Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 148:13

Για παράδειγμα, όπως έχουμε διδαχθεί από τον Παύλο, οι πιστοί στην Κόρινθο ήταν νήπιοι· γι' αυτό και είχαν ακόμη ανάγκη από γάλα, δηλαδή από την εισαγωγική και απλούστερη διδασκαλία του Ευαγγελίου, αφού δεν μπορούσαν ακόμη να αφομοιώσουν τη στερεά τροφή των δογμάτων. Νεανίσκος πάλι κατά την ψυχή είναι εκείνος που έχει καταρτιστεί σε όλα τα μέρη της αρετής προς την τελειότητα, εκείνος που φλέγεται στο πνεύμα, που σφύζει από ζωντάνια για τις πράξεις της ευσέβειας και ακμάζει με κάθε ευρωστία για καλά έργα· αυτόν που και το Ευαγγέλιο ονομάζει βιαστή, ο οποίος έχει τη δύναμη να αρπάξει τη βασιλεία των ουρανών· αυτόν που το Άγιο Πνεύμα, ως κατάλληλο, τον προσλαμβάνει και στους ύμνους· διότι λέει: «Νεανίσκοι και παρθένοι ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου». Και στον Ιωήλ οι νεανίσκοι έχουν την επαγγελία ότι θα δουν οράσεις. Πρεσβύτερος, εξάλλου, κατά την ψυχή είναι εκείνος που έχει τελειωθεί ως προς τη φρόνηση· τέτοιος ήταν ο Δανιήλ, ο οποίος μέσα σε νεαρό σώμα φανέρωνε τη σεμνότητα που πηγάζει από τη σύνεση και είναι πιο σεβαστή από κάθε λευκή τρίχα γήρατος. Γι' αυτό του λένε εκείνοι που ήταν πλήρεις από πονηρές ημέρες: «Έλα, κάθισε ανάμεσά μας και ανάγγειλέ μας, διότι ο Θεός σου έδωσε το πρεσβυτέριο». Επομένως, και εδώ ονομάζει νέο παιδί εκείνον που αναγεννήθηκε μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, ανατράφηκε και έγινε σαν παιδί, και ο οποίος, εξαιτίας ακριβώς αυτής της καταστάσεως, είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών.

Επομένως, σε κάθε ηλικία απλώνεται το δίχτυ των ευαγγελικών κηρυγμάτων, και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είναι γραμμένο στο βιβλίο των Ψαλμών: «Νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου». Λέει δε ότι αυτοί πετούν, είτε επειδή θα βαδίσουν προς αυτήν, όχι με αμέλεια και χαλαρότητα, αλλά σαν πτηνά και δρομείς, δηλαδή, εγκαταλείποντας το γήινο και χαμηλό φρόνημα, κινούνται κατά κάποιον τρόπο στα ύψη, και όπως τα σύννεφα ανεβαίνουν από τη θάλασσα, έτσι κι αυτοί, μέσα από τον θόρυβο και την κοσμική τρυφή, ορμούν ψηλά και αναδύονται σπεύδοντας προς την άνω πόλη.

Επομένως, αυτός είναι το κέρας· πρόσεξε πώς έχει ειπωθεί αλλού: «Η δοξολογία του είναι πάνω στη γη και στον ουρανό, και θα υψώσει το κέρας του λαού του»· σαν να είναι άλλος αυτός που υψώνει το προαναφερθέν κέρας. Δες, λοιπόν, μήπως σαφώς ο Λόγος του Θεού, ο ίδιος ο Κύριος, είναι το κέρας του λαού, ενώ εκείνος που τον υψώνει είναι ο Πατέρας που τον γέννησε. Επειδή, δηλαδή, ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, γι' αυτό ο Θεός τον υπερύψωσε, σύμφωνα με τον Απόστολο. Έχοντας, λοιπόν, θάρρος σε αυτό το κέρας τους και στον βασιλιά, ομολογούν ότι δεν θα υπερισχύσουν των εχθρών με το τόξο, ούτε με τη ρομφαία, ούτε με τη δική τους αρετή, αλλά με τη δύναμη του βασιλιά τους. Έπειτα, επειδή απέκτησαν ως βασιλιά και κέρας τον ίδιο τον Κύριο, εύλογα λένε ότι δεν θα γίνουν υποχείριοι στους εχθρούς, αλλά ότι θα αποδειχθούν ανώτεροι από τους πολεμίους. Αυτό άλλωστε δηλώνουν λέγοντας: «Μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν, και καταντρόπιασες εκείνους που μας μισούν». Και επειδή ακριβώς οι μεν εχθροί περιλούστηκαν με ντροπή, ενώ οι ίδιοι σώθηκαν όχι με τη δική τους δύναμη, αλλά με τη δύναμη του κέρατός τους, εύλογα προσθέτουν λέγοντας: «Στον Θεό θα επαινεθούμε όλη την ημέρα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Στον Θεό θα καυχηθούμε»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Τον Θεό υμνούμε όλη την ημέρα, και το όνομά σου θα δοξολογούμε εις τον αιώνα».

Φωτιά, χαλάζι. Διότι πέντε είναι τα έργα του Θεού. αυτά είναι ισοδύναμα και ίσα στην ενέργεια, υπηρετώντας τάχιστα το πρόσταγμα του Θεού (εδώ) και δοξολογώντας. Εκείνα που πράττουν. Ως υπηρετούντα την οργή του Θεού. Τα όρη. Και τα αισθητά όρη και οι βουνοί, σαν να ήταν λογικά όντα, υποτάχθηκαν στον Θεό. όμως νόησε ως όρη τους προφήτες, και ως βουνούς τους αποστόλους. Ξύλα. Ως ξύλα εννοεί τα σώματα των αγίων, τα οποία καρποφορούν τον καρπό του Αγίου Πνεύματος. και ως κέδρους τους υψηλούς ως προς τον βίο, όσους δηλαδή απέκτησαν επί της γης ουράνιο βίο. Τα θηρία. Και οι θηριώδεις στον τρόπο και οι κτηνώδεις στον λόγο, όλοι κατέχονται από τον φόβο του Θεού (του Κυρίου). και να εννοείς τα έθνη, διότι τέτοια ήταν πριν από τον Χριστό. Ερπετά. Διότι κανένα από τα κτίσματα δεν μένει αδρανές ως προς τη δοξολογία, διότι όλα είναι δούλοι του Θεού. Βασιλείς. Και οι βασιλείς και οι υπήκοοι ελάτε όλοι για να προσκυνήσετε τον Θεό (στον Θεό), λέγει. Άρχοντες. Άρχοντες και αρχόμενοι και όλοι όσοι κρίνουν την επίγεια πολιτεία μεταβληθείτε, λέγει, προς το ουράνιο φρόνημα. Νεανίσκοι. Και οι τέλειοι, λέγει, στην ηλικία [και όσοι είναι στην παιδική ηλικία] να προσέρχεστε χωρίς δισταγμό στον Θεό. Πρεσβύτεροι. Και οι έχοντες λευκά μαλλιά και οι ευρισκόμενοι σε ακμή να σπεύδετε προς τη δοξολογία του Θεού. Ας αινέσουν. Όλοι μαζί, λέγει, και τα επουράνια και τα επίγεια και κάθε γένος ανθρώπων και κτηνών και πετεινών, να μην παύσετε να δοξολογείτε τον Θεό.

Διότι υψώθηκε το όνομά Του πάνω από κάθε όνομα, και στους ουρανούς και στη γη είναι μέγα και υψηλό. «Η εξομολόγησις»: Διότι στη γη δοξολογούν οι πιστοί και στους ουρανούς γίνονται δεκτοί. «Και υψώσει αυτού»: Τίνος; Του πιστού λαού που προέρχεται από τα έθνη, θα υψώσει τη δύναμη· διότι με τη λέξη κέρας νοείται η δύναμη. «Ύμνος»: Δηλαδή ο έπαινος [από τον Θεό] δίνεται τότε σε όλους τους αγίους. «Τοις υιοίς»: Στον νέο λαό που προέρχεται από τα έθνη, καθώς έχουν γίνει υιοί του Θεού· διότι αυτός ο λαός ήρθε και βρίσκεται κοντά στον Θεό.

Βασιλείς της γης και όλοι οι λαοί. Άλλος [μεταφραστής]: Όλες οι φυλές. Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης. Νέοι και παρθένες. Άλλος: Εκλεκτοί. Πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους. Άλλος: Μαζί με τους νέους. Ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου. Πάλι εδώ θίγει ένα άλλο είδος πρόνοιας, αυτό των αρχόντων· το οποίο παραθέτει και ο Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή, αποδεικνύοντας με πολλή σύνεση ότι είναι έργο της σοφίας του Θεού το να οργανώσει τα πάντα σε άρχοντες και αρχομένους. Διότι είναι διάκονος του Θεού για εσένα, λέει, προς το αγαθό. Αν όμως το καταργήσεις αυτό, τα πάντα καταστρέφονται. Διότι, εάν τώρα που υπάρχουν άρχοντες, και ενώ πολλοί από αυτούς είναι διεφθαρμένοι, η ανάγκη αυτού του θεσμού είναι τόσο μεγάλη, ώστε να προκύπτει μεγάλη ωφέλεια ακόμη και όταν αυτοί διάκεινται με κακό τρόπο, αναλογίσου εάν εκείνοι που αναλαμβάνουν τις εξουσίες τις διαχειρίζονταν ορθά, πόση ευημερία θα απολάμβανε το γένος [των ανθρώπων]. Το να θεσπιστούν, λοιπόν, οι εξουσίες υπήρξε έργο του Θεού· το να ανέρχονται όμως σε αυτές πονηροί άνθρωποι και να μην τις χρησιμοποιούν όπως πρέπει, είναι αποτέλεσμα της πονηρίας των ανθρώπων.

Ακόμη και αν φθάσεις σε γηρατειά, ακόμη και αν είσαι νέος, να ευχαριστείς τον Θεό. Διότι αυτό προπάντων καταδεικνύει ο ψαλμός αυτός μέσα από όλα, ότι δηλαδή πρέπει να Τον αινείς για τα πάντα, είτε είσαι άρχοντας είτε ανήκεις στον λαό. Γι' αυτό, θέλοντας να δηλώσει τούτο, είπε: «Και όλοι οι λαοί». Είτε είσαι νέος, λέει, είτε ηλικιωμένος, είτε γυναίκα, είτε άνδρας. «Διότι υψώθηκε το όνομα Αυτού και μόνο». Κάποιος άλλος αποδίδει: «Διότι είναι υπερέχον».

Η δοξολογία του είναι πάνω στη γη και στον ουρανό. Άλλος μεταφραστής αναφέρει: Και ο ύμνος του. Και θα υψώσει το κέρας του λαού του. Ύμνος σε όλους τους οσίους του, στους υιούς του Ισραήλ, στον λαό που τον πλησιάζει. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Έδειξα βεβαίως μέσα από όλα τα ορατά δημιουργήματα την πρόνοιά του, τη δόξα του, τη μεγαλωσύνη του· πρέπει όμως να τον αινούμε όχι μόνο για αυτά, αλλά και ανεξάρτητα από αυτά. Διότι και πριν από αυτά, και χωρίς αυτά, του ανήκει αναπόσπαστα το ύψος, η δόξα και η ευχαριστία από όλους. Και τη φράση «Αυτού μόνου», την είπε σε αντιδιαστολή προς τους μη πραγματικούς θεούς.

Έπειτα, ανάγοντας τη σκέψη του ακροατή σε ανώτερο νόημα, τον μεταφέρει πάλι από τη γη στον ουρανό. Διότι, όπως ακριβώς ξεκινώντας από τον ουρανό κατέβηκε προς τη γη, έτσι από όλα τα ορατά τον ανυψώνει πάλι πάνω από τον ουρανό, λέγοντας: «Η εξομολόγησή του (δηλαδή η δοξολογία του) στη γη και στον ουρανό». Δηλαδή, αν και οι άνω δυνάμεις, οι αόρατες και νοερές, δεν παύουν να τον ευχαριστούν και να τον ανυμνούν, ωστόσο ο τόσο μεγάλος και ασύγκριτος Θεός καταξίωσε να ονομάσει κι εμάς λαό του, και όχι μόνο να μας ονομάσει, αλλά να μας αναδείξει και να μας υψώσει. Γι’ αυτό και πρόσθεσε: «Και θα υψώσει το κέρας του λαού του», ελκύοντάς τους πάλι με αυτόν τον τρόπο σε μεγαλύτερη λατρεία προς αυτόν, δείχνοντας ότι δεν έχει ανάγκη από τη δική τους λατρεία (διότι πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού έχει από τη φύση του δεδομένη τη δόξα και τόσο μεγάλη κτίση υποταγμένη σε αυτόν;), αλλά μόνο από αγαθότητα τους οικειώθηκε, και τους έκανε περίβλεπτους και λαμπρούς παντού στην οικουμένη. Αυτό ακριβώς λοιπόν φανερώνοντας έλεγε: «Ύμνος σε όλους τους οσίους του, στους υιούς Ισραήλ, στον λαό που τον πλησιάζει». Διότι, για να μην τους κάνει πάλι πιο ράθυμους και νωθρούς, ώστε με το να ονομάζονται απλώς «λαός του» και στηριζόμενοι μόνο σε αυτό να αμελήσουν την αρετή της ψυχής, λέγοντας «Ύμνος σε όλους», δεν είπε απλώς «στους ανθρώπους», αλλά «στους οσίους του»· και πάλι λέγοντας «στους υιούς Ισραήλ», πρόσθεσε, «στον λαό που τον πλησιάζει». Κάποιος άλλος ερμηνευτής, εξάλλου, αντί για τη λέξη «Ύμνος», χρησιμοποίησε τη λέξη «Έπαινος».

Ποιο είναι λοιπόν το σημείο; «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Πρέπει να παρατηρήσουμε, όπως ακριβώς είπα και προηγουμένως, ότι το σημείο δεν δίνεται πλέον στον Άχαζ. Και ότι δεν πρόκειται περί εικασίας, αποδεικνύεται από το ότι ο ίδιος ο προφήτης τον επέπληξε και τον κατηγόρησε λέγοντας: «Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους;» και πρόσθεσε: «Γι' αυτό ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: ιδού η παρθένος θα συλλάβει». Εάν όμως ισχυριστούν οι Ιουδαίοι ότι «Ο προφήτης δεν είπε παρθένο, αλλά νεάνιδα», και πάλι τα νικητήρια ανήκουν σε εμάς. Διότι και τη λέξη «νεάνις» η Γραφή συνηθίζει να τη χρησιμοποιεί υποδηλώνοντας την παρθενία, όπως έχει γραφτεί στους Ψαλμούς: «Νεανίσκοι, λέει, και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους, ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου».

Και τώρα, αφού ανέφερε τους «δράκοντες και τις αβύσσους» και τα υπόλοιπα, πάλι συνεχίζει λέγοντας: «Η εξομολόγησή του», δηλαδή η οφειλόμενη προς τον Θεό ευχαριστία, εκτείνεται «πάνω στη γη και στον ουρανό». «Ύμνος σε όλους τους οσίους του, στους υιούς του Ισραήλ, στον λαό που τον πλησιάζει». Αυτός ο λαός ονομαζόταν τότε, περισσότερο από όλους, λαός του Θεού. Αυτούς ακριβώς ονόμασε και οσίους, ως πιστούς. Ο ύμνος και ο αίνος αποτελούν ταυτολογία, η οποία διατυπώνεται διττά με αυτές τις λέξεις.