Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 148:6

«Τα εδραίωσε στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Και όσα εδραίωσε ο Θεός δεν αλλοιώνονται. Διότι δεν υπάρχει σε Αυτόν αλλοίωση, σύμφωνα με τη Γραφή. Διότι πού βρήκες γραμμένο ότι με τη σπουδή αυτού του αγγέλου τον οδήγησε σε προκοπή; Αδελφέ, εδώ είναι η εργασία, εκεί ο μισθός, εδώ η άθληση, εκεί τα στεφάνια. Αδελφέ, εάν θέλεις να σωθείς, μην εμπλέκεις τον εαυτό σου σε αυτά. Διότι σε διαβεβαιώνω ενώπιον του Θεού ότι έπεσες σε λάκκο του διαβόλου και στον έσχατο θάνατο. Λοιπόν, απομακρύνσου από αυτά και ακολούθησε τα ίχνη των Πατέρων. Απόκτησε για τον εαυτό σου την ταπείνωση και την υπακοή, τον κλαυθμό, την άσκηση, την ακτημοσύνη, το να μην υπολογίζεις τον εαυτό σου και όσα παρόμοια υπάρχουν, και τα οποία βρίσκεις στα Ρήματα και στους Βίους τους.

Όντας ο παντοδύναμος Λόγος του Θεού και Πατρός, «Αυτός είπε και γεννήθηκαν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν, τα εδραίωσε στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος, έθεσε πρόσταγμα και δεν θα παρέλθει». Διότι, επειδή η φύση όσων έχουν έρθει στην ύπαρξη δεν έχει την αφθαρσία ούτε βέβαια μπορεί να παραμένει πάντοτε αναλλοίωτη· διότι αυτό είναι ίδιον της ανώτατης από όλα ουσίας· ο ίδιος φέρει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του. Διότι αυτός μεν είναι Λόγος ενυπόστατος και έχει γεννηθεί κατά φύση από τον Θεό Πατέρα, ο λόγος του δε είναι παντοδύναμος και ενεργός και έχει την ισχύ να κατορθώνει τα πάντα με ευκολία· προσθέτει δε σε αυτά: «Αφού έκανε καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα ύψη, γινόμενος τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο ξεχωριστό όνομα έχει κληρονομήσει σε σχέση με αυτούς». Αφού τον ανέδειξε ως χαρακτήρα της υποστάσεως του Πατρός και βεβαίως και απαύγασμα της δόξας του, μεταβαίνει αναγκαστικά στην οικονομία της ενανθρωπήσεως, μέσω της οποίας και έχουμε σωθεί και έχουμε πλουτίσει με την άφεση των αμαρτιών, και έχουμε αγιαστεί διά του αίματός του. Διότι, όπως λέει ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος: «Στον οποίο έχουμε την απολύτρωση διά του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων».

«Διότι θα δω τους ουρανούς, έργα των δακτύλων σου, τη σελήνη και τα άστρα τα οποία εσύ θεμελίωσες. Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;» Αν και είναι θαυμαστά, λέει, τα δημιουργήματά σου, ο ουρανός και όσα βρίσκονται σε αυτόν, τα οποία στερέωσες για να παραμένουν σε όλο τον αιώνα —διότι τα έστησε εις τον αιώνα, όπως λέει σε άλλα σημεία, και έθεσε πρόσταγμα που δεν θα παρέλθει—, δεν είναι ωστόσο μεγάλα για εσένα ως προς την ύπαρξη, αλλά έργα μικρής δύναμης, που αναλογεί σε δάκτυλα· διότι έτσι ονόμασε τις μικρές δυνάμεις του Θεού. Και αυτά μεν παραμένουν στερεωμένα· αλλά, βλέποντας τον κάθε άνθρωπο να παρέρχεται, εκπλήσσομαι για το πώς και τον θυμάσαι και προνοείς γι' αυτόν. Αυτό δεν θα συνέβαινε, εάν ήταν απλώς ένα μικρό και φθαρτό ζώο. Είναι όμως τόσο άξιος τιμής, ώστε από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων να έχει καταρτιστεί ύμνος για αυτόν.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΗ΄. Στον μεν ρμε΄ (145ο) ψαλμό η ψυχή από μόνη της προτρεπόταν να αινεί τον Κύριο, καθώς ο λόγος έλεγε: «Αἴνει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον». Στον αμέσως επόμενο, καλούσε ένα πλήθος στον αίνο διά του: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ὅτι ἀγαθὸν ψαλμός»· και στον επόμενο, η ίδια η Ιερουσαλήμ προσταζόταν να πράξει τούτο με το: «Ἐπαίνει, Ἱερουσαλήμ, τὸν Κύριον». Σε ακολουθία, λοιπόν, προς εκείνους, ο προκείμενος αίνος εντείνει το παράγγελμα, διευρύνοντας το πρόσταγμα μετά την επιμέρους προτροπή· και συλλογικά και ταυτόχρονα παρορμά ολόκληρη τη δημιουργημένη κτίση, τόσο την ορατή όσο και την αόρατη, προς τον αίνο του Θεού. Στην αρχή προσκαλεί τα όντα στους ουρανούς και στα ύψιστα· προχωρώντας όμως, τα όντα πάνω στη γη και στις αβύσσους, όχι σαν να μετέχουν όλα ψυχής και λογικής, αλλά προστάζει εκείνους που έχουν προικιστεί με λογική να στρέφουν το βλέμμα τους σε αυτά, και κατανοώντας τη σοφία που βρίσκεται σε αυτά, να ανυμνούν τον Ποιητή.

Η δε θεία και προφητική Γραφή παραγγέλλει να απονέμουν όλα ανεξαιρέτως και ομαδικά, μαζί με τον ίδιο τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα —τα νοερά και λογικά όντα μαζί με τα φαινόμενα ουράνια σώματα, τον ίδιο τον ουρανό και όσα αυτός εμπεριέχει— τον πρέποντα ύμνο και την αρμόζουσα θεολογία στον μόνο Θεό που είναι πάνω από όλα, στον Παμβασιλέα, Πανηγεμόνα και Αίτιο των συμπάντων, ο οποίος ενεργεί διαμέσου όλων και βρίσκεται μέσα σε όλα, ως τον Δημιουργό, Ποιητή και Προνοητή των πάντων, λέγοντας: «Αινείτε τον Θεό από τους ουρανούς, αινείτε αυτόν στα ύψιστα, αινείτε αυτόν όλοι οι άγγελοί του, αινείτε αυτόν όλες οι δυνάμεις του, αινείτε αυτόν ο ήλιος και η σελήνη, αινείτε αυτόν όλα τα άστρα και το φως, αινείτε αυτόν οι ουρανοί των ουρανών, και τα ύδατα που βρίσκονται πάνω από τους ουρανούς ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου, διότι αυτός είπε και έγιναν, αυτός διέταξε και δημιουργήθηκαν. Τα εστερέωσε στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος· έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει».

Ηʹ. Η τάξη, λοιπόν, συγκρότησε το παν. Η τάξη συγκρατεί και τα επουράνια και τα επίγεια· τάξη υπάρχει στα νοητά· τάξη στα αισθητά· τάξη στους αγγέλους· τάξη στα άστρα, και ως προς την κίνηση, και ως προς το μέγεθος, και ως προς τη μεταξύ τους σχέση, και ως προς τη λαμπρότητα. Άλλη είναι η δόξα του ήλιου, και άλλη η δόξα της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων· διότι αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα· τάξη υπάρχει στις ώρες και τις εποχές, οι οποίες προχωρούν και υποχωρούν κοσμίως, και δια της μεσότητος τιθασεύουν την τραχύτητα των καιρών· τάξη στα μέτρα της ημέρας και της νύχτας, και στα διαστήματά τους. Τάξη στα στοιχεία, από τα οποία αποτελούνται τα σώματα· η τάξη έθεσε σε περιστροφή τον ουρανό, άπλωσε τον αέρα, έθεσε ως θεμέλιο τη γη ή και την υπερύψωσε, έχυσε και συγκέντρωσε την υγρή φύση, άφησε ελεύθερους τους ανέμους αλλά δεν τους άφησε ανεξέλεγκτους, έδεσε το νερό στα σύννεφα και δεν το συγκράτησε εκεί, αλλά το διέσπειρε στο πρόσωπο όλης της γης, με ευταξία και ισοτιμία· και αυτά δεν συμβαίνουν για λίγο, ούτε για μία εποχή ή έναν χρόνο, αλλά από την αρχή μέχρι το τέλος, κατευθυνόμενα και περιστρεφόμενα στην ίδια οδό, όντας σταθερά και συνάμα κινούμενα, το μεν πρώτο δια του Λόγου, το δε δεύτερο δια της ροής· «Τα έστησε στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος· έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει». Το πρώτο είναι γνώρισμα της σταθερότητας· και ό,τι έχει γίνει, ή πρόκειται να γίνει, αυτό είναι γνώρισμα της ροής.

Διότι το «προ του αιώνος» ταυτίζεται εννοιολογικά με το αΐδιο, καθώς έτσι μας ερμηνεύει η προφητεία την αϊδιότητα του Θεού εκεί όπου λέει: «Ο υπάρχων προ των αιώνων». Αν, λοιπόν, το να υπάρχει προ των αιώνων βρίσκεται πέρα από κάθε αρχή, εκείνος που αποδίδει στον Υιό την προαιώνια δόξα, πολύ πριν από αυτήν έχει επιμαρτυρήσει την αιώνια ύπαρξή Του. Διότι βεβαίως δεν δοξάζεται το μη ον, αλλά το ον. Μετά από αυτά δε, σπέρνει για τον εαυτό του τα σπέρματα της βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος, όχι για να δοξάσει τον Υιό, αλλά για να υβρίσει το Άγιο Πνεύμα. Διότι, θέλοντας να αποδείξει ότι το Άγιο Πνεύμα αποτελεί μέρος της αγγελικής δύναμης, πρόσθεσε αυτόν τον ισχυρισμό λέγοντας «ότι δοξάζεται από το Πνεύμα αιωνίως και από κάθε λογική και γεννητή ουσία»· έτσι ώστε να μην υπάρχει καμία απολύτως διαφορά μεταξύ του Αγίου Πνεύματος και οποιουδήποτε δημιουργήματος, εάν το Άγιο Πνεύμα δοξάζει τον Κύριο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και όλα τα υπόλοιπα για τα οποία ομιλεί αναλυτικά ο προφήτης, δηλαδή οι άγγελοι και οι δυνάμεις, οι ουρανοί των ουρανών και το υπερκόσμιο ύδωρ και όλα όσα προέρχονται από τη γη, οι δράκοντες, οι άβυσσοι, το πυρ, το χαλάζι, το χιόνι, ο πάγος, ο άνεμος της καταιγίδας, τα όρη και όλοι οι βουνοί, τα καρποφόρα δέντρα και όλες οι κέδροι, τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα πτερωτά πετεινά. Εάν, λοιπόν, λέει ότι μαζί με αυτά δοξάζει τον Κύριο και το Άγιο Πνεύμα, τότε η θεομάχος γλώσσα αποφαίνεται οπωσδήποτε ότι και αυτό είναι ένα από αυτά.

Αλληλούια· του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Διότι ο Αγγαίος και ο Ζαχαρίας κληρώθηκαν τότε να ψάλλουν αυτόν τον ύμνο. «Αινείτε»: Το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τις δυνάμεις των ουρανών να υμνούν τη μία ενότητα της Τριάδας. «Αινείτε»: Τα τάγματα των ουρανών, λέει, ας κηρύττουν και αυτά τη μία ενότητα της Τριάδας. «Αινείτε»: Διότι και αυτοί ονομάζουν την Τριάδα ως έναν Θεό. «Αινείτε»: Εννοεί τις δυνάμεις στους ουρανούς· διότι και αυτές δοξάζουν την Τριάδα ως μία δύναμη. «Αινείτε»: Διότι και αυτά με την πορεία τους επιτελούν την αίνεση. «Αινείτε»: Διότι και αυτά με τη διακονία τους προσφέρουν αίνεση στην Τριάδα. «Αινείτε»: Αναφέρεται στους ίδιους τους ουρανούς και τις δυνάμεις σε αυτούς, που δοξάζουν την ενότητα της Τριάδας. «Και το ύδωρ»: Υπάρχουν βέβαια και τα αισθητά καθαρά ύδατα· αλλά να εννοείς και τις πηγές των χαρισμάτων του Χριστού. «Αινεσάτωσαν — εγενήθησαν»: Δηλαδή, δημιουργήθηκαν διά του Λόγου. «Αυτός ενετείλατο»: Διότι το θέλησε, και παρήχθησαν από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. «Έστησεν»: Αυτά. Ποια; Τα χαρίσματα που ο Χριστός εγκαθίδρυσε και στον παρόντα και στον μέλλοντα αιώνα. «Πρόσταγμα»: Διότι δεν μπορούν να παραβούν τον Λόγο του Θεού. «Αινείτε»: Διότι και η γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτήν κατανοούν και προσκυνούν την ενότητα του Θεού. «Δράκοντες»: Διότι ούτε οι άβυσσοι, ως ακατάληπτες, ούτε οι μεγάλοι δράκοντες, αν και είναι αθέατοι, αλλά παρόλα αυτά υποτάχθηκαν στον Θεό με φόβο.

Διότι αυτή, λέγει, είναι η πύλη του Κυρίου· οι δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτήν. Τότε ο Κύριος με σεπτή φωνή μίλησε: Εγώ είμαι ο ζητούμενος, ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· εισερχόμενος από αυτές θα δοξολογήσω τον Κύριο· δηλαδή, αυτά που έπραξα και υπέφερα, όσα καλά έκανα και πόσα κακά έλαβα. Θα αναγγείλω τα τεκμήρια των δικαίων, τα χαρίσματα των ιάσεων, τα κατορθώματα των πράξεων. Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης· εισερχόμενος από αυτές θα δοξολογήσω τον Κύριο. Τότε, αφού αναγνώρισαν την άχραντη Δεσποτική φωνή, εκείνοι που φρουρούσαν τις πύλες βγήκαν με φόβο για να τον προσκυνήσουν: Δεν σε γνωρίσαμε, Δέσποτα, όταν κατερχόσουν, σε προσκυνούμε τώρα που ανέρχεσαι. Έπειτα πέρασε ο ίδιος αναντίρρητα, καθώς και οι ακόλουθοί του. Εκείνοι όμως εμπόδιζαν αυτούς που εισέρχονταν από πίσω, λέγοντας: Αυτές είναι οι πύλες του Κυρίου· οι δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτές· μήπως και οι άδικοι; Εδώ μέσα μοιχοί και τελώνες και άρπαγες; Γιατί πράττεται αυτό από την αγιότητά σου; Αυτές τις πύλες εσύ τις επικύρωσες, εσύ μας κατέστησες θυρωρούς, εσύ θέσπισες νόμο σε εμάς, ότι: Αυτές είναι οι πύλες του Κυρίου· δίκαιοι θα εισέλθουν από αυτές. Δεν έχει ειπωθεί για εσένα, ότι έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει;

Ομιλία στον χρηματισμό του Ζαχαρία και στη σύλληψη της Ελισάβετ. Τίποτα δεν είναι ανυπότακτο στους Δεσποτικούς όρους· διότι τα πάντα υποχωρούν και υπηρετούν το θείο πρόσταγμα. Διότι, όπως λέει η Γραφή, έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει· επειδή εκείνος που στην αρχή συγκρότησε τα πάντα με τον λόγο του, μπορεί και πάλι να μεταβάλει τα δημιουργήματά του με τον λόγο. Πρόσταξε κάποτε την άνυδρη πέτρα να καταστεί κατάρρυτη· και εκείνη αμέσως ανέβλυσε ποταμούς υδάτων. Διότι χτύπησε την πέτρα, και έρρευσαν ύδατα, και ποταμοί ξεχείλισαν· και η ξηρή πέτρα, που προηγουμένως δεν είχε γευτεί καθόλου νερό, έγινε πηγή ποταμών και μητέρα υδάτων· διότι τίποτα δεν παραμένει άγονο, στο οποίο ο Θεός προστάζει να καρποφορήσει.

Εις τον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει στον ουρανό. Διότι τα πάντα, λέει, είναι εύκολα και δυνατά σε εσένα τον Δεσπότη. Επειδή το δικό σου πρόσταγμα διαφυλάσσει ακίνητα τα κύτη των ουρανών. Αυτό άλλωστε είπε και στον εκατοστό τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό: Τα εστερέωσε εις τον αιώνα, και εις τον αιώνα του αιώνος· έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει. Αυτός λοιπόν ο ουρανός παραμένει, όπως ακριβώς έχει κτιστεί από εσένα, Δέσποτα, και οι άγγελοι που κατοικούν σε αυτόν διαφυλάσσουν τον θείο νόμο, και είναι ελεύθεροι από κάθε παράβαση.

Τα στερέωσε στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα. Άλλος λέει: Τα στερέωσε ώστε να παραμένουν αιώνια. Έθεσε πρόσταγμα, το οποίο δεν θα παρέλθει. Για ποιον λόγο, αφού είπε λίγα για τις επουράνιες δυνάμεις, γρήγορα απομακρύνθηκε από εκεί και, στρέφοντας τον λόγο στα ορατά δημιουργήματα, εδώ τον εκτείνει, εξετάζοντάς τα όλα αναλυτικά ένα προς ένα, τα άνω και τα κάτω;

Βʹ. Αίνο, λοιπόν, λέει εννοεί αυτό: το ότι το κάλλος των δημιουργημάτων γεννά υμνολογία προς τον Δημιουργό. Αυτό ακριβώς δηλώνει και ο Παύλος: «Διότι τα αόρατα αυτού, από τη δημιουργία του κόσμου, βλέπονται καθαρά, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων, δηλαδή και η αιώνια δύναμή του και η θεότητά του». Και αυτός ο προφήτης, αφού ανέφερε τα δημιουργήματα, και αφού άφησε στην όραση όσων τα βλέπουν να κατανοήσουν το κάλλος, το μέγεθος και τη χρησιμότητά τους, ο ίδιος θέτει μια άλλη αιτία, λέγοντας ότι: «Αυτός είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και δημιουργήθηκαν. Τα στερέωσε στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνα. Έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει».

Ότι δε και αφού δημιουργήθηκαν τα συγκρατεί, ο ίδιος ο προφήτης πάλι το δείχνει προσθέτοντας: «Τα στερέωσε στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει». Πρόσεξε και εδώ πάλι πώς υπέδειξε την εξουσία και την αυθεντία Του, όχι μόνο με το ότι τα στερέωσε, αλλά και με τη λέξη «πρόσταγμα», υποδηλώνοντας την ενέργειά Του με ανθρώπινες λέξεις. Διότι, όπως για εσένα το να μιλήσεις είναι εύκολο και το να προστάξεις απλό, έτσι και για τον Θεό είναι εύκολο να δημιουργήσει όσα δεν υπήρχαν και να συγκρατεί όσα δημιουργήθηκαν· ή μάλλον, όχι έτσι, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Διότι δεν είναι καν δυνατόν να παρασταθεί η υπερβολή της ευκολίας με την οποία τα δημιούργησε. Και το αξιοθαύμαστο δεν είναι μόνο ότι τα συγκρατεί, ούτε ότι οι νόμοι της φύσεως παραμένουν ακίνητοι, αλλά ότι αυτό συμβαίνει για τόσο άπειρο χρόνο. Συλλογίσου λοιπόν πόσοι αιώνες έχουν περάσει, και τίποτα από τα όντα δεν περιέπεσε σε σύγχυση· ούτε η θάλασσα κατέκλυσε τη γη, ούτε ο ήλιος κατέκαψε αυτόν τον ορατό κόσμο, ούτε ο ουρανός κλονίστηκε, ούτε τα όρια της νύχτας και της ημέρας συγχύστηκαν, ούτε οι εναλλαγές των εποχών, ούτε τίποτα άλλο από τα παρόμοια· αλλά το καθετί, τόσο από τα επίγεια όσο και από τα ουράνια, παραμένει στη θέση του με απόλυτη ακρίβεια, διατηρώντας τους όρους που του τέθηκαν άπαξ εξαρχής.

Όμως, είτε έτσι είτε αλλιώς, τα πάντα έγιναν και εδραιώθηκαν με το θείο πρόσταγμα, και κατέχουν ως ασάλευτο θεμέλιο το θείο θέλημα και βούλημα. «Διότι αυτός είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και κτίστηκαν. Τα εστερέωσε στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος· έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει».

Αυτά ορίζουμε με την προσταγή και την αυθεντία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έθεσε πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να παρέλθει· αυτού που έκλεισε την άβυσσο και την σφράγισε με το φοβερό και ένδοξο όνομά του. Ας ευλαβείται όλη η γη ενώπιον του προσώπου του, διότι είναι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να του αντισταθεί; Και, «Φοβερό είναι το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού»· διότι κάθε πνοή και κτίση περικλείεται στο χέρι του, και η βασιλεία του είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και η δεσποτεία του σε κάθε γενεά. Δόξα στην Παναγία Τριάδα, τον Θεό μας, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι ο ένας από τους προφήτες λέει: «Ο ουρανός θα είναι καινούργιος και η γη καινούργια». Ο άλλος όμως λέει: «Τα εστερέωσε στον αιώνα», δηλαδή κατά τον παρόντα αιώνα που ρέει και φθείρεται, «και εις τον αιώνα του αιώνος», δηλαδή κατά τον μέλλοντα εκείνο που είναι σταθερός και άφθαρτος. Έπειτα, για να δείξει ότι η σύστασή τους είναι αμετάβλητη, προσθέτει: «Έδωσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει». Και αυτά μεν λένε οι προφήτες.

Ψαλμός ρμη' Αλληλούια. Σαν να άπλωσε κάποιο δίχτυ εδώ ο Δαβίδ, αλίευσε όλη την κτίση προς αίνον του Θεού, λέγοντας: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς». Καλώντας δε, από μεν τον πρώτο τα πλήθη των αγγέλων, από δε τον δεύτερο τα πλήθη των φωστήρων, και γενικώς όλη την κτίση της ανώτατης τάξεως σε ύμνο του Θεού, παραθέτει και την αιτία: «Διότι αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και δημιουργήθηκαν». Και «τα εστερέωσε».

Αφού τα δημιούργησε αυτά, τους δώρισε διαρκή ύπαρξη και διαμονή «εις αιώνα αιώνος». Έπειτα, συγκαλώντας συνολικά την επίγεια κτίση, εισάγει τους «δράκοντες» πριν από όλα για τον αίνο του Θεού. Όχι επειδή η άλογη κτίση έχει το χάρισμα του λόγου, αλλά διότι «μέσα από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων υμνείται ο δημιουργός» από τη λογική κτίση, τους αγγέλους και τους ανθρώπους.

Εγώ δε αποκρίνομαι ότι αυτό δεν προκλήθηκε εξαιτίας της αλλαγής του χρόνου (διότι ούτε ο ουρανός μεταβλήθηκε σε μορφή ούτε ο φωστήρας που δημιουργεί την ημέρα άλλαξε κίνηση ή λάμψη, ούτε το σύμπαν κινείται και κυβερνάται αντίθετα με την προηγούμενη τάξη του· διότι τα εστερέωσε, σύμφωνα με τη Γραφή, εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος· έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει), αλλά αυτό συνέβη, ω αγιώτατε, εξαιτίας της μεταβολής της αυτεξούσιας προαίρεσης, η οποία αδιαφόρησε για τον θείο έρωτα, παρέδωσε την επιθυμία της στα υλικά πράγματα, και δεν θέλησε ούτε επέλεξε να προσεγγίσει τα ένδοξα παραδείγματα, ούτε να αποτυπώσει την αρχέτυπη και πατρική θεοειδή εικόνα, αλλά προτίμησε τις δύσμορφες, αλλόκοτες και τερατώδεις. Γι' αυτόν τον λόγο επιφέρουμε αυτά τα ψυχικά ινδάλματα, τα οποία έχουν άλλοτε ανθρώπινο μέρος, άλλοτε σκύλου, άλλοτε τυχόν λεοπάρδαλης, άλλοτε ψαριού ή κάποιου άλλου ερπετού, με την οσιότητά σου να εκλαμβάνει αυτά με αναγωγικό τρόπο.