Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 15:4

〈Το «Δεν θα συνάξω τις συνάξεις τους από αίματα»〉 αναφέρεται στους αποστόλους και σε εκείνους που πίστεψαν μέσω αυτών, καθώς και σε αυτούς που μαρτύρησαν υπέρ της ευσέβειας· διότι αυτών τις συνάξεις δεν θα τις συνάξω από αίματα. Διότι σε αυτά αποδείχθηκαν αθλητές και δόκιμοι και μάρτυρες της αληθείας. 〈«Ούτε πρόκειται να μνημονεύσω τα ονόματά τους μέσω των χειλέων μου.»〉 Διότι αρκεί σε αυτούς το ότι τα ονόματά τους γράφτηκαν στους ουρανούς. Επειδή λοιπόν χείλη και στόμα του Χριστού είναι οι προφήτες και οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι, δεν τους επιτράπηκε να γράψουν ή να φανερώσουν τα ονόματα πολλών αγίων ούτε να τα μνημονεύσουν, προκειμένου να μην κουραστούν όσοι διαβάζουν τις Γραφές. Διότι αν τώρα διαβάζοντας τα ονόματα λίγων συχνά αποναρκωνόμαστε, ποιος θα υπέμενε να διαβάσει τόσα πολλά ονόματα; Έτσι κάπου και ο Παύλος, μνημονεύοντας αγίους συνεργούς, αφού ονόμασε έναν, τους άλλους τους αποσιώπησε, λέγοντας για δύο άγιες γυναίκες, την Ευοδία και την Συντύχη: 〈«Ναι, παρακαλώ και σένα, γνήσιε σύντροφε, να τις βοηθάς, οι οποίες συναγωνίστηκαν μαζί μου στο ευαγγέλιο μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργούς μου, των οποίων τα ονόματα είναι γραμμένα στη βίβλο της ζωής.»〉 Και αφού ονόμασε έναν, δεν είπε τα ονόματα των άλλων, για να μην αποκάμουν εκείνοι που διαβάζουν την επιστολή.

Διότι, όταν πληθυνθούν οι ασθένειες των δικαίων, σπεύδουν προς τον Θεό μετανοούντες.] Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους· όταν ειδωλολατρούσαν. Μετά από αυτά έσπευσαν. Ακόμη και αν ασθενούσαν, λέει, ευρισκόμενοι προηγουμένως μέσα στις αμαρτίες, εντούτοις, αφού άκουσαν το κήρυγμα, υπάκουσαν γρήγορα.

Διότι αυτό σημαίνει το: «Βιάστηκαν μετά από αυτά», δηλαδή στο να υπακούσουν στο κήρυγμα. «Δεν θα συνάξω τις συνάξεις τους από αίματα». Όταν συγκεντρώνω, λέει, συνάξεις από τα έθνη, δεν θα τις συνάξω μέσω αιμάτων, δηλαδή δεν θα τους προετοιμάσω ώστε να με πλησιάζουν μέσω της νομικής λατρείας, αλλά μάλλον μέσω της δοξολογίας και της αναίμακτης θυσίας. «Ούτε πρόκειται να μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Δεν θα ονομάζονται πλέον, λέει, ειδωλολάτρες και άθεοι, αλλά κλητοί και εκλεκτοί. Στο παρελθόν, βέβαια, λέει, έφεραν προσωνυμίες αντάξιες των πράξεών τους, ονομαζόμενοι ειδωλολάτρες και πολυθεϊστές· τώρα όμως δεν θα θυμηθώ πλέον εκείνα τα ονόματα, καθώς θα τους ονομάζω ευσεβείς και αγίους, κλητούς και εκλεκτούς. [«Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους». Τότε που ειδωλολατρούσαν. Κι αν ακόμη πληθύνονται, δεν παραμένουν· διότι τις ένιωθαν να παραμένουν μόνο μέχρι το σημείο της απλής αίσθησης, επειδή είχαν ισχύ μέσω του Χριστού που τους ενδυναμώνει. Ή φαίνεται να εννοεί τους αποστόλους, και όσους πίστεψαν μέσω αυτών, στους οποίους έγιναν ολοφάνερα τα θεία θαύματα, εφόσον τήρησαν όλα τα θεία προστάγματα.]

Πληθύνθηκαν δε οι ασθένειές τους ή, με άλλα λόγια, οι ταλαιπωρίες τους, καθώς ξεσηκώθηκαν εναντίον τους πολλοί λαοί, ρήτορες, στρατηγοί και βασιλείς, τους οποίους όλους αφού υπερνίκησαν, ολοκλήρωσαν τον δρόμο τους· ή το βραχύ και πρόσκαιρο των θλίψεων φανερώνει τον άπειρο αιώνα. Δεν θα συνάξω τις συναγωγές. Βιάστηκαν να υπακούσουν στο κήρυγμα· διότι πρέπει να είναι καθαροί από φόνους και αίματα εκείνοι που πρόκειται να συναχθούν από τον Χριστό. Συνάγοντας, λέει, συναγωγές από τα έθνη, δεν θα τις συνάξω με αίματα, ούτε θα τις προετοιμάσω να προσέρχονται σε εμένα μέσω της λατρείας του Νόμου, αλλά μάλλον διά της αινέσεως και της αναίμακτης θυσίας.] Ο Κύριος είναι μερίδα της κληρονομίας μου και του ποτηρίου μου. κ.λπ. Σαν να έλεγε σαφέστερα: Ο Πατέρας μου μου δώρισε ως κλήρο και μερίδα τα έθνη, στον οποίο έγινα και υπήκοος μέχρι θανάτου. Διότι το ποτήριο σημαίνει τον θάνατο, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. [Ο Κύριος είναι μερίδα της κληρονομίας μου και του ποτηρίου μου. Κληρονομία ονομάζει τη βασιλεία των εθνών. Και της Εκκλησίας μου, η οποία είναι η κληρονομία μου, μερίδα είναι ο Κύριος, ο Πατέρας, και ο ίδιος είναι μερίδα και του ποτηρίου μου, δηλαδή του θανάτου. Και η Εκκλησία κληρονόμησε τον Πατέρα, επειδή τήρησε τις εντολές του· και αυτός ο ίδιος ο δικός μου θάνατος κληρονόμησε τον Πατέρα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Κληρονόμε του Θεού, συγκληρονόμε του Χριστού.]

ΚΕΦ. Ζ'. <Ούτε στον Ισραήλ δεν βρήκα τόση πίστη.> (A f. 114) Με δίκαιη λοιπόν απόφαση του Θεού, ο Ισραήλ εξέπεσε από την οικειότητα προς Αυτόν· αντιθέτως, προσκλήθηκαν στη θέση του και προσλήφθηκαν τα έθνη, τα οποία είχαν πιο έτοιμη την καρδιά για να πιστέψουν σε Αυτόν. Και αυτό το επιβεβαιώνει πάλι σε εμάς ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας γι' αυτά· άλλοτε μεν: «Την ετοιμασία της καρδιάς τους πρόσεξε το αυτί σου»· και άλλοτε: «Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους, μετά από αυτά έσπευσαν». Διότι, αν και ήταν βεβαρημένοι με πολλές αμαρτίες, ωστόσο έσπευσαν να αποδεχθούν τα διδάγματα του Χριστού. Για τον Ισραήλ, όμως, ο προφητικός λόγος λέει: «Θα τους απορρίψει ο Θεός, επειδή δεν τον εισάκουσαν, και θα γίνουν περιπλανώμενοι ανάμεσα στα έθνη». <Πορευόταν σε μια πόλη που ονομαζόταν Ναΐν.> (A f. 115 b) Δες δε πώς συνδέει παράδοξα γεγονότα με άλλα παράδοξα.

Ανώνυμος είναι ο πλούσιος ενώπιον του Θεού, ως άσπλαχνος· διότι είπε κάπου μέσω της φωνής του Ψαλμωδού για εκείνους που δεν τον φοβούνται, ότι «Δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου.» Αντιθέτως, όπως είπα, ο φτωχός αναφέρεται ονομαστικά στη γλώσσα του Θεού. Αλλά ας δούμε την αλαζονεία του πλουσίου, η οποία δεν βασιζόταν σε κανένα από τα αναγκαία. Τι λέει λοιπόν γι' αυτόν ο Χριστός; «Και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο», δηλαδή, φρόντιζε να ντύνεται καλά με πολυτελέστατα ενδύματα.— (A f. 220 b, E f. 255) Ο δε φτωχός ήταν ριγμένος δίπλα στην πύλη, δεσμευμένος από την αρρώστια και τη φτώχεια, και δεν αξιωνόταν καμίας προσοχής· στερημένος από συμπόνια και φροντίδα, αναζητούσε για να χορτάσει από το τραπέζι του πλουσίου τα υπολείμματα που έπεφταν και τα πιο άχρηστα αποφάγια· και βασανιζόταν επιπλέον από μια βαρύτατη ασθένεια· αλλά και «τα σκυλιά, λέει, έγλειφαν τις πληγές του», και μάλλον όχι για να τον βλάψουν, όπως είναι φυσικό, αλλά σαν να συμπάσχουν και να τον θεραπεύουν· διότι με τη δική τους γλώσσα καταπραΰνουν και τις δικές τους πληγές, αφαιρώντας σαν να λέμε αυτό που προκαλεί πόνο και αλείφοντάς το με στοργή. Ενώ ο πλούσιος, όντας σκληρότερος και από τα θηρία, αποδεικνυόταν ανάλγητος, άσπλαχνος και γεμάτος από κάθε απανθρωπιά. <Συνέβη δε να πεθάνει ο φτωχός, κ.τ.λ.> Πέθανε δε και ο πλούσιος, και ετάφη, κ.τ.λ.

Το «εθαυμάστωσεν» έχει τεθεί αντί του «έδειξε» ή «εδόξασε». Το δε «αυτού» σημαίνει τον Πατέρα· ώστε το όλο νόημα να είναι το εξής: έκανε γνωστό το θέλημα του Πατρός στους αγιασμένους εν πίστει. Γι' αυτό και ονομάζεται Άγγελος της μεγάλης βουλής. <Επληθύνθησαν οι ασθένειές τους.> Δηλαδή, των εθνών. Επειδή δεν είχε ακόμη φανερωθεί η αλήθεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, επληθύνθησαν οι αμαρτίες και τα πάθη. Μετά από αυτά, όταν φανερώθηκε η σωτηρία, έσπευσαν στην επίγνωση και στην αποκήρυξη των κακών. Ορισμένοι δε δήλωσαν ότι πρόκειται για τις ποικίλες ειδωλολατρίες και ασθένειες των εθνών, από τις οποίες όσοι μετανόησαν έγιναν άγιοι του Θεού· για τους οποίους είπε «στους αγίους που βρίσκονται στη γη», οι οποίοι και γρήγορα απομακρύνθηκαν από τα είδωλα, ή από τα έργα της αμαρτίας. Ή από τις ασθένειές τους πριν από την πίστη, καθώς έγιναν θαυμαστά μέσα τους τα θελήματα του Σωτήρος. <Δεν θα συγκεντρώσω τις συναγωγές τους από αίματα.> Εάν κάποιος ήθελε να κατανοήσει ότι αυτά αναφέρονται στους Ιουδαίους, πρέπει να αναγνώσει τους στίχους κατηγορηματικά, σαν να διακηρύσσει ξεκάθαρα ο Θεός τις αιτίες της απόρριψης του Ισραήλ. Δεν θα συγκεντρώσω, λέει, τις συναγωγές τους, αλλά ούτε θα μνημονεύσω πλέον τα ονόματά τους με τα χείλη μου. Και για ποια αιτία; Από αίματα, λέει, δηλαδή επειδή έχουν εμπλακεί σε πάρα πολλά αίματα και φόνους.

Εάν όμως κάποιος έλεγε ότι πρέπει να εννοηθεί αυτό και για τα έθνη, ας το εκλάβει με τον εξής περίπου τρόπο. Διότι, επειδή έσπευσαν, λέει, ως προς την πίστη και χωρίς αναβολή δέχθηκαν τον Κύριο που ανέτειλε, και έτρεξαν προς το θείο του φως, δεν θα συνάξω άραγε τις συναγωγές τους; Πρέπει δε να διαβαστεί ως ερώτηση και με υποστιγμή· «Αλλά ναι, θα συνάξω», λέει, «από αίματα»· δηλαδή, επειδή όλοι έχουν εξολοθρευτεί, και έχουν χυθεί πολλά αίματά τους, καθώς ο Σατανάς τους οδηγούσε στην απώλεια, και η αγέλη των δαιμόνων αποτελούσε όλεθρο για αυτούς. Το αίμα λοιπόν δηλώνει την εξολόθρευση, δηλαδή την απώλεια που υπέστησαν οι ίδιοι, εξαιτίας του ότι δεν γνώριζαν τον Δημιουργό των όλων.

Πρέπει λοιπόν να καταβιβάζονται ως αγέλη στον Άδη. Διότι έτσι έχει γραφτεί για αυτούς και για τον Σατανά: «Εκείνος που εκζητεί τα αίματά τους τα θυμήθηκε», και το: «Σαν πρόβατα κλείστηκαν στον Άδη· ο θάνατος θα τους ποιμάνει». Διότι αυτός ήταν ο θάνατος, δηλαδή ο πρόξενος του θανάτου, ο Σατανάς, που τους ποίμαινε και τους έκλεινε σαν σε μαντριά στα μύχια του Άδη. Επειδή, λοιπόν, λέγει, τα αίματά τους έγιναν πολλά, και επειδή έσπευσαν προς την πίστη, δεν θα ήταν εύλογο να τους ελεήσω και να συγκεντρώσω τις συνάξεις τους; (A f. 89.) Ο θείος Κύριλλος, πάντως, επιθυμεί να διαβάζονται οι στίχοι ως ερώτηση. Διότι, εφόσον, λέγει, οι κληθέντες από τα έθνη έσπευσαν προς την πίστη, άραγε δεν θα συγκεντρώσω τις συνάξεις τους;

Το δε «εξ αιμάτων» νοείται αντί του, «Επειδή όλοι έχουν αναιρεθεί», κ.λπ. ως άνω. (C. f. 26 b.) Ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «Δεν θα προσφέρω τις σπονδές τους από αίματα». Στο παρελθόν μεν οι Ιουδαίοι προσέφεραν σπονδές στον Θεό σύμφωνα με τον νόμο, οι δε Έλληνες στα είδωλα.

Έλα λοιπόν στον δέκατο πέμπτο ψαλμό που λέει σαφώς: Φύλαξέ με, Κύριε, διότι σε σένα ήλπισα. Και μετά από αυτά: Δεν θα συνάξω τις συναγωγές τους από αίματα, ούτε θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου, επειδή, αφού αρνήθηκαν εμένα, ανακήρυξαν βασιλιά τους τον Καίσαρα. Και τα εξής: Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ. Και λίγο μετά: Και μάλιστα, μέχρι και τη νύχτα με νουθέτησαν οι νεφροί μου. Και μετά από αυτά λέει σαφέστατα: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά. Δεν είπε: ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει θάνατο, διότι διαφορετικά δεν θα πέθαινε, αλλά τη μεν φθορά, λέει, δεν τη βλέπω, ενώ στον θάνατο δεν θα παραμείνω. Μου φανέρωσες οδούς ζωής. Ιδού, σαφώς μετά τον θάνατο κηρύσσεται ζωή.

«Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, σε αυτούς έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του». — «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη από τα μέλη του». Μπορεί, οικειοποιούμενος τα πάθη της Εκκλησίας του, να λέει τα προκείμενα λόγια εκ μέρους της: «Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, σε αυτούς έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του. Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους».

Έτσι λοιπόν συμβαίνει και με τις υπόλοιπες αρετές, καθώς ο Θεός καθιστά θαυμαστές τις αρετές των αγίων, ώστε να υπερέχουν αυτοί ασυγκρίτως σε σχέση με εκείνους που αναδείχθηκαν σπουδαίοι κατά τα ανθρώπινα. Ενώ λοιπόν είναι τόσο θαυμαστά τα θελήματα του Θεού στους αγίους, πληθαίνουν οι αδυναμίες τους, των αγίων εννοώ, καθώς βλέπουν πόσο πολύ υπολείπονται από τη δύναμη του Θεού και από το μεγαλείο Του.

Νομίζω δε ότι μέσω αυτών φανερώνεται η προηγούμενη κατάσταση όλων των παλαιών ειδωλολατρών, στην οποία, όντες άθεοι και ειδωλολάτρες, δεν ξέπεσαν σε μία μόνο πλάνη. Διότι μεγάλο ήταν το πλήθος της πολυθεΐας, της ειδωλολατρίας και της ασθένειάς τους. Αλλά επειδή, μεταστρεφόμενοι από εκείνα ακριβώς δια της σωτηρίου χάριτος, έγιναν άγιοι του Θεού, για τον λόγο αυτόν έχει ειπωθεί: «Στους αγίους που βρίσκονται στη γη Του εθαυμάστωσε όλα τα θελήματά μου σε αυτούς»· και επειδή συνάπτεται το: «Πληθύνθηκαν τα είδωλά τους, ή οι ταλαιπωρίες τους, ή οι ασθένειές τους». Διότι όλα αυτά χαρακτήριζαν εκείνους που μετέπειτα έγιναν άγιοι, πριν από τη μεταβολή τους από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Αλλά μετά από αυτά έσπευσαν, χωρίς να αμελήσουν ούτε να βραδύνουν, αλλά επιδεικνύοντας γρήγορα τη μετάνοια μετά τη χάρη που τους δόθηκε, μέσω της οποίας έγιναν θαυμαστά όλα τα θελήματα του Σωτήρος σε αυτούς. Γι' αυτό, παρέχοντάς τους συγχώρηση για τα προηγούμενα αμαρτήματα, λέει: «Δεν πρόκειται να συνάξω τις συνάξεις τους από αίματα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «Δεν πρόκειται να προσφέρω τις σπονδές τους από αίματα». Διότι παλαιότερα, λέει, έκαναν σπονδές από αίματα, οι μεν Ιουδαίοι προσφέροντας θυσίες στον Θεό σύμφωνα με τον νόμο, οι δε Έλληνες όταν λάτρευαν τους δαίμονες.

Εγώ, έχοντας παραδώσει σε αυτούς νέες θυσίες, δεν θα δεχτώ πλέον τις σπονδές τους από αίματα· ούτε θα τις προσφέρω ως σπονδή, παραλαμβάνοντάς τες από τα χέρια τους με την ιδιότητα του αρχιερέα. Παραδίδοντάς τους, αντιθέτως, νέα μυστήρια και νέες θυσίες, αναίμακτες, άκαπνες και λογικές, θα τους διδάξω να τελούν αυτές· αλλά ούτε και θα μνημονεύσω με τα χείλη μου τα παλαιά τους ονόματα. Διότι παλαιότερα οι προερχόμενοι από τα έθνη έφεραν προσωνυμίες επάξιες των πράξεών τους, ονομαζόμενοι βέβηλοι και ακάθαρτοι, ειδωλολάτρες, πολύθεοι και άθεοι· τώρα όμως δεν θα μνημονεύσω πλέον εκείνα τα ονόματα, αλλά θα τους δωρίσω άλλα αντί για εκείνα, ονομάζοντάς τους ευσεβείς και θεοσεβείς, αγίους, κλητούς και εκλεκτούς, και Χριστιανούς.

Εάν δε πρέπει να εκθέσουμε και την έννοια που δίδεται από τους πολλούς σε αυτά τα ρητά της ψαλμωδίας, θα ελεγχθεί πολύ περισσότερο η ματαιότητα της αντίληψης του Ευνομίου περί αυτών. Διότι εκείνοι που εξέτασαν πιο προσεκτικά το νόημα της θεόπνευστης Γραφής λέγουν ότι δεν είναι όλα τα όντα άξια της θείας αρίθμησης· επειδή και στα ευαγγελικά συσσίτια που έγιναν στην έρημο, ούτε τα νήπια ούτε οι γυναίκες θεωρήθηκαν άξια καταμέτρησης, και κατά την έξοδο του ισραηλιτικού λαού καταλέχθηκαν στην αρίθμηση μόνο όσοι ήσαν ήδη ικανοί να φέρουν όπλα εναντίον των εχθρών και να αριστεύσουν. Διότι δεν είναι τα ονόματα όλων τέτοια, ώστε να προφέρονται από το θείο στόμα, αλλά αριθμείται μεν ό,τι είναι καθαρό και ουράνιο, το οποίο, εξαιτίας του ύψους της πολιτείας του παραμένει αμιγές από κάθε ανάμειξη με το σκοτάδι και ονομάζεται άστρο, λαμβάνει δε όνομα ό,τι με την ίδια λογική καθίσταται άξιο να εγγραφεί στις θείες δέλτους. Διότι για τους εναντίους λέγει: «Δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Το τι είδους ονόματα δίδει ο Κύριος σε τέτοια άστρα, το διδαχθήκαμε σαφώς από την προφητεία του Ησαΐα, η οποία λέγει: «Σε κάλεσα με το όνομά σου, δικός μου είσαι εσύ»· ώστε, εάν κάποιος καταστήσει τον εαυτό του κτήμα του Θεού, το έργο του αυτό γίνεται το όνομά του. Αλλά αυτά ας παραμείνουν έτσι, όπως τυχόν τα εκλάβουν όσοι τα διαβάζουν.

Αλλά για ποιον λόγο τον μεν φτωχό τον καλεί με το όνομά του, ενώ τον πλούσιο τον παρουσίασε ανώνυμα; Μπορεί κανείς να πει ότι το μεν όνομα αυτού του φτωχού, σύμφωνα με την ευαγγελική φωνή, είναι εγγεγραμμένο στους ουρανούς, ενώ του πλουσίου και η μνήμη μαζί με το όνομά του εξαλείφθηκε από εκεί και χάθηκε. Διότι και ο Ψαλμωδός λέει για τέτοιου είδους ανθρώπους: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Επειδή όμως και ο κάθε πλούσιος μπορεί να αντιληφθεί την παραβολή ως αναφερόμενη στον εαυτό του, και, αναλογιζόμενος ότι ο ίδιος είναι εκείνος, να λάβει από αυτό αφορμή για μετάνοια, ο πλούσιος παρουσιάστηκε ανώνυμα, ώστε με αυτόν τον τρόπο ο λόγος να αφορά τον κάθε πλούσιο ξεχωριστά. Από την άλλη πλευρά, κανένας από τους φτωχούς δεν επιτρέπεται να θεωρήσει τον εαυτό του Λάζαρο, ακόμη και αν βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με εκείνον· διότι πρέπει να αναμένει κανείς με ταπείνωση τη δεσποτική κρίση. Γι' αυτόν λοιπόν τον λόγο, ο φτωχός αναφέρθηκε με το όνομά του. «Συνέβη δε», λέει, «να πεθάνει ο φτωχός και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ». Με υπερκόσμια τιμή, σαν αθλητής, ο φτωχός οδηγείται προς τα στεφάνια.

Διότι η φράση «ιδού άνδρας» λέγεται για τους πλέον αξιόλογους και για όσους δεν συγκαταλέγονται στους πολλούς. Και η μνημόνευση της προσωνυμίας του ανδρός σε αυτό αποσκοπεί· διότι δεν ανήκε σε εκείνους για τους οποίους λέει ο Δαβίδ: «δεν πρόκειται να μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου».

Στηλογραφία: Δηλαδή η προφητεία φανερώνει και περιγράφει στον Δαβίδ τα όσα πρόκειται να συμβούν στους έσχατους χρόνους, την εκλογή της Εκκλησίας και την ανάσταση του σώματος του Χριστού. Φύλαξόν με: Ο Υιός ομιλεί προς τον Πατέρα εκ προσώπου της ανθρώπινης φύσης, επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα την οικονομία της σαρκώσεως. Είπα τω Κυρίω: Διότι ο Θεός, χαρίζοντας τέτοια δωρεά στον άνθρωπο, δεν έχει ανάγκη από τίποτα το ανθρώπινο· επειδή δεν στερείται τίποτα, παρά μόνο αποζητά την προαίρεση του ανθρώπου. Τοις αγίοις: Στους αποστόλους, τους αληθινά αγίους· διότι σε αυτούς γνώρισε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών και το δικό Του θέλημα, και μέσω αυτών σε όλους τους αγίους, όσοι ακολούθησαν τη διδασκαλία των αποστόλων. Επληθύνθησαν: Διότι ήταν πολλές οι θλίψεις και οι ασθένειες των αποστόλων, οι οποίοι στερούνταν και κακουχούνταν, αλλά μετά από αυτά έγιναν γενναιότεροι στο κήρυγμα. Ου μη συναγάγω: Διότι ούτε μέσω αίματος ούτε μέσω πολέμου ή με κάποια βίαιη εξουσία πραγματοποιούσαν την κλήση των εθνών, αλλά με την πίστη και την αγάπη τους συγκέντρωσαν όλους. Ουδέ μη μνησθώ: Ο λόγος αναφέρεται στους Ιουδαίους και τους Εθνικούς και σε όλους τους κακόπιστους, όσους δεν πίστεψαν στο κήρυγμα των αποστόλων· αυτούς ο Θεός δεν τους μνημονεύει. Κύριος η μερίς: Κληρονομιά του Θεού ονομάστηκαν τα έθνη που επέστρεψαν στην πίστη, και μερίδα δική σου είναι ο Κύριος, και μυσταγωγούνται στο ποτήριο του αίματος του Χριστού.

Και ο λόγος του Μελωδού αυτό επιβεβαιώνει. Διότι «πλήθυναν», λέει, «οι ασθένειές τους», δηλαδή οι αμαρτίες. Αλλά ούτε και όποιος προβάλει ως αντίρρηση το ρητό που λέει ότι «τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό», θα θεωρηθεί ότι διαθέτει νου.

Και αφού γεύθηκε την ευφροσύνη που πηγάζει από αυτή τη μνήμη, δεν ανεχόταν πλέον να φέρνει στη μνήμη του τίποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, θα μνημονεύω μόνο τη δική σου δικαιοσύνη»· και πάλι: «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά». Και αλλού πάλι, με πιο καθολικό τρόπο, λέγει: «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης». Βλέπεις πόση ωφέλεια παρέχει η μνήμη του Θεού; Βλέπεις πόση ισχύ προσφέρει, ώστε να ελκύσει προς τον εαυτό της ακόμη και τα πέρατα της οικουμένης; Και όχι μόνο ελευθέρωσε από την ειδωλολατρία, αλλά προκάλεσε τη λήθη ακόμη και αυτής της ίδιας της μνήμης τους. Διότι, αφού ελκύστηκαν από τη μνήμη του Θεού και φωτίστηκαν και γνώρισαν τον αληθινό Θεό, λέγουν για τα μάταια είδωλα: «Δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Είδες την ισχύ της μνήμης του Θεού; Είδες την αγαθή αλλοίωση; Είδες την αξιέπαινη μετοικεσία; Αληθινά, «αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου», δηλαδή της ελεύσεως του Χριστού, ο οποίος βρίσκεται εκ δεξιών του Πατρός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα. Επομένως, ορθά ανέφερα στην αρχή του λόγου, ότι από όλα τα καλά το καλύτερο είναι να μνημονεύει κανείς τον Θεό.

Γι' αυτό και ο Απόστολος γράφει: Για να μην έχουμε την εμπιστοσύνη μας στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό, όπως και ο προφήτης λέει παρόμοια: Είναι καλό να στηρίζεται κανείς στον Κύριο, παρά να στηρίζεται σε άνθρωπο. Και μετανοήστε· διότι έρχεται ο απροσωπόληπτος κριτής για να καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη· αφού τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από αυτόν. Εσείς οι κρυφοί δολοφόνοι που ασχολείστε με τις μαγικές τέχνες, οι κληρονόμοι του τόπου των φονιάδων, οι κρυφοί λύκοι, οι σαρκικοί δαίμονες, οι κάτοικοι των καταχθόνιων, οι υιοί του αιώνιου σκότους και τα τέκνα του άσβεστου πυρός, ακούστε τι διηγείται ο άγιος ευαγγελιστής Λουκάς για τους ανθρώπους αυτούς στις Πράξεις των Αποστόλων λέγοντας: Και πολλοί από εκείνους που ασκούσαν τις μαγικές τέχνες, συγκέντρωσαν τα βιβλία τους και τα έκαιγαν μπροστά σε όλους· και υπολόγισαν την αξία τους και βρήκαν πως άξιζαν πενήντα χιλιάδες ασημένια νομίσματα. Είδες άμεση υπακοή και ταχεία σωτηρία; Είδες πώς πλήθυναν οι ασθένειές τους; Όμως η ταχύτητα της υπακοής τα κατόρθωσε όλα. Και εσείς που πλανάσθε με παρόμοια έργα και απατάσθε στο φρόνημά σας, αφού αποστραφείτε με αποτροπιασμό αυτή τη σκληρή και απάνθρωπη απάτη, και αποφεύγοντάς την όπως ένα φίδι, φροντίστε να επιδείξετε άξια μετάνοια, προτού μας προφτάσει η αβάσταχτη απειλή και ο θρήνος εναντίον τέτοιων ανθρώπων· διότι ο καιρός πλησιάζει, και μην αμελείτε.

Επομένως, δεν το αναφέρει εδώ ως κάτι πονηρό, αλλά ως κάτι που έχει ψεγάδι και ελάττωμα. Έτσι λοιπόν και εμείς είμαστε νέοι, ή μάλλον γίναμε νέοι· τώρα όμως έχουμε παλαιωθεί· γι' αυτό βρισκόμαστε κοντά στον αφανισμό και την απώλεια. Αλλά, εάν το θελήσουμε, είναι δυνατόν να αποξέσουμε από πάνω μας αυτό το γήρας. Με το λουτρό βέβαια δεν είναι πλέον δυνατόν, με τη μετάνοια όμως σε τούτη τη ζωή είναι δυνατόν. Εάν υπάρχει κάτι παλαιό μέσα μας, ας το αποβάλουμε· εάν υπάρχει κάποια ρυτίδα, κάποια κηλίδα, κάποιος σπίλος, ας τα απονίψουμε και ας γίνουμε ωραίοι, για να επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος μας. Είναι δυνατόν, ακόμη και αν έχουμε καταπέσει στην έσχατη ασχήμια, να ανακτήσουμε το κάλλος εκείνο για το οποίο λέει ο Δαβίδ: «Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου, και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος σου». Και βέβαια η λήθη δεν δημιουργεί από μόνη της κάλλος, δημιουργεί όμως το ψυχικό κάλλος. Ποια λήθη; Η λήθη των αμαρτιών. Διότι απευθύνεται προς την Εκκλησία των εθνών, προτρέποντάς την να μην θυμάται τις πατρικές παραδόσεις, δηλαδή όσους προσφέρουν θυσίες στα είδωλα· διότι από τέτοιους ανθρώπους έχει συγκροτηθεί. Και δεν είπε: «Μην τα ακολουθήσεις», αλλά κάτι που είναι ανώτερο: «Ούτε καν να τα βάλεις στον νου σου»· όπως ακριβώς λέει και αλλού: «Δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου»· και πάλι: «Ώστε να μην αναγγείλει το στόμα μου τα έργα των ανθρώπων». Αυτό δεν αποτελεί ακόμη μεγάλη αρετή· ή μάλλον, είναι μεν μεγάλη, αλλά όχι τέτοιας μορφής. Διότι τι λέει εκεί;

«Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους, και έπειτα από αυτά βιάστηκαν· δεν πρόκειται να συγκεντρώσω τις συνάξεις τους από αίματα, ούτε καν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Παρατήρησε τις μεταπτώσεις αυτών των οκτώ στίχων, ότι δηλαδή δεν λέγονται με λογική αλληλουχία, αλλά μεταπίπτουν από το ένα νόημα στο άλλο. Διότι νομίζω πως για αυτόν τον λόγο και η επιγραφή του ψαλμού ονομάζεται στηλογραφία· επειδή οι πρώτοι τρεις στίχοι αρμόζουν σε κάθε άνθρωπο που ικετεύει τον Θεό· οι επόμενοι δύο στον Κύριο που απευθύνεται προς τους αγίους του, και οι άλλοι τρεις, προς τους Ιουδαίους και κάποιους αιμοχαρείς και τυράννους. Το «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηριού μου» αναφέρεται σε εμένα, λέγει Εκείνος που είπε: «Και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». «Τα μερίδια έπεσαν για εμένα στους καλύτερους τόπους· διότι πράγματι η κληρονομιά μου είναι πάντα αρίστη για εμένα». Την «κληρονομιά των εθνών» που έλαβα, λέγει, σαν με μέτρηση σχοινιού, «μου είναι αρίστη», δηλαδή μου είναι ασφαλής και ισχυρή. «Θα ευλογήσω τον Κύριο που με συνέτισε». Αυτός ο λόγος αρμόζει σε όλους εμάς· διότι ο Χριστός, όντας η σοφία του Θεού, δεν είχε καμία ανάγκη να συνετιστεί, «ακόμη δε και μέσα στη νύχτα με παιδαγώγησαν τα νεφρά μου», από τα οποία πηγάζει η επιθυμία, δηλαδή με έθλιψαν. «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, επειδή βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Το χωρίο αυτό αναφέρεται στον Χριστό, ο οποίος βρίσκεται διαπαντός μαζί με τον Πατέρα. «

Γι' αυτόν τον λόγο και σχετικά με εκείνους που δεν έχουν τίποτα το κοινό με αυτήν τη ζωή, ο Δαβίδ είπε: «Δεν θα αναφέρω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Διότι είναι άγνωστοι και αφανείς όσοι απομάκρυναν τους εαυτούς τους από εκείνο το φως. Επειδή, όπως ακριβώς τίποτα από όσα μπορούν να φανούν δεν θα γινόταν φανερό στα μάτια χωρίς το φως, έτσι ούτε στον Θεό είναι γνώριμος όποιος δεν έτυχε να δεχθεί την ακτίνα από εκεί. Η δε αιτία είναι ότι δεν υφίσταται καν στην πραγματικότητα αυτό που δεν γίνεται φανερό σε εκείνο το φως. Και σύμφωνα με αυτόν τον λόγο, «ο Κύριος γνώρισε τους δικούς του», και πάλι, αναφέρει ότι δεν γνωρίζει τις μωρές παρθένους.

Ο Χριστός πέθανε ενώ εμείς ήμασταν ασθενείς. Και πάλι ο Δαβίδ λέει: Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους. Ώστε η αμαρτία, επειδή είναι ασθένεια, δεν έχει ισχύ ενώπιον του Θεού. Άραγε λοιπόν, λένε, μπορεί ο Θεός να κάνει το γεγονός σαν να μην έχει γίνει; Λέμε λοιπόν ότι ο Θεός είναι αλήθεια. Το να κάνει όμως το γεγονός σαν να μην έχει γίνει, είναι ψεύδος. Πώς λοιπόν η αλήθεια θα πράξει το ψεύδος; Διότι θα έπρεπε πρώτα να χάσει τη δική της φύση. Επομένως, εκείνοι που το ισχυρίζονται αυτό, είναι σαν να λένε: Άραγε μπορεί ο Θεός να μην είναι Θεός; Διότι διαπιστώνεις το παράλογο του ερωτήματος. «Και άρχισε ο Πέτρος να του λέει: Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε. Ο δε Ιησούς αποκρίθηκε και είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν υπάρχει κανείς που να άφησε σπίτι, ή αδελφούς, ή αδελφές, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα, ή παιδιά, ή χωράφια, εξαιτίας εμού και του Ευαγγελίου, και να μη λάβει εκατονταπλάσια τώρα σε τούτον τον καιρό, σπίτια, και αδελφούς, και αδελφές, και μητέρες, και παιδιά, και χωράφια, μαζί με διωγμούς, και στον ερχόμενο αιώνα ζωή αιώνια. Πολλοί δε πρώτοι θα γίνουν έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι». Ο Πέτρος, αν και άφησε λίγα πράγματα, εντούτοις τα ονομάζει όλα αυτά «πάντα».

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.