Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 147:3

Διότι, αφού απορρίφθηκε η πρώτη, στη δεύτερη καθολική Εκκλησία, όπως λέει ο Παύλος, ο Θεός έθεσε πρώτα αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιάσεων, ικανότητες για βοήθεια, κυβερνητικά χαρίσματα, διάφορα είδη γλωσσών, και κάθε είδους αρετή, εννοώ τη σοφία και τη σύνεση, τη σωφροσύνη και τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία, και την ακαταμάχητη υπομονή μέσα στους διωγμούς. Αυτή, μέσα από τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, παλαιότερα μεν, σε καιρούς διωγμών και θλίψεων, έστεψε τους αγίους μάρτυρες με τα ποικίλα και πολυανθή στεφάνια της υπομονής, ενώ τώρα, σε καιρούς ειρήνης με τη χάρη του Θεού, απολαμβάνει την οφειλόμενη τιμή από τους βασιλείς, από όσους κατέχουν υψηλά αξιώματα, και από κάθε είδος και γένος ανθρώπων. Και ενώ οι βασιλείς των επιμέρους εθνών έχουν όρια στην εξουσία τους, μόνη η αγία καθολική Εκκλησία έχει σε όλη την οικουμένη απεριόριστη τη δύναμή της. Διότι ο Θεός έθεσε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ως όριό της την ειρήνη. Αν ήθελα να τα πω όλα γι' αυτήν, θα μου χρειάζονταν περισσότερες ώρες για την εξιστόρηση.

Όσον αφορά δε τις αυλαίες, οι οποίες μέσω της μεταξύ τους ενώσεως περιβάλλουν κυκλικά τη σκηνή, εάν κάποιος θεωρήσει ότι αυτές υποδηλώνουν την αγαπητική και ειρηνική ομόνοια των πιστών, δεν θα έσφαλλε ως προς το πρέπον· διότι έτσι ακριβώς ερμήνευσε ο Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Αυτός που κατέστησε τα όριά σου ειρήνη».

Αλληλούια· Αγγαίου και Ζαχαρίου: Μνήμη ακατάλυτης δόξας· διότι το όνομα Ζαχαρίας ερμηνεύεται «μνήμη», ενώ το Ιαώ «ακατάλυτη δόξα» <και ο Αγγαίος «ακατάλυτη δόξα»>. Έπαινε: Λέγει ο Κύριος στην Ιερουσαλήμ και στη Σιών να αινούν και να δοξάζουν τον Κύριο για τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτές. Να εννοείς δε την Εκκλησία· διότι αυτή είναι και η Ιερουσαλήμ και η Σιών. Διότι ενίσχυσε: Διότι τους ενίσχυσε, χωρίς να τους κλονίσει, αλλά εισερχόμενος σε αυτήν με κεκλεισμένες τις θύρες, για να δείξει το ακραιφνές της θεότητας. Ευλόγησε: Αναφέρεται στους αποστόλους, λέγοντάς τους: «Ειρήνη υμίν». Ο τιθείς (Αυτός που θέτει): Διότι ο Θεός έθεσε όρια ειρήνης στη Σιών, λέγοντας στους αποστόλους: «Ειρήνη υμίν». Να εννοείς δε την Εκκλησία, στην οποία η ειρήνη προσφωνείται καθημερινά (διότι καθημερινά γίνεται η προσφώνηση εν ειρήνη). Και στέαρ (και πάχος): Εννοεί τον μυστικό άρτο. Ο αποστέλλων: Εννοεί τον Χριστό, ο οποίος ήλθε επί της γης. Εννοεί όμως και το Ευαγγέλιο, το οποίο απεστάλη μέσω των αποστόλων σε όλη τη γη. Έως τάχους (με ταχύτητα): Διότι ο λόγος του Ευαγγελίου διέδραμε με ταχύτητα σε όλη τη γη. Του διδόντος: Εννοεί τη λευκότητα του βαπτίσματος και τον λόγο του Ευαγγελίου, ότι δηλαδή γέμισε τη γη με πολλή ησυχία και σε μεγάλο πλάτος. Ομίχλη: Μέσα στο νέφος (την ομίχλη) δεν είναι δυνατόν να δει κανείς, διότι επιφέρει σκοτάδι. Εννοεί δε το δυσθεώρητο και ακατάληπτο μυστήριο της σαρκώσεώς Του.

Τους εχθρούς του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια. Γι' αυτόν τον λόγο απείλησε ότι ο καιρός τους, δηλαδή της δίκης εναντίον τους, θα είναι στον μέλλοντα αιώνα. Σε τι όμως τον ξεγέλασαν; Στο ότι αυτός ήρθε σε αυτούς ως στα δικά του, αλλά οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν, όπως λέει ο Ιωάννης. Τους έθρεψε με το πάχος του σιταριού, και με μέλι από πέτρα τους χόρτασε. Τους επιπλήττει, διότι, αν και έλαβαν τέτοια αγαθά, παρέμειναν αγνώμονες, υπονοώντας τα νοητά μέσω των αισθητών. Διότι «πάχος σιταριού» ονομάζει τον νόμο, εξαιτίας του πνεύματος που κατοικεί μέσα στο γράμμα. Γι' αυτό σε άλλον ψαλμό λέει: «Αυτός που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη και σε χορταίνει με το πάχος του σιταριού». Το ποιο είναι αυτό, το φανέρωσε στα επόμενα: «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη». Διότι «μέλι από πέτρα» εννοεί τους προφήτες, επειδή ακριβώς έχουν την προφητεία από τον Χριστό, ο οποίος είναι η πέτρα, με την οποία τους χόρτασε ο Θεός, χαρίζοντάς τους όχι έναν ή δύο προφήτες, αλλά πολλούς και μάλιστα επί πολλές γενεές.

Επαίνεσε, λέει, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο· αίνεσε τον Θεό σου, Σιών· διότι στερέωσε τους μοχλούς των πυλών σου, ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σου· αυτός που εγκαθιδρύει ειρήνη στα σύνορά σου και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι. Έπειτα, αφού ανέφερε και την ευεργεσία που χορηγείται από τον Θεό μέσω της υπόλοιπης κτίσεως, πρόσθεσε την πιο εξαίρετη και μεγαλύτερη, λέγοντας τα εξής: Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στον Ιακώβ, τα δικαιώματα και τα κρίματά του στον Ισραήλ.

«Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε». Δες πόσα αγαθά απαρίθμησε. Την ασφάλεια της πόλης. Διότι «ενίσχυσε», λέει, «τους μοχλούς των πυλών σου»· την απαλλαγή από τους πολέμους· διότι «αυτός που θέτει», λέει, «ειρήνη στα σύνορά σου»· την αφθονία των αναγκαίων αγαθών· «και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι». Αλλά όμως, από όλα αυτά, ανέδειξε ως πολυτιμότερη τη δωρεά του νόμου. Διότι, το να λάβει κανείς τον νόμο και να μάθει τα δικαιώματα του Θεού είναι δώρο πολύ μεγαλύτερο και από την ασφάλεια, και από την ειρήνη, και από την απαλλαγή από τους πολέμους, και από την ευτεκνία, και από την πολυτεκνία, και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών· γι' αυτό, αφού το έθεσε ύστερα από όλα, ως επιστέγασμα και σύνδεσμο των αγαθών, πρόσθεσε λέγοντας: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος». Πώς, έτσι; Και βέβαια την αφθονία, καθώς και τα άλλα που απαριθμήθηκαν, πολλοί πολλές φορές τα απόλαυσαν. Αλλά δεν μιλάω για τα προηγούμενα, λέει, αλλά για τον νόμο, ότι «δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος». Και για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε: «Και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε». Βλέπεις πώς ο νόμος είναι μεγαλύτερο αγαθό από όλα όσα απαριθμήθηκαν.

Αυτό, λοιπόν, που λέει είναι το εξής: Δεν τους άφησε διασκορπισμένους, ούτε σκόρπιους, αλλά αφού τους συγκέντρωσε και βρίσκονταν μέσα σε σένα, τους έκανε να αυξηθούν. Έπειτα, δείχνοντας και άλλο είδος πρόνοιας, λέει: «Αυτός που θέτει τα σύνορά σου σε ειρήνη». Διότι είναι δυνατόν και σε ασφάλεια να βρίσκεται κανείς, και να είναι πολλοί, και όμως να δέχονται επιθέσεις· αλλά εδώ τους παρουσιάζει απαλλαγμένους και από αυτήν την επιβουλή, με το να εκφραστεί έτσι, και να δείξει ότι δεν απαλλάχθηκε μόνο η πόλη από αυτούς που την επιβουλεύονται, αλλά και αυτές ακόμη οι εσχατιές της. Είδες πόσες ευεργεσίες απαριθμεί; Και πρώτη και μεγαλύτερη από όλες, με το να πει: «Τον Θεό σου». Διότι, μέσω αυτής της φράσης, λέει όλα τα εξής: ότι σε οικειώθηκε, ότι σε κατέστησε κληρονόμο Του, ότι, αν και είναι κοινός Δεσπότης όλων, είναι εξαιρέτως δικός σου· πράγμα το οποίο αποτελεί το πρώτο και κυριότερο από τα αγαθά. Δεύτερον, ότι κατέστησε την πόλη σε ασφάλεια. Τρίτον, ότι τους έκανε να γίνουν πολλοί.

Τέταρτον, ότι απάλλαξε από τους πολέμους και την ταραχή όχι μόνο την πόλη, αλλά και ολόκληρο το έθνος· ότι δεν το έπραττε αυτό σε μία και δεύτερη και τρίτη περίσταση, αλλά διαρκώς· διότι δεν είπε: «Εκείνος που έθεσε», αλλά «Εκείνος που θέτει». Εάν δε κάποτε συνέβαιναν και πόλεμοι, δεν οφειλόταν στο ότι τους εγκατέλειπε Εκείνος, αλλά στο ότι απομακρύνονταν εκείνοι· διότι το δικό Του έργο ήταν πάντοτε διαρκές: το να τους περιτειχίζει, να τους ασφαλίζει, να τους καθιστά απαλλαγμένους από κάθε ταραχή και πόλεμο.

Και ποια είναι αυτή; Εκείνη την οποία πρόσθεσε λέγοντας: «Και σε χορταίνει με στέαρ σίτου». Πρόσεξε· δεν είπε απλώς «σίτο», αλλά «στέαρ σίτου», φανερώνοντας τη μεγάλη ευημερία. Διότι το στέαρ του σίτου δηλώνει το λιπαρό μέρος του καρπού. Επειδή τέτοια είναι τα δώρα του Θεού, άριστα και εύρωστα.

Αναφέρει λοιπόν εδώ ότι χορταίνει με το πιο άριστο σιτάρι σε αφθονία. Διότι, για να το δηλώσει αυτό, δεν είπε «Δίνοντας», αλλά «Χορταίνοντάς σε». «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη». Εκείνο που του είναι συνηθισμένο, δηλαδή το να μεταφέρει τον λόγο από τα ειδικά στα κοινά, και πάλι από τα κοινά στα ειδικά, αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Επειδή δηλαδή είπε «Αίνει τον Θεό σου», για να μη νομίσει κανένας από τους ανόητους ότι είναι Θεός μόνο των Ιουδαίων, δείχνει ότι είναι κοινός Θεός της οικουμένης, και ότι η πρόνοιά του εκτείνεται σε κάθε σημείο της γης, ανάγοντας τον λόγο και την καθολική πρόνοια από τα ειδικά στο κοινό. Γι' αυτό και αφού είπε, «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη», πρόσθεσε, «Με ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του». Και αυτό το είπε δείχνοντας ότι δεν φροντίζει μόνο τα δικά μας, αλλά ολόκληρη την οικουμένη. Και ως λόγο εδώ εννοεί το πρόσταγμα, την προνοητική ενέργεια. Έπειτα, για να παραστήσει την ευκολία, την αναδεικνύει όχι μόνο με το όνομα του λόγου, αλλά και με τον χαρακτηρισμό του δρόμου (τρεξίματος). Και δεν του αρκούσε ούτε αυτό, αλλά πρόσθεσε και την ταχύτητα.

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

«Και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι». Είναι δυνατόν να εκληφθεί αυτό διαφορετικά και για την Εκκλησία, ως πνευματική τροφή, διότι μας έδωσε τον άρτο της ζωής. «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη· με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του». Ποιος λόγος, πες μου; Εκείνος που δόθηκε μέσω των αποστόλων, ο οποίος διέτρεξε τα πάντα πιο ανάλαφρα και από φτερό. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, υπονοώντας το αυτό σε άλλο σημείο, λέγει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Εάν πάλι κάποιος από τους ανόητους αμφιβάλλει, ας λάβει την απόδειξη από τα φαινόμενα των στοιχείων της φύσεως, και ας μάθει πώς το χιόνι πέφτει αθρόα, και σε μια στιγμή καλύπτει όλη τη γη, όχι προχωρώντας σταδιακά πάνω στην επιφάνειά της, αλλά τυλίγοντάς την ολόκληρη μεμιάς. Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης και είναι φυσικό να λέγει αυτά τα πράγματα προαναγγέλλοντας τα μέλλοντα και υπονοώντας τα με αναγωγική έννοια, κατά συνέπεια ενδιατρίβει στον λόγο περί των στοιχείων της φύσεως. Αυτό δε που λέγει έχει ως εξής: Πρόκειται όλη η γη να κατηχηθεί με τον λόγο του Θεού, και μάλιστα με πολλή ταχύτητα, και σε σύντομο χρονικό διάστημα. Έπειτα, για να μην αμφιβάλλει κανείς, σκεπτόμενος πώς, εάν οι Ιουδαίοι, ένα μόνο έθνος που απολάμβανε τόση φροντίδα για τόσο πολύ χρόνο δεν αποδείχθηκε δόκιμο, είναι δυνατόν αυτοί που κατοικούν την οικουμένη να μεταστραφούν σε σύντομο χρόνο, για να επιβεβαιώσει τον λόγο του χρησιμοποιεί τα παραδείγματα από τα στοιχεία της φύσεως, δηλαδή το χιόνι, την ομίχλη και τον πάγο, τα οποία μάλιστα σχηματίζονται μέσα σε μια στιγμή του χρόνου.

Ψαλμός ρμζʹ. Αλληλούια, του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Επαίνεσε, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο, αίνεσε τον Θεό σου, Σιών». Η Ιερουσαλήμ και η Σιών, δηλαδή η πόλη και το όρος. Το δε «επαίνεσε» σημαίνει κήρυττε τις ευεργεσίες του Θεού σου. «Διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου» και «ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα», δηλαδή και σε ενίσχυσε εναντίον των εχθρών σου και, αφού ευλόγησε τον λαό σου, τον πλήθυνε για χάρη σου. «Αυτός που καθιστά τα όριά σου ειρηνικά» από τους πολεμίους «και με το πάχος του σταριού», δηλαδή με σιμιγδάλι από σιτάρι, «σε γεμίζει» και σε χορταίνει. «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του» μέσω των προφητών του «στη γη, και ο λόγος του θα τρέξει με ταχύτητα» προς όλα τα έθνη· πράγμα που αποτελεί προφητεία για το θείο κήρυγμα των αποστόλων Εκείνου που «δίνει το χιόνι του σαν μαλλί και σκορπίζει την ομίχλη σαν στάχτη». Το μεν χιόνι, όταν στρώνεται στη γη, παρομοιάζεται με στρωμένο μαλλί, η δε ομίχλη σκορπίζεται σαν στάχτη στις βουνοκορφές πέρα από τις πεδιάδες. Που «ρίχνει» από ψηλά «το χαλάζι του σαν κομμάτια». Το παγωμένο χιόνι, το χαλάζι και τον κρύσταλλο τα παρομοίασε με κομμάτια. «Μπροστά στο ψύχος του», σε έναν τέτοιο χειμερινό καιρό, «ποιος θα μπορέσει να σταθεί;», δηλαδή ποιος είναι ικανός να το αντέξει χωρίς στεγανά πανωφόρια; «Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει».