Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 150:1

Την ονομασία «στερέωμα» συνηθίζει η Γραφή να την αποδίδει σε όσα υπερβάλλουν σε ισχύ· όπως όταν λέγει, «Κύριος στερέωμά μου και καταφυγή μου»· και, «Εγώ εστερέωσα τους στύλους της»· και το, «Αινείτε αυτόν εν στερεώματι δυνάμεως αυτού». Διότι οι θύραθεν ονομάζουν στερεό σώμα εκείνο που είναι τρόπον τινά συμπαγές και πλήρες, το οποίο αναφέρεται σε αντιδιαστολή προς το μαθηματικό. Και μαθηματικό μεν είναι εκείνο που έχει την ύπαρξή του μόνο στις διαστάσεις, δηλαδή στο πλάτος, στο βάθος και στο ύψος· στερεό δε είναι εκείνο που, εκτός από τις διαστάσεις, διαθέτει και την υλική αντίσταση. Στη Γραφή, όμως, συνηθίζεται να ονομάζεται στερέωμα το ισχυρό και ανυποχώρητο, καθώς πολλές φορές χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη και για τον πολύ συμπυκνωμένο αέρα· όπως όταν λέγει: «Ο στερεών βροντήν». Διότι η Γραφή ονόμασε στερέωση της βροντής τη στερεότητα και την αντίσταση του αέρα που εγκλωβίζεται στις κοιλότητες των νεφών, και ο οποίος, εξαιτίας του ότι εκρήγνυται βίαια, δημιουργεί τους κρότους κατά τις βροντές. Έτσι, λοιπόν, και τώρα θεωρούμε ότι η λέξη αυτή έχει χρησιμοποιηθεί για κάποια στερεά φύση, η οποία επαρκεί για να συγκρατεί το ολισθηρό και ευδιάλυτο στοιχείο του ύδατος.

«Αινείτε τον Θεόν εν τοις αγίοις αυτού». Ο μεν Ακύλας λέγει «εν ηγιασμένω αυτού»· ο δε Σύμμαχος, «εν τω αγίω αυτού». «Αινείτε αυτόν εν στερεώματι δυνάμεως αυτού». Και ίσως να μην πρόκειται για τους ουρανούς και για τα ύψιστα μέρη πάνω από αυτούς· άλλος είναι ο άγιος του Θεού, για τον οποίο με έκπληξη έλεγαν και οι δαίμονες: «Σε γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο άγιος του Θεού»· και όσοι ενσωματωθούν σε αυτόν, θα μπορέσουν να αναπέμψουν τον ύμνο που αρμόζει στους απολύτως τετελειωμένους. Διότι τι είναι πιο μακάριο από εκείνον που έχει ενωθεί με αυτόν, και μέσω αυτού με τον Πατέρα; Πρέπει δε επίσης, ατενίζοντας τους προφήτες, τους αποστόλους και τους μάρτυρες, να ανυμνούμε τον Θεό, ο οποίος χάρισε στους ανθρώπους μια τέτοια πλειάδα αγαθών ανδρών.

Αυτός δε είναι ο αίνος του Θεού που εκπληρώνεται σε όλους τους αγίους, όπως αναφέρει ο τελευταίος ψαλμός λέγοντας: «Αἰνεῖτε τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ», όπου το στερέωμα της δυνάμεως υποδηλώνει την αμετάπτωτη παραμονή στο αγαθό, και οι δυναστείες του Θεού φανερώνουν ότι η φύση δεν καταδυναστεύεται πλέον από την κακία, όταν πλέον η ανθρώπινη δύναμη προχωρεί στο να προσφέρει τον αίνο σύμφωνα με το πλήθος της μεγαλωσύνης Του, χωρίς πια να εκφέρει ασθενείς φωνές, αλλά υπερβαίνοντας ήδη σε μεγαλοφωνία τις σάλπιγγες. Διότι λέγει: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐν ἤχῳ σάλπιγγος», όταν δηλαδή μιμείται την αρμονία του σύμπαντος με την ποικιλία και την πολυμορφία των αρετών, έχοντας γίνει όργανο ρυθμικής μελωδίας για τον Θεό. Ο δε λόγος ονομάζει αυτό, μέσα από κάποια μεταφορική σημασία, ψαλτήριο και κιθάρα· και έπειτα από αυτό, αφού αποβάλει καθετί το γεώδες, κωφό και άναυδο, ενώνει τον ήχο των δικών της χορδών με τις ουράνιες χορείες μέσα στη μεγαλοφωνία των τυμπάνων. Χορδές δε τεντωμένες στο όργανο θα ήταν το ανένδοτο και αχαλάρωτο της κάθε αρετής απέναντι στην κακία. Μέσω αυτών δημιουργείται η καλή συνωδία του κυμβάλου που σμίγει με τις χορδές, όταν ο ήχος των κυμβάλων διεγείρει την προθυμία για τη θεία χοροστασία. Πράγμα που, νομίζω, ερμηνεύει τη συνάφεια της φύσεώς μας με τους αγγέλους, εκεί όπου λέγει: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐν κυμβάλοις εὐήχοις».

Διότι αυτό σου υποδεικνύει το νόημα του τελευταίου ψαλμού, σύμφωνα με το οποίο, μετά τον παντελή αφανισμό της κακίας, όλα τα όντα θα είναι άγια και όλα θα εναρμονιστούν προς τον αίνο του Θεού, έχοντας αποκτήσει εξίσου, μέσα στη στερεότητα της δυνάμεως, το αναλλοίωτο ως προς την κακία, και ανυψώνοντας τον εύφημο ήχο για τη μεγαλωσύνη Του σαν με κάποια μεγαλόφωνη σάλπιγγα. Όταν πια όλη η κτίση συναρμοστεί σε μία χοροστασία, τόσο όλων των ανώτερων όσο και των κατώτερων όντων, και, δίκην κυμβάλου, η νοητή κτίση, καθώς και αυτή που τώρα εξαιτίας της αμαρτίας είναι διαιρεμένη και σε διάσταση, θα παραγάγουν τον αγαθό ήχο μέσα από τη δική μας συμφωνία. Όταν το δικό μας στοιχείο ενωθεί με το αγγελικό, και η θεία παράταξη, ανασυγκροτώντας τον εαυτό της από τη σύγχυση, αλαλάξει τον επινίκιο ύμνο στον Τροπαιούχο για την εξόντωση των πολεμίων, τότε ο αίνος κάθε πνοής θα παρατείνει τη χάρη για πάντα, και μέσω της αυξήσεως θα πολλαπλασιάζει στο διηνεκές τη μακαριότητα, εκείνη, εννοώ, την όντως μακαριότητα. Κατά την οποία αδρανεί μεν η στοχαστική διάνοια σχετικά με τη γνώση, αδρανεί όμως και η δική μας ενέργεια της ελπίδας, και τις διαδέχεται η άρρητη και ακατανόητη κατάσταση, η οποία είναι ανώτερη από κάθε διάνοια, την οποία «ούτε οφθαλμός είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανθρώπινη καρδιά μπόρεσε να χωρέσει». Διότι έτσι προσδιόρισε τα αγαθά που βρίσκονται αποταμιευμένα μέσα στον αγιασμό ο θείος Απόστολος.

Αλληλούια. Ύμνος των δυνάμεων. «Αινείτε τον Θεόν»: Οι άγιοι, να νοείτε την Τριάδα ως έναν Θεό. «Αινείτε αυτόν»: Διότι οι ουράνιες δυνάμεις προσκυνούν την Τριάδα ως έναν Θεό. —«Επί ταις δυναστείαις»: Διότι όλη η δύναμη των αγίων τους έχει δοθεί από τον Θεό. —«Κατά το πλήθος»: Σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη του Θεού (του), έτσι να δοξάζετε τον Θεό υμνώντας τον. —«Εν ήχω»: Δηλαδή, να ηχήσετε πιο δυνατά από σάλπιγγα, υμνώντας τον Θεό. —«Εν ψαλτηρίω»: Ψαλτήρι είναι ο νους και κιθάρα η γλώσσα· με αυτά ο άνθρωπος δοξάζει τον Θεό. —«Εν τυμπάνω»: Δηλαδή με δυνατή φωνή· διότι τύμπανο είναι η φωνή, και χορός η συγκεντρωμένη διάνοια. —«Εν χορδαίς»: Με τα χέρια υψωμένα· διότι οι χορδές είναι τα δάχτυλα, και το όργανο ο λάρυγγας. —«Εν κυμβάλοις»: Δηλαδή χτυπώντας τα στήθη· διότι το κύμβαλο είναι ο θώρακας του ανθρώπου· και όπως εκείνα, τα χάλκινα. —Με κλαυθμό και μεγάλη φωνή, χτυπώντας τα στήθη να υμνείτε τον Θεό. «Πάσα πνοή»: Όλη η κτίση, δηλαδή και όσα κινούνται πάνω σε αυτήν και έχουν πνοή ζωής, ακατάπαυστα και διαρκώς υμνούν τον Κύριο· διότι όλα τα κινούμενα λογίζονται έλλογα ενώπιον του Θεού.

ΣΤΟΝ 150ό ΨΑΛΜΟ. «Αἰνεῖτε τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ» (Αινείτε τον Θεό εν τοις αγίοις αυτού). Άλλος μεταφραστής λέει: «Εν τω αγίω αυτού». Άλλος: «Εν τω ηγιασμένω αυτού». Με αυτό εδώ εννοεί είτε τον λαό, είτε τον άγιο βίο και τους άγιους άνδρες. Πρόσεξε δε πώς έκλεισε πάλι το βιβλίο με ευχαριστία, διδάσκοντάς μας ότι αυτή πρέπει να είναι και η αρχή και το τέλος και των πράξεων και των λόγων μας. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Οτιδήποτε και αν κάνετε με λόγο ή με έργο, πάντοτε να ευχαριστείτε τον Θεό και Πατέρα δι' αυτού». Έτσι και το προοίμιο της προσευχής μας από εδώ λαμβάνει την αρχή του. Διότι το να λέμε, «Πάτερ ημών», είναι ίδιον εκείνων που ευχαριστούν για τις δωρεές που τους έχουν δοθεί, και οι οποίοι τις φανερώνουν όλες διαμέσου αυτού του ονόματος. Διότι εκείνος που Τον αποκάλεσε Πατέρα, ομολόγησε την υιοθεσία· και εκείνος που ομολόγησε την υιοθεσία, διακήρυξε τη δικαιοσύνη, τον αγιασμό, την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, τη χορηγία του Πνεύματος. Διότι όλα αυτά πρέπει να προϋπάρξουν, ώστε με αυτόν τον τρόπο να απολαύσουμε εμείς την υιοθεσία, και να αξιωθούμε να Τον ονομάσουμε Πατέρα. Σε εμένα όμως φαίνεται ότι υπονοεί κάτι άλλο λέγοντάς το· διότι το «Εν τοις αγίοις αυτού», σημαίνει, εξαιτίας (ή για χάρη) των αγίων του.

Να ευχαριστείτε, λοιπόν, διότι εισήγαγε τέτοια πολιτεία στη ζωή, η οποία έκανε τους ανθρώπους αγγέλους. Γι' αυτό προηγουμένως, αφού είπε «Εν τοις αγίοις», έπειτα πρόσθεσε: «Αινείτε αυτόν εν στερεώματι δυνάμεως αυτού», φανερώνοντας αυτό που μόλις προείπα. Διότι τούτο είναι πιο σπουδαίο για τον Θεό παρά εκείνο. Επειδή και ο ουρανός δημιουργήθηκε για τον άνθρωπο, και όχι ο άνθρωπος για τον ουρανό.

Κάποιος άλλος ερμηνευτής, αντί για το «Εν στερεώματι», είπε: «Στο ακατάλυτο». Και άλλος: «Στο στερέωμα της ισχύος του». Αλλά μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται πάλι και κάτι άλλο, όπως ακριβώς στον προηγούμενο ψαλμό. Διότι, όπως εκεί είπε: «Αινείτε αυτόν οι άγγελοί του», έτσι και εδώ λέει: «Αινείτε αυτόν στο στερέωμά του»· δηλαδή, εσείς που βρίσκεστε στο στερέωμά του. Επειδή δεν παύει να καθιστά συνεχώς τις άνω δυνάμεις κοινωνούς της δοξολογίας. «Αινείτε αυτόν για τα δυνατά του έργα». Άλλος μεταφράζει: «Μέσα από τα δυνατά του έργα». Ο δε Εβραίος λέει: «Βεγεβουροθαύ». Αυτό όμως που εννοεί είναι τούτο: Αινείτε τον για τα δυνατά του έργα, για τη δύναμή του, για τα θαύματά του, για την ισχύ την οποία επιδεικνύει μέσα από όλα, από τα άνω, από τα κάτω, από τα κοινά σε όλους, από τα ιδιαίτερα, από αυτά που αφορούν τον καθένα ξεχωριστά, από τα παντοτινά. «Αινείτε αυτόν σύμφωνα με το πλήθος της μεγαλωσύνης του». Και πώς είναι δυνατόν αυτό, να αναπέμψει δηλαδή κανείς ύμνο ισάξιο με το πλήθος της μεγαλωσύνης του; Δεν εννοεί αυτό, ότι απαιτείται ένας ισάξιος ύμνος, αλλά λέει να τον υμνείτε όσο είναι δυνατόν να επεκταθείτε, αναλογιζόμενοι το πλήθος της μεγαλωσύνης του. Αναπέμπε τέτοιον ύμνο, όσο σου είναι εφικτό, και τέτοιον που αρμόζει να αναπέμπει ως άνθρωπος σε έναν τόσο μεγάλο και ασύγκριτα μεγάλο Θεό· διότι πράγματι, κανείς δεν μπορεί να αναπέμψει απολύτως αντάξιο ύμνο. Είδες πόθο ψυχής;

Ψαλμός ρν΄ Αλληλούια. «Αινείτε τον Θεόν εν τοις αγίοις αυτού», δηλαδή στους αγγέλους και στους ισαγγέλους ανθρώπους και στα άγια θυσιαστήριά του και σε όλα τα αγιάσματά του, αινείται και υμνείται ο Θεός. «Αινείτε αυτόν εν στερεώματι δυνάμεως αυτού», διότι έχοντας σταθερή και ακαταμάχητη δύναμη, αφού στερέωσε το στερέωμα από τη φύση των υδάτων, το ονόμασε ουρανό. «Αινείτε αυτόν επί ταις δυναστείαις αυτού», μέσω των οποίων, αφού δημιούργησε τα μεγάλα κτίσματα, με τον λόγο του τα στερεώνει και τα συγκρατεί. «Αινείτε αυτόν κατά το πλήθος της μεγαλωσύνης αυτού», διότι η μεγαλειότητά του είναι άναρχη και απέραντη. «Αινείτε αυτόν εν ήχω σάλπιγγος και ψαλτηρίω και κιθάρα και τυμπάνω και χορώ» μελωδών και «εν χορδαίς και οργάνω και εν κυμβάλοις ευήχοις», δηλαδή με καλλίφωνους ήχους. «Αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις αλαλαγμού», δηλαδή με επινίκιους ύμνους. Κύμβαλα είναι τα όργανα που παράγουν δυνατούς ήχους· διότι χρησιμοποιούσαν τότε αυτά τα μουσικά όργανα για την υμνωδία του Θεού, νομίζω εξαιτίας της ατέλειας του λαού, ώστε έστω και χάρη στους μελωδικούς ήχους των οργάνων να προσέρχονται μαζικά για να ακούσουν τον λόγο του Θεού. Αργότερα, όμως, οι δάσκαλοι της Εκκλησίας δεν επιτρέπουν να ηχούν τέτοια όργανα ούτε καν στους γάμους, αλλά αντιθέτως διδάσκουν ότι ο άνθρωπος πλάστηκε γενικώς ως πνευματικό όργανο του Θεού. «