Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 147:9

Αλλά ίσως πει κάποιος: Αφού δεν τον φανέρωσε στους υπόλοιπους ανθρώπους, πώς τους τιμωρεί, και αυτούς που έζησαν πριν από τον νόμο και όσους αμαρτάνουν παντού στην οικουμένη; Και εμείς απαντούμε: Αυτούς μεν τους κρίνει από τον φυσικό νόμο και αυτόν που υπάρχει μέσα μας, τους δε Ισραηλίτες και από αυτόν και από τον γραπτό, ώστε η μεγάλη ευεργεσία γίνεται γι' αυτούς αιτία μεγαλύτερης καταδίκης, επειδή επέδειξαν αμέλεια. Γι' αυτό και ο ίδιος δεν είπε ότι δεν ενήργησε για κάθε έθνος, αλλά ότι «δεν ενήργησε κατ' αυτόν τον τρόπο»· δηλαδή, δεν έστειλε πλάκες, ούτε τα γράμματα (του νόμου) στο όρος Σινά, αλλά στους Ιουδαίους εκ περισσού.

«βάλλοντος»: Διότι όταν πήζουν τα ύδατα, σχηματίζονται σαν άρτοι. Υπαινίσσεται δε τον μυστικό άρτο, που πήζει και στερεώνεται διά του βαπτίσματος. «κατὰ πρόσωπον»: Ονομάζει ψύχος το οξύ και στυπτικό των αρετών· διότι οι άφρονες (οι άγιοι, οι συνετοί) με δυσφορία υπομένουν τις αρετές. «ἀποστελεῖ»: Διότι όταν ήλθε ο Χριστός, που είναι ο Λόγος, σταλμένος από τον Πατέρα, έλιωσε το δυσχερές και αποσκληρυμμένο του γράμματος. «πνεύσει»: Διότι, όταν το γράμμα θερμαίνεται από το Πνεύμα, το υδαρές και ανυπόστατο του γράμματος απορρέει. «ἀπαγγέλλων»: Αναγγέλλοντας τον ευαγγελικό λόγο στον νοητό Ιακώβ. Διότι ο Ιακώβ είναι ο πιστός λαός. «δικαιώματα»: Στον νοητό Ισραήλ, τα οποία είναι τα μυστικά δικαιώματα. «οὐκ ἐποίησεν»: Όπως στον πιστό λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι τα έθνη δεν διδάχθηκαν όσα παρέλαβε ο πιστός λαός.

«Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε». Δες πόσα αγαθά απαρίθμησε. Την ασφάλεια της πόλης. Διότι «ενίσχυσε», λέει, «τους μοχλούς των πυλών σου»· την απαλλαγή από τους πολέμους· διότι «αυτός που θέτει», λέει, «ειρήνη στα σύνορά σου»· την αφθονία των αναγκαίων αγαθών· «και σε χορταίνει με το εκλεκτότερο σιτάρι». Αλλά όμως, από όλα αυτά, ανέδειξε ως πολυτιμότερη τη δωρεά του νόμου. Διότι, το να λάβει κανείς τον νόμο και να μάθει τα δικαιώματα του Θεού είναι δώρο πολύ μεγαλύτερο και από την ασφάλεια, και από την ειρήνη, και από την απαλλαγή από τους πολέμους, και από την ευτεκνία, και από την πολυτεκνία, και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών· γι' αυτό, αφού το έθεσε ύστερα από όλα, ως επιστέγασμα και σύνδεσμο των αγαθών, πρόσθεσε λέγοντας: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος». Πώς, έτσι; Και βέβαια την αφθονία, καθώς και τα άλλα που απαριθμήθηκαν, πολλοί πολλές φορές τα απόλαυσαν. Αλλά δεν μιλάω για τα προηγούμενα, λέει, αλλά για τον νόμο, ότι «δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος». Και για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε: «Και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε». Βλέπεις πώς ο νόμος είναι μεγαλύτερο αγαθό από όλα όσα απαριθμήθηκαν.

Έπειτα πρόσθεσε: Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα λογαριαστεί ίσος με αυτόν. Βρήκε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Γι' αυτό και ο Δαβίδ έλεγε: Δεν ενέργησε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε. Αυτό ακριβώς υπονοώντας και ο Παύλος έγραφε: Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου; Ή ποια η ωφέλεια της περιτομής; Είναι πολύ μεγάλο από κάθε άποψη.

Πρώτον μεν, διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού. Βλέπεις πώς και αυτός ερμήνευσε το ρητό: «Δεν έπραξε το ίδιο σε κανένα άλλο έθνος, και τα κρίματά Του δεν τα φανέρωσε σε αυτούς»; Διότι, εάν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου είναι αυτό, το ότι δηλαδή αυτοί μόνοι από τους υπόλοιπους ανθρώπους τιμήθηκαν με τη δωρεά του γραπτού νόμου, άρα ο Θεός έδωσε τον νόμο όχι για να επιβαρύνει τη φύση μας, αλλά για να την τιμήσει. Και δεν τους τίμησε μόνο με αυτό, με το να τους δώσει τον νόμο, αλλά και με το να τον δώσει ο Ίδιος· διότι και τούτο αποτελεί το μέγιστο είδος τιμής, το να μην τον παρέχει απλώς.

Γιατί, πες μου; Ο ίδιος ο Παύλος, ο μέγας και θαυμαστός, ο νομομαθής, ο οποίος εκπαιδεύτηκε με ακρίβεια στα πόδια του Γαμαλιήλ, δεν σώθηκε κατά χάριν; Δικαίως, λοιπόν, το ονομάζει αυτό μυστήριο· διότι είναι μυστήριο το να ανυψωθούν ξαφνικά τα έθνη σε μεγαλύτερη ευγένεια από τους Ιουδαίους. «Όπως προέγραψα», λέει, «εν ολίγοις», δηλαδή με συντομία. «Με βάση το οποίο μπορείτε, διαβάζοντάς το, να κατανοήσετε». Ω του θαύματος! Ώστε δεν τα έγραφε όλα, ούτε όσα έπρεπε να γράψει. Αλλά εδώ μεν η ίδια η φύση του πράγματος το προκαλούσε αυτό, αλλού δε η κακία, όπως στην περίπτωση των Εβραίων και των Κορινθίων. «Με βάση το οποίο μπορείτε, διαβάζοντάς το, να κατανοήσετε τη σύνεσή μου», λέει, «στο μυστήριο του Χριστού»· δηλαδή, πώς συνέλαβα, πώς κατενόησα, είτε αυτά που είπε ο Θεός, είτε το ότι κάθεται εκ δεξιών. Έπειτα παραθέτει και το αξίωμα, ότι: «Δεν έπραξε έτσι ο Θεός σε κανένα έθνος»· και δηλώνοντας ποιο είναι αυτό το έθνος, στο οποίο έπραξε έτσι ο Θεός, προσθέτει: «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και τους προφήτες εν Πνεύματι».

Τι κάνει λοιπόν, και πώς την επιλύει; Με τον ίδιο τρόπο που έλυσε και τα προηγούμενα. Διότι, όπως ακριβώς εκεί δεν εξέφρασε δικούς τους επαίνους, αλλά τις ευεργεσίες του Θεού, και όχι τα δικά τους κατορθώματα· επειδή το να ονομάζεται κάποιος Ιουδαίος, και να γνωρίζει το θέλημα του Θεού, και να διακρίνει το ορθό, δεν ήταν δικό τους κατόρθωμα, αλλά έργο της χάριτος του Θεού. Αυτό ακριβώς τους έλεγε επικριτικά και ο προφήτης: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τα προστάγματά του δεν τους τα φανέρωσε»· και ο Μωυσής πάλι λέει: «Ρωτήστε αν έχει ξαναγίνει ποτέ τέτοιο πράγμα, αν άκουσε δηλαδή ποτέ έθνος φωνή ζωντανού Θεού μέσα από τη φωτιά, και έζησε»· αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Διότι, όπως ακριβώς, όταν μιλούσε για την περιτομή, δεν είπε ότι «Η περιτομή δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς τον ανάλογο βίο», αλλά «Η περιτομή ωφελεί με τον ενάρετο βίο», δηλώνοντας μεν το ίδιο πράγμα, αλλά με πιο ήπιο τρόπο· και πάλι: «Εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου», δεν είπε: «Δεν ωφελείσαι σε τίποτα εσύ που έχεις περιτμηθεί», αλλά: «Η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και μετά από αυτό πάλι: «Θα κρίνει», λέει, «η ακροβυστία όχι την περιτομή, αλλά εσένα τον παραβάτη του νόμου», προστατεύοντας (φειδόμενος) μεν τους θεσμούς του νόμου, αλλά επικρίνοντας τους ανθρώπους· έτσι κάνει και εδώ. Διότι, προβάλλοντας αυτή την αντίρρηση στον εαυτό του και λέγοντας: «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου;», δεν απάντησε «Κανένα», αλλά συμπορεύτηκε με το επιχείρημα, και μέσα από τα επόμενα λόγια του πάλι το αναίρεσε, και απέδειξε ότι εξαιτίας αυτού του προβαδίσματος μάλιστα θα τιμωρηθούν. Και πώς γίνεται αυτό; Εγώ θα το εξηγήσω, φέρνοντας στο μέσο την αντίρρηση.

Διότι το Θείον δεν έχει ανάγκη από τίποτα· επομένως, και στις δύο περιπτώσεις το κέρδος είναι δικό μας. Πώς, λοιπόν, τους ευλόγησε; Τους έδωσε άρτο από τον ουρανό, έβρεξε γι' αυτούς νερό από την πέτρα, φύλαξε τις εισόδους και τις εξόδους τους, πλήθυνε τα κοπάδια των βοοειδών και των προβάτων τους, τους ονόμασε λαό περιούσιο και βασίλειο ιεράτευμα, τους έδωσε νόμο, έστειλε προφήτες. Διακηρύσσοντας αυτά και αλλού, λέει: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τα κρίματά Του δεν τα φανέρωσε σε αυτούς». Και κάποιος άλλος λέει: «Ποιο έθνος είναι τόσο σοφό, ώστε να το πλησιάζει ο Κύριος και Θεός;». Τους μικρούς μαζί με τους μεγάλους. Κανένα γένος, λέει, δεν στερήθηκε την ευλογία, αλλά αυτή απλώθηκε σε όλους. «Είθε να προσθέσει ο Κύριος σε εσάς· σε εσάς και στους υιούς σας». Είδες ένα άλλο είδος ευλογίας, το να αυξάνεται το γένος; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, προβάλλοντας το αντίθετο ως τιμωρία, κάποιος άλλος λέει: «Και ελαττωθήκαμε, και είμαστε πλέον ελάχιστοι σε σύγκριση με όλους αυτούς που κατοικούν τη γη». Αυτήν την ευλογία την απολάμβαναν και όταν βρίσκονταν στην Αίγυπτο, παρόλο που υπήρχαν αμέτρητα εμπόδια, τα καταναγκαστικά έργα, η ταλαιπωρία, η σκληρότητα των εξουσιαστών· τίποτα όμως δεν μπορούσε να διακόψει τον λόγο του Θεού, αλλά τόσο πολύ προόδευαν τα της ευλογίας, ώστε μέσα σε διακόσια χρόνια έγιναν εξακόσιες χιλιάδες. Αλλά τότε μεν τα της ευλογίας συνίσταντο σε αυτά, τώρα όμως, στην εποχή της Καινής Διαθήκης, συνίστανται σε πολύ ανώτερα.

Μου φαίνεται ότι και από αυτό φανερώνεται η ευκολία και η αφθονία εκείνου που ενεργεί. Αυτός που αναγγέλλει τον λόγο του στον Ιακώβ. Έτερος, Ακριβασμούς. Άλλος, Προστάγματα. Τα δικαιώματα και τα κρίματά του στον Ισραήλ. Δεν έπραξε έτσι σε κάθε έθνος. Άλλος, Όμοια. Και τα κρίματά του δεν τα φανέρωσε σε αυτούς.

Αν όμως γνώριζαν και αυτοί τι έπρεπε να πράξουν, λέει, πώς αναφέρει η Γραφή: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα έθνος, και δεν τους φανέρωσε τις κρίσεις του»; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που ειπώθηκε, και τι άραγε θέλει να δηλώσει; Άκουσε. Γραπτό νόμο δεν έδωσε σε κανέναν από τους άλλους· διότι τον φυσικό νόμο τον είχαν όλοι εσωτερικά να τους υπαγορεύει τι είναι καλό και τι δεν είναι τέτοιο. Επειδή ο Θεός, συγχρόνως με την πλάση του ανθρώπου, εμφύτευσε μέσα του αυτό το αμερόληπτο δικαστήριο, την κρίση της συνειδήσεως στον καθένα. Για τους Ιουδαίους όμως μερίμνησε για κάτι εξαιρετικό, το να τους φανερώσει τις εντολές του νόμου και εγγράφως. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος δεν είπε ότι «Δεν έπραξε σε κάθε έθνος», αλλά «Έτσι δεν έπραξε». Δηλαδή, δεν τους έστειλε πλάκες, ούτε γραπτό κείμενο, ούτε τον νομοθέτη Μωυσή, ούτε τα υπόλοιπα που συνέβησαν στο όρος Σινά· αλλά όλα αυτά τα απήλαυσαν εκ περισσού μόνο οι Ιουδαίοι. Ωστόσο, ολόκληρη η ανθρώπινη φύση είχε ως επαρκή τον νόμο που πηγάζει από τη συνείδηση. Αυτό ακριβώς δηλώνοντας και ο Παύλος, έλεγε: «Διότι όταν τα έθνη που δεν έχουν νόμο, πράττουν εκ φύσεως τα του νόμου, αυτοί, μη έχοντας νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους».

Το χιόνι και ο πάγος, λέει, λιώνουν με το θείο πρόσταγμα. «Θα φυσήξει το πνεύμα του και θα τρέξουν ύδατα». Εμείς νομίζουμε ότι το χιόνι και ο πάγος λιώνουν με τη θερμότητα του ήλιου, εδώ όμως λέει ότι και το πνεύμα, δηλαδή ο άνεμος, τα λιώνει και ρέουν ύδατα. «Αυτός που αναγγέλλει τον λόγο του στον Ιακώβ, τα δικαιώματα και τα κρίματά του στον Ισραήλ». Ως λόγους, κρίματα και δικαιώματα εννοεί τον νόμο, και ως Ιακώβ και Ισραήλ εννοεί τον λαό που προέρχεται από τον Ιακώβ. «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος και τα κρίματά του δεν τα φανέρωσε σε αυτούς». Ξεχωριστά από όλα τα έθνη, λέει, δώρισε τότε στον ισραηλιτικό λαό τον νόμο και τα δικαιώματά του.