Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 148:1

Έπειτα, αρχίζοντας τη δεύτερη ημέρα, εισάγει τη δημιουργία του στερεώματος. Γνωρίζει δε η Γραφή και περισσότερους ουρανούς· γι' αυτό λέει: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς»· και πάλι: «Αινείτε αυτόν οι ουρανοί των ουρανών, και το ύδωρ που είναι υπεράνω των ουρανών»· και αλλού έχει ειπωθεί: «Ο ουρανός του ουρανού ανήκει στον Κύριο». Και το στερέωμα έχει ονομαστεί ουρανός, και ο Σωτήρας υπόσχεται τη βασιλεία των ουρανών, και στην προσευχή διδάσκει να λέμε: «Πατέρα μας που βρίσκεσαι στους ουρανούς», και, «Οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΗ΄. Στον μεν ρμε΄ (145ο) ψαλμό η ψυχή από μόνη της προτρεπόταν να αινεί τον Κύριο, καθώς ο λόγος έλεγε: «Αἴνει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον». Στον αμέσως επόμενο, καλούσε ένα πλήθος στον αίνο διά του: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ὅτι ἀγαθὸν ψαλμός»· και στον επόμενο, η ίδια η Ιερουσαλήμ προσταζόταν να πράξει τούτο με το: «Ἐπαίνει, Ἱερουσαλήμ, τὸν Κύριον». Σε ακολουθία, λοιπόν, προς εκείνους, ο προκείμενος αίνος εντείνει το παράγγελμα, διευρύνοντας το πρόσταγμα μετά την επιμέρους προτροπή· και συλλογικά και ταυτόχρονα παρορμά ολόκληρη τη δημιουργημένη κτίση, τόσο την ορατή όσο και την αόρατη, προς τον αίνο του Θεού. Στην αρχή προσκαλεί τα όντα στους ουρανούς και στα ύψιστα· προχωρώντας όμως, τα όντα πάνω στη γη και στις αβύσσους, όχι σαν να μετέχουν όλα ψυχής και λογικής, αλλά προστάζει εκείνους που έχουν προικιστεί με λογική να στρέφουν το βλέμμα τους σε αυτά, και κατανοώντας τη σοφία που βρίσκεται σε αυτά, να ανυμνούν τον Ποιητή.

Ψ. Ψαλμού ρμη΄. —Ιστ΄. Και αυτό που αναφέρεται εδώ, «Ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου, διότι αυτός είπε και δημιουργήθηκαν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν», το έχουμε εξετάσει στις μαρτυρίες περί του Θεού Λόγου που ήταν εν αρχή προς τον Θεό, έχοντας διδαχθεί ότι ο Λόγος του Θεού φέρει και την ονομασία «όνομά» Του, σύμφωνα με κάποια προσωνυμία από τις έννοιες που αποδίδονται σε αυτόν. Αφού, λοιπόν, προείπε, «Αινείτε τον Κύριο», αναφέροντας το τάδε και το τάδε, το Πνεύμα προτρέπει ακολούθως να υμνούν, μετά τον Πατέρα, προσθέτοντας «το όνομά του», διότι αυτός είπε και δημιουργήθηκαν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν.

Αλληλούια· του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Διότι ο Αγγαίος και ο Ζαχαρίας κληρώθηκαν τότε να ψάλλουν αυτόν τον ύμνο. «Αινείτε»: Το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τις δυνάμεις των ουρανών να υμνούν τη μία ενότητα της Τριάδας. «Αινείτε»: Τα τάγματα των ουρανών, λέει, ας κηρύττουν και αυτά τη μία ενότητα της Τριάδας. «Αινείτε»: Διότι και αυτοί ονομάζουν την Τριάδα ως έναν Θεό. «Αινείτε»: Εννοεί τις δυνάμεις στους ουρανούς· διότι και αυτές δοξάζουν την Τριάδα ως μία δύναμη. «Αινείτε»: Διότι και αυτά με την πορεία τους επιτελούν την αίνεση. «Αινείτε»: Διότι και αυτά με τη διακονία τους προσφέρουν αίνεση στην Τριάδα. «Αινείτε»: Αναφέρεται στους ίδιους τους ουρανούς και τις δυνάμεις σε αυτούς, που δοξάζουν την ενότητα της Τριάδας. «Και το ύδωρ»: Υπάρχουν βέβαια και τα αισθητά καθαρά ύδατα· αλλά να εννοείς και τις πηγές των χαρισμάτων του Χριστού. «Αινεσάτωσαν — εγενήθησαν»: Δηλαδή, δημιουργήθηκαν διά του Λόγου. «Αυτός ενετείλατο»: Διότι το θέλησε, και παρήχθησαν από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. «Έστησεν»: Αυτά. Ποια; Τα χαρίσματα που ο Χριστός εγκαθίδρυσε και στον παρόντα και στον μέλλοντα αιώνα. «Πρόσταγμα»: Διότι δεν μπορούν να παραβούν τον Λόγο του Θεού. «Αινείτε»: Διότι και η γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτήν κατανοούν και προσκυνούν την ενότητα του Θεού. «Δράκοντες»: Διότι ούτε οι άβυσσοι, ως ακατάληπτες, ούτε οι μεγάλοι δράκοντες, αν και είναι αθέατοι, αλλά παρόλα αυτά υποτάχθηκαν στον Θεό με φόβο.

2. Δεν αποκρύφτηκε από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Και «άλλη γενεά» ονομάζει τα έθνη, για την οποία και αλλού λέει: Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά. Και οι ίδιοι ονομάζονται τέκνα του αληθινού Ισραήλ, καθώς κληρονόμησαν από αυτούς την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η λατρεία, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και των οποίων είναι οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, ανήγγειλαν τις αινέσεις του Κυρίου σε εμάς ως υιούς Του. Διότι δεν θα γνωρίζαμε με ποιον τρόπο πρέπει να αινούμε τον Θεό, εάν οι προφήτες δεν είχαν προλάβει να μας διδάξουν λέγοντας: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο· και πάλι: Αινείτε τον Κύριο εκ των ουρανών· και επίσης: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, και όλα τα παρόμοια με αυτά. Από αυτούς έχουμε μάθει τα δυνατά έργα του Θεού και τα θαυμάσια που έκανε· δυνατά έργα μεν, αυτά που έδειξε τυχόν εναντίον του Φαραώ, ή και του Ναβουχοδονόσορα, ή και των γιγάντων, και άλλων παρόμοιων· θαυμάσια δε, αυτά που έκανε με τον Ιώβ, με τον Δαβίδ, με τον Δανιήλ, με τους τρεις παίδες, και με τους άλλους που στεφανώθηκαν μέσα στους πειρασμούς. Και έστησε μαρτύριο στον Ιακώβ. Ποιο, ή πότε; Όταν ο Θεός πάλευε μαζί του στον χείμαρρο του Ιακώβ.

Και ποιος τα λέει αυτά; Εκείνος που τα γνωρίζει αυτά με τη μεγαλύτερη ακρίβεια από όλους, ο γενναίος και μέγας Δαβίδ. Διότι, όταν κάποτε προσέφερε ευχαριστήρια θυσία στον Θεό για μια πολεμική νίκη που είχε επιτευχθεί, λέει κάπως έτσι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή· θα τον μεγαλύνω με δοξολογία». Έπειτα, για να μας υποδείξει την υπεροχή αυτής της θυσίας, πρόσθεσε: «Και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Ήθελα, λοιπόν, και εγώ ο ίδιος σήμερα να προσφέρω αυτά τα ιερεία και να αιματώσω το πνευματικό θυσιαστήριο με αυτά τα θύματα· αλλά τι να κάνω; Κάποιος σοφός άνδρας με αποστομώνει και με φοβίζει, λέγοντας: «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Διότι, όπως ακριβώς στα στεφάνια δεν πρέπει να είναι καθαρά μόνο τα άνθη, αλλά και το χέρι που τα πλέκει, έτσι και στους ιερούς ύμνους δεν πρέπει μόνο τα λόγια να μετέχουν στην ευλάβεια, αλλά και η ψυχή που τα συνθέτει. Η δική μας ψυχή όμως είναι ένοχη, στερείται παρρησίας και είναι γεμάτη από πολλά αμαρτήματα. Αυτούς δε που βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση δεν τους αποστομώνει μόνο αυτός ο νόμος, αλλά και ένας άλλος, αρχαιότερος από εκείνον και ο οποίος θεσπίστηκε πριν από εκείνον. Και αυτόν τον νόμο τον εισήγαγε ο Δαβίδ, ο οποίος μόλις πριν μας μίλησε για τις θυσίες, λέγοντας: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον στα ύψιστα».

Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με τη ματαιότητα, και οι ημέρες μας περνούν σαν σκιά· και, Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, και όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του· και πάλι, Αυτός που εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο· και, Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου· και πάλι, Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου· και, Ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από τα δεσμά του άδη· και, Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου· και πάλι, Δεν θα φοβηθώ από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από κίνδυνο που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο· και πάλι, Θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής· όλα αυτά αποδεικνύουν τη διάπυρη αγάπη τους προς τον Θεό. Όταν δε πάλι ψάλλουν μαζί με τους αγγέλους (διότι και οι άγγελοι ψάλλουν τότε), λέγοντας το Αινείτε τον Κύριον εκ των ουρανών, ενώ εμείς χασμουριόμαστε, ξυνόμαστε, ροχαλίζουμε ή απλώς κειτόμαστε ανάσκελα και σκεπτόμαστε μύριες απάτες· πόσο σπουδαίο είναι το ότι εκείνοι αναλώνουν ολόκληρη τη νύχτα σε αυτό το έργο; Και όταν πρόκειται να ξημερώσει, τότε πλέον αναπαύονται· και όταν εμείς αρχίζουμε τις εργασίες μας, εκείνοι έχουν τον καιρό της αναπαύσεώς τους.

Αλλά ιδού, αυτό το παράδοξο έχει συμβεί στους ουρανούς· και αυτό ακριβώς υπονοώντας πάλι ο προφήτης λέει: «Αινείτε τον Κύριο, τα ύδατα τα υπεράνω των ουρανών». Και ούτε το ύδωρ έσβησε τον ήλιο, ούτε ο ήλιος, κινούμενος από κάτω για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, αποξήρανε το ύδωρ που βρίσκεται από πάνω. Θέλεις να σε κατεβάσουμε πάλι στη γη και να σου επιδείξουμε το θαύμα; Δεν βλέπεις αυτήν εδώ τη θάλασσα, η οποία είναι γεμάτη από κύματα και βίαιους ανέμους; Εντούτοις, αυτή η θάλασσα, η ευρύχωρη και μεγάλη και μαινόμενη, περιτειχίζεται από αδύναμη άμμο. Και παρατήρησε τη σοφία του Θεού· δεν την άφησε να ησυχάζει ούτε να ηρεμεί, για να μη νομίσεις ότι η ευταξία της είναι ιδίωμα της δικής της φύσης, αλλά παραμένοντας εντός των ορίων της βοά, και ταράζεται, και ηχεί δυνατά, και υψώνει τα κύματά της σε ύψος απερίγραπτο. Όταν όμως φτάσει στους αιγιαλούς και δει την άμμο, διαλύεται και επιστρέφει πάλι πίσω, διδάσκοντάς σε και με τα δύο αυτά ότι το να παραμένει μέσα στα δικά της όρια δεν είναι έργο της φύσης, αλλά της δύναμης Εκείνου που τη συγκρατεί. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, έκανε αδύναμο το τείχος της, και δεν περιέβαλε τους αιγιαλούς αυτούς με ξύλα και λίθους ούτε με όρη, ώστε να μην αποδώσεις σε αυτά την ευταξία του στοιχείου αυτού. Αυτό ακριβώς έλεγε κάποτε και ο Ίδιος, ελέγχοντας τους Ιουδαίους: «Εμένα δεν θα φοβηθείτε, που έθεσα την άμμο ως όριο στη θάλασσα, και δεν θα το υπερβεί;».

Αν εξετάσεις το ζήτημα με ακρίβεια, θα δεις και τον κόπο που απαιτείται για αυτό, αλλά και το κέρδος που προέρχεται από αυτό. Διότι, πρώτον, ένας τέτοιος ύμνος επιζητείται από τους δικαίους, και πρέπει πρώτα να διορθώσει κανείς τον βίο του, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αναπέμπει ύμνους στον Θεό. Επειδή ο αίνος δεν είναι ωραίος στο στόμα του αμαρτωλού. Δεύτερον, η υμνολογία δεν επιτελείται μόνο με τα λόγια, αλλά και με τις πράξεις, και μάλιστα αυτόν τον αίνο, αυτήν τη δόξα επιζητεί κυρίως ο Θεός. Διότι λέγει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Έτσι υμνούν τα Χερουβίμ. Γι' αυτό και ο προφήτης, όταν άκουσε εκείνη τη μυστική μελωδία, θρηνεί για τον εαυτό του, λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι, αν και είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη». Γι' αυτό, όταν προτρέπει να αναπέμπονται ύμνοι, αρχίζει από τις άνω δυνάμεις, λέγοντας τα εξής: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον όλοι οι άγγελοί του». Επομένως, πρέπει να γίνει κανείς άγγελος, και με αυτόν τον τρόπο να υμνεί.

Ψαλμός ρμη' Αλληλούια. Σαν να άπλωσε κάποιο δίχτυ εδώ ο Δαβίδ, αλίευσε όλη την κτίση προς αίνον του Θεού, λέγοντας: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς». Καλώντας δε, από μεν τον πρώτο τα πλήθη των αγγέλων, από δε τον δεύτερο τα πλήθη των φωστήρων, και γενικώς όλη την κτίση της ανώτατης τάξεως σε ύμνο του Θεού, παραθέτει και την αιτία: «Διότι αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και δημιουργήθηκαν». Και «τα εστερέωσε».