Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 146:9

Άραγε, λοιπόν, αφού κατήργησε την αθεΐα των εθνικών ή των ειδώλων, η ένθεη διδασκαλία σιώπησε και απλώς άφησε το ανθρώπινο γένος να πορεύεται στερημένο από τη γνώση του Θείου; Όχι βέβαια, αλλά προλαβαίνει την ανθρώπινη σκέψη λέγοντας: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος»· και πάλι: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και πάλι: «Τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρέψεις, και σε αυτόν θα προσκολληθείς». Το γεγονός δε ότι η πρόνοια και η διακόσμηση του Λόγου, η οποία διαπερνά τα πάντα και εκτείνεται στα πάντα, μαρτυρείται από κάθε θεόπνευστη Γραφή, αρκούν τα όσα αναφέρονται τώρα για να καταδείξουν την αξιοπιστία του επιχειρήματος, όπως λένε οι θεολόγοι άνδρες: «Εθεμελίωσες τη γη, και παραμένει· σύμφωνα με τη δική σου διάταξη παραμένει η ημέρα»· και πάλι: «Ψάλατε στον Θεό μας με κιθάρα, σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες, σε αυτόν που ετοιμάζει βροχή για τη γη, σε αυτόν που κάνει να φυτρώνει στα βουνά χόρτο και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, και δίνει στα κτήνη τροφή». Μέσω ποιου όμως τα δίνει αυτά, αν όχι μέσω εκείνου μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα; Διότι μέσω εκείνου που δημιουργήθηκαν, μέσω του ίδιου κατ' ακολουθίαν ασκείται και η πρόνοια των πάντων. Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να είναι αυτός, παρά ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο και σε άλλο σημείο λέει: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»;

Διότι αυτός ο βίος μοιάζει με κατάλυμα· και από αυτόν αναχωρούμε πηγαίνοντας στον δικό μας τόπο, γνωρίζοντας τι έχουμε μπροστά μας. Επειδή ο καθένας δεν αγνοεί τι έχει στείλει από πριν στον ουρανό· όπως για παράδειγμα λέω, είτε προσευχή με δάκρυα, είτε καθαρή αγρυπνία, είτε ψαλμωδία με κατάνυξη, είτε εγκράτεια με ταπεινοφροσύνη, είτε αποταγή των γήινων πραγμάτων, είτε ανυπόκριτη αγάπη και ένθερμο πόθο για τον Χριστό. Αν τα έστειλες αυτά από πριν, να έχεις θάρρος, διότι πηγαίνεις στην ανάπαυση· αν όμως δεν έστειλες τίποτα από αυτά, γιατί μέσα στο κατάλυμα παροξύνεις τον πλησίον σου; Διότι το πρωί πρόκειται να χωριστείς από αυτόν. Και γιατί υπερηφανεύεσαι ή γιατί αλαζονεύεσαι; Και γιατί είσαι περίλυπος, μη θέλοντας να υπομείνεις το ίδιο το κατάλυμα; Και γιατί μεριμνάς για χιτώνα και πανωφόρι ή για τροφή; Εκείνος που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, δεν θα θρέψει εσένα που τον δοξολογείς; Εσύ, που προσδοκάς να γίνεις κληρονόμος της βασιλείας του, μεριμνάς για χιτώνα και πανωφόρι; Εσύ, που έχεις νεκρώσει τον εαυτό σου για τον κόσμο, σκέφτεσαι τα γήινα; Γιατί παροξύνεις τον Ιατρό, μη θέλοντας να θεραπευθείς; Την ώρα της θεραπείας σου κρύβεις τα τραύματά σου, και κατηγορείς τον Ιατρό, ότι δεν σε θεράπευσε;

Σε Αυτόν που δίνει τροφή και στους νεοσσούς των κοράκων, οι οποίοι Τον επικαλούνται. Έφθασε δε σε εμάς κάποιος λόγος της φυσικής ιστορίας, σύμφωνα με τον οποίο οι νεοσσοί των κοράκων δεν τρέφονται από τους γονείς τους, όμοια με τους νεοσσούς των άλλων πτηνών· διότι λέγεται ότι οι νεοσσοί των κοράκων εγκαταλείπονται από αυτούς που τους γέννησαν, και τρέφονται κατά άλλον, παράδοξο τρόπο με τη δύναμη του Θεού· εφόσον δηλαδή οι γονείς τους δεν τους πλησιάζουν πλέον, διατηρούν ανοιχτό το στόμα τους λόγω της έλλειψης τροφής, και μοιάζουν με εκείνους που επικαλούνται τον Θεό, ζητώντας με κάποια φυσική ενέργεια την τροφή από Εκείνον που τους δώρισε την ύπαρξη· και έτσι μεταφέρεται σε αυτούς κάποια τροφή από τον αέρα προς το στόμα τους, ωθούμενη από κάποια αύρα.

Αυτά, επίσης, τα ονομάζει δούλα, καθώς αναφέρει αλλού η προφητεία: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και χλόη για τη δούλευση των ανθρώπων». Τον άνθρωπο, όμως, τον καταστόλισε με τη χάρη του αυτεξουσίου. Επομένως, αυτός που σου έχει υποταχθεί εξαιτίας της συνήθειας και του νόμου, κατέχει ίσο με εσένα το αξίωμα της φύσης· ούτε από εσένα δημιουργήθηκε, ούτε μέσα σε εσένα ζει, ούτε έχει λάβει από εσένα τις σωματικές και τις ψυχικές του ενέργειες. Γιατί, λοιπόν, φλέγεσαι από τόσο μεγάλο θυμό εναντίον του, εάν κάποιος αμέλησε, ή αποστάτησε, ή ίσως σου έδειξε περιφρόνηση κατά πρόσωπο; Ενώ θα έπρεπε να κοιτάζεις τον εαυτό σου, το πώς φέρθηκες εσύ απέναντι στον Δεσπότη που σε έπλασε και σε έφερε στην ύπαρξη μέσω της γεννήσεως, και σε έκανε κοινωνό των θαυμάτων του κόσμου, σε Αυτόν που έθεσε τον ήλιο για την απόλαυσή σου, και σου χάρισε όλες τις αφορμές για τη ζωή από τα στοιχεία της φύσης, από τη γη, τη φωτιά, τον αέρα και το νερό, σε Αυτόν που σου παρείχε τη διανοητική χάρη, την αντιληπτική αίσθηση και τη γνώση για να διακρίνεις το καλό από το χειρότερο. Πώς, άραγε, στάθηκες εσύ απέναντι σε έναν τέτοιο Δεσπότη υπάκουος και άμεμπτος; Δεν δραπέτευσες προς την αμαρτία; Δεν προτίμησες ως αντάλλαγμα την πονηρή δεσποτεία; Δεν εγκατέλειψες, στο μέτρο που εξαρτιόταν από εσένα, έρημο τον οίκο του Δεσπότη απομακρυνόμενος από αυτόν, εκεί όπου είχες ταχθεί να εργάζεσαι και να τον φυλάττεις;

ψάλατε: Δηλαδή, να ψάλλετε από την καρδιά σας. Διότι η καρδιά είναι η κιθάρα, καθώς το στόμα δέχεται τους φθόγγους από εκεί. τῷ περιβάλλοντι: Οι απόστολοι, έχοντας μέσα τους τον Χριστό, βαστάζουν τη βροχή των χαρισμάτων. τῷ ἑτοιμάζοντι: Διότι, όπως η βροχή ποτίζει τη γη, έτσι και η χάρη μέσω των αποστόλων πότιζε τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι γη. τῷ ἐξανατέλλοντι: Διότι στους προφήτες, όπως το χορτάρι στα βουνά, ανέτειλε τις σκιές του μυστηρίου, με τις οποίες ο άνθρωπος τρεφόταν με την ελπίδα και την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών. καὶ χλόην: Διότι τα κτήνη είναι υπόδουλα στον άνθρωπο· ο Θεός όμως δίνει και σε αυτά την τροφή. Αποκαλεί δε χλόη το βάπτισμα, και δούλο τον άνθρωπο. καὶ διδόντι: Διότι οι άνθρωποι ήταν σαν τα κτήνη, επειδή δεν είχαν ακόμη τη σφραγίδα του Χριστού· όταν όμως πίστεψαν, τους έδωσε ως τροφή το Σώμα και το Αίμα Του. καὶ τοῖς νεοσσοῖς: Διότι οι πατέρες των εθνών που πίστεψαν ήταν ρυπαροί εξαιτίας της ασέβειάς τους· άλλωστε ο νόμος ονομάζει τον κόρακα ακάθαρτο. Ο Χριστός όμως έδωσε σε αυτούς τον Εαυτό Του ως τροφή. οὐκ ἐν τῇ δυναστείᾳ: Διότι το ζώο είναι γοργόποδο, αλλά είναι γεγραμμένο: «δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει». οὐδὲ ἐν ταῖς κνήμαις: Διότι ούτε η σωματική δύναμη ούτε η ισχύς πράττουν το θέλημα του Θεού, αλλά η ταπεινή καρδιά. εὐδοκεῖ: Διότι μόνο οι άγιοι είναι δυνατοί ενώπιον του Θεού· διότι αυτοί αληθινά υπηρετούν τον Θεό (δουλεύουν με τον φόβο του Θεού).

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟ ΙΕΡΑΚΑ 1597 Μάθε, ω σοφέ, ότι η πηγή της αγαθότητας, θέλοντας να καταπραΰνει τη δίκαιη αγανάκτηση του προφήτη εναντίον των Ιουδαίων —διότι προκάλεσε λιμό για να σωφρονίσει τον κορεσμό που γεννούσε αλαζονεία— διευθέτησε να τρέφεται από ένα κοράκι, ένα πτηνό που μισεί τα μικρά του, και το οποίο γεννά μεν, αλλά δεν τα τρέφει. Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός, αν και ολόκληρη η κτίση από φυσικού της αποβλέπει στον Δημιουργό (διότι «Τα μάτια όλων, λέει, ελπίζουν σε σένα, και συ δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα»), έκανε ιδιαίτερη μνεία στα κοράκια λέγοντας: «Σε αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Διότι, βεβαίως, η θεία πρόνοια τρέφει τα πάντα, λέει, αλλά όλως ιδιαιτέρως τους νεοσσούς των κοράκων που παραμελούνται από τους γεννήτορές τους· καθώς μικρά ζώα που πετούν γύρω από τις φωλιές γίνονται τροφή για αυτούς. Ουσιαστικά ο Θεός συμβούλευσε τον Ηλία να μην παραδίδεται υπερβολικά στην αγανάκτηση, ούτε να φανεί πιο απάνθρωπος από τη φιλανθρωπία του πτηνού που μισεί τα παιδιά του. Διότι εκείνο σε τρέφει εξαιτίας της δικής μου προσταγής, ενώ εσύ, έχοντας κυριευθεί ολόκληρος από την αγανάκτηση, παρέβλεψες τα δίκαια της φιλανθρωπίας.

Εάν λοιπόν για όσα δημιουργήθηκαν για χάρη μας επιδεικνύει τόση πρόνοια, πολύ περισσότερο για εμάς· εάν για τους δούλους, πολύ περισσότερο για τον κύριο. Γι' αυτό έλεγε: «Κοιτάξτε τα πετεινά»· και δεν είπε ότι δεν καπηλεύονται, ούτε εμπορεύονται, διότι αυτά συγκαταλέγονταν σε όσα ήταν εντελώς απαγορευμένα· αλλά τι είπε; «Δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν». Τι σημαίνει λοιπόν; Δεν πρέπει να σπέρνουμε; λέει κάποιος. Δεν είπε ότι δεν πρέπει να σπέρνουμε, αλλά ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε· ούτε ότι δεν πρέπει να εργαζόμαστε, αλλά ότι δεν πρέπει να είμαστε μικρόψυχοι και να καταπονούμε τον εαυτό μας με τις βιοτικές φροντίδες. Διότι έδωσε μεν την εντολή να τρεφόμαστε, αλλά χωρίς να κυριευόμαστε από μέριμνες. Αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ από παλαιά τον καταθέτει προκαταβολικά, λέγοντας αινιγματικά τα εξής: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου»· και πάλι: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Ποιοι λοιπόν δεν μερίμνησαν; λέει κάποιος.

Διότι τρέφει τον προφήτη μέσω πτηνών που μισούν τα τέκνα τους· επειδή ο κόρακας είναι γονέας που μισεί τα τέκνα του και δεν τρέφει αυτά που γεννά. Αυτό ακριβώς υπονοώντας ο προφήτης Δαβίδ έλεγε: «Και στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Επειδή, λοιπόν, οι νεοσσοί των κοράκων, και μάλιστα όλοι οι νεοσσοί, αδυνατούν να συλλέξουν τη δική τους τροφή και έχουν τους γονείς τους να τους τρέφουν, οι νεοσσοί των κοράκων όμως στερούνται αυτής της φροντίδας· παρ' όλα αυτά, το γένος των κοράκων διατηρείται στη ζωή μολονότι δεν διατρέφεται από τους γονείς του. Έτσι ο Δαβίδ, αναδεικνύοντας τη φιλανθρωπία του Θεού, αναθέτει τη διατροφή τους σε Εκείνον. Διότι οι νεοσσοί των κοράκων, χάσκοντας με ανοιχτό το ράμφος προς τον αέρα, και μη τρεφόμενοι από τους γονείς τους, δέχονται κάποια μικρά ζώα τα οποία αποστέλλει η θεία πρόνοια για να τους διακονήσουν, και έτσι, λαμβάνοντας αυτά από τον αέρα, τρέφονται για να αναπτυχθούν. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Επειδή, λοιπόν, ο Ηλίας επέδειξε μισοτεκνία κατά των Ιουδαίων, θεωρώντας τους άχρηστα τέκνα, ο Θεός στέλνει προς αυτόν ως πρεσβευτές πατέρες που μισούν τα τέκνα τους, σχεδόν σαν να φωνάζει σιωπηλά προς τον Ηλία το εξής: Μήπως είναι τόσο μεγάλη η δική σου μισοτεκνία εναντίον των Ιουδαίων, όση είναι αυτή των κοράκων απέναντι στους δικούς τους νεοσσούς; Αλλά δες τώρα τους κόρακες να έχουν μεταβληθεί· δες, ω Ηλία, τη δική τους φιλανθρωπία· αυτοί που είναι απάνθρωποι απέναντι στους δικούς τους νεοσσούς, γίνονται για σένα φιλότιμοι ξενοδόχοι.

Επομένως, η φράση «εν ευκαιρία», σημαίνει είτε αυτό που είπαμε προηγουμένως, ότι δηλαδή το καθετί έχει κατανεμηθεί στους κατάλληλους καιρούς, είτε ότι δίνεις την τροφή σε όσους έχουν ανάγκη και τη χρειάζονται. Και πώς, ίσως πει κάποιος, είπε: «Οι οφθαλμοί πάντων ελπίζουν σε σένα»; Παρόλο που υπάρχουν πολλοί οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα όντα υπάρχουν από μόνα τους, όσοι δηλαδή ζουν μέσα στην ασέβεια. Εδώ ομιλεί για τη φύση του ίδιου του πράγματος, όπως ακριβώς και αλλού όταν λέει: «Στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται»· παρόλο που τα ζώα είναι άλογα. Και πάλι: «Σκύμνοι που ωρύονται για να αρπάξουν και να ζητήσουν την τροφή τους από τον Θεό». Καίτοι και αυτά είναι άλογα, και δεν ζητούν τα ίδια από μόνα τους· αλλά και εδώ πάλι αναφέρεται στη φύση του πράγματος· διότι αυτό πρέπει να λέγεται όχι με βάση τη δική τους προαίρεση, αλλά με βάση τη φύση των όσων συμβαίνουν. «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου».

«Σε Εκείνον που κάνει να αναβλαστάνει χορτάρι στα όρη». Δες τον πλούτο της πρόνοιας, όταν όχι μόνο στην καλλιεργήσιμη γη, αλλά και στα όρη παρέχει πλουσιοπάροχα την τράπεζά Του, τη διατροφή των κτηνών που έχουν δημιουργηθεί για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων. Γι' αυτό και προσθέτει: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που Τον επικαλούνται». Αναφέρει πάλι και μία άλλη μεγαλοδωρία, όταν δεν παρέχει τροφή μόνο στα κτήνη που εξυπηρετούν τους ανθρώπους, αλλά και σε άλλα άλογα ζώα· «Διότι και στους νεοσσούς», λέει, «των κοράκων που Τον επικαλούνται». Εάν λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλη πρόνοια στα άλογα ζώα, και μάλιστα στα άγρια άλογα που δεν προσφέρουν καμία υπηρεσία στους ανθρώπους, πόσο μάλλον θα υπάρχει στους ανθρώπους, και δη στους ανθρώπους που Τον υμνούν, τους οποίους μάλιστα ονόμασε περιούσιο λαό και δική Του μερίδα. Έπειτα, επειδή ήταν αδύναμοι, στερημένοι από όπλα και απογυμνωμένοι από όλα, για να μην ταράζονται ούτε εξαιτίας αυτού του γεγονότος, δες πώς διορθώνει και αυτήν τους την αδυναμία, λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσει τη δύναμη του αλόγου, ούτε ευαρεστείται στις κνήμες του ανδρός. Ο Κύριος ευαρεστείται σε εκείνους που Τον φοβούνται, και σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός Του». Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Σε εκείνους που προσμένουν το έλεός Του». Εάν τα διαθέτετε αυτά, λέει, δηλαδή τον φόβο και την ελπίδα σε Αυτόν με ακρίβεια, θα προσελκύσετε την εύνοιά Του· και εφόσον την προσελκύσετε, θα γίνετε πιο δυνατοί από όλους εκείνους που διαθέτουν άλογα και όπλα.

Αυτό, λέγει, το γνωρίζω, ότι είναι μέγας και παντοδύναμος, το πόσο όμως δεν το γνωρίζω, και ότι τα άστρα και τις τρίχες της κεφαλής μας αυτός εύκολα τα αριθμεί, ενώ η σύνεσή του είναι αναρίθμητη για τους αγγέλους και τους ανθρώπους. «Ο Κύριος αναλαμβάνει τους πράους», δηλαδή τους ανυψώνει, «ταπεινώνει δε τους αμαρτωλούς έως τη γη»· διότι, λέγει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», πόσο μάλλον το βάρος της αμαρτίας θα ταπεινώσει αυτόν που την εργάζεται; «Κάνετε την αρχή προς τον Κύριο με δοξολογία, και ψάλατε σε αυτόν τον Θεό μας με κιθάρα»· διότι με αυτά τα όργανα συνήθιζαν τότε να υμνούν τον Θεό, «Σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες» και τα υπόλοιπα δημιουργήματα των χειρών του, και ο οποίος τρέφει όχι μόνο τα μεγαλύτερα «κτήνη», αλλά και τους μικρότατους «νεοσσούς των κοράκων», λέγει, «αυτούς που τον επικαλούνται». Όχι επειδή έχουν ικετευτική επίγνωση, αλλά επειδή οι κόρακες, που μισούν τα μικρά τους, απομακρύνονται μετά τη γέννηση, και οι νεοσσοί, πιεζόμενοι από την πείνα, ωσάν να τον επικαλούνται, κράζουν με ανοιχτά τα ράμφη και τεντώνουν τους λαιμούς τους προς τα πάνω, και κατά κάποια πρόνοια του Θεού κάποια ζωύφια που φέρονται μέσω του αέρα εισδύουν αυτομάτως στα στόματα των πεινασμένων νεοσσών των κοράκων. «Ούτε στη δύναμη του ίππου, ούτε στις κνήμες του ανδρός» βρίσκεται η νίκη.

Τότε λοιπόν, αφού θέσαμε ως τέρμα της πορείας μας τη Σηλυμβρία, σταματήσαμε στο εξής την περιπλάνηση, έχοντας διασωθεί με όλη μας την οικογένεια χωρίς να υποστούμε καμία ατίμωση, γεγονός που αποτελεί μεγάλη ευεργεσία του Θεού προς εμάς και αλησμόνητο και τέλειο δώρο, χωρίς να έχουμε υποστεί στρεβλώσεις των αρθρώσεων και δεσίματα με σχοινιά ούτε βασανιστήρια με αστραγάλους στους κροτάφους, όπως υπέστησαν πολλοί από τους συγχρόνους μας προκειμένου να καταβάλουν χρήματα· και τρεφόμασταν μόνο από τον Θεό, ο οποίος παρέχει σε όλους την τροφή στον κατάλληλο καιρό και τρέφει με αφθονία τους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται, και ο οποίος, επιπλέον, ντύνει πλουσιοπάροχα τα κρίνα του αγρού, τα οποία ούτε γνέθουν ούτε σπέρνουν.