Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 149:6

Από αυτούς και εμείς, οι οποίοι ανήκουμε στην επίγεια ιεραρχία και φέρουμε στο λαρύγγι μας τις δοξολογίες του Θεού, αφού μάθαμε ή δανειστήκαμε τις φωνές τους, υψώνουμε τον ύμνο με μεγάλη και διαπεραστική φωνή λέγοντας: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου». Πρέσβευε, Κυρία και Δέσποινα, Βασίλισσα και Μητέρα του Θεού, υπέρ ημών· διότι από το δικό μας γένος προέρχεσαι τόσο εσύ όσο και ο σαρκοφόρος Θεός μας που γεννήθηκε από εσένα· στον οποίο πρέπει η δόξα και η μεγαλοπρέπεια, καθώς και κάθε τιμή και προσκύνηση και ευχαριστία, μαζί με τον άναρχο Πατέρα του, και το άγιο, και αγαθό, και ζωοποιό Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Κείμενο 90. «Οι υψώσεις του Θεού στον λάρυγγά τους, και ρομφαίες δίστομες στα χέρια τους.» Ερμηνεία: Υψώσεις του Θεού είναι οι διδασκαλίες του νόμου και οι πνευματικές διατάξεις· διότι όπως ακριβώς οι πνευματικοί διδάσκαλοι έχουν από το Άγιο Πνεύμα χαρίσματα δωρεών στον λάρυγγά τους, δηλαδή στο στόμα και στη γλώσσα τους, και διδάσκουν τον λαό· ρομφαίες δίστομες είναι οι δύο Διαθήκες, ο παλαιός και ο νέος νόμος· διότι όπως ακριβώς ο στρατιώτης, κρατώντας δίστομο ξίφος, κατασφάζει τους εχθρούς και διασώζει τον λαό, έτσι και οι πνευματικοί διδάσκαλοι έχουν δίστομες ρομφαίες, δηλαδή τα διδάγματα της Παλαιάς και της Νέας Διαθήκης, μέσω των οποίων εκδικούνται τα έθνη και τα υποβάλλουν σε τιμωρία, αποστέλλοντας σε αυτά την οργή του Θεού, δια της ικεσίας τους προς τον Θεό.

Πολλές είναι οι υψώσεις του Θεού· τόσο εκείνη που γίνεται μέσω της γνώσης και της σύνεσης, όσο και εκείνη που συντελείται με την εξιστόρηση των μεγαλείων του και με τη θεωρία των κριμάτων του. Γι' αυτό έχει ειπωθεί για τον δίκαιο ότι «οι υψώσεις του Θεού βρίσκονται στον λάρυγγά του». Έπειτα, επειδή με την ορθότητα της θεωρίας συντάσσεται άρρηκτα η δυναμικότητα στην πράξη, προσθέτει: «Και ρομφαίες δίστομες στα χέρια τους», δηλαδή λόγοι που αποκόπτουν και εκριζώνουν τα πάθη από την ψυχή. Επειδή δε ο Κύριος Σαβαώθ ονομάζεται Κύριος των στρατιών, τότε οι στρατιές που τον υπηρετούν κατά τον καιρό της κρίσεως, θα τον υψώσουν και θα τον δοξάσουν για τη δίκαιη και αλάνθαστη κρίση του. Υπονοούμε δε κάτι τέτοιο: ότι όταν ο Κύριος προσέλθει σε κρίση με τους ανθρώπους (διότι «ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τον λαό του»), μόνος ο Κύριος θα υψωθεί, καθώς κανείς δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν του. Διότι ποιος, όταν αντιπαρατεθεί με τις ευεργεσίες Εκείνου που μας δημιούργησε και με τις τόσες ποικίλες οικονομίες του που εκτείνονται κοινώς σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, θα μπορέσει να ανταποδώσει τα ίσα και τα άξια για όσα δέχθηκε από τη δωρεά του Κυρίου;

«Οι υψώσεις του Θεού στον λάρυγγά τους, και ρομφαίες δίστομες στα χέρια τους». Παραδόξως δε, ο Ακύλας απέδωσε το εν λόγω νόημα ακολουθώντας δουλικά την εβραϊκή γλώσσα, λέγοντας: «Μάχαιρα στομάτων στο χέρι τους». Αλλά και για όσους είναι αντίθετοι προς αυτούς έχει ειπωθεί κάπου: «Υιοί ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλα και βέλη, και η γλώσσα τους μάχαιρα οξεία», καθώς φονεύουν όσους έχουν αιχμαλωτιστεί από αυτούς. Εύστοχα, λοιπόν, ο λόγος παρουσίασε αφενός τη μάχαιρα των στομάτων να ενεργεί μέσω των πράξεων, και αφετέρου τις υψώσεις του Θεού να βρίσκονται στο στόμα τους· διότι χρησιμοποιούσαν τη φωνή για τη διδασκαλία του λόγου, ανυψώνοντας τον ύμνο ενώπιον όσων μπορούσαν να ακούσουν, ενώ με τις πράξεις τους διέθεταν καθαιρετική ισχύ απέναντι σε κάθε αντίπαλη δύναμη. Ονομάζει «χέρια» τους τις πράξεις τους, δηλαδή το έργο που διαχειρίζονταν.

Θ΄. Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι, όποιου η καρδιά είναι στραμμένη προς τον Κύριο, ας συμπορευθεί μαζί μας, και ας προσκυνήσουμε τη μία θεότητα στα τρία Πρόσωπα, χωρίς να προσάπτουμε κανένα όνομα κατωτερότητας στην απρόσιτη δόξα, αλλά φέροντας διαρκώς στα χείλη μας τις δοξολογίες του ενός Θεού στα τρία Πρόσωπα. Διότι, για Εκείνην της οποίας δεν είναι δυνατόν στην κυριολεξία να εκφράσουμε ούτε το μέγεθος της φύσης, εξαιτίας του απείρου και του αορίστου, πώς θα εισαγάγουμε σε αυτήν κατωτερότητα; Όποιος όμως διάκειται εχθρικά προς τον Θεό, και για τον λόγο αυτό τέμνει τη μία και υπεράνω όλων των όντων ουσία σε ανισότητα φύσεων, θα ήταν απορίας άξιον αν δεν κοπεί από τη ρομφαία και δεν ταχθεί το μερίδιό του μαζί με τους απίστους, θερίζοντας τον πονηρό καρπό της πονηρής του δοξασίας, και τώρα και στο μέλλον.

Και όλα αυτά αποτελούσαν για εμένα αφορμές αναζωπύρωσης και υπενθυμίσεις του αποχωρισμού από τους αδελφούς: οι αγρυπνίες, οι νηστείες, οι προσευχές, τα δάκρυα, οι ρόζοι στα γόνατα, τα χτυπήματα στα στήθη, οι επιτιμήσεις, ο στεναγμός που αναπέμπεται από τα βάθη της ψυχής, η ολονύκτια ορθοστασία, η ανάταση του νου προς τον Θεό, ο διακριτικός θρήνος κατά την προσευχή, που αποτελεί φάρμακο κατάνυξης για όσους τον ακούν, εκείνοι που ψάλλουν, εκείνοι που δοξολογούν, εκείνοι που μελετούν τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα, εκείνοι που φέρουν στο στόμα τους τους αίνους του Θεού. Και αυτά βέβαια είναι τα ωραία γνωρίσματα και μηνύματα της κατά Θεόν ζωής, οι σιωπηλοί αυτοί κήρυκες: η απεριποίητη και ρυπαρή κόμη, τα γυμνά πόδια που ακολουθούν τα αποστολικά πρότυπα δίχως να φέρουν επάνω τους τίποτα νεκρό, το σύμμετρο κούρεμα, το ένδυμα που καταπολεμά την αλαζονεία, η ζώνη που κοσμεί την απλότητα, η οποία ανασηκώνει ελάχιστα τον χιτώνα, ίσα ίσα για να μην πει κανείς ότι δεν τον ανασηκώνει, το σταθερό βάδισμα, το βλέμμα που δεν περιπλανάται, το πράο χαμόγελο, ή μάλλον η διάθεση χαμόγελου, που σωφρονίζει και συγκρατεί την ακράτεια του γέλιου, ο λόγος που κινείται με λογική, η σιωπή που είναι πιο πολύτιμη από τον λόγο, ο έπαινος που είναι αρτυμένος με αλάτι, όχι προς κολακεία, αλλά για καθοδήγηση προς το καλύτερο, η επίπληξη που είναι πιο επιθυμητή από τον έπαινο, το μέτρο ανάμεσα στη σκυθρωπότητα και την άνεση, και η ανάμειξη και η σύγκραση και των δύο, η πραότητα ενωμένη με τη γενναιότητα, η αυστηρότητα συγκρατημένη με σεμνότητα, ώστε ούτε το ένα να βλάπτεται από το άλλο, αλλά και τα δύο να αναδεικνύονται το ένα μέσω του άλλου. Επίσης, το μέτρο στη συναναστροφή με τους άλλους και στην αναχώρηση, εκ των οποίων η πρώτη παιδαγωγεί τους άλλους, ενώ η δεύτερη μυσταγωγεί τον άνθρωπο στο Πνεύμα· και η πρώτη διαφυλάσσει την αποστασιοποίηση από τα κοσμικά μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων, ενώ η δεύτερη διατηρεί τη φιλαδελφία και τη φιλανθρωπία μέσα στην απομόνωση. Και όσα είναι ακόμη μεγαλύτερα και υψηλότερα από αυτά: ο πλούτος μέσα στην πενία, η ιδιοκτησία μέσα στην ξενιτιά, η δόξα μέσα στην ατιμία, η δύναμη μέσα στην ασθένεια, η ευτεκνία μέσα στην αγαμία (αν βέβαια τα κατά Θεόν γεννήματα είναι ανώτερα από εκείνα που προέρχονται από τη σάρκα). Εκείνοι που βρίσκουν την τρυφή στην αποχή από την τρυφή, εκείνοι που ταπεινώνονται για τα επουράνια. Εκείνοι που δεν είναι τίποτα μέσα στον κόσμο, και όμως βρίσκονται πάνω από τον κόσμο· εκείνοι που είναι έξω από τη σάρκα αν και βρίσκονται στη σάρκα, των οποίων η μερίδα είναι ο Κύριος, οι πτωχοί για χάρη της βασιλείας του Θεού, που μέσα από αυτή την πτωχεία βασιλεύουν.

Αλληλούια. Επινίκιος ύμνος των αγγέλων. «Άσατε». Δίνει εντολή στους πιστούς να ψάλουν το μυστικό άσμα, το οποίο είναι νέο. «Η αίνεσις». Διότι εκεί ο λαός ενώνεται με την πίστη μέσα στην εκκλησία. «Ευφρανθήτω». Ο πιστός λαός, που προέρχεται από τα έθνη, εν Χριστώ. «Και υιοί». Τα τέκνα της εκκλησίας εν Χριστώ. «Αινεσάτωσαν». Χοροί· διότι ιστάμενοι (χοροστατώντας) με ψαλμούς και ύμνους τα τέκνα της εκκλησίας δοξάζουν τον Χριστό. «Εν τυμπάνω». Τύμπανο είναι (υπάρχει) ο άνθρωπος, από όπου γεννάται η φωνή, και ψαλτήριο η γλώσσα, με την οποία υμνούν οι πιστοί. «Ότι ευδοκεί». Στον πιστό λαό· διότι σε αυτόν βρίσκεται το θέλημα του Θεού. «Και υψώσει». Διότι μακάριοι οι πραείς, είπε ο ίδιος ο Κύριος· και τι είναι ανώτερο από αυτό το ύψος; «Καυχήσονται». Τότε (πότε; τότε), όταν θα απολαύσουν τον μισθό τους εν δόξη· διότι το καύχημά τους θα είναι αιώνιο. «Και αγαλλιάσονται». Λαμβάνοντας τις κατοικίες τους τότε [οι άγιοι] θα βρίσκονται σε αγαλλίαση (ευφραινόμενοι) αιωνίως. «Αι υψώσεις». Διότι δεν έπαψε ο λάρυγγάς τους να υψώνει (να υμνεί) διαρκώς τον Θεό. «Και ρομφαίαι». Εννοεί τις δυνάμεις τις οποίες έχουν οι άγιοι από τον Θεό· δίστομες δε καθώς αστράφτουν από παντού. «Του ποιήσαι». Διότι οι άγιοι πρόκειται να κρίνουν τον κόσμο, και όχι να κριθούν μαζί με τον κόσμο. «Του δήσαι». Διότι εκείνοι που δεν βασίλευσαν καλά με δικαιοσύνη δένονται τότε και ρίπτονται στη γέεννα.

Διότι «υψώσεις» ονομάζει τις υμνολογίες, τις ψαλμωδίες, τις ευχαριστίες. Γι' αυτό και κάποιος άλλος αποκάλεσε τις «Υψώσεις», «Υμνολογίες». «Για να εκτελέσουν εκδίκηση στα έθνη και ελέγχους στους λαούς». Τι σημαίνει αυτό; Επειδή, έχοντας κυριαρχήσει όλο τον καιρό, τους χλεύαζαν, υπόσχεται να τους ελέγξει μέσω των έργων, και να αποδείξει μέσω των ίδιων των έργων ότι δεν ήταν η αδυναμία του Θεού, αλλά οι δικές τους αμαρτίες που τους επέτρεψαν να κυριαρχήσουν.

Εγώ, βαδίζοντας στον δρόμο προς εσάς, αισθανόμουν σαν να ανέβαινα στον ίδιο τον ουρανό, προσδοκώντας να συναντήσω ανθρώπους που μιμούνται την αγγελική διαγωγή ενώ βρίσκονται στο σώμα, ανθρώπους που επιδεικνύουν την υπερκόσμια φιλοσοφία μέσα στον κόσμο, ανθρώπους που φέρουν διαρκώς στα στόματά τους τις δοξολογίες του Θεού και κρατούν στα πρακτικά τους χέρια τις δίκοπες ρομφαίες της θεωρίας και της πράξης εναντίον των παθών. Αλλά ο Εωσφόρος, που έπεσε από τον ουρανό και φθονεί πάντοτε την πορεία μας προς τα εκεί, μας εμπόδισε· και δεν είναι καθόλου παράξενο αν εμπόδισε εμάς τους αχρείους που δεν έχουμε τίποτα αγαθό, εφόσον το έκανε αυτό στον μακάριο Παύλο, τον ήλιο της οικουμένης. Διότι λέει: «Πολλές φορές προθυμοποιήθηκα να έρθω προς εσάς, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς». Αν λοιπόν εμπόδισε εκείνον, πρέπει και εμείς να αποδεχθούμε με υπομονή αυτό που παραχωρείται από τον Θεό· όμως, με τις ελπίδες σας φανταζόμαστε ακόμη, και έχουμε το θάρρος ότι με τις προσευχές σας ίσως θα δούμε τα ποθεινά και τίμια πρόσωπά σας, και ίσως μάλιστα να κατοικήσουμε μαζί σας για όλο τον χρόνο, αν αυτό είναι το θέλημα του Θεού. Αν όμως συμβεί κάτι άλλο αντίθετο με τη δική μας επιθυμία, αξίζει να ευχαριστούμε τον Θεό και για αυτό· διότι δεν έχουμε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία.

Εγώ, καθώς ερχόμουν προς εσάς, αισθανόμουν σαν να ανέβαινα στον ίδιο τον ουρανό, προσδοκώντας να συναντήσω ανθρώπους που ζηλώνουν την αγγελική ζωή μέσα στο σώμα, ανθρώπους που επιδεικνύουν την υπερκόσμια φιλοσοφία μέσα στον κόσμο, ανθρώπους που έχουν συνεχώς στο στόμα τους τη δοξολογία του Θεού και κρατούν στα πρακτικά τους χέρια τις δίκοπες ρομφαίες της θεωρίας και της πράξης εναντίον των παθών. Αλλά ο Εωσφόρος που έπεσε από τον ουρανό και μας φθονεί πάντοτε για την πορεία μας προς τα εκεί, μας εμπόδισε. Και δεν είναι καθόλου παράξενο αν εμπόδισε εμάς τους άχρηστους που δεν έχουμε κανένα αγαθό, τη στιγμή που το έκανε αυτό στον μακάριο Παύλο, τον ήλιο της οικουμένης. Διότι πολλές φορές, λέει, προθυμήθηκα να έρθω προς εσάς, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς.

«Θα καυχηθούν οι όσιοι με δόξα και θα αγαλλιάσουν πάνω στις κλίνες τους». Θα δοξαστούν αφού νικήσουν τους εχθρούς και θα κοιμηθούν άφοβα, είτε αισθητά είτε νοητά. «Οι δοξολογίες του Θεού θα είναι στον λάρυγγά τους, και δίκοπες ρομφαίες στα χέρια τους», δηλαδή οι ικετευτικές προσευχές, μέσω των οποίων τόσο τα δίκοπα σπαθιά όσο και οι ρομφαίες αποκτούν ισχύ εναντίον των πολεμίων. «Για να εκτελέσουν εκδίκηση στα έθνη και να δέσουν τους βασιλείς τους με δεσμά και τους ενδόξους τους με σιδερένιες χειροπέδες».

Αλλά, επειδή είναι καιρός νηστείας και εμείς είμαστε ένθεος στρατός, εκλεκτοί του Χριστού, φάλαγγα συγκροτημένη από το Πνεύμα, κανείς ας μην είναι ανυπάκουος στο παράγγελμά της, ούτε ας δειλιάσει στον αγώνα, ούτε ας φανεί ρίψασπις, ή, πάντως, ας μην αυτομολήσει άνανδρα προς την τρυφή, όπως τα σκυλιά στον μπαγιάτικο εμετό τους. Διότι, αν για όσους παλαιότερα εισέρχονταν και εγγράφονταν στο στάδιο δεν ήταν ακίνδυνο να αποχωρήσουν από εκεί πριν από τον αγώνα, πόση άραγε ντροπή και ψυχικό όλεθρο θα υποστεί εκείνος που δειλιάζει μπροστά στο παγκράτιο της νηστείας και γυρίζει την πλάτη στους δαίμονες που μας εχθρεύονται; Φοβάμαι μήπως αυτός που πράττει με αυτόν τον τρόπο απαρνηθεί ενώπιον των αγγέλων και υποστεί βαριά τιμωρία για την εμπαθή του σκέψη και προαίρεση, όπως συμβαίνει στις αισθητές μάχες με αυτόν που καταγγέλλεται για λιποταξία και διαγράφεται από τους καταλόγους. Το οποίο είθε να μη συμβεί· αλλά ας είμαστε όλοι νηστευτές και νικητές. Αυτό δε θα κατευθύνει αισίως και τον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη εναντίον των βαρβάρων οι οποίοι εισέβαλαν σε εμάς από τη δύση, και μακάρι να χαρίσει τα πρωτεία (τη νίκη) σε όσους επιλέγουν να εξοπλιστούν και να εκστρατεύσουν εναντίον τους, αυτούς που υμνεί ο Δαβίδ, κρούοντας το δεκάχορδο όργανό του, με αυτά περίπου τα λόγια: «οι δοξολογίες του Θεού θα είναι στον λάρυγγά τους, και δίκοπα σπαθιά στα χέρια τους».

Είπα. Αν είσαι σοφός ως προς αυτά, δώσε με σύνεση την απάντηση και θα καταλάβω οπωσδήποτε εσένα που αναζητάς πιο καινοτόμα πράγματα από τους θείους πατέρες, «τι είδους εξυψώσεις της γνώσης έχεις στον λάρυγγα και τις δίστομες ρομφαίες» των ερωτημάτων «στο χέρι της γλώσσας σου». Αν όμως τα βάθη του Θεού δεν τα γνωρίζει κανένας θνητός, ει μη μόνον το Πνεύμα και ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να τα αποκαλύψει, πώς εσύ, που δεν έχεις ακόμη υψωθεί πάνω από την υλική δυάδα και έξω από το σκοτάδι των έμφυτων παθών, ούτε έχεις περιφρονήσει κανένα από τα κάτω, ώστε ανοίγοντας το στόμα σου να ελκύσεις στα σπλάχνα σου το θείο Πνεύμα - το οποίο ελκύει προς τον εαυτό της η κάθαρση από την ύλη - φιλονικείς να μάθεις τα κρυμμένα κρίματα του Θεού, ενώ αγνοείς τον εαυτό σου; Διότι, αν για την ίδια σου τη συγκρότηση και την πλάση δεν θα μπορούσες να μου δώσεις καμία εξήγηση ενώ σε ρωτώ και απορώ, πώς μου θέτεις ερωτήματα και απαιτείς να σου πω τον τρόπο της υπερβάσεως και της λύσεως των όρων που έχουν τεθεί από τον Θεό στο σύμπαν; Δεν ντρέπεσαι; Αν όχι κάποιον άλλον, τουλάχιστον τον ίδιο σου τον εαυτό.

Άλλοι αποστέλλονται σε δρόμο μακρύ και δύσκολο για ένα κέρδος μικρό και εφήμερο. Σε εμάς όμως προσφέρεται το «να πορευόμαστε με ομόνοια στον οίκο του Θεού», και νύχτα και μέρα να αναφέρουμε με τα χείλη μας τις δοξολογίες του Θεού. Και από αυτό να κερδίζουμε όχι χρυσάφι που χάνεται, αλλά θησαυρό ασύλητο και αιώνιο. Και αν υπάρχει κάτι το λυπηρό και κοπιαστικό, είτε αισθητά είτε αόρατα (διότι πράγματι υπάρχει), εντούτοις και αυτό, επειδή γίνεται για τον λόγο του Θεού και την ελπίδα, είναι πανεύκολο σε εμάς που χαιρόμαστε μέσα στη θλίψη και ανακουφιζόμαστε μέσα στη στενοχώρια. Διότι τέτοιος είναι αυτός ο τρόπος ζωής, ώστε ακόμη και μέσα από τα λυπηρά να ελκύει προς τον εαυτό του όσους έχουν σύνεση. Ποιος δεν αγαπά και δεν τρέφει στοργή για τους γονείς του; Και όμως, από αγάπη προς τον Θεό, οι υιοί των ανθρώπων τους εγκαταλείπουν και συγκεντρώνονται εδώ.