Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 16:14

Τη ρομφαία σου από τους εχθρούς των χειρών σου. Η ψυχή κάθε δικαίου, και μάλιστα εκείνων που ελκύουν τους αμαρτωλούς από την ασέβεια στη θεοσέβεια, είναι κατά κάποιον τρόπο μια ακονισμένη ρομφαία εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας. Αυτήν, λοιπόν, τη ρομφαία, λέγει, ω Δέσποτα, την οποία Εσύ ο ίδιος ακόνισες κατά των εχθρών Σου, διάσωσέ την από τους εχθρούς της χειρός Σου. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι εχθροί της χειρός του Θεού, παρά εκείνοι που ανθίστανται στην πίστη προς τον Μονογενή Του, ο οποίος είναι και η χείρ Του;

«Κύριε, διαχώρισέ τους από τους λίγους της γης». Εύχεται να χωριστούν οι ασεβείς από τους λίγους, κατά κάποιον τρόπο να διαχωριστούν. Και ποιοι είναι οι λίγοι, παρά εκείνοι για τους οποίους έχει λεχθεί: «Πολλοί μεν είναι οι κλητοί, λίγοι δε οι εκλεκτοί»; «Και με τα κρυμμένα σου γέμισε η κοιλιά τους». Απόλαυσαν, λέγει, όλα τα πολύτιμα αγαθά· γι' αυτό και αφηνίασαν τόσο, ώστε να παρανομούν. Το δε «με τα κρυμμένα σου» τίθεται αντί του: «με τις κρυφές τιμωρίες τις οποίες εσύ γνωρίζεις, ενώ εγώ αγνοώ, με αυτές γέμισε τις κοιλιές τους», το οποίο λέγεται περιφραστικά αντί του «αυτούς τους ίδιους».

Χόρτασαν από υιούς και άφησαν τα κατάλοιπά τους στα νήπιά τους. Γέμισαν, λέγει, από κάθε παρανομία, και τη μεταβίβασαν στα παιδιά τους. [Και αυτήν την άφησαν στα νήπια των υιών τους, δηλαδή μέχρι τους απογόνους τους.] Εγώ όμως εν δικαιοσύνη θα εμφανιστώ στο πρόσωπό σου. Δεν θα γίνω όμοιος με εκείνους, ούτε από τα ίδια, λέγει, θα χορτάσω· αλλά θα πλησθώ από τη δική σου δόξα διά των δίκαιων έργων.

Λέει, λοιπόν, ότι συνέτριψες τα κεφάλια των δυναστών, τα οποία είχαν περιέλθει σε τέτοιου είδους παραφροσύνη. Με αυτό εννοεί βεβαίως τους ηγέτες του Ισραήλ, οπωσδήποτε τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, καθώς και εκείνους που ιερουργούσαν σύμφωνα με τον νόμο. Διότι πραγματικά ξέφυγαν από το ορθό φρόνημα, τον αγαθό νου και την αγάπη προς τον Θεό, μη αποδεχόμενοι τον Υιό, αλλά μάλλον σκοτώνοντάς Τον, αν και γνώριζαν και έλεγαν ότι «αυτός είναι ο κληρονόμος». Και πώς θα μπορούσε άραγε να νοηθεί ο τρόπος αυτής της συντριβής, θα το αποσαφηνίσει εύλογα ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς τον Σωτήρα των όλων Θεό: «Διαμέρισέ τους στη ζωή τους». Διότι κάποτε ο Ισραήλ ήταν και «μερίδα» του Θεού και «σχοίνισμα της κληρονομίας του». Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν ανόσια και υβριστικά απέναντι στον Υιό, ο αγαπημένος λαός αποπέμφθηκε, και διαμερίστηκε, και εξέπεσε από την ελπίδα των πιστών, αποκληρωμένος και απορριμμένος, και τέθηκε εκτός της παρουσίας Του, σε δεύτερη μοίρα και πίσω από τα έθνη, τα οποία λένε για τον εαυτό τους εκείνο το: «Ευλογημένοι είμαστε εμείς από τον Κύριο, που έκανε τον ουρανό και τη γη», και «Θεός είναι ο Κύριος, και εμφανίστηκε σε εμάς». Αποκόπηκε, λοιπόν, ο Ισραήλ και, έχοντας εκπέσει από την ευλογία, δεν αποτελεί πλέον μερίδα του Θεού, αλλά μάλλον διαβολική, ατιμότατη και βέβηλη. Έπειτα, σχετικά με την παραφροσύνη, λέει ότι θα συγκλονιστούν μέσα σε αυτήν, δηλαδή θα πέσουν. Διότι αυτό που βρίσκεται σε δόνηση και κλονισμό, είναι κοντά στην πτώση.

Το δε «υποσκέλισον» τίθεται αντί του: «Μην επιτρέψεις να προοδεύσουν όσοι τρέχουν εναντίον μου»· ας πέσουν μάλλον σαν να βρέθηκε κάποιος μπροστά τους, ανακόπτοντας τον εξαιρετικά σκληρό τους δρόμο. [<Κύριε, από λίγους από τη γη.> Λίγους, όπως νομίζω, εννοεί τους εκλεκτούς ανάμεσά τους, προφανώς δηλαδή τους αγίους, και εκείνους που έλαβαν τον περίβλεπτο κλήρο από τον Χριστό. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Πολλοί μεν οι κλητοί, λίγοι δε οι εκλεκτοί.» — «Διαχώρισέ τους, λοιπόν, κατά τη ζωή τους.» Χώρισε, λέει, από τους αγίους, και απομάκρυνε τους πονηρούς από τους ιερότατους· διότι αυτό αρμόζει στη ζωή τους. Διότι σε εκείνους που αποτινάσσουν τον ζυγό του Θεού και αντιτείνουν σκληρό τον αυχένα στα προστάγματά Του, πώς θα μπορούσε να δοθεί κλήρος ή μερίδιο μαζί με εκείνους που έχουν υπάκουο τον νου, και έχουν αγωνιστεί ιδιαίτερα για ό,τι Εκείνος επιθυμεί;]

Κύριε, ξεχώρισέ τους από τους ολίγους της γης κατά τη ζωή τους, και από τους κρυμμένους σου θησαυρούς γέμισε η κοιλιά τους. Χόρτασαν από υιούς και άφησαν τα υπόλοιπα στα νήπιά τους. Και ας ωφεληθώ ως προς αυτό· αλλά και τη ρομφαία σου, λέγει, γλίτωσε από το χέρι των εχθρών· διότι υπάρχει φόβος μήπως τη δική σου ρομφαία, την οποία εγώ χρησιμοποιώ με πεποίθηση εναντίον τους, την αρπάξουν οι πολέμιοι από το χέρι μου, και αφού μου την αφαιρέσουν, τη χρησιμοποιήσουν εναντίον μου. Αυτή θα μπορούσε να είναι ο λόγος του Θεού, που είναι ενεργός και κοφτερότερος από κάθε δίκοπο μαχαίρι, ο οποίος έχει δοθεί στην ψυχή αντί για ρομφαία προς άμυνα έναντι των εχθρών. Πράγμα που συμβαίνει πολλές φορές, όταν οι εχθροί του Θεού, αφού αποβάλουν και διαστρεβλώσουν τα λόγια και τα αναγνώσματα των θείων Γραφών, εξαιτίας αυτών και μέσω αυτών καταβάλλουν τις ακέραιες ψυχές.

Γι' αυτό προσεύχεται να λυτρωθεί η ρομφαία του από τους εχθρούς του Θεού, και από τους λίγους από τη γη· αντί του οποίου ο μεν Ακύλας απέδωσε: «από εκείνους που έχουν πεθάνει από καταβύθιση»· ενώ ο Σύμμαχος: «Από νεκρούς, από ενδεδυμένους». Διότι προσεύχεται να λυτρωθεί και από εκείνους που ήδη συγκαταλέγονται στους νεκρούς, επειδή έχουν στερηθεί παντελώς την κατά Θεόν ζωή. Και αντί του «διαμέρισέ τους», ο μεν Ακύλας ερμήνευσε, «το μερίδιό τους είναι στη ζωή»· ενώ ο Σύμμαχος, «η μερίδα τους είναι ανάμεσα στους ζωντανούς». Διδάσκει δε μέσω αυτών ότι η μερίδα, ο κλήρος και όλη η περιουσία των ασεβών και εκείνων που πολλές φορές έχουν ονομαστεί εχθροί του Θεού, βρίσκεται στην παρούσα ζωή και στον θνητό βίο· στον οποίο μάλιστα γέμισε η κοιλιά τους από κάθε είδους τροφή, από κάθε απόλαυση και τρυφή. Αλλά λέει επίσης, «και από τα κρυμμένα σου»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος ερμήνευσε, «και από τα αποταμιευμένα». Διότι όσα είναι πολύτιμα στον θνητό βίο και στη θνητή ζωή, από εκείνα που θεωρούνται αποταμιευμένα και απόκρυφα, τα έχουν αποκτήσει.

Αυτοί, λοιπόν, και τον χρυσό και τον άργυρο και όλα τα μέταλλα της γης επεξεργάστηκαν, και κάθε είδους πολύτιμους και πολυτελείς λίθους αναζήτησαν, και με όλα αυτά γέμισαν· απέκτησαν δε σε αφθονία τέκνα, και γιους, και θυγατέρες. Γι' αυτό προσθέτει: «Εχορτάσθησαν υιών». Και όχι μόνο οι ίδιοι χόρτασαν από αυτά, αλλά, αφού πρώτα χόρτασαν οι ίδιοι, άφησαν κληρονομιές και διαδοχές στους μετέπειτα απογόνους τους.

Άλλος αναφέρει: Αν και είναι εύκολο σε εσένα, ω Δέσποτα, να τους παραδώσεις στον θάνατο, εντούτοις ικετεύω να διασκορπιστούν ενόσω ζουν, να διαλυθεί η κακή τους συμφωνία και να γίνουν μέτοχοι των τιμωριών που έχεις αποταμιεύσει. Διότι έτσι στη μεγάλη ωδή του Μωυσή λέει ο ίδιος ο Θεός: «Ιδού, δεν έχουν συγκεντρωθεί όλα αυτά κοντά μου και δεν έχουν σφραγιστεί στους θησαυρούς μου; Την ημέρα της εκδικήσεως θα ανταποδώσω, στον καιρό που θα γλιστρήσει το πόδι τους». Και αυτό πάλι ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: «Θα χορτασθούν οι υιοί, και θα αφήσουν τα υπολείμματά τους στα νήπιά τους». Γνωρίζω, λέει, ότι τη δίκαιη τιμωρία σου δεν θα την επιφέρεις μόνο σε αυτούς, αλλά και στους υιούς και στους εγγονούς που μιμήθηκαν την πονηρία των προγόνων τους.

Και ωσεί σκύμνος: Διότι ο διάβολος, όπως φαινόταν, κρύβοντας τον εαυτό του μέσα στους Ιουδαίους, πολεμούσε τον Σωτήρα. Ανάστηθι Κύριε: Αναφέρεται στην ανάσταση του Χριστού. Διότι, όταν Αυτός αναστήθηκε (εγέρθηκε) εκ νεκρών, καταστράφηκαν (νικήθηκαν) και οι Ιουδαίοι και οι δαίμονες παντού, και δεν υπάρχει πλέον γι' αυτούς τόπος. Διότι έπεσαν, έχοντας ανατραπεί από την ανάσταση και τη δύναμη του Χριστού. Ρύσαι την ψυχήν μου: Τον άνθρωπο από τον διάβολο. Διότι πραγματικά ασεβής είναι ο διάβολος και όσοι τον επιζητούν και τον μιμούνται. Τη ρομφαία σου: Διότι ρομφαία του Θεού (του Κυρίου) είναι οι δαίμονες εναντίον των απειθών (των ασεβών). Διότι τους παραχωρεί ο Θεός για λίγο να παιδεύουν τέτοιους ανθρώπους, ώστε αφού διδαχθούν να προστρέξουν στον Θεό. Κύριε απολύων: Δηλαδή, μικρός είναι ο άνθρωπος, αλλά έστω και από αυτόν τον μικρό διώξε τους δαίμονες της γης, δηλαδή από τον άνθρωπο. Διότι παντού η Γραφή αποκαλεί τον άνθρωπο γη. Το δε διαμέρισον: χώρισέ τους από τη ζωή των ανθρώπων. Και των κεκρυμμένων: Διότι όσοι κρύβονται από τον Θεό, δηλαδή χωρίζονται από Αυτόν, αυτοί πηγαίνουν στην κοιλιά των δαιμόνων, σύμφωνα με τη Γραφή: και ο άδης καταβρόχθισε (κατάπιε) αφού επικράτησε. Εχορτάσθησαν: Διότι θυσίασαν τα παιδιά τους στους δαίμονες, έχοντας προσχωρήσει στα είδωλα. Και η αμαρτία τους έφτασε στα παιδιά τους. Γι' αυτό λέει: τα κατάλοιπα στα νήπιά τους.

Διότι αυτά, όσοι έχουν σκοπό να αμαρτάνουν, προτρέπουν τους απατημένους να πράττουν. «Ανάστηθι, Κύριε». Ρομφαία ονομάζει τη δικαιοσύνη του Θεού, η οποία δίκην ξίφους αποκόπτει όλες τις παρατάξεις των δαιμόνων. «Εχορτάσθησαν υιών». Εδώ ο Ψαλμωδός δεν επικρίνει, όπως νομίζουν μερικοί, την τροφή των υιών (διότι όσα εισέρχονται στο στόμα δεν μολύνουν τον άνθρωπο), αλλά επικρίνει αυτούς τους ίδιους ως εξαιρετικά αγνώμονες, επειδή, αν και έλαβαν από τον Θεό πλήθος τέκνων, δεν τους παρέδωσαν ως κληρονομιά την αρετή, αλλά τα κατάλοιπα της δικής τους κακίας.

Πρόσεξε δε εσύ, ω τυφλέ, ω σκληρέ, ω πονηρέ, ω απελπισμένε, μήπως ακούσεις εκείνη την ημέρα: «αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια, ρίξτε τον στο εξώτερο πυρ». Αλίμονο, αλίμονο, καταφρονείτε τον Θεό, επειδή δεν ανταποδίδει αμέσως. Πραγματικά για εσάς έχει λεχθεί: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός». Γιατί; Διότι διαφθείρεστε και γίνεστε βδελυροί μέσα στις πράξεις σας, μην πράττοντας το καλό. Αλλά ο Κύριος από τον ουρανό σκύβει καθημερινά και βλέπει ποιος είναι αυτός που κατανοεί και τον αναζητά, και τους τέτοιους τους καταγράφει, ενώ τους άλλους τους παραγράφει. Φοβάμαι μήπως έρθει ο άγιος Δαβίδ και ψάλει για εσάς και γίνει πράξη αυτό που ψάλλεται: «διαχώρισέ τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους». Ποιους; Είναι προφανές, τους τέτοιους πονηρούς από εκείνους που πορεύονται αγαθά. Αλλά κατανοήστε τα αυτά εσείς που λησμονείτε τον Θεό, μήπως σας αρπάξει και δεν υπάρξει κανείς για να σας λυτρώσει, και συγχωρήστε και εμένα τον άφρονα, αγαπημένα τέκνα, διότι επειδή σας σπλαχνίζομαι από αγάπη, σας τα είπα αυτά με δάκρυα, θεωρώντας πιο συμφέρον να σας μαστιγώσω με τον λόγο μου παρά να δοκιμάσετε τις αιώνιες μάστιγες. Από τις οποίες μακάρι να λυτρωθούμε όλοι με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα η δόξα, η τιμή και το κράτος, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ήδη δε κατά τον πειρασμό δοκιμαστήκαμε όλοι, όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι, και μάλιστα αυτοί που βρίσκονται εδώ. Διότι όσοι ζούσαν με το Άγιο Πνεύμα και με ακλόνητη πίστη, παρέμειναν στην ίδια κατάσταση, χωρίς να παρεκκλίνουν καθόλου, απεναντίας μάλιστα, στηρίχθηκαν και στερεώθηκαν από τον κίνδυνο που προέκυψε. Όσοι όμως ζούσαν με χλιαρότητα καρδιάς, με διψυχία, με φιλοσαρκία και με αμέλεια, τώρα που φύσηξε το κακό, έπεσαν σαν τα φύλλα και σαν ζιζάνια που περνούν από κόσκινο αποβλήθηκαν από το μοναστήρι από μόνοι τους, για να φανεί ποιοι μοιάζουν με καθαρό σιτάρι. Διότι αυτό έλεγε ψάλλοντας ο θείος Δαβίδ: «διαχώρισέ τους στη ζωή τους», δηλαδή τους αμαρτωλούς και αμελείς από τους ενάρετους και οσίους. Αλλά, αλίμονο για την πτώση, διότι έτσι από τη δική τους απροσεξία «σκορπίστηκαν τα οστά τους κοντά στον άδη» της απώλειας! Ωστόσο, πονώ γι' αυτούς και πενθώ, και δεν παύω να τους ανακαλώ, όσο αναπνέω, μήπως ίσως κάποιοι από αυτούς, αναφλεγόμενοι από μια μικρή σπίθα θεογνωσίας και δείχνοντας μετάνοια, ανανήψουν από την κακία, επιστρέψουν και συναχθούν και πάλι ως πλανημένα πρόβατα μακριά από την πονηρή τους οδό.