλής μας αυτός εύκολα τα αριθμεί, ενώ η σύνεσή του είναι αναρίθμητη για τους αγγέλους και τους ανθρώπους. «Ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους», δηλαδή τους ανυψώνει, «ταπεινώνει δε τους αμαρτωλούς έως τη γη»· διότι, λέγει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», πόσο μάλλον το βάρος της αμαρτίας θα ταπεινώσει αυτόν που την εργάζεται; «Κάνετε την αρχή προς τον Κύριο με δοξολογία, και ψάλατε σε αυτόν τον Θεό μας με κιθάρα»· διότι με αυτά τα όργανα συνήθιζαν τότε να υμνούν τον Θεό, «Σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες» και τα υπόλοιπα δημιουργήματα των χειρών του, και ο οποίος τρέφει όχι μόνο τα μεγαλύτερα «κτήνη», αλλά και τους μικρότατους «νεοσσούς των κοράκων», λέγει, «αυτούς που τον επικαλούνται». Όχι επειδή έχουν ικετευτική επίγνωση, αλλά επειδή οι κόρακες, που μισούν τα μικρά τους, απομακρύνονται μετά τη γέννηση, και οι νεοσσοί, πιεζόμενοι από την πείνα, ωσάν να τον επικαλούνται, κράζουν με ανοιχτά τα ράμφη και τεντώνουν τους λαιμούς τους προς τα πάνω, και κατά κάποια πρόνοια του Θεού κάποια ζωύφια που φέρονται μέσω του αέρα εισδύουν αυτομάτως στα στόματα των πεινασμένων νεοσσών των κοράκων. «Ούτε στη δύναμη του ίππου, ούτε στις κνήμες του ανδρός» βρίσκεται η νίκη.

Επειδή λοιπόν τέτοια είναι τα δώρα, και με τέτοια συνοδεύεται η λαμπροφορία, ελάτε να σκιρτήσουμε χαρμόσυνα. Ας ψάλουμε ευχαριστήριους ύμνους μαζί με τον Δαβίδ: Ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας. Για τον Κτίστη των απάντων οικοδομήθηκε ναός υποδοχής· διότι για τον δημιουργό Λόγο ετοιμάστηκε κατάλυμα φιλοξενίας· διότι για τον Ήλιο της δικαιοσύνης έχει απλωθεί νεφέλη φωτός· διότι για Εκείνον που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες, στήνεται ο ιστός ενός θεοΰφαντου ενδύματος· διότι για Εκείνον που συγκεράζει τους καιρούς και τα έτη με τις εποχές, έχει αναδειχθεί νυμφικός θάλαμος.

Πώς νομίζεις ότι βρέθηκε ο Πρόδρομος στο μεταίχμιο δύο καταστάσεων· από τη μία να ωθείται προς την υπακοή, και από την άλλη να απωθείται από τη συναίσθηση της δικής του αναξιότητας; Διότι σκεφτόταν, όπως ήταν φυσικό, και έλεγε τέτοια λόγια: Πώς θα αναλάβω το σχήμα του τελετάρχη εγώ ο μικρός και ατελής, και θα τελέσω το μυστήριο σε εσένα, τον πάντελειο Θεό; Πώς θα αγγίξω την κορυφή της κεφαλής Εκείνου που έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε· Εκείνου που μετρά τα όρη με τα σταθμά, και τις κοιλάδες με τον ζυγό, και ολόκληρη τη γη με τη σπιθαμή; Πώς θα καταδύσω στα ύδατα, και πώς θα δω γυμνό τον απερίληπτο και Εκείνον που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες; Αλλά όμως ο Χριστός μου;

Διότι, όπως ήταν φυσικό, σκεπτόταν και έλεγε τα εξής: «Πώς θα αναλάβω τη μορφή του τελετάρχη εγώ ο μικρός και ατελής, και θα τελέσω το μυστήριο σε εσένα, τον παντέλειο Θεό; Πώς θα αγγίξω την κορυφή εκείνου που έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, εκείνου που ζυγίζει τα όρη με τον στατήρα και τις κοιλάδες με τον ζυγό και μετρά όλη τη γη με τη σπιθαμή; Πώς θα καταδύσω στα ύδατα και πώς θα δω γυμνό τον απερίληπτο και αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες;»