Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 147:4

Ψαλμός ρμζ΄. — ΙΕ΄. Και το χωρίο «αυτός που αποστέλλει το λόγιο αυτού στη γη, με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος αυτού», θεωρήθηκε σκόπιμο να επισημανθεί, επειδή η Γραφή διδάσκει και εδώ ότι ο Λόγος του Θεού αποτελεί ενυπόστατη πραγματικότητα, όντας έτερος από τον Πατέρα που τον αποστέλλει. Πρόσεξε δε πώς στη συνέχεια προστίθεται το, «με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος αυτού»· πράγμα το οποίο μπορεί κανείς να δει ότι έχει εκπληρωθεί μετά την παρουσία του Χριστού, καθώς η διδαχή του διαδόθηκε τόσο γρήγορα σε πάρα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, και μέσα σε λίγα χρόνια επικράτησε σε όλη τη γη, μέχρι και στα πέρατα της οικουμένης.

Θεωρώ ότι οι Αιθίοπες και οι Σεβωείμ, για τους οποίους προφητεύεται εδώ ότι θα προσκυνήσουν τον Χριστό, δηλώνονται και μέσω του 71ου ψαλμού, όπου λέγεται: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν Αιθίοπες, και βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα, και θα τον προσκυνήσουν». Είναι προφανές από τα συμφραζόμενα ότι αυτό αναφέρεται στον Χριστό, ο οποίος προφητεύεται και σε εκείνα τα χωρία. <Ψαλμός 32ος>. «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους.» Και στον 106ο ψαλμό αναφέρεται: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους γλίτωσε από τις καταστροφές τους», και πάλι στον 147ο: «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του στη γη, πολύ γρήγορα τρέχει ο λόγος του». Αλλά, βεβαίως, με τον προκείμενο ψαλμό που λέει «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί» συμφωνεί το ιερό ευαγγέλιο, το οποίο λέει ρητά: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Όλα έγιναν δι’ αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Εύλογα το ευαγγέλιο τον ονομάζει Θεό, επειδή και στα προηγούμενα χωρία, αυτός ακριβώς ο Λόγος που τώρα θεολογείται, είχε αναγορευθεί Σοφία και γέννημα του Θεού, και Ιερέας, και Χριστός βασιλιάς, και Κύριος, και Θεός, και εικόνα του Θεού.

Το δε χωρίο «άγγιξε τα όρη και θα καπνίσουν» θεωρώ ότι υπονοεί τον εμπρησμό και τον αφανισμό κάθε ειδωλολατρίας, η οποία από τους παλαιούς ασκούνταν κυρίως στα όρη, με αποτέλεσμα να ελέγχονται ήδη και οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, επειδή ειδωλολατρούσαν «πάνω σε κάθε υψηλό όρος» κατά μίμηση των αλλόφυλων εθνών. 〈Από τον Ψαλμό ρμζʹ〉. «Επαίνεσε, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο, αίνεσε τον Θεό σου, Σιών», και έπειτα, προχωρώντας πιο κάτω, λέει: «αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη, με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του».

Είναι δε σαφές ότι αυτός που αποστέλλει είναι διαφορετικός από αυτόν που αποστέλλεται. Επομένως, και εδώ έχεις από τη μία αυτόν που αποστέλλει, δηλαδή τον Θεό των πάντων, και από την άλλη αυτόν που αποστέλλεται, δηλαδή τον Λόγο, ο οποίος, έχοντας πολλά ονόματα, ανακηρύσσεται μέσω των θείων λογίων άλλοτε ως σοφία, άλλοτε ως λόγος, άλλες φορές ως Θεός και πάλι ως Κύριος. Και αν παρατηρήσεις με ποιον τρόπο, σε πάρα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ο λόγος της διδασκαλίας του γέμισε ολόκληρη την οικουμένη, γνωρίζω καλά ότι θα θαυμάσεις το αποτέλεσμα της προφητείας που αναφέρει: «με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του». 〈Από το Β΄ Βασιλειών〉. «Και απηύθυνε ο Δαβίδ προς τον Κύριο τα λόγια αυτής της ωδής». Έπειτα, στη συνέχεια, λέει: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και βαθύ σκοτάδι βρισκόταν κάτω από τα πόδια του. Και ανέβηκε πάνω στα χερουβίμ και πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων, και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του», και στο τέλος της ίδιας ωδής λέει: «Ελευθέρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός που δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με το που άκουσε, με υπάκουσε»· «οι αλλότριοι γιοι θα απορριφθούν».

Και πράγματι, αυτόν τον ένθεο Λόγο η Θεία Γραφή παρουσιάζει με διάφορους τρόπους ως σταλμένο από τον Πατέρα για τη σωτηρία των ανθρώπων. Εξιστορεί, λοιπόν, ότι αυτός φανέρωσε τον εαυτό του και στον Αβραάμ, και στον Μωυσή, και στους άλλους θεοφιλείς προφήτες, και ότι με θεϊκές αποκαλύψεις τους δίδαξε πολλά και προφήτευσε τα μέλλοντα, όταν αναφέρει πως ο Θεός και Κύριος εμφανίστηκε και συνομίλησε με τους προφήτες. Ότι, επίσης, αυτός έγινε γνωστός σε όλους τους ανθρώπους, ως σωτήρας αυτών που ασθενούν και ιατρός των ψυχών, απεσταλμένος από τον Υπέρτατο, το προφητεύει κάπως έτσι: «Απέστειλε τον Λόγο του, και τους γιάτρεψε και τους λύτρωσε από τη φθορά τους». Και πάλι αλλού λέει: «Με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο Λόγος του». Για τον λόγο αυτό και η ευαγγελική διδασκαλία, ανανεώνοντας το προφητικό και πατροπαράδοτο δόγμα, αποσαφηνίζει τη θεολογία ως εξής: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από όσα έχουν γίνει. Μέσα του υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

Επειδή λοιπόν είναι άτοπο να θεωρούμε τον Θεό εφευρέτη τέτοιων ονομάτων, ώστε να μη φανεί ότι και τα ονόματα των ειδώλων έχουν λάβει από εκεί την αρχή τους, θα ήταν καλό να μην αποδεχθούμε το λεχθέν χωρίς εξέταση, αλλά κατ' αναλογία εκείνων που έχουμε κατανοήσει σχετικά με τον αριθμό να κατανοήσουμε και το νόημα αυτού του χωρίου. Διότι, επειδή σε εμάς αποτελεί απόδειξη ακριβούς γνώσης το να προσκαλούμε τον γνώριμό μας με το όνομά του, μας διδάσκει μέσω αυτών ότι, ως προς τα για εμάς ασύλληπτα, Εκείνος που περιέχει τα σύμπαντα δεν συλλαμβάνει με τη γνώση Του μόνο το πλήρωμα της αθροιζόμενης συνολικά ποσότητας, αλλά γνωρίζει με ακρίβεια και το καθένα ξεχωριστά. Για τον λόγο αυτό, ο λόγος της Γραφής δεν λέει μόνο ότι Εκείνος έχει απαριθμήσει τα πλήθη των άστρων, αλλά και ότι προσκαλεί το καθένα με το όνομά του, πράγμα που σημαίνει ότι η ακρίβειά Του φθάνει μέχρι και στις ελάχιστες λεπτομέρειες και γνωρίζει το καθένα τόσο ακριβώς, όπως ο άνθρωπος γνωρίζει εκείνον που αναγνωρίζει από το όνομά του. Εάν, πάλι, κάποιος ισχυριστεί ότι υπάρχουν άλλες ονομασίες που έχουν τεθεί από τον Θεό στα άστρα, τις οποίες θεωρεί ότι αγνοεί η ανθρώπινη χρήση, και για τις οποίες υποθέτει ότι έχει μιλήσει ο Δαβίδ, αυτός πλανάται μακριά από την αλήθεια.

Αλληλούια· Αγγαίου και Ζαχαρίου: Μνήμη ακατάλυτης δόξας· διότι το όνομα Ζαχαρίας ερμηνεύεται «μνήμη», ενώ το Ιαώ «ακατάλυτη δόξα» <και ο Αγγαίος «ακατάλυτη δόξα»>. Έπαινε: Λέγει ο Κύριος στην Ιερουσαλήμ και στη Σιών να αινούν και να δοξάζουν τον Κύριο για τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτές. Να εννοείς δε την Εκκλησία· διότι αυτή είναι και η Ιερουσαλήμ και η Σιών. Διότι ενίσχυσε: Διότι τους ενίσχυσε, χωρίς να τους κλονίσει, αλλά εισερχόμενος σε αυτήν με κεκλεισμένες τις θύρες, για να δείξει το ακραιφνές της θεότητας. Ευλόγησε: Αναφέρεται στους αποστόλους, λέγοντάς τους: «Ειρήνη υμίν». Ο τιθείς (Αυτός που θέτει): Διότι ο Θεός έθεσε όρια ειρήνης στη Σιών, λέγοντας στους αποστόλους: «Ειρήνη υμίν». Να εννοείς δε την Εκκλησία, στην οποία η ειρήνη προσφωνείται καθημερινά (διότι καθημερινά γίνεται η προσφώνηση εν ειρήνη). Και στέαρ (και πάχος): Εννοεί τον μυστικό άρτο. Ο αποστέλλων: Εννοεί τον Χριστό, ο οποίος ήλθε επί της γης. Εννοεί όμως και το Ευαγγέλιο, το οποίο απεστάλη μέσω των αποστόλων σε όλη τη γη. Έως τάχους (με ταχύτητα): Διότι ο λόγος του Ευαγγελίου διέδραμε με ταχύτητα σε όλη τη γη. Του διδόντος: Εννοεί τη λευκότητα του βαπτίσματος και τον λόγο του Ευαγγελίου, ότι δηλαδή γέμισε τη γη με πολλή ησυχία και σε μεγάλο πλάτος. Ομίχλη: Μέσα στο νέφος (την ομίχλη) δεν είναι δυνατόν να δει κανείς, διότι επιφέρει σκοτάδι. Εννοεί δε το δυσθεώρητο και ακατάληπτο μυστήριο της σαρκώσεώς Του.

Τους εχθρούς του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια. Γι' αυτόν τον λόγο απείλησε ότι ο καιρός τους, δηλαδή της δίκης εναντίον τους, θα είναι στον μέλλοντα αιώνα. Σε τι όμως τον ξεγέλασαν; Στο ότι αυτός ήρθε σε αυτούς ως στα δικά του, αλλά οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν, όπως λέει ο Ιωάννης. Τους έθρεψε με το πάχος του σιταριού, και με μέλι από πέτρα τους χόρτασε. Τους επιπλήττει, διότι, αν και έλαβαν τέτοια αγαθά, παρέμειναν αγνώμονες, υπονοώντας τα νοητά μέσω των αισθητών. Διότι «πάχος σιταριού» ονομάζει τον νόμο, εξαιτίας του πνεύματος που κατοικεί μέσα στο γράμμα. Γι' αυτό σε άλλον ψαλμό λέει: «Αυτός που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη και σε χορταίνει με το πάχος του σιταριού». Το ποιο είναι αυτό, το φανέρωσε στα επόμενα: «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη». Διότι «μέλι από πέτρα» εννοεί τους προφήτες, επειδή ακριβώς έχουν την προφητεία από τον Χριστό, ο οποίος είναι η πέτρα, με την οποία τους χόρτασε ο Θεός, χαρίζοντάς τους όχι έναν ή δύο προφήτες, αλλά πολλούς και μάλιστα επί πολλές γενεές.

Αναφέρει λοιπόν εδώ ότι χορταίνει με το πιο άριστο σιτάρι σε αφθονία. Διότι, για να το δηλώσει αυτό, δεν είπε «Δίνοντας», αλλά «Χορταίνοντάς σε». «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη». Εκείνο που του είναι συνηθισμένο, δηλαδή το να μεταφέρει τον λόγο από τα ειδικά στα κοινά, και πάλι από τα κοινά στα ειδικά, αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Επειδή δηλαδή είπε «Αίνει τον Θεό σου», για να μη νομίσει κανένας από τους ανόητους ότι είναι Θεός μόνο των Ιουδαίων, δείχνει ότι είναι κοινός Θεός της οικουμένης, και ότι η πρόνοιά του εκτείνεται σε κάθε σημείο της γης, ανάγοντας τον λόγο και την καθολική πρόνοια από τα ειδικά στο κοινό. Γι' αυτό και αφού είπε, «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη», πρόσθεσε, «Με ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του». Και αυτό το είπε δείχνοντας ότι δεν φροντίζει μόνο τα δικά μας, αλλά ολόκληρη την οικουμένη. Και ως λόγο εδώ εννοεί το πρόσταγμα, την προνοητική ενέργεια. Έπειτα, για να παραστήσει την ευκολία, την αναδεικνύει όχι μόνο με το όνομα του λόγου, αλλά και με τον χαρακτηρισμό του δρόμου (τρεξίματος). Και δεν του αρκούσε ούτε αυτό, αλλά πρόσθεσε και την ταχύτητα.

«Και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι». Είναι δυνατόν να εκληφθεί αυτό διαφορετικά και για την Εκκλησία, ως πνευματική τροφή, διότι μας έδωσε τον άρτο της ζωής. «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη· με μεγάλη ταχύτητα θα τρέξει ο λόγος του». Ποιος λόγος, πες μου; Εκείνος που δόθηκε μέσω των αποστόλων, ο οποίος διέτρεξε τα πάντα πιο ανάλαφρα και από φτερό. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, υπονοώντας το αυτό σε άλλο σημείο, λέγει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Εάν πάλι κάποιος από τους ανόητους αμφιβάλλει, ας λάβει την απόδειξη από τα φαινόμενα των στοιχείων της φύσεως, και ας μάθει πώς το χιόνι πέφτει αθρόα, και σε μια στιγμή καλύπτει όλη τη γη, όχι προχωρώντας σταδιακά πάνω στην επιφάνειά της, αλλά τυλίγοντάς την ολόκληρη μεμιάς. Επειδή, λοιπόν, ήταν προφήτης και είναι φυσικό να λέγει αυτά τα πράγματα προαναγγέλλοντας τα μέλλοντα και υπονοώντας τα με αναγωγική έννοια, κατά συνέπεια ενδιατρίβει στον λόγο περί των στοιχείων της φύσεως. Αυτό δε που λέγει έχει ως εξής: Πρόκειται όλη η γη να κατηχηθεί με τον λόγο του Θεού, και μάλιστα με πολλή ταχύτητα, και σε σύντομο χρονικό διάστημα. Έπειτα, για να μην αμφιβάλλει κανείς, σκεπτόμενος πώς, εάν οι Ιουδαίοι, ένα μόνο έθνος που απολάμβανε τόση φροντίδα για τόσο πολύ χρόνο δεν αποδείχθηκε δόκιμο, είναι δυνατόν αυτοί που κατοικούν την οικουμένη να μεταστραφούν σε σύντομο χρόνο, για να επιβεβαιώσει τον λόγο του χρησιμοποιεί τα παραδείγματα από τα στοιχεία της φύσεως, δηλαδή το χιόνι, την ομίχλη και τον πάγο, τα οποία μάλιστα σχηματίζονται μέσα σε μια στιγμή του χρόνου.

Ψαλμός ρμζʹ. Αλληλούια, του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Επαίνεσε, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο, αίνεσε τον Θεό σου, Σιών». Η Ιερουσαλήμ και η Σιών, δηλαδή η πόλη και το όρος. Το δε «επαίνεσε» σημαίνει κήρυττε τις ευεργεσίες του Θεού σου. «Διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου» και «ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα», δηλαδή και σε ενίσχυσε εναντίον των εχθρών σου και, αφού ευλόγησε τον λαό σου, τον πλήθυνε για χάρη σου. «Αυτός που καθιστά τα όριά σου ειρηνικά» από τους πολεμίους «και με το πάχος του σταριού», δηλαδή με σιμιγδάλι από σιτάρι, «σε γεμίζει» και σε χορταίνει. «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του» μέσω των προφητών του «στη γη, και ο λόγος του θα τρέξει με ταχύτητα» προς όλα τα έθνη· πράγμα που αποτελεί προφητεία για το θείο κήρυγμα των αποστόλων Εκείνου που «δίνει το χιόνι του σαν μαλλί και σκορπίζει την ομίχλη σαν στάχτη». Το μεν χιόνι, όταν στρώνεται στη γη, παρομοιάζεται με στρωμένο μαλλί, η δε ομίχλη σκορπίζεται σαν στάχτη στις βουνοκορφές πέρα από τις πεδιάδες. Που «ρίχνει» από ψηλά «το χαλάζι του σαν κομμάτια». Το παγωμένο χιόνι, το χαλάζι και τον κρύσταλλο τα παρομοίασε με κομμάτια. «Μπροστά στο ψύχος του», σε έναν τέτοιο χειμερινό καιρό, «ποιος θα μπορέσει να σταθεί;», δηλαδή ποιος είναι ικανός να το αντέξει χωρίς στεγανά πανωφόρια; «Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει».