Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:10

Ευχή περιεκτική. Εσύ που με την πατρική ευδοκία και τη συνεργία του Αγίου Πνεύματος, σηκώθηκες από τον πατρικό κόλπο και δεν χωρίστηκες από εκεί και, αφού έκλινες τους ουρανούς, κατέβηκες και έλαβες δουλική μορφή από την άχραντη Μαρία, πάνω από κάθε νου και λόγο, και εκπλήρωσες όλη τη θεία οικονομία για εμάς και καταδέχτηκες εκούσια τον σταυρό και τον επονείδιστο θάνατο και αναστήθηκες τριήμερος από τον τάφο και από τα ταμεία του άδη, Χριστέ ο Θεός μας, και αφού έδεσες με αιώνια δεσμά τον τύραννο και έλυσες τους δεμένους και τους ανέστησες μαζί σου με τη δύναμή σου και θανάτωσες τον θάνατο, σε ευχαριστώ, σε ευλογώ, δοξάζω το κράτος και το έλεος της αγαθότητάς σου και για την υπερφυέστατη προστασία σου που μου προσφέρθηκε τώρα, η οποία παραδόξως με έσωσε από τις πύλες του θανάτου.

Διότι ο βασιλιάς που διαθέτει μετριοφροσύνη μαζί με τις υπόλοιπες βασιλικές αρετές —προς τι τα πολλά λόγια;— απεικονίζει τον Ίδιο που έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε μέχρι να λάβει μορφή δούλου, τον Βασιλέα της δόξης, του Οποίου η ανάληψη συντελέστηκε με το σώμα Του υπεράνω κάθε υπερκόσμιας αρχής, αφού προηγουμένως άνοιξαν οι αιώνιες πύλες. Αλλά ο θεοειδέστατος βασιλιάς, ο οποίος φέρει τη δική Του μορφή, εντρυφά σε εκείνα που αναδεικνύουν το βασιλικό κάλλος, και χαίρεται με εκείνα που απορρίπτουν την αλλότρια ασχήμια· το γνωρίζω καλά αυτό, έχοντας διδαχθεί από την ίδια την προφάνεια των πραγμάτων. Διότι, επειδή αναδείχθηκε κανόνας αρετής και ωραιότατος, ξεπερνώντας τον ξακουστό Κανόνα του Πολυκλείτου, αγάλλεται πραγματικά και για τα δύο: τόσο για την πρόσληψη και την ανακήρυξη των οικείων γνωρισμάτων, όσο και για την αποβολή και την αποδοκιμασία των ξένων· διότι, όπως ακριβώς το προσφιλές και το αρμόζον προξενεί αγαλλίαση όταν εγκωμιάζεται, έτσι συμβαίνει και όταν στηλιτεύεται το εχθρικό και το ασύμβατο, εφόσον από τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων συγκροτείται μία ενιαία οικειότητα.

Διότι δεν ζητήσαμε εμείς, αλλά ζητηθήκαμε· επειδή δεν αναζήτησε το πρόβατο τον ποιμένα, ούτε η δραχμή τον οικοδεσπότη· αλλά αυτός έσκυψε στη γη και βρήκε την εικόνα· και βρέθηκε στους τόπους όπου πλανιόταν το πρόβατο, και το σήκωσε και το σταμάτησε από την πλάνη, όχι μετακινώντας μας από εδώ, αλλά ενώ μέναμε στη γη, μας έκανε ουράνιους· και ενέβαλε σε εμάς την επουράνια ζωή, όχι ανεβάζοντάς μας στον ουρανό, αλλά κλίνοντας και κατεβάζοντας τον ουρανό σε εμάς· «Διότι», όπως λέει ο προφήτης, «έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε.» Επομένως, διά μέσου αυτών των ιερών μυστηρίων, σαν από παράθυρα, εισέρχεται σε αυτόν τον σκοτεινό κόσμο ο ήλιος της δικαιοσύνης· και αφενός θανατώνει τη ζωή που είναι σύστοιχη με αυτόν τον κόσμο, αφετέρου ανασταίνει την υπερκόσμια ζωή· και το φως του κόσμου νικά τον κόσμο, πράγμα το οποίο υπαινίσσεται λέγοντας: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο», εισάγοντας σε ένα θνητό και ρέον σώμα τη σταθερή και αθάνατη ζωή.

Εφόσον ο θεσπέσιος Παύλος προτρέπει, «εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του να φάει, εάν διψά, δώσε του να πιει, διότι κάνοντας αυτό θα σωρεύσεις άνθρακες πυρός στο κεφάλι του», πώς θα κατανοήσουμε το «θα σωρεύσεις άνθρακες πυρός στο κεφάλι του»; «Άνθρακες» μεν ο αναγωγικός λόγος ονομάζει τους αποστόλους του Κυρίου και τους μάρτυρες, οι οποίοι άναψαν προφανώς από το θείο και καθαρτήριο πυρ που καίει και καταναλώνει κάθε κακία. Διότι ο Θεός μας είναι πυρ, και πυρ που καταναλώνει την πονηρία. Ψάλλει δε και ο μελωδός, «άνθρακες άναψαν από αυτόν», όταν έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε και περιβλήθηκε την δική μας σάρκα σαν κάποιον γνόφο που περιστέλλει τις αστραπές της θεότητας. «Άνθρακες» όμως πάλι ονομάζει και τις τιμωρητικές και πικρές βασάνους που φλογίζουν και κατακαίνε, σύμφωνα με το λεγόμενο «τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τους ερημικούς άνθρακες», δηλαδή με τις αφανιστικές και ερημοποιούς τιμωρίες, οι οποίες έχουν την ακατανίκητη δύναμη να καταναλώνουν τον ένοχο. Και σε πολλά άλλα μέρη μπορεί κανείς να βρει τις τιμωρητικές δυνάμεις να ονομάζονται άνθρακες. Σύμφωνα λοιπόν με τη δεύτερη σημασία, ονομάζει άνθρακες τις τιμωρητικές πληγές και αποδόσεις δικαιοσύνης, μεταφέροντας και μεταβιβάζοντας την ονομασία από τους άνθρακες που αποτελούν την καύσιμη ύλη της αισθητής φλόγας που καταναλώνει την επίγεια ύλη.

Εκείνα όμως για τα οποία ερωτάς δεν είναι τέτοια, αλλά ποια είναι και πώς έχουν; Όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Ποιος είναι αυτός ο γνόφος; Η ίδια η σάρκα του Κυρίου, για την οποία και ο Ιωάννης, ο μέγας πρόδρομός του, είπε αργότερα: «Του οποίου δεν είμαι άξιος, σκύβοντας, να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του.» Κατέβηκε, λοιπόν, και ήλθε περιβεβλημένος τη σάρκα αντί για γνόφο. Και πάλι: «Επέβη σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του· γύρω του η σκηνή του.» Βλέπεις πώς η έρευνά σου δεν αφορά αισθητά πράγματα, αλλά θεία και ακατάληπτα, τα οποία δεν κατανοούνται εύκολα από όλους; Διότι, αν έθεσε τον γνόφο και το σκοτάδι ως απόκρυψη των μυστηρίων του και χρειάζεται κανείς άφθονο φως του Παναγίου Πνεύματος για να κατανοήσει τα κρυμμένα του μυστήρια, πώς εσύ, που δεν έχεις γίνει ακόμη κατοικητήριο του θείου φωτός, ερευνάς αυτά που δεν θα μπορέσεις να μάθεις, όντας ακόμη ατελής και αφώτιστος;

Αν όμως κάποιος δεν θέλει, είτε να αγαπήσει τον Χριστό όπως η πόρνη, είτε να επιστρέψει σε αυτόν με θερμή μετάνοια όπως ο άσωτος υιός, ή έστω να τον πλησιάσει όπως η αιμορροούσα και η συγκύπτουσα, γιατί μιλάει βρίσκοντας προφάσεις για τις αμαρτίες του, λέγοντας: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς –οπωσδήποτε– και κάλεσε»; Ίσως σε αυτόν που σκέφτεται έτσι θα μπορούσε κάποιος να πει εύλογα, ότι ο Θεός, όντας προαιώνιος και γνωρίζοντας τα πάντα πριν τα δημιουργήσει, προγνώρισε και εσένα, ότι όταν σε καλεί δεν θα τον υπακούσεις, ότι δεν θα πιστέψεις στις υποσχέσεις και στους λόγους του. Αλλά παρόλα αυτά, αν και τα γνώριζε αυτά, «κατέβηκε κλίνοντας τους ουρανούς» και αφού έγινε άνθρωπος για σένα, ήρθε εκεί όπου βρίσκεσαι πεσμένος. Και ενώ σε επισκέπτεται πολλές φορές κάθε μέρα, άλλοτε ο ίδιος και άλλοτε μέσω των δούλων του, σε παρακαλεί να σηκωθείς από την πτώση στην οποία κείτεσαι και να τον ακολουθήσεις καθώς ανεβαίνει στη βασιλεία των ουρανών, και να εισέλθεις μαζί του σε αυτήν. Και όμως δεν θέλεις. Ποιος λοιπόν, πες μου, είναι υπεύθυνος για την απώλειά σου και για την ανυπακοή σου; Εσύ που απειθείς και δεν θέλεις να ακολουθήσεις τον Δεσπότη σου, ή ο ίδιος ο Θεός που σε έπλασε, επειδή ως προγνώστης γνώριζε ότι δεν θα τον υπακούσεις, αλλά θα επιμείνεις στη σκληρότητά σου και στην αμετανόητη καρδιά σου; Νομίζω, οπωσδήποτε θα πεις ότι δεν φταίει εκείνος, αλλά εγώ ο ίδιος. Διότι η πρόγνωση του Θεού δεν είναι η αιτία της δικής μας σκληρότητας, αλλά η δική μας απείθεια.

Πώς νομίζεις ότι βρέθηκε ο Πρόδρομος στο μεταίχμιο δύο καταστάσεων· από τη μία να ωθείται προς την υπακοή, και από την άλλη να απωθείται από τη συναίσθηση της δικής του αναξιότητας; Διότι σκεφτόταν, όπως ήταν φυσικό, και έλεγε τέτοια λόγια: Πώς θα αναλάβω το σχήμα του τελετάρχη εγώ ο μικρός και ατελής, και θα τελέσω το μυστήριο σε εσένα, τον πάντελειο Θεό; Πώς θα αγγίξω την κορυφή της κεφαλής Εκείνου που έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε· Εκείνου που μετρά τα όρη με τα σταθμά, και τις κοιλάδες με τον ζυγό, και ολόκληρη τη γη με τη σπιθαμή; Πώς θα καταδύσω στα ύδατα, και πώς θα δω γυμνό τον απερίληπτο και Εκείνον που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες; Αλλά όμως ο Χριστός μου;