Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 15:3

Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, ο Κύριος έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του σε αυτούς. Αγίους, λέγει, εννοεί τους αγιασμένους εν Πνεύματι· ως γη δε του Χριστού εννοεί την Εκκλησία· το «εθαυμάστωσε» το χρησιμοποιεί αντί του «δίδαξε»· και το «αυτού», εννοεί του Πατρός· ώστε το όλο νόημα να είναι το εξής: Στους αγιασμένους στην πίστη έκανε γνωστό το θέλημα του Πατρός· γι' αυτό και ονομάζεται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. [Στους αγαθούς επί της γης έκανε θαυμαστά ο Θεός.]

Σε όσους έχουν αγιασθεί εν πίστει, έκανε γνωστό το θέλημα του Πατρός, σε αυτούς που βρίσκονται στη γη του Θεού, ήτοι στην Εκκλησία· ή σε κάποιους από αυτούς που βρίσκονται στην αγία γη, ή (υποδηλώνει) ότι οι άγιοι, έχοντας το πολίτευμά τους στον ουρανό, διαμένουν στη δική Του γη, έστω και αν βρίσκονται ακόμη σε τούτη εδώ τη γη. Θελήματα δε του Θεού είναι οι επιμέρους αρετές, τις οποίες καθιστά θαυμαστές ο Θεός στους αγίους Του, εφόσον αυτοί διαθέτουν κάτι περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους κατά την έμπρακτη άσκηση της αρετής. Διότι δεν είναι ίδια η ανδρεία των αποστόλων και των μαρτύρων με την ανδρεία όσων αναδεικνύονται γενναίοι με άλλο τρόπο, ούτε η σωφροσύνη του Ιωσήφ είναι όμοια με των υπολοίπων. Όποιος δε καθίσταται κατ' αυτόν τον τρόπο θαυμαστός, αποκτά συναίσθηση της δικής του ασθένειας, καθώς συνειδητοποιεί ότι υπολείπεται κατά πολύ της θείας ισχύος και του μεγαλείου.

Αθανάσιος. Λέγει εδώ πως άγιοι είναι οι αγιασμένοι εν Πνεύματι· γη δε του Χριστού είναι η Εκκλησία· το δε «εθαυμάστωσας» τίθεται αντί του «εφανέρωσας». Και τα θελήματά του είναι τα θελήματα του Πατρός· ώστε ολόκληρο το νόημα να έχει ως εξής: Στους αγιασμένους εν πίστει έκανε γνωστό το θέλημα του Πατρός. Θα κατανοήσεις δε τον στίχο και με αυτόν τον τρόπο: Ο Θεός κατέστησε θαυμαστούς τους αγίους. Γιατί; Διότι όλα τα θελήματά του βρίσκονταν μέσα τους, και εφαρμόζονταν από αυτούς.

Προσθέτοντας δε, «Ότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου», έδειξε το ανώφελο της νομικής λατρείας. Διότι αγαθά εδώ ονόμασε τις θυσίες που προσφέρονταν σύμφωνα με τον Νόμο, τις οποίες φαίνεται να μην αποδέχεται· επειδή ο λόγος της πίστεως τις καταργεί. «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;» Και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά μου ετοίμασες σώμα.» Δες δε ότι το απροσδεές ανήκει μόνο στον Θεό· ενώ οι άλλοι που ονομάζονται κύριοι έχουν ανάγκη από όσα τους προσφέρουν οι υφιστάμενοί τους, όπως από τη γεωργική εργασία των υπηρετών, από την οικοδομή και από τα άλλα. Αυτό λοιπόν και ο Χριστός το θέτει ως τεκμήριο ότι ο Πατέρας είναι αληθινά Κύριος, ότι δηλαδή δεν έχει ανάγκη από τα αγαθά που προσφέρονται από αυτόν, δηλαδή από τη σάρκα του, την Εκκλησία. Και βέβαια, έστω κι αν ο Υιός προσεύχεται, έστω κι αν δακρύζει, έστω κι αν παρακαλεί, ο Πατέρας δεν έχει ανάγκη από τέτοια αγαθά· διότι γνωρίζοντας τα πάντα, ούτε από προσευχή έχει ανάγκη, ούτε χρειάζεται προφητικούς λόγους. <«Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του.»> (C f. 26. b.) Αγίους, λέει, εννοεί αυτούς που έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι· και γη, την Εκκλησία του Χριστού.

Το «εθαυμάστωσεν» έχει τεθεί αντί του «έδειξε» ή «εδόξασε». Το δε «αυτού» σημαίνει τον Πατέρα· ώστε το όλο νόημα να είναι το εξής: έκανε γνωστό το θέλημα του Πατρός στους αγιασμένους εν πίστει. Γι' αυτό και ονομάζεται Άγγελος της μεγάλης βουλής. <Επληθύνθησαν οι ασθένειές τους.> Δηλαδή, των εθνών. Επειδή δεν είχε ακόμη φανερωθεί η αλήθεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, επληθύνθησαν οι αμαρτίες και τα πάθη. Μετά από αυτά, όταν φανερώθηκε η σωτηρία, έσπευσαν στην επίγνωση και στην αποκήρυξη των κακών. Ορισμένοι δε δήλωσαν ότι πρόκειται για τις ποικίλες ειδωλολατρίες και ασθένειες των εθνών, από τις οποίες όσοι μετανόησαν έγιναν άγιοι του Θεού· για τους οποίους είπε «στους αγίους που βρίσκονται στη γη», οι οποίοι και γρήγορα απομακρύνθηκαν από τα είδωλα, ή από τα έργα της αμαρτίας. Ή από τις ασθένειές τους πριν από την πίστη, καθώς έγιναν θαυμαστά μέσα τους τα θελήματα του Σωτήρος. <Δεν θα συγκεντρώσω τις συναγωγές τους από αίματα.> Εάν κάποιος ήθελε να κατανοήσει ότι αυτά αναφέρονται στους Ιουδαίους, πρέπει να αναγνώσει τους στίχους κατηγορηματικά, σαν να διακηρύσσει ξεκάθαρα ο Θεός τις αιτίες της απόρριψης του Ισραήλ. Δεν θα συγκεντρώσω, λέει, τις συναγωγές τους, αλλά ούτε θα μνημονεύσω πλέον τα ονόματά τους με τα χείλη μου. Και για ποια αιτία; Από αίματα, λέει, δηλαδή επειδή έχουν εμπλακεί σε πάρα πολλά αίματα και φόνους.

«Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, σε αυτούς έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του». — «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη από τα μέλη του». Μπορεί, οικειοποιούμενος τα πάθη της Εκκλησίας του, να λέει τα προκείμενα λόγια εκ μέρους της: «Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, σε αυτούς έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του. Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους».

Έτσι λοιπόν συμβαίνει και με τις υπόλοιπες αρετές, καθώς ο Θεός καθιστά θαυμαστές τις αρετές των αγίων, ώστε να υπερέχουν αυτοί ασυγκρίτως σε σχέση με εκείνους που αναδείχθηκαν σπουδαίοι κατά τα ανθρώπινα. Ενώ λοιπόν είναι τόσο θαυμαστά τα θελήματα του Θεού στους αγίους, πληθαίνουν οι αδυναμίες τους, των αγίων εννοώ, καθώς βλέπουν πόσο πολύ υπολείπονται από τη δύναμη του Θεού και από το μεγαλείο Του.

Νομίζω δε ότι μέσω αυτών φανερώνεται η προηγούμενη κατάσταση όλων των παλαιών ειδωλολατρών, στην οποία, όντες άθεοι και ειδωλολάτρες, δεν ξέπεσαν σε μία μόνο πλάνη. Διότι μεγάλο ήταν το πλήθος της πολυθεΐας, της ειδωλολατρίας και της ασθένειάς τους. Αλλά επειδή, μεταστρεφόμενοι από εκείνα ακριβώς δια της σωτηρίου χάριτος, έγιναν άγιοι του Θεού, για τον λόγο αυτόν έχει ειπωθεί: «Στους αγίους που βρίσκονται στη γη Του εθαυμάστωσε όλα τα θελήματά μου σε αυτούς»· και επειδή συνάπτεται το: «Πληθύνθηκαν τα είδωλά τους, ή οι ταλαιπωρίες τους, ή οι ασθένειές τους». Διότι όλα αυτά χαρακτήριζαν εκείνους που μετέπειτα έγιναν άγιοι, πριν από τη μεταβολή τους από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Αλλά μετά από αυτά έσπευσαν, χωρίς να αμελήσουν ούτε να βραδύνουν, αλλά επιδεικνύοντας γρήγορα τη μετάνοια μετά τη χάρη που τους δόθηκε, μέσω της οποίας έγιναν θαυμαστά όλα τα θελήματα του Σωτήρος σε αυτούς. Γι' αυτό, παρέχοντάς τους συγχώρηση για τα προηγούμενα αμαρτήματα, λέει: «Δεν πρόκειται να συνάξω τις συνάξεις τους από αίματα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «Δεν πρόκειται να προσφέρω τις σπονδές τους από αίματα». Διότι παλαιότερα, λέει, έκαναν σπονδές από αίματα, οι μεν Ιουδαίοι προσφέροντας θυσίες στον Θεό σύμφωνα με τον νόμο, οι δε Έλληνες όταν λάτρευαν τους δαίμονες.

Στηλογραφία: Δηλαδή η προφητεία φανερώνει και περιγράφει στον Δαβίδ τα όσα πρόκειται να συμβούν στους έσχατους χρόνους, την εκλογή της Εκκλησίας και την ανάσταση του σώματος του Χριστού. Φύλαξόν με: Ο Υιός ομιλεί προς τον Πατέρα εκ προσώπου της ανθρώπινης φύσης, επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα την οικονομία της σαρκώσεως. Είπα τω Κυρίω: Διότι ο Θεός, χαρίζοντας τέτοια δωρεά στον άνθρωπο, δεν έχει ανάγκη από τίποτα το ανθρώπινο· επειδή δεν στερείται τίποτα, παρά μόνο αποζητά την προαίρεση του ανθρώπου. Τοις αγίοις: Στους αποστόλους, τους αληθινά αγίους· διότι σε αυτούς γνώρισε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών και το δικό Του θέλημα, και μέσω αυτών σε όλους τους αγίους, όσοι ακολούθησαν τη διδασκαλία των αποστόλων. Επληθύνθησαν: Διότι ήταν πολλές οι θλίψεις και οι ασθένειες των αποστόλων, οι οποίοι στερούνταν και κακουχούνταν, αλλά μετά από αυτά έγιναν γενναιότεροι στο κήρυγμα. Ου μη συναγάγω: Διότι ούτε μέσω αίματος ούτε μέσω πολέμου ή με κάποια βίαιη εξουσία πραγματοποιούσαν την κλήση των εθνών, αλλά με την πίστη και την αγάπη τους συγκέντρωσαν όλους. Ουδέ μη μνησθώ: Ο λόγος αναφέρεται στους Ιουδαίους και τους Εθνικούς και σε όλους τους κακόπιστους, όσους δεν πίστεψαν στο κήρυγμα των αποστόλων· αυτούς ο Θεός δεν τους μνημονεύει. Κύριος η μερίς: Κληρονομιά του Θεού ονομάστηκαν τα έθνη που επέστρεψαν στην πίστη, και μερίδα δική σου είναι ο Κύριος, και μυσταγωγούνται στο ποτήριο του αίματος του Χριστού.

Αληθινή είναι η θεία φωνή που λέει μέσω του προφήτη: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω»· όπως ακριβώς και ο θεοπάτωρ Δαβίδ προφήτευσε γι' αυτό, ότι «οι κραταιοί του Θεού επί της γης υψώθηκαν σφόδρα»· και πάλι, «στους αγίους που βρίσκονται στη γη του εθαυμάστωσε ο Κύριος όλα τα θελήματά του σε αυτούς». Διότι τι είναι μεγαλύτερο από αυτό το θαύμα, το να φτάσει σε τέτοιο ύψος ένας χοϊκός άνθρωπος; Με πολλή παρρησία είδε όσα είναι δυνατόν να θεαθούν, και ενώ επιθυμούσε διακαώς να προχωρήσει και στα επέκεινα, προς Εκείνον τον οποίον «κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε, ούτε μπορεί να δει», όπως γράφει ο απόστολος Παύλος· καθώς και ο ίδιος ο Ιωάννης λέει τα παρόμοια, ότι «κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό». Τι λοιπόν θα πούμε ως προς αυτά; Ότι ο μεν Παύλος ορθώς έγραψε λέγοντας: «Τον οποίον ουδείς εκ των ανθρώπων είδε, ούτε δύναται να δει».

Γι' αυτό και σε κάθε φύση οι φυσικές ενέργειες πάντοτε ενυπάρχουν και συνυπάρχουν, ενώ τα θελητά και τα ενεργητά δεν συνυπάρχουν. Και η μεν φυσική θέληση, δηλαδή η θελητική δύναμη, είναι μία, ενώ τα θελητά είναι πολλά και διάφορα· διότι λέει η Γραφή: «Όλα τα θελήματά του βρίσκονται σε αυτά».

Δεν είπε: Η θεία θέληση είναι μέσα σε αυτούς, αλλά «όλα τα θελήματά του είναι μέσα σε αυτούς», δηλαδή τα θελητά. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι τα θελητά της θεότητας είναι φυσικά· διότι, εφόσον είναι άτρεπτη, δεν έχει εκ φύσεως την ιδιότητα να θέλει άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, αλλά πάντοτε θέλει με τον ίδιο τρόπο.

Διότι εδώ το «θέλημα» δεν υποδηλώνει τη θέληση, αλλά το θελητό· διότι σκοπός του δεν είναι να πράξει τη θεία θέληση —επειδή αυτή είναι άκτιστη και άναρχη— αλλά το θελητό, δηλαδή αυτό που επιτάσσει η θεία θέληση, όπως ακριβώς πρέπει να εκληφθεί και το «όλα τα θελήματά του είναι μέσα σε αυτούς». Διότι δεν υπάρχουν πολλές θελητικές δυνάμεις του Θεού, αλλά μία, ούτε η θελητική δύναμη του Θεού βρίσκεται μέσα στους αγίους, διότι (τότε θα βρισκόταν) και η φύση —επειδή σε όσους η θέληση είναι μία, σε αυτούς και η φύση είναι μία—, αλλά τα θελήματα του Θεού βρίσκονται μέσα στους αγίους, δηλαδή οι εντολές του.

Σφαγιασμένη με κέρατο κριαριού, προσφέρθηκες στον Χριστό ως άμωμο θύμα και, αφού συνέτριψες όλα τα κέρατα των νοητών αμαρτωλών, ύψωσες εν πνεύματι το κέρατο των δικών σου δικαίων. Ο Κύριος, ο οποίος, όπως έχει λεχθεί, κάνει θαυμαστά έργα μέσω των αγίων που βρίσκονται στη γη, παραχώρησε και σε εσένα να επιτελείς τα δικά Του έργα. Εγώ όμως, μάρτυρα, δεν σηκώνω το κρεβάτι μου, αλλά με ευγνώμονες φωνές ομολογώ τη χάρη.

Ψαλμός ιε΄. Στηλογραφία, του Δαβίδ. «Φύλαξέ με, Κύριε, διότι σε σένα στήριξα την ελπίδα μου· είπα στον Κύριο: Εσύ είσαι ο Κύριός μου, διότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου». Σώσε με κατά χάριν. «Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, ο Κύριος φανέρωσε με θαυμαστό τρόπο όλα τα θελήματά του μέσα σε αυτούς».

Διότι και τα δύο υπερβαίνουν και νικούν και τη φύση και τη λογική. Ας αναφωνήσουμε μαζί με τον Προφήτη: Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, εθαυμάστωσε ο Κύριος· όλα τα θελήματά του είναι σε αυτούς· επειδή και αυτός είναι θαυμαστός ανάμεσά τους, διότι, αφού υψώθηκαν πάνω από όλη την κτίση, ενώθηκαν μόνο με τον Κτίστη και Δημιουργό· έτσι λοιπόν έγιναν καθρέφτες του Θεού ακηλίδωτοι, καθαρότατοι και διαυγέστατοι· και δεχόμενοι καθαρά τη θεία ακτίνα στις πεντακάθαρες ψυχές τους, απέκτησαν το θεομίμητο· και ό,τι είναι ο Θεός κατά φύση, αυτό οι ίδιοι το αποκόμισαν κατά μέθεξη και κατά χάρη, και έγιναν κατοικητήρια του Θεού, και ναοί ένθεοι και λαμπροί, σύμφωνα με την προφητική ρήση που λέει: Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και αυτοί θα είναι λαός μου, και εγώ θα είμαι Θεός τους.