Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:1

Εις τον Ψαλμόν ιζ', 1 Αστερίου. <Εις το τέλος.> Ποιο; Του θανάτου του Σαούλ δια μαχαίρας και της καταστροφής των συνεργών του. Διότι έφθασε σε αυτούς η οργή μέχρι τέλους. Και ποιο άραγε; Περί της καταστροφής των εχθρών απαντά δια των προκειμένων: <Εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος, και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του, χαλάζι και άνθρακες πυρός· εξαπέστειλε βέλη και τους διεσκόρπισε, και επλήθυνε τις αστραπές και τους συνετάραξε. Συνεπόδισε αυτούς που επαναστατούσαν εναντίον μου υποκάτω μου, μέχρι που έκραξαν, και δεν υπήρχε ποιος να τους σώσει, προς τον Κύριο, και δεν τους εισάκουσε.> Επειδή λοιπόν τέτοια ήταν η καταστροφή και το τέλος των εχθρών, τους βρήκε το τέλος που τους άξιζε, ή σημαίνει και το τέλος των πολέμων. Γιατί όμως λέγει <στον δούλο του Κυρίου> και όχι στον προφήτη ή στον ψαλμωδό ή στον βασιλιά ή σε αυτόν που φυγαδεύει τους δαίμονες; Διότι εκείνα ήταν χαρίσματα του Θεού· το να γίνει όμως κάποιος δούλος του Κυρίου του απέφερε μεγάλο καύχημα.

Αποκαλεί τώρα τον εαυτό του «παίδα» όχι λόγω της ηλικίας του, αλλά λόγω της αρετής και της ανδρείας του. Έτσι και ο Αβραάμ, όταν έγινε εκατό ετών, τότε αποκαλούσε τον εαυτό του παίδα του Κυρίου. Διότι, όταν προέτρεπε τον Κύριο να έλθει στη σκηνή του, έλεγε: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Και ο Κύριος επίσης είπε: «Δεν θα κρύψω εγώ τίποτα από τον Αβραάμ, τον δούλο μου. Διότι θα ανανεωθεί», λέει, «όπως του αετού η νεότητά σου». Αλλά και ο παίς του Κυρίου νοείται ως δούλος του Κυρίου. «Αυτά που μίλησε στον Κύριο». Ω, παρρησία του δούλου! Μιλάει στον Δεσπότη σαν σε φίλο και συνομιλεί με τον Θεό σαν σε πατέρα. Διότι ο ευγνώμων δούλος μιλάει με παρρησία σαν τέκνο προς τον δικό του κύριο· διότι ονόμασε την ικεσία συνομιλία εξαιτίας της μεγάλης του παρρησίας. Και τι είπε στον Κύριο; «Τους λόγους αυτής της ωδής». Και γιατί δεν την ονόμασε ψαλμό ωδής; Επειδή ο Δαβίδ, έχοντας πλέον γεράσει, μίλησε στον Θεό όχι παίζοντας κιθάρα ή τύμπανο, αλλά συνομιλώντας μαζί Του. Διότι για έναν γερασμένο άνθρωπο τα μουσικά όργανα αποτελούν ενόχληση για την ακοή και όχι απόλαυση για την ψυχή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Βερζελλί ο Γαλααδίτης, ο οποίος φιλοξένησε τον Δαβίδ κατά τον πόλεμο εναντίον του Αβεσσαλώμ, και όταν επήλθε ειρήνη και παρακαλούνταν από τον Δαβίδ που του έλεγε: «Διάβα μαζί μου στην Ιερουσαλήμ και θα θρέψω τα γηρατειά σου εν ειρήνη», εκείνος απαντά: «Πόσες πλέον ημέρες ζωής θα έχω εκεί;»

«Είμαι σήμερα ογδόντα ετών· μήπως θα διακρίνω ανάμεσα στο καλό και στο κακό, ή θα ακούσω πλέον τη φωνή των τραγουδιστών και των τραγουδιστριών;» Διότι το γήρας, φθειρόμενο από μόνο του, ξέμαθε να τέρπει ή να τέρπεται. Και πότε το είπε αυτό; «Κατά την ημέρα που τον ελευθέρωσε ο Κύριος από όλους τους εχθρούς του;» Και άραγε, μέσα σε μία ημέρα ελευθερώθηκε από όλους μαζί τους εχθρούς του; Ως προς το ρητό, αυτό συνέβη κατά την τελευταία ημέρα των πολέμων και των πειρασμών, όταν έλαβε την έσχατη και τελευταία εκδίκηση· ως προς το πνευματικό νόημα όμως, επειδή όλη του η ζωή έγινε γι' αυτόν μία ημέρα πολέμου, καθώς έλεγε ο ίδιος: «Ελέησέ με, Θεέ μου, διότι με καταπάτησε άνθρωπος, όλη την ημέρα πολεμώντας με έθλιψε.» Επειδή, ενώ δεχόταν διαρκώς πόλεμο σαν να ήταν μέσα σε μία ημέρα, ελευθερώθηκε, και εκείνος που μιλά στον Κύριο βρίσκεται στο φως της ημέρας, και εκείνος που διασώθηκε σαν από το σκοτάδι των εχθρών και των πειρασμών βρίσκεται στην ημέρα. «Και από το χέρι του Σαούλ·» του πεθερού και εχθρού, του οικείου και του ξένου, του παλαιού Ιούδα, εκείνου που αγαπούσε και πολεμούσε. Και δεν είπε «του εχθρού», αλλά αρκέστηκε στο όνομά του αντί για κατηγορία. Διότι, όπως όταν ακούμε τον Κάιν αμέσως σκεφτόμαστε τον αδελφοκτόνο, έτσι και τον Σαούλ, αμέσως κατανοούμε τον επίβουλο και πολέμιο του Δαβίδ· διότι αυτόν που αποκάλεσε αγαπητό μετά θάνατον -«Οι αγαπημένοι και ωραίοι»- αυτόν δεν τον διαπόμπευσε ως εχθρό στην επιγραφή.

Ονομάζει δε «χείρα του Σαούλ» τον στρατό και τους υιούς και τους απογόνους αυτού.

Εις το τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ, ο οποίος απηύθυνε προς τον Κύριο τα λόγια αυτής της ωδής την ημέρα κατά την οποία τον λύτρωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, και είπε. ΙΖ΄. Υπόθεση. Ο ψαλμός περιέχει την εξέγερση των εχθρών και την επίκληση προς τον Θεό για βοήθεια, την κάθοδο του Μονογενούς και την ανάληψη, και όσα πράχθηκαν εναντίον των δαιμόνων μετά την ανάληψη, καθώς και την αποβολή του Ισραήλ και την κλήση των εθνών. Η δε φράση «από το χέρι των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ», θα μπορούσε να αναφέρεται στους νοητούς εχθρούς και στον άρχοντά τους.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ δεν παρακαλούσε κανέναν άλλον για να λυτρωθεί παρά τον ίδιο τον Θεό: «Προς εσένα, Κύριε, μέσα στη θλίψη μου, έκραξα και με εισάκουσες· Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα»· και σε Αυτόν αποδίδοντας την ευγνωμοσύνη του εξέφρασε και τα λόγια της ωδής στον δέκατο έβδομο ψαλμό, την ημέρα που ο Κύριος τον λύτρωσε από τα χέρια όλων των εχθρών του, καθώς και από τα χέρια του Σαούλ, λέγοντας: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε, δύναμή μου· ο Κύριος είναι το στερέωμά μου και η καταφυγή μου, και ο λυτρωτής μου».

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ κανέναν άλλον δεν παρακαλούσε για να τον λυτρώσει παρά τον ίδιο τον Θεό: «Προς εσένα, Κύριε, στην θλίψη μου έκραξα, και με εισάκουσες· Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα». Αποδίδοντας μάλιστα την ευγνωμοσύνη του σε Αυτόν, «μίλησε με τα λόγια της ωδής» στον δέκατο έβδομο ψαλμό, «εκείνη την ημέρα που τον λύτρωσε ο Κύριος από τα χέρια όλων των εχθρών του και από τα χέρια του Σαούλ, και είπε: Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου, ο Κύριος είναι το στερέωμά μου, η καταφυγή μου και ο λυτρωτής μου». Ο δε Παύλος, έχοντας υπομείνει πολλούς διωγμούς, σε κανέναν άλλον δεν έδινε ευχαριστίες παρά στον Θεό, λέγοντας: «Αλλά από όλους με λύτρωσε ο Κύριος» «και θα με λυτρώσει, Αυτός στον οποίο έχω ελπίσει». Και κανένας άλλος παρά ο Θεός δεν ευλόγησε τον Αβραάμ και τον Ισαάκ· και ο Ισαάκ, εξάλλου, όταν έδινε την ευχή του στον Ιακώβ, έλεγε: «Ο Θεός μου είθε να σε ευλογήσει και να σε πληθύνει, και θα γίνεις σύναξη εθνών, και είθε να σου δώσει την ευλογία του Αβραάμ, του πατέρα μου». Εάν λοιπόν σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να ευλογεί και να λυτρώνει παρά μόνο στον Θεό, και κανένας άλλος δεν ήταν εκείνος που λύτρωνε τον Ιακώβ παρά ο ίδιος ο Κύριος, και αυτόν ακριβώς που τον λύτρωνε επικαλούνταν ο πατριάρχης για τους εγγονούς του, είναι προφανές ότι κανέναν άλλον δεν συνέδεε στην προσευχή του με τον Θεό παρά τον Λόγο Του, τον οποίο γι' αυτόν τον λόγο και ονόμασε «άγγελο», διότι Αυτός μόνος είναι εκείνος που αποκαλύπτει τον Πατέρα.

Και πάλι, για αυτούς που φέρουν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», υπάρχει η εξής υποδιαίρεση: διότι κάποιοι μεν επιγράφονται «Ψαλμὸς ᾠδῆς», όπως ο 4ος και ο 64ος· άλλοι δε φέρουν μόνο τη λέξη «Ψαλμός», όπως οι 5ος, 8ος, 9ος, 10ος, 11ος, 12ος, 13ος, 18ος, 19ος, 20ός, 21ος, 30ός, 39ος, 40ός, 50ός, 63ος, 108ος, 138ος, 139ος· ένας δε επιγράφεται «Ἐν ὕμνοις», ο 6ος ψαλμός· και άλλοι «Ψαλμοὶ ᾠδῆς», ο 29ος και ο 63ος. Υπάρχουν και άλλοι που φέρουν μεν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ», χωρίς όμως τη λέξη Ψαλμός, αλλά έχουν κάποια διαφορετική επιγραφή, και είναι οι εξής: 17ος, 35ος, 51ος, 52ος, 53ος, 54ος, 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος, 60ός, 68ος, 69ος. Από αυτούς, λοιπόν, που έχουν διαφορετική επιγραφή, ένας έχει την επιγραφή «Λόγοι ᾠδῆς», ο 17ος· άλλοι φέρουν μόνο το «Τῷ Δαβὶδ», οι 35ος, 68ος, 69ος· άλλοι το «Συνέσεως», οι 51ος, 52ος· άλλοι το «Ἐν ὕμνοις συνέσεως», οι 53ος, 54ος· άλλοι το «Εἰς στηλογραφίαν», οι 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος· και ένας το «Ἐν ὕμνοις», ο 60ός. Ενώ από όσους φέρουν την επιγραφή «Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», χωρίς το «Εἰς τὸ τέλος», φέρει την επιγραφή «Ὠδὴ ψαλμοῦ» μόνον ο 107ος.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

ΨΑΛΜΟΣ ΙΖ΄. <Εις το τέλος, στον δούλο του Κυρίου τον Δαβίδ· ελάλησε στον Κύριο τους λόγους αυτής της ωδής, κ.τ.λ.> (A f. 97 b.) Το αληθινό και μυστικό νόημα είναι ότι εκείνοι που πίστεψαν στον Χριστό, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ, και μαζί με αυτόν ονομάστηκαν υιοί του Δαβίδ, αυτοί αναπέμπουν στον Χριστό αυτή την ωδή, επειδή λυτρώθηκαν από όλους τους εχθρούς και από τον άρχοντα αυτού του αιώνος, τον οποίο ο Υιός έδιωξε από την εναντίον μας τυραννία, όπως ακριβώς παλαιά ο Θεός απέρριψε τον Σαούλ από το να βασιλεύει στον Ισραήλ. Εισάγεται δε στον ψαλμό άλλοτε μεν το πρόσωπο των πιστών, και άλλοτε το πρόσωπο του Χριστού, το οποίο χρησιμοποιεί ανθρώπινες εκφράσεις. Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει και η επιγραφή «Εις το τέλος».

ΨΑΛΜΟΣ ΙΖ΄. Εις το τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ, ο οποίος απηύθυνε στον Κύριο τα λόγια αυτής της ωδής, την ημέρα που ο Κύριος τον ελευθέρωσε από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, και είπε. Κατά τον Σύμμαχο: Επινίκιον του δούλου του Κυρίου, του Δαβίδ.

Διότι ήταν απολύτως αναγκαίο να γνωρίζουμε από τον ψαλμό, ότι για τις νίκες εναντίον των εχθρών και των πολεμίων, ο Δαβίδ αφιέρωσε τον προκείμενο ύμνο ως επινίκιο σε Εκείνον που είναι η αιτία κάθε νίκης, σε Αυτόν που αναδεικνύει τους νικητές και γι' αυτό έχει ονομαστεί νικοποιός· και ότι αυτός ο ύμνος ή η ωδή του Δαβίδ έχει ειπωθεί ως επινίκιος. Όσο για τη φράση «Εις το τέλος», χρησιμοποιείται είτε επειδή ειπώθηκε περίπου στα τελευταία χρόνια της ζωής του, μετά από όλες τις πράξεις του που καταγράφονται στην ιστορία· είτε επειδή περιέχει προφητείες για όσα πρόκειται να συμβούν κατά τη συντέλεια του αιώνος· είτε, τρίτον, επειδή παραπέμπει τον αναγνώστη στα τέλη (τους τελικούς σκοπούς) των λόγων που περιέχονται στον προκείμενο ύμνο, στα οποία τέλη ανήκουν η κλήση των εθνών και η προφητεία περί του Χριστού. Αυτόν τον τρόπο θεσπίζει, συμπεριλαμβανομένου μαζί με όλους και του Σαούλ.

Και εξάλλου τον διέσωσε από το χέρι του Σαούλ, καθώς το «χέρι» πολλές φορές λαμβάνεται με τη σημασία της πράξης. Εύλογα, λοιπόν, εκείνος που λύτρωσε τον Δαβίδ από όλους τους εχθρούς του, ευεργετώντας τον ακόμη περισσότερο, τον έσωσε και από αυτό το χέρι του Σαούλ, δηλαδή από την πράξη του, ώστε να μην πάθει τα ίδια με εκείνον.

Πάλι, σε άλλους ψαλμούς, μαζί με αυτά συνεπιγράφονται και κάποια άλλα, έχοντας ως επί το πλείστον τοποθετηθεί στην αρχή το «εις το τέλος», ενώ μαζί με αυτή τη φράση συντάσσονται ποικίλα και διάφορα. Διότι προσγράφει είτε «υπέρ των αλλοιωθησομένων», είτε «υπέρ των κρυφίων», είτε «υπέρ της κληρονομούσης», είτε «υπέρ της ογδόης», είτε «υπέρ των ληνών», είτε «υπέρ της αντιλήψεως της εωθινής», είτε «υπέρ Μαελέθ», είτε «υπέρ του λαού του από των αγίων μεμακρυμμένου», είτε «μη διαφθείρης», είτε «εις στηλογραφίαν», είτε και τα δύο αυτά, είτε «εις Σολομώντα», είτε «ωδή υπέρ του αγαπητού», είτε «υπέρ των κρυφίων του υιού», είτε «εις εξομολόγησιν», είτε κάποια ιστορική περίσταση· όπως όταν βρισκόταν στο σπήλαιο, ή όταν ήταν στην έρημο, ή όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους για να τον θανατώσουν, ή υπέρ των λόγων του Χουσί, ή όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, ή κατά την έλευση των Ζιφαίων, ή κατά την έλευση του Δωήκ του Ιδουμαίου και την αναγγελία του στον Σαούλ, ή κατά τις ημέρες που ο Κύριος τον διέσωσε από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, ή όταν επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε δώδεκα χιλιάδες άνδρες στη φάραγγα των αλών, ή όταν προσήλθε σε αυτόν ο Νάθαν ο προφήτης, αφότου εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ. Σε ορισμένους ψαλμούς υπάρχει ως επιγραφή το εβραϊκό «αλληλούια», αναγραφόμενο είτε δύο φορές το ίδιο είτε μία φορά, ενώ σε άλλους αναγράφονται στην ίδια επιγραφή κατά συζυγίαν και τα ονόματα κάποιων προφητών, όπως «αλληλούια Αγγαίου και Ζαχαρίου», και «αλληλούια Ιερεμίου και Ιεζεκιήλ».

Εις το τέλος. Για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ, τα οποία ελάλησε προς τον Κύριο, τους λόγους αυτής της ωδής κατά την ημέρα που τον γλίτωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, και είπε. Η προφητεία φανερώνει αυτά που πρόκειται να εκπληρωθούν στο τέλος. Γι' αυτό λέγει στον δούλο του Κυρίου τον Δαβίδ. Το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται ως ικανός στο χέρι, και ικανός στο χέρι είναι ο Χριστός. Ελάλησε αυτά που πρόκειται να εκπληρωθούν στους έσχατους καιρούς σχετικά με όλους τους εχθρούς και την ανάσταση, αφού νίκησε τον διάβολο. «Θα αγαπήσω»: Ο Υιός απευθύνεται προς τον Πατέρα, διότι δύναμη του Χριστού είναι ο Πατέρας, όπως ο Παύλος ονομάζει τον Υιό δύναμη Θεού και σοφία Θεού. «Κύριος στερέωμα»: Του πιστού και κατά Θεόν ανθρώπου δύναμη και καταφυγή και λυτρωτής είναι ο Θεός. «Ο Θεός μου»: Ο κυριακός άνθρωπος το λέγει, αφού δοξάστηκε από τη θεότητα, καθώς και κάθε άνθρωπος που έχει ελπίδα ζωής. «Υπερασπιστής»: Του ανθρώπου που σώζεται κατά Θεόν· και ο Χριστός είναι και τα δύο. «Αινών επικαλέσομαι»: Ο Χριστός εκ μέρους της ανθρώπινης φύσης λέγει αυτά προς τον Πατέρα, ως προσευχόμενος. «Περιέσχον ωδίνες»: Διότι ένιωθε ωδίνες, δηλαδή πονούσε ο θάνατος καθώς επρόκειτο να καταπιεί τον Χριστό, θεωρώντας τον ως απλό άνθρωπο. «Και χείμαρροι»: Όπως οι χείμαρροι φέρονται με ορμή και ταραχή, έτσι και οι Ιουδαίοι με θράσος και ψεύδος περικύκλωναν τον Χριστό.

Ψαλμός 17. Εις το τέλος· για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ, ο οποίος απηύθυνε στον Κύριο τα λόγια αυτής της ωδής, την ημέρα κατά την οποία ο Κύριος τον ελευθέρωσε από τα χέρια όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, και είπε:

Του Δαβίδ βέβαια, αλλά κυρίως του νοητού Δαβίδ, του Χριστού, του Θεού μας· διότι αυτό υπονόησε η επιγραφή που λέει: «Εις το τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ». Διότι ο Δαβίδ και οι εχθροί του είναι τύποι του Χριστού και των δικών Του εχθρών, τους οποίους υπονοώντας λέει προς τον Θεό και Πατέρα: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου». Ως Υιός λοιπόν φιλοπάτωρ, που τώρα εκφράζει την αγάπη Του: «αλλά για να γνωρίσει ο κόσμος ότι σε αγαπώ προ καταβολής κόσμου». «Ο Κύριος είναι στερέωμά μου και καταφυγή μου και ρύστης μου», σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση. «Ο Θεός μου είναι βοηθός μου και θα ελπίζω σε αυτόν, υπερασπιστής μου και κέρας σωτηρίας μου και αντιλήπτοράς μου» στη μορφή του δούλου. «Δοξολογώντας θα επικαλεστώ τον Κύριο και από τους εχθρούς μου θα σωθώ». Αυτό το χωρίο αρμόζει και στον Χριστό και στον Δαβίδ και σε κάθε άνθρωπο. «Με περικύκλωσαν οδύνες θανάτου και χείμαρροι ανομίας» του κόσμου «με συντάραξαν». «Με πρόφτασαν παγίδες» του εκούσιου «θανάτου και όταν θλιβόμουν» κατά τη σάρκα «επικαλέστηκα τον Κύριο» λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ», και «προς τον Θεό μου έκραξα» αιωρούμενος πάνω στον σταυρό. «Άκουσε από τον άγιο ναό του τη φωνή μου, και η κραυγή μου εισήλθε στα αυτιά του». «