Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 148:9

Υπάρχουν, βεβαίως, και κέδροι που επαινούνται. Θα χορτάσουν τα δέντρα του Κυρίου, οι κέδροι του Λιβάνου, τις οποίες φύτεψε. Και στη δοξολογία συμπεριλαμβάνονται καρποφόρα δέντρα και όλες οι κέδροι, για να δειχθεί ότι τίποτα δεν είναι από τη φύση του πονηρό, ούτε αποξενωμένο από τον Θεό, αλλά από δική του αιτία το καθένα είτε απομακρύνεται από τον Θεό είτε οικειώνεται με Αυτόν.

Και οι κέδροι λαμβάνονται μεν κάποτε και ως εικόνα μεγάλων ψυχών που διαθέτουν αξιόλογο πνευματικό ανάστημα, εξαιτίας του ότι έχουν ανυψωμένο το φρόνημα και έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς· όπως διδαχθήκαμε στους Ψαλμούς, όπου άλλοτε μεν ο Δαβίδ τις συμπεριλαμβάνει στον αίνο του Θεού λέγοντας: «Ξύλα καρποφόρα και όλες οι κέδροι»· και άλλοτε πάλι: «Θα χορτασθούν τα ξύλα του πεδίου, οι κέδροι του Λιβάνου, τις οποίες εφύτευσε». —Όμως γνωρίζουμε ότι ονομάζονται κέδροι και τα σκληρά και δύσκαμπτα ήθη, τα οποία επαίρονται εναντίον της γνώσεως του Θεού· γι' αυτό: «Συντρίβει ο Κύριος τις κέδρους του Λιβάνου». —Και εκείνοι που υπερηφανεύονται για την ψευδώνυμη γνώση και φαντάζονται ότι έχουν κατανοήσει τα μυστήρια του υπεράνω όλων Θεού, λέγονται κέδροι· διότι: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τις κέδρους του Λιβάνου»· των οποίων η εξολόθρευση είναι ταχεία· «διότι πέρασα και ιδού, δεν υπήρχε πια».

Διότι πολλοί τα μεν αγαθά, όταν είναι κοπιαστικά, τα θεωρούν κακά· τα δε κακά, εξαιτίας της ηδονής που τα συνοδεύει, τα επιδιώκουν σαν να ήταν αγαθά· και είναι απερίγραπτη η πλάνη των ανθρώπων γύρω από αυτά τα ζητήματα. Ανήκουν λοιπόν στη φύση των αγαθών τα καρποφόρα δέντρα και όλοι οι κέδροι, τα οποία και συμπεριλαμβάνονται στον αίνο· στα κακά όμως ανήκουν οι δρυμοί, τους οποίους, για να μην εξαπατηθούν όσοι νομίζουν ότι θα βρουν κάποιον χρήσιμο καρπό σε αυτούς, αποκαλύπτει και φανερώνει η φωνή του Θεού. «Και στον ναό Του ο καθένας λέγει δόξα». Ας ακούσουν τα λόγια του ψαλμού και ας ντραπούν όσοι επιδίδονται σε μακροσκελείς φλυαρίες. Τι λέει ο ψαλμός; Εκείνος που βρίσκεται μέσα στον ναό του Θεού δεν προφέρει κακολογίες, ούτε ματαιότητες, ούτε λόγια γεμάτα από αισχρά πράγματα, αλλά «στον ναό Του ο καθένας λέγει δόξα». Στέκονται εκεί οι άγιοι άγγελοι που καταγράφουν τα λόγια· είναι παρών ο Κύριος, ο οποίος επιβλέπει τις εσωτερικές διαθέσεις αυτών που εισέρχονται. Η προσευχή του καθενός είναι φανερή στον Θεό· ποιος με ειλικρινή διάθεση, ποιος με επίγνωση αναζητά τα επουράνια· και ποιος εντελώς τυπικά προφέρει τα λόγια με την άκρη των χειλιών του, ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από τον Θεό. Κι αν ακόμη προσεύχεται, ζητά την υγεία της σάρκας, και τον υλικό πλούτο, και την ανθρώπινη δόξα. Δεν πρέπει όμως να επιζητεί τίποτε από αυτά, όπως διδάσκει ο λόγος του Θεού, αλλά «στον ναό Του ο καθένας λέγει δόξα». Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού. Έργο των αγγέλων είναι να δοξολογούν τον Θεό.

Διότι ο Χριστός δοξολογείται από κάθε έθνος ανθρώπων, και αυτό θα μπορούσε να δει κανείς να το κάνουν πρόθυμα μικροί και μεγάλοι, λαμπροί και άσημοι, και οι πιο επιφανείς από τους άλλους, και όσοι έχουν υπεροχή είτε τυχόν στη δόξα, είτε στον πλούτο και στη λαμπρότητα του βίου. Αυτά τα οποία πολύ σωστά ονόμασε φαντασίες, δηλαδή ύψος φαντασίας. Διότι δεν είναι τίποτε άλλο γι' αυτούς παρά μια ψευδαίσθηση, αφού «κάθε σάρκα είναι χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου». Και ότι η άβυσσος έδωσε τη φωνή της, και με επευφημίες τιμούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό μικροί και μεγάλοι, το αποσαφηνίζει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι». Και προσθέτοντας σε αυτά βουνά και λόφους, καρποφόρα δέντρα και όλους τους κέδρους, θηρία και κτήνη, ερπετά και φτερωτά πτηνά, προσθέτει πάλι: «Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης, νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου». Είπε επίσης κάπου και ο μέγας Ησαΐας για αυτόν: «Βασιλείς θα τον δουν και θα φοβηθούν· άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν». Αποδίδει δε σαν αιτία, για το ότι η άβυσσος αλλά και το ύψος της φαντασίας της έδωσαν τη φωνή, προσθέτοντας αμέσως: Υψώθηκε ο ήλιος, και η σελήνη στάθηκε στην τάξη της για φως.

Διότι το «προ του αιώνος» ταυτίζεται εννοιολογικά με το αΐδιο, καθώς έτσι μας ερμηνεύει η προφητεία την αϊδιότητα του Θεού εκεί όπου λέει: «Ο υπάρχων προ των αιώνων». Αν, λοιπόν, το να υπάρχει προ των αιώνων βρίσκεται πέρα από κάθε αρχή, εκείνος που αποδίδει στον Υιό την προαιώνια δόξα, πολύ πριν από αυτήν έχει επιμαρτυρήσει την αιώνια ύπαρξή Του. Διότι βεβαίως δεν δοξάζεται το μη ον, αλλά το ον. Μετά από αυτά δε, σπέρνει για τον εαυτό του τα σπέρματα της βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος, όχι για να δοξάσει τον Υιό, αλλά για να υβρίσει το Άγιο Πνεύμα. Διότι, θέλοντας να αποδείξει ότι το Άγιο Πνεύμα αποτελεί μέρος της αγγελικής δύναμης, πρόσθεσε αυτόν τον ισχυρισμό λέγοντας «ότι δοξάζεται από το Πνεύμα αιωνίως και από κάθε λογική και γεννητή ουσία»· έτσι ώστε να μην υπάρχει καμία απολύτως διαφορά μεταξύ του Αγίου Πνεύματος και οποιουδήποτε δημιουργήματος, εάν το Άγιο Πνεύμα δοξάζει τον Κύριο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και όλα τα υπόλοιπα για τα οποία ομιλεί αναλυτικά ο προφήτης, δηλαδή οι άγγελοι και οι δυνάμεις, οι ουρανοί των ουρανών και το υπερκόσμιο ύδωρ και όλα όσα προέρχονται από τη γη, οι δράκοντες, οι άβυσσοι, το πυρ, το χαλάζι, το χιόνι, ο πάγος, ο άνεμος της καταιγίδας, τα όρη και όλοι οι βουνοί, τα καρποφόρα δέντρα και όλες οι κέδροι, τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα πτερωτά πετεινά. Εάν, λοιπόν, λέει ότι μαζί με αυτά δοξάζει τον Κύριο και το Άγιο Πνεύμα, τότε η θεομάχος γλώσσα αποφαίνεται οπωσδήποτε ότι και αυτό είναι ένα από αυτά.

Φωτιά, χαλάζι. Διότι πέντε είναι τα έργα του Θεού. αυτά είναι ισοδύναμα και ίσα στην ενέργεια, υπηρετώντας τάχιστα το πρόσταγμα του Θεού (εδώ) και δοξολογώντας. Εκείνα που πράττουν. Ως υπηρετούντα την οργή του Θεού. Τα όρη. Και τα αισθητά όρη και οι βουνοί, σαν να ήταν λογικά όντα, υποτάχθηκαν στον Θεό. όμως νόησε ως όρη τους προφήτες, και ως βουνούς τους αποστόλους. Ξύλα. Ως ξύλα εννοεί τα σώματα των αγίων, τα οποία καρποφορούν τον καρπό του Αγίου Πνεύματος. και ως κέδρους τους υψηλούς ως προς τον βίο, όσους δηλαδή απέκτησαν επί της γης ουράνιο βίο. Τα θηρία. Και οι θηριώδεις στον τρόπο και οι κτηνώδεις στον λόγο, όλοι κατέχονται από τον φόβο του Θεού (του Κυρίου). και να εννοείς τα έθνη, διότι τέτοια ήταν πριν από τον Χριστό. Ερπετά. Διότι κανένα από τα κτίσματα δεν μένει αδρανές ως προς τη δοξολογία, διότι όλα είναι δούλοι του Θεού. Βασιλείς. Και οι βασιλείς και οι υπήκοοι ελάτε όλοι για να προσκυνήσετε τον Θεό (στον Θεό), λέγει. Άρχοντες. Άρχοντες και αρχόμενοι και όλοι όσοι κρίνουν την επίγεια πολιτεία μεταβληθείτε, λέγει, προς το ουράνιο φρόνημα. Νεανίσκοι. Και οι τέλειοι, λέγει, στην ηλικία [και όσοι είναι στην παιδική ηλικία] να προσέρχεστε χωρίς δισταγμό στον Θεό. Πρεσβύτεροι. Και οι έχοντες λευκά μαλλιά και οι ευρισκόμενοι σε ακμή να σπεύδετε προς τη δοξολογία του Θεού. Ας αινέσουν. Όλοι μαζί, λέγει, και τα επουράνια και τα επίγεια και κάθε γένος ανθρώπων και κτηνών και πετεινών, να μην παύσετε να δοξολογείτε τον Θεό.

Διότι, όταν λέγει: «όλες οι δυνάμεις αυτού», συμπεριλαμβάνει όλο το ουράνιο πλήθος. Μήπως κάπου είδες τον αμαρτωλό; Διότι πώς ήταν δυνατόν, λέγει, να φανεί στον ουρανό; Λοιπόν, έλα να σε κατεβάσουμε και στη γη, μεταφέροντάς σε στο άλλο μέρος του χορού· και ούτε εδώ θα τον δεις πάλι. «Αινείτε τον Κύριο από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι, τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα φτερωτά πτηνά». Όχι μάταια, ούτε τυχαία σιώπησα λέγοντας αυτά στο μεταξύ, αλλά συγχύστηκε ο λογισμός του νου μου και μου προέκυψε να δακρύσω πικρά και να θρηνήσω δυνατά. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο, πες μου, από το ότι σκορπιοί, οχιές και δράκοντες καλούνται προς δοξολογία Εκείνου που τους εποίησε, ενώ μόνος ο αμαρτωλός απουσιάζει από αυτή την ιερή χοροστασία; Και δικαίως. Διότι είναι θηρίο πονηρό και ανήμερο, το οποίο δεν επιδεικνύει την κακία του εναντίον των συνδούλων σωμάτων, αλλά εκχέει τον ιό της πονηρίας του ενάντια στη δεσποτική δόξα. «Διότι εξαιτίας σας», λέγει, «το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Γι' αυτόν τον λόγο ο προφήτης τον απώθησε από την οικουμένη, ωσάν από ιερή πατρίδα, και τον μετοίκησε στην υπερορία.

Δες, λοιπόν, την κατάληξή του: μετά τη νίκη ρίχνεται στον κλίβανο. Εάν, λοιπόν, για τα ευτελή και ανάξια λόγου, που προσφέρουν την πιο κοινή χρησιμότητα, ο Θεός επέδειξε τόση πρόνοια, πώς θα εγκαταλείψει εσένα, το πιο αναγκαίο από όλα τα όντα; Για ποιον λόγο, επομένως, τα έπλασε τόσο όμορφα; Για να επιδείξει τη σοφία Του και τον πλούτο της δυνάμεώς Του, ώστε από παντού να γνωρίσουμε τη δόξα Του. Διότι δεν διηγούνται μόνο οι ουρανοί τη δόξα του Θεού, αλλά και η γη· και αυτό δηλώνοντας ο Δαβίδ έλεγε: «Αινείτε τον Κύριο, καρποφόρα δέντρα και όλοι οι κέδροι». Επειδή άλλα με τον καρπό τους, άλλα με το μέγεθός τους και άλλα με την ομορφιά τους αναπέμπουν τον ύμνο στον Δημιουργό. Διότι και αυτό είναι σημάδι άφθονης σοφίας, το να εκχέει τόση ομορφιά ακόμη και στα εξαιρετικά ευτελή (επειδή, τι είναι πιο ευτελές από εκείνο που σήμερα υπάρχει και αύριο δεν υπάρχει;). Αν, λοιπόν, έδωσε στο χορτάρι αυτό που δεν του ήταν αναγκαίο (διότι σε τι συμβάλλει η ομορφιά του προκειμένου να γίνει τροφή για τη φωτιά;), πώς δεν θα δώσει σε εσένα τα απολύτως αναγκαία; Αν στόλισε το πιο ευτελές από όλα τα όντα με τόση αφθονία, και μάλιστα κάνοντάς το αυτό όχι για κάποια ανάγκη, αλλά από μεγαλοδωρία, πολύ περισσότερο θα τιμήσει εσένα, το πιο πολύτιμο από όλα, παρέχοντάς σου τα αναγκαία. Επειδή, λοιπόν, απέδειξε ότι η πρόνοια του Θεού είναι μεγάλη και έπρεπε πλέον να τους επιπλήξει, ακόμη και εδώ επιδεικνύει επιείκεια, κατηγορώντας τους όχι για απιστία, αλλά για ολιγοπιστία.

Τα όρη και όλοι οι βουνοί, τα καρποφόρα δέντρα και όλοι οι κέδροι· τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα φτερωτά πτηνά. Για ποιον λόγο μεταχειρίζεται κατ' αυτόν τον τρόπο τον λόγο; Δείχνοντας εκ περισσού την πρόνοια του Θεού.

Όπως λοιπόν θαυμάζουμε τον ιατρό όχι μόνο όταν μας τρέφει, αλλά και όταν μας στερεί την τροφή, όχι μόνο όταν μας βγάζει στην αγορά, αλλά και όταν μας περιορίζει κάπου μέσα στο σπίτι, όχι μόνο όταν μας αλείφει με φάρμακα, αλλά και όταν μας καίει και μας χειρουργεί· διότι, αν και οι ενέργειές του είναι αντίθετες μεταξύ τους, αποβλέπουν όμως σε έναν σκοπό· έτσι πρέπει να ανυμνούμε και τον Θεό για όλα, και μάλιστα πολύ περισσότερο, στον βαθμό που ο ένας είναι Θεός και ο άλλος άνθρωπος. Διότι τα μεν έργα των ανθρώπων πολλές φορές κατέληξαν στο αντίθετο αποτέλεσμα, ενώ τα έργα του Θεού γίνονται με την πρέπουσα σοφία και πρόνοια. Το χαλάζι και η φωτιά δεν τιμωρούν μόνο, αλλά και απάλλαξαν από τιμωρία, και σταμάτησαν πολέμους, και απέκρουσαν εχθρούς που επιτίθονταν. Ή μήπως δεν γνωρίζεις πόσα θαύματα έγιναν στην Αίγυπτο μέσω αυτών των στοιχείων της φύσεως, καθώς και στην εποχή των Ιουδαίων, αλλά και στη δική μας γενιά; Και τόση είναι η δύναμη Εκείνου που προστάζει, ώστε εκείνα που ενεργούσε μέσω των αγγέλων, εκείνων των νοερών και μεγάλων δυνάμεων, πολλές φορές τα θαυματουργούσε και μέσω των στοιχείων της φύσεως, προκειμένου, όταν και κάποιος άγγελος τα πράξει αυτά, κανείς από τους πιο ανόητους να μην τα αποδώσει σε εκείνον, αλλά σε Αυτόν που έδωσε την προσταγή. Σταμάτησε λοιπόν κάποιος άγγελος πόλεμο; Το ίδιο έκανε και το χαλάζι. Θανάτωσε τα πρωτότοκα άγγελος; Εξολόθρευσε και η καταιγίδα της θάλασσας ολόκληρο λαό. Για όλα λοιπόν να ευχαριστείς τον φιλάνθρωπο Θεό. «Τα όρη και όλοι οι βουνοί, τα καρποφόρα δέντρα και όλοι οι κέδροι· τα θηρία και όλα τα κτήνη, τα ερπετά και τα φτερωτά πτηνά».