Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 147:7

Επομένως, και από αυτά αποδεικνύεται ότι η ενέργεια της Τριάδος είναι μία. Διότι ο Απόστολος δεν εννοεί ότι τα χαρίσματα δίδονται από το κάθε Πρόσωπο διαφορετικά και διαιρεμένα, αλλά ότι αυτά που δίδονται, δίδονται εντός της Τριάδος, και τα πάντα προέρχονται από τον έναν Θεό. Εκείνο, λοιπόν, που δεν είναι κτίσμα, αλλά είναι ενωμένο με τον Υιό, όπως ακριβώς ο Υιός είναι ενωμένος με τον Πατέρα, αυτό που συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, και θεολογείται μαζί με τον Λόγο, και ενεργεί όσα ο Πατέρας επιτελεί διά του Υιού, πώς αυτός που το αποκαλεί κτίσμα δεν ασεβεί φανερά εις βάρος του ίδιου του Υιού; Διότι δεν υπάρχει τίποτα που να μη γίνεται και να μην ενεργείται διά του Λόγου εν Πνεύματι. Αυτό υμνείται και στους Ψαλμούς: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους»· και στον εκατοστό τεσσαρακοστό έβδομο ψαλμό: «Θα αποστείλει τον Λόγο Του και θα τα λιώσει· θα πνεύσει το Πνεύμα Του και θα τρέξουν τα ύδατα». Και δικαιωθήκαμε, όπως είπε ο Απόστολος, «στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και με το Πνεύμα του Θεού μας». Διότι το Πνεύμα είναι αδιαίρετο από τον Λόγο.

Επομένως, και από αυτά αποδεικνύεται ότι η ενέργεια της Τριάδος είναι μία. Διότι ο Απόστολος δεν εννοεί ότι τα όσα δίδονται προέρχονται από τον καθένα ξεχωριστά ως διαφορετικά και διαιρεμένα, αλλά ότι αυτά που δίδονται, δίδονται εν Τριάδι, και τα πάντα προέρχονται από έναν Θεό. Αυτό λοιπόν που δεν είναι κτίσμα, αλλά είναι ενωμένο με τον Υιό, όπως ακριβώς ο Υιός είναι ενωμένος με τον Πατέρα, αυτό που συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, και θεολογείται μαζί με τον Λόγο, και ενεργεί όσα ο Πατέρας εργάζεται δια του Υιού, πώς αυτός που το ονομάζει κτίσμα δεν ασεβεί ολοφάνερα απέναντι στον ίδιο τον Υιό; Διότι δεν υπάρχει τίποτα που να μη γίνεται και να μην ενεργείται δια του Λόγου εν τω Πνεύματι. Αυτό ψάλλεται και στους Ψαλμούς: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· και στον εκατοστό τεσσαρακοστό έβδομο ψαλμό: «Θα αποστείλει τον Λόγο του, και θα τα λιώσει· θα πνεύσει το Πνεύμα του, και θα ρεύσουν τα ύδατα.» Και δικαιωθήκαμε, όπως είπε ο Απόστολος, «στο όνομα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και εν τω Πνεύματι του Θεού ημών.» Διότι το Πνεύμα είναι αδιαίρετο από τον Λόγο.

Ερώτ. μη΄. Ποιο πνεύμα φερόταν πάνω από το ύδωρ; Απόκ. Σε μερικούς μεν φαίνεται ότι ήταν το Πανάγιο Πνεύμα που ζωογονούσε τη φύση των υδάτων· εγώ όμως θεωρώ ότι η λέξη «φερόταν» υποδηλώνει πιο κατάλληλα την κινητική ουσία του αέρα, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ για τον Θεό των όλων: «Θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν τα ύδατα». Ερώτ. μθ΄. Γιατί, ενώ έκανε λόγο για μία σύναξη των υδάτων, στη συνέχεια τις ονόμασε πολλές; Διότι, αναφέρει, «Συγκεντρώθηκε το ύδωρ που βρίσκεται κάτω από τον ουρανό στις συνάξεις τους». Απόκ. Μία είναι η φύση και η σύναξη των υδάτων· ονόμασε όμως τις συνάξεις στον πληθυντικό αριθμό, επειδή άλλο μεν είναι το Ινδικό πέλαγος, άλλο δε το Ποντικό, και έτερο το Ατλαντικό, και άλλη μεν είναι η Προποντίδα, και έτερο το Αιγαίο, και άλλος πάλι ο Ιόνιος κόλπος.

Ότι η ταυτότητα δεν διαπιστώνεται από την ομωνυμία, αλλά η ενότητα αναγνωρίζεται από τη θεία φύση. Αλλά «πνεύμα», λέει, ονομάζεται και του ανθρώπου· όπως το: «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους και θα εκλείψουν»· «Πνεύμα» λέγεται και του Θεού, όπως το: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμά μου στους ανθρώπους αυτούς»· ακόμη και ο άνεμος (το ανεμιαίο)· όπως το: «Θα φυσήξει το πνεύμα του και θα ρεύσουν ύδατα»· και πολλά άλλα τέτοια θα μπορούσε να βρει κανείς. Αλλά ορθότερα θα κατανοούσε εκείνος που ερμηνεύει με ευσέβεια τα θεία νοήματα, απαντώντας στην αντίθεση των αντιπάλων, ότι, εάν κάποιος θεωρήσει ότι η ομωνυμία εισάγει ταυτότητα, τι θα έκανε με το γεγονός ότι πολλά πράγματα λέγονται ή ονομάζονται «όντα»; Όμως, αυτό ανήκει μόνο σε Έναν, καθώς λέει ο Κύριος και αληθινός Θεός: «Εγώ ειμί ο Ων». Λέγονται βέβαια και πολλοί «πατέρες», και «θεοί», και «γεννήτορες», και «σοφοί», και «δυνατοί», και «δημιουργοί», ιδιότητες που εκ φύσεως ανήκουν πάντοτε μόνο στον Θεό. Και «αγέννητα» λέγονται ομοίως τα όσα δεν έχουν ακόμη γεννηθεί, αλλά πρόκειται να γεννηθούν ή να γίνουν· όπως και η ανάσταση των νεκρών, η οποία αφού δεν έχει συμβεί ακόμη, είναι αγέννητη, αλλά πρόκειται να υπάρξει· ή όπως ένας δακτύλιος που πρόκειται να κατασκευαστεί από σίδηρο, ο οποίος είναι αγέννητος μέσα στη φύση του σιδήρου· ή όπως όταν παράγεται φωτιά από νερό ή λίθο, ή από κάποια άλλη ύλη, ομοίως και αυτό το στοιχείο γίνεται φωτιά. Πάλι, ως αγέννητο και ανούσιο εννοούμε αυτό που δεν υπάρχει πουθενά και με κανέναν τρόπο. Εάν κάποιος πει κάτι ανούσιο, έχει καταργήσει την υπόστασή του και την ύπαρξη της ουσίας του.

Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει. Θα φυσήξει το πνεύμα του και θα ρεύσουν τα ύδατα. Τότε η γη, λαμβάνοντας την ευωδία της θεωρίας, θα ντυθεί την ευπρέπειά της με πρόσταγμα του Θεού, και σαν σκεύος κατάλιθο και χρυσόπαστο θα τέρπει τους θεατές. Και τα μεν πτηνά, πετώντας, παράγουν μελωδικό ήχο, ευφραινόμενα από τη λαμπρότητα του αέρα, ενώ τα τετράποδα μαζί με τα μικρά τους σκιρτούν, διότι βλάστησαν οι πεδιάδες της ερήμου, και οι ποιμένες αγαλλιούντες χαίρονται για τις δωρεές του Κυρίου. Οι ποταμοί, αντί για την τραχύτητα και την άτακτη ορμή των υδάτων, ρέοντας ήσυχα ευφραίνουν τα υδρόβια πλάσματα, και τα ψάρια σκιρτούν στη λάμψη του ήλιου. Τα δέντρα, αντί για τη γύμνια των φύλλων, ντύνονται τη δική τους ανθοφορία, φουντώνουν με τα φύλλα τους κατά την καρποφορία. Τα όρη και οι λόφοι και οι κοιλάδες και όλη η γη ανθοφορώντας κηρύττουν τη δόξα του Κυρίου, διότι την καταστόλισε με κοσμήματα σαν νύφη.

Έτσι λένε οι Γραφές: «Θα αποστείλεις το Πνεύμα σου και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», όμοιο με το να λέει «θα εξαποστείλεις τον Λόγο σου και θα τα λιώσεις»· «Ενώ δε αυτοί λειτουργούσαν», λέει, «στον Κύριο και νήστευαν, είπε το Άγιο Πνεύμα: Ξεχωρίστε μου, λοιπόν, τον Βαρνάβα και τον Σαύλο για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει», όμοιο με το να λέει «ο δε Κύριος είπε: είσελθε στην πόλη και εκεί θα σου ειπωθεί τι πρέπει να κάνεις»· «Αυτοί, λοιπόν, αφού στάλθηκαν από το Άγιο Πνεύμα, κατέβηκαν στη Σελεύκεια», όπως θα έλεγε ο Χριστός: «Ιδού, σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους»· «Διότι φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα να μην επιβληθεί κανένα άλλο βάρος εκτός από τα αναγκαία», όπως θα έλεγε: «λέω δε όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μην χωριστεί από τον άνδρα»· «Διήλθαν δε τη Φρυγία και τη Γαλατική χώρα, επειδή εμποδίστηκαν από το Άγιο Πνεύμα να κηρύξουν τον λόγο στην Ασία· και όταν έφτασαν στη Μυσία, προσπαθούσαν να πορευτούν προς τη Βιθυνία, και δεν τους άφησε το Πνεύμα», όπως θα έλεγε ο Χριστός: «Πορευθείτε και βαπτίστε όλα τα έθνη» 〈ή〉 «μη βαστάζετε σακίδιο ούτε ραβδί ούτε υποδήματα». «Οι οποίοι, λέει, έλεγαν στον Παύλο μέσω του Πνεύματος να μην ανεβεί στα Ιεροσόλυμα» ή ο Άγαβος: «αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα: τον άνδρα στον οποίο ανήκει αυτή η ζώνη», όμοιο με αυτό που είπε ο Παύλος: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη του Χριστού που λαλεί μέσα μου;».

Εάν δε υπάρχει ένα μόνο πρόσωπο, πώς ο μεν αποστέλλει, ο δε αποστέλλεται; Διότι, όπως λέει ο προφήτης, «θα αποστείλει τον λόγο του, και θα τα λιώσει· θα πνεύσει το πνεύμα του, και θα τρέξουν τα ύδατα», και πάλι: «εγώ εξήλθα από τον Πατέρα μου και έχω έλθει» και «ζω εγώ, και ζει μέσα μου ο Πατέρας που με απέστειλε». Πώς λοιπόν αποστέλλεται ο απεσταλμένος και φανερώνεται μέσω της σάρκας; «Διότι κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό· ο μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε». Και λέει «ο μονογενής Θεός»· διότι ο μεν Λόγος έχει γεννηθεί από τον Πατέρα, ενώ ο Πατέρας δεν γεννήθηκε· για τον λόγο αυτόν είναι μονογενής Θεός. 6. Διότι η θεία γνώση προέλαβε, κηρύττοντας τη δική της αλήθεια μέσω της πρόγνωσής της για την ασφάλεια των ψυχών μας, επειδή ακριβώς γνώριζε την άνοια του Σαμοσατέα και την κακοδοξία των Αρειανών και την κακουργία των Ανομοίων και την πτώση των Μανιχαίων και την κακομηχανία των υπόλοιπων αιρέσεων. Και για τον λόγο αυτόν, ο θείος λόγος μάς εξασφαλίζει σχετικά με κάθε λέξη· διότι δεν αποκαλεί τον Πατέρα μονογενή. Επειδή πώς θα μπορούσε να είναι μονογενής εκείνος που δεν έχει γεννηθεί; Τον δε Υιό τον αποκαλεί μονογενή, προκειμένου να μην εκληφθεί ο Υιός ως Πατέρας, και για να μην παρομοιαστεί ο Θεός Λόγος με τον λόγο που βρίσκεται στην καρδιά του ανθρώπου.

Έτσι αναφέρουν οι Γραφές: «Θα αποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», πράγμα όμοιο με το να λέγει: «Θα εξαποστείλεις τον λόγο σου και θα τα λιώσεις»· «Ενώ δε αυτοί (λέγει) λειτουργούσαν στον Κύριο και νήστευαν, είπε το Άγιο Πνεύμα: ξεχωρίστε για μένα τον Βαρνάβα και τον Σαύλο για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει», πράγμα όμοιο με το να λέγει: «Ο δε Κύριος είπε, είσελθε στην πόλη, και εκεί θα σου λαληθεί τι πρέπει να κάνεις»· «Αυτοί λοιπόν, αφού απεστάλησαν από το Άγιο Πνεύμα, κατέβηκαν στη Σελεύκεια», όπως θα έλεγε ο Χριστός: «Ιδού, σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων»· «Διότι φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα να μην επιβληθεί κανένα άλλο βάρος, εκτός από τα αναγκαία», όπως θα έλεγε: «Λέγω δε, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωριστεί από τον άνδρα»· «Διήλθαν δε τη Φρυγία και τη χώρα της Γαλατίας, εμποδισθέντες από το Άγιο Πνεύμα να κηρύξουν τον λόγο στην Ασία.

Είχε παγώσει κάποτε στον παγετό της ειδωλολατρίας το ανθρώπινο γένος, καθώς η ευκίνητη φύση των ανθρώπων είχε μεταβληθεί προς τη φύση των ακίνητων αντικειμένων λατρείας. Διότι, όπως λέει, «όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι εναποθέτουν την ελπίδα τους σε αυτά». Και ήταν απολύτως φυσικό αυτό που συνέβαινε: διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσβλέπουν στην αληθινή θεότητα δέχονται στον εαυτό τους τα ιδιώματα της θείας φύσεως, έτσι και αυτός που ήταν προσκολλημένος στη ματαιότητα των ειδώλων μεταστοιχειωνόταν σύμφωνα με εκείνο που έβλεπε, γινόμενος από άνθρωπος πέτρα. Επειδή, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση, έχοντας απολιθωθεί εξαιτίας της λατρείας των ειδώλων, παρέμενε ακίνητη προς το αγαθό, καθηλωμένη στον παγετό της ειδωλολατρίας, για τον λόγο αυτό ανατέλλει σε τούτον τον βαρύ χειμώνα ο Ήλιος της δικαιοσύνης και φέρνει την άνοιξη του μεσημβρινού πνεύματος, το οποίο διαλύει αυτήν την παγωνιά, θερμαίνοντας παράλληλα με την ανατολή των ακτίνων όλη την κτίση. Έτσι, ο άνθρωπος που είχε γίνει πέτρα από το κρύο, αφού θερμανθεί από το Πνεύμα και ζωογονηθεί από την ακτίνα του Λόγου, γίνεται και πάλι «ύδωρ αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον». Διότι «θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν τα ύδατα», μετατρέποντας την πέτρα σε λίμνες υδάτων και τον απόκρημνο βράχο σε πηγές υδάτων. Αυτό ακριβώς διακήρυξε πιο ξεκάθαρα στους Ιουδαίους ο Βαπτιστής, λέγοντας ότι αυτές οι πέτρες εγείρονται για να γίνουν τέκνα του πατριάρχη, αποκτώντας ομοιότητα με αυτόν μέσω της αρετής.

Γι' αυτόν τον λόγο, θέλει ο κήπος της, η Εκκλησία, που βρίθει από έμψυχα δέντρα, να διαπνευστεί από το Πνεύμα, ώστε να ρεύσουν από αυτά τα αρώματα. Διότι ο μεν προφήτης λέει ότι «θα πνεύσει το πνεύμα Του και θα ρεύσουν ύδατα», η δε νύμφη, που κοσμείται με τον βασιλικό πλούτο, μεταβάλλει τα ρεύματα σε κάτι το μεγαλοπρεπέστερο, δημιουργώντας ποταμούς αρωμάτων, οι οποίοι εκρέουν από τα δέντρα του κήπου μέσω της ορμής του Πνεύματος, ώστε μέσω αυτού να γίνει κατανοητή η διαφορά της Παλαιάς Διαθήκης προς την Καινή, ότι δηλαδή ο μεν προφητικός ποταμός γέμισε με ύδατα, ο δε ευαγγελικός με αρώματα. Τέτοιος ποταμός αρωμάτων, που έρρεε από τον κήπο της Εκκλησίας διά του Πνεύματος, ήταν ο μέγας Παύλος, του οποίου το ρεύμα ήταν η ευωδία του Χριστού· τέτοιοι ήταν επίσης ο Ιωάννης, ο Λουκάς, ο Ματθαίος, ο Μάρκος και όλοι οι άλλοι, τα ευγενή φυτά του κήπου της νύμφης, οι οποίοι, αφού διαπνεύστηκαν από εκείνον τον φωτεινό μεσημβρινό νότο, έγιναν πηγές αρωμάτων που ανέβλυζαν την ευωδία των Ευαγγελίων.

Τρία λοιπόν να νοείς: τον προστάζοντα Κύριο, τον δημιουργούντα Λόγο και εκείνον που στερεώνει, δηλαδή το Πνεύμα· διότι «στερέωση» ονόμασε τον αγιασμό και τη συμπλήρωση. Για να μάθεις δε ότι δεν κάνει λόγο για τον προφορικό, αλλά για τον ενυπόστατο, ο ίδιος αλλού λέει: «Θα αποστείλει τον Λόγο του, και θα τα λιώσει· θα φυσήξει το Πνεύμα του, και θα ρεύσουν ύδατα.» Ανυπόστατος όμως λόγος δεν αποστέλλεται. Και πάλι: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους έσωσε από τις φθορές τους.» Και πάλι: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.» «Ποιος στάθηκε στο υποστήριγμα του Κυρίου και είδε τον Λόγο του;» Λόγος όμως ανθρώπου δεν είναι ορατός.

«βάλλοντος»: Διότι όταν πήζουν τα ύδατα, σχηματίζονται σαν άρτοι. Υπαινίσσεται δε τον μυστικό άρτο, που πήζει και στερεώνεται διά του βαπτίσματος. «κατὰ πρόσωπον»: Ονομάζει ψύχος το οξύ και στυπτικό των αρετών· διότι οι άφρονες (οι άγιοι, οι συνετοί) με δυσφορία υπομένουν τις αρετές. «ἀποστελεῖ»: Διότι όταν ήλθε ο Χριστός, που είναι ο Λόγος, σταλμένος από τον Πατέρα, έλιωσε το δυσχερές και αποσκληρυμμένο του γράμματος. «πνεύσει»: Διότι, όταν το γράμμα θερμαίνεται από το Πνεύμα, το υδαρές και ανυπόστατο του γράμματος απορρέει. «ἀπαγγέλλων»: Αναγγέλλοντας τον ευαγγελικό λόγο στον νοητό Ιακώβ. Διότι ο Ιακώβ είναι ο πιστός λαός. «δικαιώματα»: Στον νοητό Ισραήλ, τα οποία είναι τα μυστικά δικαιώματα. «οὐκ ἐποίησεν»: Όπως στον πιστό λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι τα έθνη δεν διδάχθηκαν όσα παρέλαβε ο πιστός λαός.

Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει· θα πνεύσει το πνεύμα του, και θα ρεύσουν ύδατα. Εδώ μου παρουσιάζει το ακαταμάχητο και το απέραντο της δυνάμεώς του, διότι και ουσίες που δεν υπήρχαν τις φέρνει στην ύπαρξη, και αυτές που έχουν δημιουργηθεί τις μεταβάλλει, και τις αναμορφώνει σε ό,τι Εκείνος βούλεται.

Πολλά άλλα τέτοια θαύματα μπορεί να δει κανείς και στην κτίση. Ας μην νομίσεις, λοιπόν, επειδή γίνονται κάθε χρόνο και συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μας, ότι το θαύμα είναι μικρό· διότι αναλογίσου πόσο σπουδαίο είναι το να φαίνεται τη μία στιγμή χιόνι και την άλλη νερό, και μέσα σε μια τόσο σύντομη χρονική στιγμή να γίνονται τόσες μεταβολές. Διότι, για να μην σκεφτεί κανείς από τους ανόητους ότι αυτό οφείλεται στη φυσική ενέργεια των στοιχείων, και θεωρήσει πως αυτά απλώς είναι τα αίτια, αλλά για να γνωρίζει ποιος είναι αυτός που προστάζει, ανάγει την αιτία όλων αυτών στο πρόσταγμά Του και λέει: «Θα αποστείλει τον λόγο Του, και θα τα λιώσει»· δηλαδή, το πρόσταγμά Του· διότι δεν είναι η φύση των ανέμων που πρωτίστως το επιτελεί αυτό, αλλά ο Θεός που δημιούργησε τους ανέμους. Επέκτεινε δε τον λόγο του στα στοιχεία της φύσης και στις μεταβολές που συμβαίνουν σε αυτά, για να πείσει τον παχύνοο και αναίσθητο Ιουδαίο, μέσα από όσα γίνονται κάθε χρόνο, να γνωρίσει τη δύναμη του Θεού, ότι δηλαδή είναι εύκολο για Αυτόν να διευθετήσει όλα όσα τον αφορούν, όπως Εκείνος θέλει, και να τα μεταβάλλει από τα αντίθετα προς τα αντίθετα. Όπως ακριβώς, όταν υπάρχει δριμύ ψύχος και ανυπόφορος παγετός, είναι εύκολο για Αυτόν να φέρει γαλήνη και να τα διαλύσει όλα· έτσι λοιπόν και αυτούς που βρέθηκαν στην αιχμαλωσία και στους πολέμους, είναι πολύ εύκολο για Αυτόν να τους επαναφέρει στην ειρήνη και στην πατρίδα τους, και να τους καθοδηγήσει προς την προηγούμενη ευημερία τους.

Ψαλμός ρμζʹ. Αλληλούια, του Αγγαίου και του Ζαχαρίου. «Επαίνεσε, Ιερουσαλήμ, τον Κύριο, αίνεσε τον Θεό σου, Σιών». Η Ιερουσαλήμ και η Σιών, δηλαδή η πόλη και το όρος. Το δε «επαίνεσε» σημαίνει κήρυττε τις ευεργεσίες του Θεού σου. «Διότι ενίσχυσε τους μοχλούς των πυλών σου» και «ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα», δηλαδή και σε ενίσχυσε εναντίον των εχθρών σου και, αφού ευλόγησε τον λαό σου, τον πλήθυνε για χάρη σου. «Αυτός που καθιστά τα όριά σου ειρηνικά» από τους πολεμίους «και με το πάχος του σταριού», δηλαδή με σιμιγδάλι από σιτάρι, «σε γεμίζει» και σε χορταίνει. «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του» μέσω των προφητών του «στη γη, και ο λόγος του θα τρέξει με ταχύτητα» προς όλα τα έθνη· πράγμα που αποτελεί προφητεία για το θείο κήρυγμα των αποστόλων Εκείνου που «δίνει το χιόνι του σαν μαλλί και σκορπίζει την ομίχλη σαν στάχτη». Το μεν χιόνι, όταν στρώνεται στη γη, παρομοιάζεται με στρωμένο μαλλί, η δε ομίχλη σκορπίζεται σαν στάχτη στις βουνοκορφές πέρα από τις πεδιάδες. Που «ρίχνει» από ψηλά «το χαλάζι του σαν κομμάτια». Το παγωμένο χιόνι, το χαλάζι και τον κρύσταλλο τα παρομοίασε με κομμάτια. «Μπροστά στο ψύχος του», σε έναν τέτοιο χειμερινό καιρό, «ποιος θα μπορέσει να σταθεί;», δηλαδή ποιος είναι ικανός να το αντέξει χωρίς στεγανά πανωφόρια; «Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει».

Το χιόνι και ο πάγος, λέει, λιώνουν με το θείο πρόσταγμα. «Θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν ύδατα». Εμείς νομίζουμε ότι το χιόνι και ο πάγος λιώνουν με τη θερμότητα του ήλιου, εδώ όμως λέει ότι και το πνεύμα, δηλαδή ο άνεμος, τα λιώνει και ρέουν ύδατα. «Αυτός που αναγγέλλει τον λόγο του στον Ιακώβ, τα δικαιώματα και τα κρίματά του στον Ισραήλ». Ως λόγους, κρίματα και δικαιώματα εννοεί τον νόμο, και ως Ιακώβ και Ισραήλ εννοεί τον λαό που προέρχεται από τον Ιακώβ. «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος και τα κρίματά του δεν τα φανέρωσε σε αυτούς». Ξεχωριστά από όλα τα έθνη, λέει, δώρισε τότε στον ισραηλιτικό λαό τον νόμο και τα δικαιώματά του.

Διότι διστάζω να συναριθμήσω με αυτά και όσα δεν έχουν την ίδια ομολογία· επειδή και στερούνται την αγιοσύνη και έχει μαρτυρηθεί ότι δεν προέρχονται από τον Θεό. Αποκλείω δε από τον κατάλογο και το «πνεύμα δουλείας» που αναφέρει ο Παύλος. Επιπλέον δε και εκείνο του Εκκλησιαστή: «Ιδού», λέγει, «τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος». Παραλείπω και εκείνο που λέγεται στους Ψαλμούς και στο Ευαγγέλιο: «Θα πνεύσει το πνεύμα του και θα ρεύσουν ύδατα».

ή ισχυρίζεται παράλογα ότι η πρόοδός του είναι πρόσφατη και περιορίζει όλη τη δύναμή του σε ένα μόνο χάρισμα. Έπειτα, δεν υπάρχει καμία ανάγκη να ομολογούμε ως πρόοδο του ενός και θείου Πνεύματος το εμφύσημα που δόθηκε τότε στους Αποστόλους· και αυτό που έγινε παλαιότερα για να αποτελέσει ζώσα ψυχή στον πρωτόπλαστο· και ακόμη εκείνο που στερέωσε όλη τη δύναμη των ουρανών. Διότι πώς είναι μία, αυτή που συντελέστηκε σε διαφορετικούς χρόνους; Και πώς είναι ένα, αυτό που δεν είχε καμία απολύτως πρόοδο; Όπως ακριβώς και ο Υιός τη γέννηση. Εννοώ δηλαδή τη θεία και προαιώνια· διότι ας εξαιρεθεί τώρα η κάτω και πρόσφατη· εκτός εάν, όπως ακριβώς ο Υιός είναι διπλούς εξαιτίας της διπλής γέννησης, έτσι επινοείται από εσένα και πνεύμα διπλό εξαιτίας της διπλής προόδου· μάλλον δε και πολλαπλό. Διότι ο μεν Υιός άπαξ, επί συντελεία των αιώνων, δέχθηκε τη σαρκική γέννηση· το δε πνεύμα, σύμφωνα με εσένα, δέχεται ήδη τρεις, ίσως μάλιστα και περισσότερες, χρονικές προόδους. Μία μεν, αυτήν που είναι σύγχρονη με τον ουρανό· άλλη δε, αυτήν της πλάσεως· και τρίτη αυτήν της δικής μας φύσεως. Και τίποτα δεν εμποδίζει να προσθέσουμε και τέταρτη, σύμφωνα με το: «θα πνεύσει το πνεύμα αυτού και θα ρεύσουν ύδατα»· και πάλι πέμπτη, σύμφωνα με το: «θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου και θα κτισθούν»· και άλλη έκτη, και όσες άλλες μπορεί κανείς να βρει ανατρέχοντας στη Γραφή κατά διάφορους καιρούς.

Αόρατη λοιπόν ήταν η γη και τα υπόλοιπα στοιχεία, τόσο για την προαναφερθείσα αιτία όσο και για αυτές που εκτέθηκαν προηγουμένως, εκτός από μία: ότι ούτε το νερό ούτε ο αέρας είχαν κάτι που να τα καλύπτει. Αν όμως κάποιος εκλάβει το σκοτάδι όχι ως στέρηση του φωτός, αλλά ως τον αρχέκακο διάβολο, και την άβυσσο ως τις πονηρές δυνάμεις υπό την εξουσία του, αυτός θα πλανάται μακριά από την αλήθεια και θα είναι γεμάτος από ασεβή δοξασία, ενώ παράλληλα δεν θα μπορεί να κατανοήσει τον ειρμό της αφήγησης, την τάξη και την αρίθμηση των αισθητών δημιουργημάτων, την ιστορία των οποίων συνέγραψε ο Μωυσής, ούτε τη δημιουργία, τη θεωρία και τον καιρό της ασώματης και νοερής φύσης, που γνωρίζει πώς να ορίζει με τάξη την παράδοση γι' αυτά. Πνεύμα Θεού ονομάστηκε ο αέρας, όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα, ως κτίσμα και ποίημά Του. Διότι λέγει: «Θα εξαποστείλει τον λόγο του και θα τα λιώσει· θα φυσήξει το πνεύμα του και θα ρεύσουν τα ύδατα», αναφερόμενος ο Δαβίδ στο χιόνι που λιώνει από τους νότιους ανέμους. Και η φράση «πνεύμα Θεού» ισοδυναμεί με το «εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη»· διότι, όπως εκείνα είναι ποιήματα του Θεού, έτσι και αυτό είναι ομοίως δικό Του κτίσμα και ποίημα, γι' αυτό και ορθώς ονομάστηκε πνεύμα Θεού.