Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 147:2

Αλληλούια· Αγγαίου και Ζαχαρίου: Μνήμη ακατάλυτης δόξας· διότι το όνομα Ζαχαρίας ερμηνεύεται «μνήμη», ενώ το Ιαώ «ακατάλυτη δόξα» <και ο Αγγαίος «ακατάλυτη δόξα»>. Έπαινε: Λέγει ο Κύριος στην Ιερουσαλήμ και στη Σιών να αινούν και να δοξάζουν τον Κύριο για τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτές. Να εννοείς δε την Εκκλησία· διότι αυτή είναι και η Ιερουσαλήμ και η Σιών. Διότι ενίσχυσε: Διότι τους ενίσχυσε, χωρίς να τους κλονίσει, αλλά εισερχόμενος σε αυτήν με κεκλεισμένες τις θύρες, για να δείξει το ακραιφνές της θεότητας. Ευλόγησε: Αναφέρεται στους αποστόλους, λέγοντάς τους: «Ειρήνη υμίν». Ο τιθείς (Αυτός που θέτει): Διότι ο Θεός έθεσε όρια ειρήνης στη Σιών, λέγοντας στους αποστόλους: «Ειρήνη υμίν». Να εννοείς δε την Εκκλησία, στην οποία η ειρήνη προσφωνείται καθημερινά (διότι καθημερινά γίνεται η προσφώνηση εν ειρήνη). Και στέαρ (και πάχος): Εννοεί τον μυστικό άρτο. Ο αποστέλλων: Εννοεί τον Χριστό, ο οποίος ήλθε επί της γης. Εννοεί όμως και το Ευαγγέλιο, το οποίο απεστάλη μέσω των αποστόλων σε όλη τη γη. Έως τάχους (με ταχύτητα): Διότι ο λόγος του Ευαγγελίου διέδραμε με ταχύτητα σε όλη τη γη. Του διδόντος: Εννοεί τη λευκότητα του βαπτίσματος και τον λόγο του Ευαγγελίου, ότι δηλαδή γέμισε τη γη με πολλή ησυχία και σε μεγάλο πλάτος. Ομίχλη: Μέσα στο νέφος (την ομίχλη) δεν είναι δυνατόν να δει κανείς, διότι επιφέρει σκοτάδι. Εννοεί δε το δυσθεώρητο και ακατάληπτο μυστήριο της σαρκώσεώς Του.

Επομένως, ας δεθούμε και εμείς με τον Χριστό αδιάρρηκτα. Εάν πράγματι αγωνιζόμαστε για να σωθούμε και να ωφεληθούμε από τις εορτές Του, τότε και Αυτός θα μας συνεγείρει μαζί με τον Λάζαρο από τα νεκρά μας έργα, αυτά που έγιναν χωρίς Εκείνον. Έτσι ας συνδειπνήσουμε μαζί Του στη Βηθανία, η οποία ερμηνεύεται ως οίκος της υπακοής, έτσι ταιριαστά ας συγκεντρώσουμε τους λογισμούς μας από την αιχμαλωσία της λήθης μαζί με τις αισθήσεις του σώματος, κράζοντας και λέγοντας: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», για να εισέλθει στη δική Του Ιερουσαλήμ, όχι για να πάθει όπως τότε, αλλά για να την σώσει και να δοξαστεί από αυτήν, καθώς την προσφωνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Επαίνει, Ιερουσαλήμ, τον Κύριον· αίνει τον Θεόν σου, Σιών.» Δύο φορές είπε το «επαίνει» και «αίνει», για την ψυχή και για το σώμα, «διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου», οι οποίοι είναι η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, η μελέτη, η μακροθυμία, η υπομονή. «Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα», οι οποίοι είναι τα πιστά νήπια που δέχθηκαν τον Κύριο με τα κλαδιά, δηλαδή με νέους καρπούς, αυτά που θηλάζουν το γάλα της διδασκαλίας του Χριστού. Διότι, πιστεύοντας σε Αυτόν, αμέσως Τον αινούν, Τον υμνούν, Τον δοξολογούν, όπως είναι γραμμένο: «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον.» Ας γίνουμε για Αυτόν όχημα άγιο αντί για ακάθαρτο πουλάρι, ώστε να επιβιβαστεί επάνω μας.

Επαίνεσε, λέει, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο· αίνεσε τον Θεό σου, Σιών· διότι στερέωσε τους μοχλούς των πυλών σου, ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σου· αυτός που εγκαθιδρύει ειρήνη στα σύνορά σου και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι. Έπειτα, αφού ανέφερε και την ευεργεσία που χορηγείται από τον Θεό μέσω της υπόλοιπης κτίσεως, πρόσθεσε την πιο εξαίρετη και μεγαλύτερη, λέγοντας τα εξής: Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στον Ιακώβ, τα δικαιώματα και τα κρίματά του στον Ισραήλ.

«Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε». Δες πόσα αγαθά απαρίθμησε. Την ασφάλεια της πόλης. Διότι «ενίσχυσε», λέει, «τους μοχλούς των πυλών σου»· την απαλλαγή από τους πολέμους· διότι «αυτός που θέτει», λέει, «ειρήνη στα σύνορά σου»· την αφθονία των αναγκαίων αγαθών· «και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι». Αλλά όμως, από όλα αυτά, ανέδειξε ως πολυτιμότερη τη δωρεά του νόμου. Διότι, το να λάβει κανείς τον νόμο και να μάθει τα δικαιώματα του Θεού είναι δώρο πολύ μεγαλύτερο και από την ασφάλεια, και από την ειρήνη, και από την απαλλαγή από τους πολέμους, και από την ευτεκνία, και από την πολυτεκνία, και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών· γι' αυτό, αφού το έθεσε ύστερα από όλα, ως επιστέγασμα και σύνδεσμο των αγαθών, πρόσθεσε λέγοντας: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος». Πώς, έτσι; Και βέβαια την αφθονία, καθώς και τα άλλα που απαριθμήθηκαν, πολλοί πολλές φορές τα απόλαυσαν. Αλλά δεν μιλάω για τα προηγούμενα, λέει, αλλά για τον νόμο, ότι «δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος». Και για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε: «Και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε». Βλέπεις πώς ο νόμος είναι μεγαλύτερο αγαθό από όλα όσα απαριθμήθηκαν.

ΣΤΟΝ ΡΜΖʹ ΨΑΛΜΟ. Επαίνεσε, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο, αίνεσε τον Θεό σου, Σιών. αʹ. Δεν απευθύνει τον λόγο προς την πόλη, αλλά προς τους κατοίκους της, πράγμα που κάνει σε ολόκληρο το βιβλίο, και το ίδιο κάνει και εδώ. Προτρέπει δε συνεχώς και συμβουλεύει να αναπέμπουν στον Θεό ευχαριστίες για τις ευεργεσίες Του, και να μην εναποθέτουν την πεποίθησή τους ούτε στα οικοδομήματα ούτε στην ασφάλεια των τειχών, αλλά στη δική Του πρόνοια. Έχοντας λοιπόν προετοιμάσει το έδαφος, προσθέτει και λέει: «Διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου, ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα». Τι σημαίνει «Ενίσχυσε τους μοχλούς»; Σε έθεσε σε ασφάλεια, λέει, σε έκανε απόρθητη. «Ευλόγησε τους υιούς σου», δηλαδή, τους έκανε να αυξηθούν σε πλήθος. Αυτό βέβαια είναι το ένα είδος ευεργεσίας· το άλλο δε είναι η φράση «μέσα σε σένα».

Είναι δυνατόν, λοιπόν, αναγωγικά να λέγεται και για αυτήν το: «Επαίνει, Ιερουσαλήμ, τον Κύριον, αίνει τον Θεόν σου, Σιών· διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου, ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα». Διότι την τείχισε με μεγαλύτερη ασφάλεια από ό,τι την Ιερουσαλήμ, όχι με μοχλούς και θύρες, αλλά περιφράσσοντάς την με τον σταυρό και με την απόφαση της δικής Του δυνάμεως, μέσω της οποίας ανήγειρε παντού τον περίβολό της, λέγοντας ότι «πύλαι άδου δεν θα την κατανικήσουν».

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

Ψαλμός ρμζʹ. Αλληλούια, του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Επαίνεσε, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο, αίνεσε τον Θεό σου, Σιών». Η Ιερουσαλήμ και η Σιών, δηλαδή η πόλη και το όρος. Το δε «επαίνεσε» σημαίνει κήρυττε τις ευεργεσίες του Θεού σου. «Διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου» και «ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα», δηλαδή και σε ενίσχυσε εναντίον των εχθρών σου και, αφού ευλόγησε τον λαό σου, τον πλήθυνε για χάρη σου. «Αυτός που καθιστά τα όριά σου ειρηνικά» από τους πολεμίους «και με το πάχος του σταριού», δηλαδή με σιμιγδάλι από σιτάρι, «σε γεμίζει» και σε χορταίνει. «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του» μέσω των προφητών του «στη γη, και ο λόγος του θα τρέξει με ταχύτητα» προς όλα τα έθνη· πράγμα που αποτελεί προφητεία για το θείο κήρυγμα των αποστόλων Εκείνου που «δίνει το χιόνι του σαν μαλλί και σκορπίζει την ομίχλη σαν στάχτη». Το μεν χιόνι, όταν στρώνεται στη γη, παρομοιάζεται με στρωμένο μαλλί, η δε ομίχλη σκορπίζεται σαν στάχτη στις βουνοκορφές πέρα από τις πεδιάδες. Που «ρίχνει» από ψηλά «το χαλάζι του σαν κομμάτια». Το παγωμένο χιόνι, το χαλάζι και τον κρύσταλλο τα παρομοίασε με κομμάτια. «Μπροστά στο ψύχος του», σε έναν τέτοιο χειμερινό καιρό, «ποιος θα μπορέσει να σταθεί;», δηλαδή ποιος είναι ικανός να το αντέξει χωρίς στεγανά πανωφόρια; «Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει».