Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 149:1

Προφητεύοντας με σαφήνεια και για τις δύο αυτές, ο Δαβίδ έλεγε, για μεν την πρώτη, που έχει αποβληθεί: «Εμίσησα εκκλησίαν πονηρευομένων»· για δε τη δεύτερη, που οικοδομείται, στον ίδιο ψαλμό λέει: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου»· και αμέσως παρακάτω: «Εν εκκλησίαις θα σε ευλογήσω, Κύριε». Διότι, αφού αποβλήθηκε η μία στην Ιουδαία, στο εξής πληθαίνουν οι εκκλησίες του Χριστού σε όλη την οικουμένη, για τις οποίες αναφέρεται στους ψαλμούς: «Άσατε στον Κύριο άσμα καινό, η αίνεσή του σε εκκλησία οσίων». Σε συμφωνία με αυτά, και ο προφήτης είπε προς τους Ιουδαίους: «Δεν υπάρχει θέλημα δικό μου ανάμεσά σας, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ», και αμέσως παρακάτω: «διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Για αυτήν την αγία καθολική εκκλησία γράφει προς τον Τιμόθεο ο Παύλος: «για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό, κ.λπ. Καθώς το καινό άσμα ... ψάλλεται στην Εκκλησία των οσίων, δηλαδή αυτό της Καινής Διαθήκης του Σωτήρα μας .. ενώ ο Ισραήλ προσέχει στο παλαιό που δόθηκε μέσω του Μωυσή· για το καινό αυτό παράδειγμα .. ας ευφραίνεται· διότι αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού που μίλησε στον Μωυσή, που έβγαλε τον Ισραήλ από την Αίγυπτο και τον έκανε δικό του λαό. Στους γιους λοιπόν της Σιών παραγγέλλει πρώτα να χαίρονται και να αγάλλονται για τον βασιλιά τους· και αυτός ήταν .. πάλι ο Λόγος του Θεού, ο οποίος παλαιότερα μεν ήταν βασιλιάς τους, έπειτα όμως απορρίφθηκε από αυτούς· γι' αυτό λέει προς τον προφήτη Σαμουήλ: Δεν εξουθένωσαν εσένα, αλλά εμένα .. ώστε να μη βασιλεύω πάνω τους.

Αλληλούια. Επινίκιος ύμνος των αγγέλων. «Άσατε». Δίνει εντολή στους πιστούς να ψάλουν το μυστικό άσμα, το οποίο είναι νέο. «Η αίνεσις». Διότι εκεί ο λαός ενώνεται με την πίστη μέσα στην εκκλησία. «Ευφρανθήτω». Ο πιστός λαός, που προέρχεται από τα έθνη, εν Χριστώ. «Και υιοί». Τα τέκνα της εκκλησίας εν Χριστώ. «Αινεσάτωσαν». Χοροί· διότι ιστάμενοι (χοροστατώντας) με ψαλμούς και ύμνους τα τέκνα της εκκλησίας δοξάζουν τον Χριστό. «Εν τυμπάνω». Τύμπανο είναι (υπάρχει) ο άνθρωπος, από όπου γεννάται η φωνή, και ψαλτήριο η γλώσσα, με την οποία υμνούν οι πιστοί. «Ότι ευδοκεί». Στον πιστό λαό· διότι σε αυτόν βρίσκεται το θέλημα του Θεού. «Και υψώσει». Διότι μακάριοι οι πραείς, είπε ο ίδιος ο Κύριος· και τι είναι ανώτερο από αυτό το ύψος; «Καυχήσονται». Τότε (πότε; τότε), όταν θα απολαύσουν τον μισθό τους εν δόξη· διότι το καύχημά τους θα είναι αιώνιο. «Και αγαλλιάσονται». Λαμβάνοντας τις κατοικίες τους τότε [οι άγιοι] θα βρίσκονται σε αγαλλίαση (ευφραινόμενοι) αιωνίως. «Αι υψώσεις». Διότι δεν έπαψε ο λάρυγγάς τους να υψώνει (να υμνεί) διαρκώς τον Θεό. «Και ρομφαίαι». Εννοεί τις δυνάμεις τις οποίες έχουν οι άγιοι από τον Θεό· δίστομες δε καθώς αστράφτουν από παντού. «Του ποιήσαι». Διότι οι άγιοι πρόκειται να κρίνουν τον κόσμο, και όχι να κριθούν μαζί με τον κόσμο. «Του δήσαι». Διότι εκείνοι που δεν βασίλευσαν καλά με δικαιοσύνη δένονται τότε και ρίπτονται στη γέεννα.

Βλέπεις πώς, πριν από τα λόγια, επιζητεί την ευχαριστία που προέρχεται από τον βίο και τα έργα, και αυτούς τους ανθρώπους εισάγει στον χορό εκείνων που υμνούν; Διότι δεν αρκεί μόνο το να ευχαριστεί κανείς με τα λόγια, εάν δεν συμπορεύεται και η αρετή της πράξεως. «Η αίνεσή του εν εκκλησία οσίων». Και κάτι άλλο διδάσκει εδώ. Διότι δείχνει ότι οφείλουμε να αναπέμπουμε τις δοξολογίες όλοι μαζί και με απόλυτη συμφωνία. Καθώς η λέξη Εκκλησία δηλώνει την οργάνωση και τη σύναξη. «Ας ευφρανθεί ο Ισραήλ για Εκείνον που τον εποίησε». Πριν από τις επιμέρους ευεργεσίες τοποθετεί την καθολική, σαν να προτρέπει και να λέει τα εξής, μέσω αυτών που πρόσθεσε: Να ευχαριστείς τον Θεό, επειδή σε έφερε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία και σου ενέπνευσε ψυχή. Διότι δεν αποτελεί μικρό μέρος της ευεργεσίας Του και αυτό. Εδώ όμως καταδεικνύει και κάτι περισσότερο. Διότι, εκφραζόμενος με αυτόν τον τρόπο, δεν φανερώνει απλώς τη δημιουργία, αλλά την οικειότητα· και παραγγέλλει να ευχαριστεί (ο Ισραήλ), όχι μόνο επειδή τον δημιούργησε, αλλά επειδή τον κατέστησε δικό Του, οικείο λαό. Βλέπεις πώς, ενώνοντάς τον και συνδέοντάς τον στενά με τον Θεό, επιθυμεί να Τον ευχαριστεί όχι επιφανειακά, αλλά με χαρά, με ευφροσύνη, και έχοντας θέρμη στη διάνοια; Διότι όλα αυτά τα υπονόησε μέσω του ρήματος, «Ας ευφρανθεί».

Ποια είναι λοιπόν η Εκκλησία; Οι χορείες των αγίων και τα σύνολα των πιστών. Ονομάζεται βέβαια εκκλησία και ο ναός· αλλά λόγω του εκκλησιαζόμενου, δηλαδή του συναθροιζόμενου λαού, ονομάζεται εκκλησία. Εκκλησία όμως είναι κυρίως η συνάθροιση του λαού· ο δε ναός, ονομάζεται ευκτήριος οίκος και οίκος προσευχής, ενώ εκκλησία είναι ο λαός. Και αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο, ούτε πρόσφατο· ούτε ανήκει μόνο στην Καινή Διαθήκη, αλλά και στην Παλαιά, και ανέκαθεν οι προφήτες ονόμαζαν εκκλησίες τις συναγωγές του λαού. «Η αίνεσή του», λέει, «μέσα στην εκκλησία της Σιών»· και πάλι: «εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω», και ότι «συνεκάλεσε εκκλησία ο Σολομών»· και ξανά «στάθηκε ο Σολομών ενώπιον όλης της εκκλησίας του Ισραήλ». Και η «καθημερινή πίεση» του Παύλου, «ήταν η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες»· δεν είναι όμως απαραιτήτως αγαθή κάθε εκκλησία, ως εκκλησία οσίων· διότι έτσι υπάρχει βεβαίως και εκκλησία αυτών που πράττουν τα πονηρά. «Εμίσησα», λέει ο Δαβίδ, «την εκκλησία των πονηρευομένων».

Επειδή η σύναξη των πονηρών οπωσδήποτε δεν είναι καλό πράγμα, αλλά κάνει και τις δικές της συμβουλές πονηρές σαν κι αυτήν, ο Κύριος όμως υμνείται «σε εκκλησία οσίων», όπως ήταν εκείνες οι επτά σύνοδοι που συγκεντρώθηκαν υπέρ της ορθής πίστης και όσες είναι παρόμοιες. Και αν κάπου ο Σολομώντας απαριθμεί τα μέλη αυτής της νύμφης και εισάγει ερωτικά σχήματα και μνημονεύει τη μυρωδιά του νάρδου και άλλα νυμφικά αρώματα, δεν είναι καθόλου παράξενο. Διότι και η νύμφη Εκκλησία έχει κάθε είδους νοητά μέλη και ασύγκριτο έρωτα προς τον δικό της νυμφίο Χριστό, και ανώτερο από κάθε μύρο και νάρδο είναι εκείνο το αγιαστικό μύρο με το οποίο χρίονται οι χριστιανοί. Το γεγονός δε ότι την αποκαλεί «φορείο και κλίνη και αμπελώνα», ούτε αυτά τα παραδείγματα είναι αταίριαστα για αυτήν. Φορείο, επειδή φέρει τον Χριστό· κλίνη, επειδή αναπαύει τους αγίους στην ουράνια βασιλεία· αμπελώνας, επειδή έχει ως καρποφόρα κλήματα τα πλήθη των πιστών, και τα ποτίζει με το γλεύκος της αθανασίας που ρέει από την πλευρά του νυμφίου.

Ψαλμός ρκθ'. Αλληλούια. «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό», δηλαδή πρόσφατο, νέο και αντάξιο της Καινής Διαθήκης. Και ιδού, ψάλλουν άσμα καινό όσοι μεταφέρθηκαν από την Παλαιά στην Καινή Διαθήκη. «Η αίνεσή του βρίσκεται στη σύναξη των δικαίων. Ας ευφρανθεί ο Ισραήλ για εκείνον που τον δημιούργησε και οι υιοί της Σιών ας αγαλλιάσουν για τον βασιλιά τους». Υπάρχει και νέος Ισραήλ και νέα Σιών, η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη, η οποία αγάλλεται για τον βασιλιά και σωτήρα της Ιησού Χριστό. «Ας αινέσουν το όνομά του με χορό και τύμπανο και ψαλτήριο». Παλαιότερα μεν με όργανα, τώρα όμως αινούμε τον Θεό δια του στόματος. «Διότι ο Κύριος ευδοκεί στον λαό του», παλαιότερα μεν στον παλαιό, τώρα όμως στον νέο· «και θα υψώσει», δηλαδή θα δοξάσει, «τους πράους με σωτηρία».

Εξ αυτών, λοιπόν, εγκαθίστανται επίσκοποι και χειροτονούνται περισσότεροι ιερείς και ανεγείρονται άγιοι ναοί· και εκείνοι που πριν δεν ήταν λαός, αλλά βάρβαρο έθνος, τώρα γίνονται και ονομάζονται «λαός Θεού». Και τη μη ελεηθείσα κληρονομιά των Βουλγάρων, ο Θεός την ονομάζει ελεηθείσα, Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα (ας συμφωνήσει επ' αυτού ο Παύλος με τον Ωσηέ)· και ο λαός που καθόταν προηγουμένως στο σκοτάδι της άγνοιας, είδε τώρα το μεγάλο και αληθινό φως της επιγνώσεως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Μπορούσε, λοιπόν, να δει κανείς από τότε να πληθαίνουν και πάλι οι εκκλησίες και, τους θείους ναούς που είχαν κατεδαφίσει οι προαναφερθέντες Όμβροι και οι Βούλγαροι, τους ανοικοδόμησαν άριστα και τους ανήγειραν εκ θεμελίων και γέμιζαν εδώ όλη τη γη με τη δόξα και την αίνεση του Κυρίου. Εδώ βέβαια εκπληρωνόταν αυτό που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιεζεκιήλ: «πλήρης δόξης ο οίκος Κυρίου»· και πάλι ο ίδιος λέει: «πλήρης πάσα η γη της δόξης Κυρίου». Αλλά και ο Δαβίδ αναφέρει ότι η αίνεσή του βρίσκεται «εν εκκλησία οσίων»· και πάλι, «εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεόν, Κύριον εκ πηγών Ισραήλ», ήτοι από τη φυλή των Βουλγάρων.