Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 148:7

Αθανασίου Αλεξανδρείας. Ερμηνεία στο: «Αινείτε τον Κύριον εκ της γης, δράκοντες και πάσαι άβυσσοι.» Το Άγιο Πνεύμα, αφού προέτρεψε τα επουράνια τάγματα να αινέσουν τον Κύριο, μεταφέρει τον λόγο προτρέποντας τα επίγεια. Επειδή δε υπάρχουν τρία τάγματα που κλίνουν το γόνυ στον Ιησού, τα επουράνια, τα επίγεια και τα καταχθόνια, τα μεν ουράνια στρέφονται προς τον ύμνο διά των προειρημένων· τα δε επίγεια λέγοντας: «Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης, νεανίσκοι και παρθένοι». Προτού όμως κάνει μνεία σε αυτά, στρέφεται στα καταχθόνια, τα οποία υποδηλώνονται διά των δρακόντων και των αβύσσων.

Στον δε εκατοστό τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι, φωτιά, χαλάζι, χιόνι, κρύσταλλος, πνεύμα καταιγίδας, τα οποία εκτελούν τον λόγο του»· και στον Ιεζεκιήλ, στον θρήνο της Σορ: «Στην καρδιά της θάλασσας, σε πολλά νερά σε οδήγησαν οι κωπηλάτες σου· το πνεύμα του νότου σε συνέτριψε». Μελετώντας όμως και εσείς τις Άγιες Γραφές, θα βρείτε να ονομάζεται πνεύμα και το νόημα που ενυπάρχει στους ίδιους τους θείους λόγους, καθώς γράφει ο Παύλος: «Ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς διακόνους της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος. Διότι το γράμμα σκοτώνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί». Διότι το μεν ρητό έχει χαραχθεί με το γράμμα· το δε νόημα που υπάρχει σε αυτό ονομάζεται πνεύμα. Έτσι και «ο νόμος είναι πνευματικός», ώστε, όπως έχει πει πάλι, να μη δουλεύουμε στην παλαιότητα του γράμματος, αλλά στην καινότητα του πνεύματος.

Στον εκατοστό τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι, φωτιά, χαλάζι, χιόνι, κρύσταλλος, άνεμος καταιγίδας, αυτά που εκτελούν τον λόγο του»· και στον Ιεζεκιήλ, στον θρήνο για τη Σορ: «Στην καρδιά της θάλασσας, μέσα σε άφθονα νερά σε οδήγησαν οι κωπηλάτες σου· το πνεύμα του νότου σε συνέτριψε». Μελετώντας δε και εσείς τις Άγιες Γραφές, θα βρείτε να ονομάζεται πνεύμα και ο νους που υπάρχει μέσα στα ίδια τα θεία λόγια, καθώς γράφει ο Παύλος: «Ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς διακόνους της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος. Διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί». Επειδή, το μεν ρητό έχει χαραχθεί με το γράμμα, ο δε νους που βρίσκεται μέσα του ονομάζεται πνεύμα. Έτσι και «ο νόμος είναι πνευματικός», ώστε, όπως πάλι έχει πει, να μη δουλεύουμε στην παλαιότητα του γράμματος, αλλά στην καινότητα του πνεύματος.

Ακόμη και αν ισχυριστεί κάποιος ότι οι ουρανοί μεν είναι οι θεωρητικές δυνάμεις, το δε στερέωμα είναι οι πρακτικές δυνάμεις και εκείνες που εκτελούν τα καθήκοντα, αποδεχόμαστε μεν τον λόγο αυτόν ως κομψό, αλλά δεν θα παραδεχθούμε καθόλου ότι είναι και αληθής. Διότι έτσι, και η δροσιά, και η πάχνη, και το ψύχος, και ο καύσωνας, επειδή στο βιβλίο του Δανιήλ προστάχθηκαν να υμνούν τον Δημιουργό των πάντων, θα αποτελούσαν κάποια νοερή και αόρατη φύση. Αντιθέτως, η αναφορά σε αυτά, όταν κατανοείται μέσα από πνευματική θεωρία από όσους διαθέτουν ορθή κρίση, είναι συμπληρωματική της δοξολογίας του Κτίστη. Διότι όχι μόνο το ύδωρ που βρίσκεται πάνω από τους ουρανούς αποδίδει τον αίνο στον Θεό, έχοντας τα πρωτεία στις τιμές εξαιτίας της υπεροχής που του προσδίδει η αρετή, αλλά λέγει: «Αινείτε Αυτόν και τα από της γης, δράκοντες και όλες οι άβυσσοι». Ώστε και η άβυσσος, την οποία όσοι αλληγορούν την κατέταξαν στη χειρότερη μοίρα, ούτε αυτή κρίθηκε απορριπτέα από τον ψαλμωδό, εφόσον συμπεριλήφθηκε στην κοινή χοροστασία της κτίσεως, αλλά και αυτή, σύμφωνα με τους λόγους που ενυπάρχουν σε αυτήν, συμπληρώνει αρμονικά την υμνωδία προς τον Ποιητή.

Διότι ο Χριστός δοξολογείται από κάθε έθνος ανθρώπων, και αυτό θα μπορούσε να δει κανείς να το κάνουν πρόθυμα μικροί και μεγάλοι, λαμπροί και άσημοι, και οι πιο επιφανείς από τους άλλους, και όσοι έχουν υπεροχή είτε τυχόν στη δόξα, είτε στον πλούτο και στη λαμπρότητα του βίου. Αυτά τα οποία πολύ σωστά ονόμασε φαντασίες, δηλαδή ύψος φαντασίας. Διότι δεν είναι τίποτε άλλο γι' αυτούς παρά μια ψευδαίσθηση, αφού «κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου». Και ότι η άβυσσος έδωσε τη φωνή της, και με επευφημίες τιμούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό μικροί και μεγάλοι, το αποσαφηνίζει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι». Και προσθέτοντας σε αυτά βουνά και λόφους, καρποφόρα δέντρα και όλους τους κέδρους, θηρία και κτήνη, ερπετά και φτερωτά πτηνά, προσθέτει πάλι: «Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης, νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου». Είπε επίσης κάπου και ο μέγας Ησαΐας για αυτόν: «Βασιλείς θα τον δουν και θα φοβηθούν· άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν». Αποδίδει δε σαν αιτία, για το ότι η άβυσσος αλλά και το ύψος της φαντασίας της έδωσαν τη φωνή, προσθέτοντας αμέσως: Υψώθηκε ο ήλιος, και η σελήνη στάθηκε στην τάξη της για φως.

«Εγώ συντάσσω, και εγώ τους οδηγώ· έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας και συγχρόνως αλαζονευόμενοι». Αυτά τα προφέρει το θείο πνεύμα που ενυπάρχει στον προφήτη εκ προσώπου του Θεού Λόγου. Αυτός λοιπόν είναι που παραγγέλλει στους αγγέλους που βρίσκονται γύρω του να ανοίξουν κλειστές θύρες και να διατάξουν εκείνους που βρίσκονται μέσα να βγουν έξω, να έρθουν και να σπεύσουν προς τιμωρία των ασεβών. Φρονώ δε ότι διά των λόγων αυτών δηλώνεται πως υπάρχει κάποιος τόπος ξεχωρισμένος για τις αντικείμενες δυνάμεις, στον οποίο βρίσκονται εγκλεισμένες σαν σε δεσμωτήριο. Και ίσως αυτή να είναι η λεγόμενη «άβυσσος», την οποία ο λόγος που αναφέρει: «δράκοντες και όλες οι άβυσσοι» διδάσκει ότι είναι γεμάτη από δράκοντες. Εξού και οι δαίμονες «παρεκάλουν» τον Σωτήρα να μην τους στείλει «στην άβυσσο», όταν έλεγαν: «ήλθες προ καιρού να μας βασανίσεις»· διότι δεν αγνοούσαν ότι θα έρθει κάποιος καιρός για την κάθειρξή τους «στην άβυσσο». Όσο για τις αντικείμενες λοιπόν δυνάμεις, οι οποίες είναι είτε ψυχές γιγάντων είτε των αγγέλων που κατήλθαν από τον ουρανό, από τους οποίους «γεννήθηκαν οι γίγαντες», τις μνημονεύει και η Γραφή του Μωυσή λέγοντας: «όταν είδαν οι άγγελοι του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, πήραν για τον εαυτό τους γυναίκες από όλες, όσες εξέλεξαν».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΗ΄. Στον μεν ρμε΄ (145ο) ψαλμό η ψυχή από μόνη της προτρεπόταν να αινεί τον Κύριο, καθώς ο λόγος έλεγε: «Αἴνει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον». Στον αμέσως επόμενο, καλούσε ένα πλήθος στον αίνο διά του: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ὅτι ἀγαθὸν ψαλμός»· και στον επόμενο, η ίδια η Ιερουσαλήμ προσταζόταν να πράξει τούτο με το: «Ἐπαίνει, Ἱερουσαλήμ, τὸν Κύριον». Σε ακολουθία, λοιπόν, προς εκείνους, ο προκείμενος αίνος εντείνει το παράγγελμα, διευρύνοντας το πρόσταγμα μετά την επιμέρους προτροπή· και συλλογικά και ταυτόχρονα παρορμά ολόκληρη τη δημιουργημένη κτίση, τόσο την ορατή όσο και την αόρατη, προς τον αίνο του Θεού. Στην αρχή προσκαλεί τα όντα στους ουρανούς και στα ύψιστα· προχωρώντας όμως, τα όντα πάνω στη γη και στις αβύσσους, όχι σαν να μετέχουν όλα ψυχής και λογικής, αλλά προστάζει εκείνους που έχουν προικιστεί με λογική να στρέφουν το βλέμμα τους σε αυτά, και κατανοώντας τη σοφία που βρίσκεται σε αυτά, να ανυμνούν τον Ποιητή.

Και όλες οι άβυσσοι. Κάποιος άλλος ονόμασε αβύσσους τον χώρο των καταχθονίων, κατά τον Παύλο που λέει: «Μην πεις: Ποιος θα κατέβει στην άβυσσο; Δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς»· και στον Ιώβ, λέει: «Περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου;» Μήπως όμως και αυτό υποδηλώνει το πλήθος των υδάτων, πάνω στο οποίο περπάτησε ο Κύριος; Έτσι ώστε να αποτελεί ανεξάρτητη αρχή το: «Σου ανοίγονται άραγε με φόβο οι πύλες του θανάτου;»

Και ο ίδιος ο Κύριος το παρουσιάζει αυτό σαφέστερα, στη θεία αποκάλυψη προς τον Ιώβ λέγοντας: «ήλθες δε στην πηγή της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου; Ανοίχθηκαν άραγε σε σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι θυρωροί του άδη βλέποντάς σε έφριξαν;» Και αν είχε μάθει όλα αυτά για τις πονηρές δυνάμεις που βρίσκονται στην άβυσσο, για τις οποίες έχει λεχθεί «αινείτε αυτόν από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι», και ακόμη για το σκοτάδι που βρίσκεται πάνω από την άβυσσο, για το οποίο ο Μωυσής είπε «και σκοτάδι υπήρχε πάνω από την άβυσσο», εάν δηλαδή είχε εντρυφήσει στις θείες Γραφές επιμελώς και όχι επιφανειακά, δεν θα τολμούσε να αποκαλέσει αβύσσους τις καρδιές των αγίων. Θα γνώριζε επίσης πώς έχει λεχθεί και το «άβυσσος επικαλείται την άβυσσο με τη φωνή των καταρρακτών σου» και πάλι «ταράχτηκαν οι άβυσσοι, πλήθος ήχου ύδατος» και επίσης «η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό του». Αυτά και τα παρόμοιά τους θα τα είχε εξετάσει με ακρίβεια, εάν ενδιαφερόταν καθόλου για την κατανόησή τους. Τώρα όμως, αποφαινόμενος τόσο πρόχειρα και αβάσιμα ότι οι άβυσσοι είναι οι καρδιές των αγίων, ούτε έτσι κατενόησε ότι, εκείνος που είπε «πριν ποιήσει τις αβύσσους», δίδαξε πως ο ίδιος υπήρχε πριν από τους αγίους και θεοφιλείς άνδρες που έζησαν ανά τους αιώνες· ώστε αποδεικνύεται από παντού ότι οι προκείμενες λέξεις δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν στη σάρκα του Σωτήρος.

Διότι το «προ του αιώνος» ταυτίζεται εννοιολογικά με το αΐδιο, καθώς έτσι μας ερμηνεύει η προφητεία την αϊδιότητα του Θεού εκεί όπου λέει: «Ο υπάρχων προ των αιώνων». Αν, λοιπόν, το να υπάρχει προ των αιώνων βρίσκεται πέρα από κάθε αρχή, εκείνος που αποδίδει στον Υιό την προαιώνια δόξα, πολύ πριν από αυτήν έχει επιμαρτυρήσει την αιώνια ύπαρξή Του. Διότι βεβαίως δεν δοξάζεται το μη ον, αλλά το ον. Μετά από αυτά δε, σπέρνει για τον εαυτό του τα σπέρματα της βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος, όχι για να δοξάσει τον Υιό, αλλά για να υβρίσει το Άγιο Πνεύμα. Διότι, θέλοντας να αποδείξει ότι το Άγιο Πνεύμα αποτελεί μέρος της αγγελικής δύναμης, πρόσθεσε αυτόν τον ισχυρισμό λέγοντας «ότι δοξάζεται από το Πνεύμα αιωνίως και από κάθε λογική και γεννητή ουσία»· έτσι ώστε να μην υπάρχει καμία απολύτως διαφορά μεταξύ του Αγίου Πνεύματος και οποιουδήποτε δημιουργήματος, εάν το Άγιο Πνεύμα δοξάζει τον Κύριο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και όλα τα υπόλοιπα για τα οποία ομιλεί αναλυτικά ο προφήτης, δηλαδή οι άγγελοι και οι δυνάμεις, οι ουρανοί των ουρανών και το υπερκόσμιο ύδωρ και όλα όσα προέρχονται από τη γη, οι δράκοντες, οι άβυσσοι, το πυρ, το χαλάζι, το χιόνι, ο πάγος, ο άνεμος της καταιγίδας, τα όρη και όλοι οι βουνοί, τα καρποφόρα δέντρα και όλες οι κέδροι, τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα πτερωτά πετεινά. Εάν, λοιπόν, λέει ότι μαζί με αυτά δοξάζει τον Κύριο και το Άγιο Πνεύμα, τότε η θεομάχος γλώσσα αποφαίνεται οπωσδήποτε ότι και αυτό είναι ένα από αυτά.

Αλληλούια· του Αγγαίου και του Ζαχαρία. Διότι ο Αγγαίος και ο Ζαχαρίας κληρώθηκαν τότε να ψάλλουν αυτόν τον ύμνο. «Αινείτε»: Το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τις δυνάμεις των ουρανών να υμνούν τη μία ενότητα της Τριάδας. «Αινείτε»: Τα τάγματα των ουρανών, λέει, ας κηρύττουν και αυτά τη μία ενότητα της Τριάδας. «Αινείτε»: Διότι και αυτοί ονομάζουν την Τριάδα ως έναν Θεό. «Αινείτε»: Εννοεί τις δυνάμεις στους ουρανούς· διότι και αυτές δοξάζουν την Τριάδα ως μία δύναμη. «Αινείτε»: Διότι και αυτά με την πορεία τους επιτελούν την αίνεση. «Αινείτε»: Διότι και αυτά με τη διακονία τους προσφέρουν αίνεση στην Τριάδα. «Αινείτε»: Αναφέρεται στους ίδιους τους ουρανούς και τις δυνάμεις σε αυτούς, που δοξάζουν την ενότητα της Τριάδας. «Και το ύδωρ»: Υπάρχουν βέβαια και τα αισθητά καθαρά ύδατα· αλλά να εννοείς και τις πηγές των χαρισμάτων του Χριστού. «Αινεσάτωσαν — εγενήθησαν»: Δηλαδή, δημιουργήθηκαν διά του Λόγου. «Αυτός ενετείλατο»: Διότι το θέλησε, και παρήχθησαν από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. «Έστησεν»: Αυτά. Ποια; Τα χαρίσματα που ο Χριστός εγκαθίδρυσε και στον παρόντα και στον μέλλοντα αιώνα. «Πρόσταγμα»: Διότι δεν μπορούν να παραβούν τον Λόγο του Θεού. «Αινείτε»: Διότι και η γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτήν κατανοούν και προσκυνούν την ενότητα του Θεού. «Δράκοντες»: Διότι ούτε οι άβυσσοι, ως ακατάληπτες, ούτε οι μεγάλοι δράκοντες, αν και είναι αθέατοι, αλλά παρόλα αυτά υποτάχθηκαν στον Θεό με φόβο.

«Αινείτε τον Κύριο από τη γη», και αφού προσκάλεσε και τις δύο κτίσεις, την άνω και την κάτω, την αισθητή και τη νοητή, την ορατή και την αόρατη, αυτήν που βρίσκεται πάνω από τον ουρανό και αυτήν που βρίσκεται κάτω από τον ουρανό, και αφού συγκρότησε έναν χορό από αμφότερες και προέτρεψε με αυτόν τον τρόπο να ανυμνούν τον Βασιλέα των όλων, πουθενά δεν προσκάλεσε τον αμαρτωλό, αλλά και εδώ του έκλεισε τις θύρες.

Διότι, όταν λέγει: «όλες οι δυνάμεις αυτού», συμπεριλαμβάνει όλο το ουράνιο πλήθος. Μήπως κάπου είδες τον αμαρτωλό; Διότι πώς ήταν δυνατόν, λέγει, να φανεί στον ουρανό; Λοιπόν, έλα να σε κατεβάσουμε και στη γη, μεταφέροντάς σε στο άλλο μέρος του χορού· και ούτε εδώ θα τον δεις πάλι. «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι, τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα φτερωτά πτηνά». Όχι μάταια, ούτε τυχαία σιώπησα λέγοντας αυτά στο μεταξύ, αλλά συγχύστηκε ο λογισμός του νου μου και μου προέκυψε να δακρύσω πικρά και να θρηνήσω δυνατά. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο, πες μου, από το ότι σκορπιοί, οχιές και δράκοντες καλούνται προς δοξολογία Εκείνου που τους εποίησε, ενώ μόνος ο αμαρτωλός απουσιάζει από αυτή την ιερή χοροστασία; Και δικαίως. Διότι είναι θηρίο πονηρό και ανήμερο, το οποίο δεν επιδεικνύει την κακία του εναντίον των συνδούλων σωμάτων, αλλά εκχέει τον ιό της πονηρίας του ενάντια στη δεσποτική δόξα. «Διότι εξαιτίας σας», λέγει, «το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Γι' αυτόν τον λόγο ο προφήτης τον απώθησε από την οικουμένη, ωσάν από ιερή πατρίδα, και τον μετοίκησε στην υπερορία.

Δες, λοιπόν, την κατάληξή του: μετά τη νίκη ρίχνεται στον κλίβανο. Εάν, λοιπόν, για τα ευτελή και ανάξια λόγου, που προσφέρουν την πιο κοινή χρησιμότητα, ο Θεός επέδειξε τόση πρόνοια, πώς θα εγκαταλείψει εσένα, το πιο αναγκαίο από όλα τα όντα; Για ποιον λόγο, επομένως, τα έπλασε τόσο όμορφα; Για να επιδείξει τη σοφία Του και τον πλούτο της δυνάμεώς Του, ώστε από παντού να γνωρίσουμε τη δόξα Του. Διότι δεν διηγούνται μόνο οι ουρανοί τη δόξα του Θεού, αλλά και η γη· και αυτό δηλώνοντας ο Δαβίδ έλεγε: «Αινείτε τον Κύριο, καρποφόρα δέντρα και όλοι οι κέδροι». Επειδή άλλα με τον καρπό τους, άλλα με το μέγεθός τους και άλλα με την ομορφιά τους αναπέμπουν τον ύμνο στον Δημιουργό. Διότι και αυτό είναι σημάδι άφθονης σοφίας, το να εκχέει τόση ομορφιά ακόμη και στα εξαιρετικά ευτελή (επειδή, τι είναι πιο ευτελές από εκείνο που σήμερα υπάρχει και αύριο δεν υπάρχει;). Αν, λοιπόν, έδωσε στο χορτάρι αυτό που δεν του ήταν αναγκαίο (διότι σε τι συμβάλλει η ομορφιά του προκειμένου να γίνει τροφή για τη φωτιά;), πώς δεν θα δώσει σε εσένα τα απολύτως αναγκαία; Αν στόλισε το πιο ευτελές από όλα τα όντα με τόση αφθονία, και μάλιστα κάνοντάς το αυτό όχι για κάποια ανάγκη, αλλά από μεγαλοδωρία, πολύ περισσότερο θα τιμήσει εσένα, το πιο πολύτιμο από όλα, παρέχοντάς σου τα αναγκαία. Επειδή, λοιπόν, απέδειξε ότι η πρόνοια του Θεού είναι μεγάλη και έπρεπε πλέον να τους επιπλήξει, ακόμη και εδώ επιδεικνύει επιείκεια, κατηγορώντας τους όχι για απιστία, αλλά για ολιγοπιστία.

«Δράκοντες», λέγει, «και όλες οι άβυσσοι». Με τη λέξη «δράκοντες» εδώ εννοεί τα κήτη, όπως ακριβώς και αλλού, όταν λέγει: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Και σε πολλά μέρη θα μπορούσε κανείς να δει να ονομάζεται έτσι αυτό το ζώο. Και πώς αυτό αινεί τον Δημιουργό; λέγει. Και πώς να μην τον αινεί; Διότι, όταν δεις το μέγεθος, την κατασκευή του σώματος, την οποία στο βιβλίο του Ιώβ η Γραφή διηγείται με μεγαλύτερη σαφήνεια, πώς να μη θαυμάσεις τον Δημιουργό, για το πόσο μεγάλο ζώο παρήγαγε; Και όχι μόνο για το μέγεθός του, αλλά και επειδή του όρισε ως τόπο κατοικίας το μη πλωτό τμήμα της θάλασσας. Και είναι άξιο θαυμασμού το πώς δεν υπερβαίνει τα δικά του όρια, αν και είναι ζώο άγριο και εξαιρετικά μεγάλο, αλλά παραμένει να διαβιώνει στους δικούς του τόπους, και όχι μόνο δεν εξέρχεται προς την ξηρά, ούτε προς την κατοικημένη χώρα, αλλά ούτε και λυμαίνεται το τμήμα εκείνο της θάλασσας που είναι κατάλληλο για ναυσιπλοΐα· δεν εξολοθρεύει τα γένη των ψαριών, αλλά διαμένει μέσα στη δική του περιοχή. Και δεν είναι μόνο αυτά άξια θαυμασμού, αλλά και η άβυσσος, για το πόσο μεγάλο είναι το βάθος της. Ό,τι όμως ισχύει για το θηρίο, αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει και για τη θάλασσα. Διότι και αυτή, αν και γίνεται ασυγκράτητη από τη σφοδρότητα των ανέμων και περιέχει τόσο μεγάλο πλήθος υδάτων, δεν διαρρηγνύει τα δικά της όρια, δεν κατακλύζει τη γειτονική ξηρά, αλλά και αυτή έχει συγκρατηθεί με ακλόνητα δεσμά· παρόλο που η φύση των υδάτων είναι άτακτη.

Αφού τα δημιούργησε αυτά, τους δώρισε διαρκή ύπαρξη και διαμονή «εις αιώνα αιώνος». Έπειτα, συγκαλώντας συνολικά την επίγεια κτίση, εισάγει τους «δράκοντες» πριν από όλα για τον αίνο του Θεού. Όχι επειδή η άλογη κτίση έχει το χάρισμα του λόγου, αλλά διότι «μέσα από το μέγεθος και την ομορφιά των κτισμάτων υμνείται ο δημιουργός» από τη λογική κτίση, τους αγγέλους και τους ανθρώπους.

Και τώρα, αφού ανέφερε τους «δράκοντες και τις αβύσσους» και τα υπόλοιπα, πάλι συνεχίζει λέγοντας: «Η εξομολόγησή του», δηλαδή η οφειλόμενη προς τον Θεό ευχαριστία, εκτείνεται «πάνω στη γη και στον ουρανό». «Ύμνος σε όλους τους οσίους του, στους υιούς του Ισραήλ, στον λαό που τον πλησιάζει». Αυτός ο λαός ονομαζόταν τότε, περισσότερο από όλους, λαός του Θεού. Αυτούς ακριβώς ονόμασε και οσίους, ως πιστούς. Ο ύμνος και ο αίνος αποτελούν ταυτολογία, η οποία διατυπώνεται διττά με αυτές τις λέξεις.