Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 150:5

Διότι το να αινεί κανείς τον Θεό με εύηχα κύμβαλα, με κιθάρα και με δεκάχορδο ψαλτήρι, αποτελούσε πάλι σύμβολο και ένδειξη του ότι τα μεν μέλη του σώματος συγκροτούνται ευτάκτως σαν χορδές, οι δε λογισμοί της ψυχής γίνονται σαν κύμβαλα, και έπειτα με τον ήχο και το νεύμα του Πνεύματος όλα αυτά κινούνται και ζουν· ώστε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ο άνθρωπος να ζει κατά το πνεύμα, και να νεκρώνει τις πράξεις του σώματος. Διότι έτσι, εκείνος που ψάλλει ορθά, ρυθμίζει την ψυχή του, και την οδηγεί τρόπον τινά από την ανισορροπία στην ισορροπία· ώστε, παραμένοντας σταθερή στη φυσική της κατάσταση, να μην πτοείται από τίποτε, αλλά μάλλον να αποκτά αγαθές παραστάσεις, και να φλέγεται από ακόμη μεγαλύτερο πόθο για τα μελλοντικά αγαθά.

Αυτός δε είναι ο αίνος του Θεού που εκπληρώνεται σε όλους τους αγίους, όπως αναφέρει ο τελευταίος ψαλμός λέγοντας: «Αἰνεῖτε τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ», όπου το στερέωμα της δυνάμεως υποδηλώνει την αμετάπτωτη παραμονή στο αγαθό, και οι δυναστείες του Θεού φανερώνουν ότι η φύση δεν καταδυναστεύεται πλέον από την κακία, όταν πλέον η ανθρώπινη δύναμη προχωρεί στο να προσφέρει τον αίνο σύμφωνα με το πλήθος της μεγαλωσύνης Του, χωρίς πια να εκφέρει ασθενείς φωνές, αλλά υπερβαίνοντας ήδη σε μεγαλοφωνία τις σάλπιγγες. Διότι λέγει: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐν ἤχῳ σάλπιγγος», όταν δηλαδή μιμείται την αρμονία του σύμπαντος με την ποικιλία και την πολυμορφία των αρετών, έχοντας γίνει όργανο ρυθμικής μελωδίας για τον Θεό. Ο δε λόγος ονομάζει αυτό, μέσα από κάποια μεταφορική σημασία, ψαλτήριο και κιθάρα· και έπειτα από αυτό, αφού αποβάλει καθετί το γεώδες, κωφό και άναυδο, ενώνει τον ήχο των δικών της χορδών με τις ουράνιες χορείες μέσα στη μεγαλοφωνία των τυμπάνων. Χορδές δε τεντωμένες στο όργανο θα ήταν το ανένδοτο και αχαλάρωτο της κάθε αρετής απέναντι στην κακία. Μέσω αυτών δημιουργείται η καλή συνωδία του κυμβάλου που σμίγει με τις χορδές, όταν ο ήχος των κυμβάλων διεγείρει την προθυμία για τη θεία χοροστασία. Πράγμα που, νομίζω, ερμηνεύει τη συνάφεια της φύσεώς μας με τους αγγέλους, εκεί όπου λέγει: «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐν κυμβάλοις εὐήχοις».

Διότι αυτό σου υποδεικνύει το νόημα του τελευταίου ψαλμού, σύμφωνα με το οποίο, μετά τον παντελή αφανισμό της κακίας, όλα τα όντα θα είναι άγια και όλα θα εναρμονιστούν προς τον αίνο του Θεού, έχοντας αποκτήσει εξίσου, μέσα στη στερεότητα της δυνάμεως, το αναλλοίωτο ως προς την κακία, και ανυψώνοντας τον εύφημο ήχο για τη μεγαλωσύνη Του σαν με κάποια μεγαλόφωνη σάλπιγγα. Όταν πια όλη η κτίση συναρμοστεί σε μία χοροστασία, τόσο όλων των ανώτερων όσο και των κατώτερων όντων, και, δίκην κυμβάλου, η νοητή κτίση, καθώς και αυτή που τώρα εξαιτίας της αμαρτίας είναι διαιρεμένη και σε διάσταση, θα παραγάγουν τον αγαθό ήχο μέσα από τη δική μας συμφωνία. Όταν το δικό μας στοιχείο ενωθεί με το αγγελικό, και η θεία παράταξη, ανασυγκροτώντας τον εαυτό της από τη σύγχυση, αλαλάξει τον επινίκιο ύμνο στον Τροπαιούχο για την εξόντωση των πολεμίων, τότε ο αίνος κάθε πνοής θα παρατείνει τη χάρη για πάντα, και μέσω της αυξήσεως θα πολλαπλασιάζει στο διηνεκές τη μακαριότητα, εκείνη, εννοώ, την όντως μακαριότητα. Κατά την οποία αδρανεί μεν η στοχαστική διάνοια σχετικά με τη γνώση, αδρανεί όμως και η δική μας ενέργεια της ελπίδας, και τις διαδέχεται η άρρητη και ακατανόητη κατάσταση, η οποία είναι ανώτερη από κάθε διάνοια, την οποία «ούτε οφθαλμός είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανθρώπινη καρδιά μπόρεσε να χωρέσει». Διότι έτσι προσδιόρισε τα αγαθά που βρίσκονται αποταμιευμένα μέσα στον αγιασμό ο θείος Απόστολος.

Αλληλούια. Ύμνος των δυνάμεων. «Αινείτε τον Θεόν»: Οι άγιοι, να νοείτε την Τριάδα ως έναν Θεό. «Αινείτε αυτόν»: Διότι οι ουράνιες δυνάμεις προσκυνούν την Τριάδα ως έναν Θεό. —«Επί ταις δυναστείαις»: Διότι όλη η δύναμη των αγίων τους έχει δοθεί από τον Θεό. —«Κατά το πλήθος»: Σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη του Θεού (του), έτσι να δοξάζετε τον Θεό υμνώντας τον. —«Εν ήχω»: Δηλαδή, να ηχήσετε πιο δυνατά από σάλπιγγα, υμνώντας τον Θεό. —«Εν ψαλτηρίω»: Ψαλτήρι είναι ο νους και κιθάρα η γλώσσα· με αυτά ο άνθρωπος δοξάζει τον Θεό. —«Εν τυμπάνω»: Δηλαδή με δυνατή φωνή· διότι τύμπανο είναι η φωνή, και χορός η συγκεντρωμένη διάνοια. —«Εν χορδαίς»: Με τα χέρια υψωμένα· διότι οι χορδές είναι τα δάχτυλα, και το όργανο ο λάρυγγας. —«Εν κυμβάλοις»: Δηλαδή χτυπώντας τα στήθη· διότι το κύμβαλο είναι ο θώρακας του ανθρώπου· και όπως εκείνα, τα χάλκινα. —Με κλαυθμό και μεγάλη φωνή, χτυπώντας τα στήθη να υμνείτε τον Θεό. «Πάσα πνοή»: Όλη η κτίση, δηλαδή και όσα κινούνται πάνω σε αυτήν και έχουν πνοή ζωής, ακατάπαυστα και διαρκώς υμνούν τον Κύριο· διότι όλα τα κινούμενα λογίζονται έλλογα ενώπιον του Θεού.

ΥΝΖ΄. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Πώς πρέπει να κατανοήσουμε το «Αινείτε αυτόν εν ήχω σάλπιγγος». Περί της μουσικής που αναφέρει η Γραφή. Εάν ζητάς τη διασάφηση της μουσικής της Γραφής, πρέπει να κατανοηθεί ως εξής: «Αινείτε τον Κύριον εν ήχω σάλπιγγος», με τη μνήμη της αναστάσεως, η οποία θα γίνει με σάλπιγγα, όπως έχει γραφτεί. «Αινείτε αυτόν εν ψαλτηρίω και κιθάρα», με τη γλώσσα και το στόμα μας, τα οποία κρούονται από το πνεύμα σαν με κάποιο πλήκτρο. «Αινείτε αυτόν εν τυμπάνω και χορώ», με τη σάρκα και την ψυχή, από την οποία οι δεήσεις προς τον Θεό ανεβαίνουν σαν χοροί. «Αινείτε αυτόν εν χορδαίς και οργάνω», με την καρδιά και με κάθε εσωτερικό σπλάχνο και με τα νεύρα, τα οποία ονόμασε όργανο. «Αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις ευήχοις», με τα χείλη, μέσω των οποίων πλέκονται τα εναρμόνια μέλη της ψαλμωδίας.

Άλλος, Με ήχο κεράτινης σάλπιγγας. Αινείτε τον με ψαλτήριο και κιθάρα. Άλλος, Με νάβλα και λύρα. Αινείτε τον με τύμπανο και χορό· αινείτε τον με έγχορδα και όργανο. Άλλος, Με έγχορδα και κιθάρα. Αινείτε τον με κύμβαλα εύηχα· αινείτε τον με κύμβαλα αλαλαγμού.

Άλλος: Με κύμβαλα σημασίας. Πάσα πνοή ας αινέσει τον Κύριο. Άλλος: Αναπνοή. Θέτει σε κίνηση όλα τα όργανα, και προτρέπει να αναπέμπεται η μελωδία μέσω όλων αυτών, αναθερμαίνοντας και αφυπνίζοντας τη διάνοιά τους.

«Αινείτε αυτόν με κύμβαλα εύηχα· με τα χείλη, διά των οποίων πλέκονται τα εναρμόνια μέλη της ψαλμωδίας.»] Επειδή, σύμφωνα με ορισμένα αντίγραφα του Αποστόλου, περιέχεται το ότι όλοι μεν θα κοιμηθούμε, αλλά δεν θα μεταβληθούμε όλοι, ενώ σύμφωνα με άλλα ότι δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε, παρακαλώ να μάθω ποια από τις εκδόσεις πρέπει να εγκρίνουμε και τι υποδηλώνεται από αυτές;

Ψαλμός ρν΄ Αλληλούια. «Αινείτε τον Θεόν εν τοις αγίοις αυτού», δηλαδή στους αγγέλους και στους ισαγγέλους ανθρώπους και στα άγια θυσιαστήριά του και σε όλα τα αγιάσματά του, αινείται και υμνείται ο Θεός. «Αινείτε αυτόν εν στερεώματι δυνάμεως αυτού», διότι έχοντας σταθερή και ακαταμάχητη δύναμη, αφού στερέωσε το στερέωμα από τη φύση των υδάτων, το ονόμασε ουρανό. «Αινείτε αυτόν επί ταις δυναστείαις αυτού», μέσω των οποίων, αφού δημιούργησε τα μεγάλα κτίσματα, με τον λόγο του τα στερεώνει και τα συγκρατεί. «Αινείτε αυτόν κατά το πλήθος της μεγαλωσύνης αυτού», διότι η μεγαλειότητά του είναι άναρχη και απέραντη. «Αινείτε αυτόν εν ήχω σάλπιγγος και ψαλτηρίω και κιθάρα και τυμπάνω και χορώ» μελωδών και «εν χορδαίς και οργάνω και εν κυμβάλοις ευήχοις», δηλαδή με καλλίφωνους ήχους. «Αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις αλαλαγμού», δηλαδή με επινίκιους ύμνους. Κύμβαλα είναι τα όργανα που παράγουν δυνατούς ήχους· διότι χρησιμοποιούσαν τότε αυτά τα μουσικά όργανα για την υμνωδία του Θεού, νομίζω εξαιτίας της ατέλειας του λαού, ώστε έστω και χάρη στους μελωδικούς ήχους των οργάνων να προσέρχονται μαζικά για να ακούσουν τον λόγο του Θεού. Αργότερα, όμως, οι δάσκαλοι της Εκκλησίας δεν επιτρέπουν να ηχούν τέτοια όργανα ούτε καν στους γάμους, αλλά αντιθέτως διδάσκουν ότι ο άνθρωπος πλάστηκε γενικώς ως πνευματικό όργανο του Θεού. «

Αλλά ας δώσουν χέρια και στους αισθητούς ποταμούς· «Οι ποταμοί», λέει, «θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί». Ας περιμένουν δε βοήθεια και από τα γήινα βουνά· «Σήκωσα», λέει, «τα μάτια μου στα βουνά, από όπου θα έρθει η βοήθειά μου». Ας «αινέσουν» δε και τώρα τον Θεό «με τύμπανο και χορό» και «με έγχορδα και όργανα» και «με εύηχα κύμβαλα» και «με κύμβαλα αλαλαγμού». Ας θρηνήσει δε και το ένα δέντρο το άλλο δέντρο· «Ας ολολύξει», λέει, «το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος». Ας εκλείψουν δε, σύμφωνα με αυτούς, και τα πρόβατα και τα βόδια· «Εξέλιπαν», λέει, «από την τροφή τα πρόβατα, και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες».

Άραγε θα «αινέσουμε» και τώρα, όπως παλαιά, τον Θεό «με τύμπανο και χορό» και «με χορδές και όργανα» και «με κύμβαλα εύηχα» και «με κύμβαλα αλαλαγμού», και δεν θα κατανοήσουμε όσα γίνονταν τότε ως παιδαγωγία του λαού της εποχής εκείνης;