Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:11

Και ο Δαβίδ λέγει: «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος, και σαλεύθηκε η γη». Να λοιπόν που και αυτοί ονομάζουν Κύριο Ύψιστο τον Εσταυρωμένο. Και ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Και θα έρθει Κύριος ο Θεός, και μαζί του όλοι οι άγιοι· και κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως, και δεν θα είναι ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα γίνει φως, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο». Διότι από την έκτη ώρα έως την εννάτη ώρα έγινε σκοτάδι πάνω σε ολόκληρη τη γη. Να λοιπόν που και ο Ζαχαρίας ονόμασε Κύριο και Θεό τον Σταυρωμένο. Και αν βέβαια πείτε ότι αυτά τα λέγουν για εκείνον που εσείς περιμένετε, ιδού πλέον ότι και εσείς ελπίζετε σε άνθρωπο που πρόκειται να σταυρωθεί ως κατάδικος. Αλλά άλλος δεν υπάρχει που να προφητεύθηκε, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, που κατέβηκε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την αειπάρθενο Μαρία, και που υπέμεινε αυτά τα πάθη για τη σωτηρία του κόσμου, καθώς προανήγγειλαν γι’ αυτόν οι προφήτες, όπως ήδη, παραθέτοντας τις μαρτυρίες και τις προφητείες τους για τον Χριστό, δείξαμε. Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς και να καθίσει στα δεξιά του Θεού, είπε και πάλι μέσω του Ζαχαρία: «Κατά την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, προς ανατολάς». Και ο Ψαλμωδός λέγει: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις πτέρυγες των ανέμων· και ανέβη ο Θεός με αλαλαγμό», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθου στα δεξιά μου», και τα εξής. Και το «ανέβη» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι προηγουμένως κατέβηκε;

Ως νεφέλη εννοούμε είτε την αισθητή, η οποία ανέλαβε τον Χριστό μακριά από τα μάτια των αποστόλων, είτε κάποια αγγελική δύναμη λόγω της καθαρότητας και του ύψους της, όπως λέει ο ψαλμωδός: «καὶ ἐπέβη ἐπὶ χερουβὶμ καὶ ἐπετάσθη». Μέσω αυτών συμπεραίνουμε ότι ο Χριστός είναι αυτός που εμφανίστηκε πάνω στη νεφέλη όμοιος με Υιό ανθρώπου, και ότι ο στέφανος πάνω Του είναι ενδεικτικός της βασιλείας Του τόσο επί των ορατών όσο και επί των αοράτων δυνάμεων, χρυσός δε, επειδή σε εμάς αυτή η ύλη θεωρείται πολύτιμη, ενώ το δρέπανο είναι δηλωτικό της συντέλειας. Διότι και ο ίδιος ο Κύριος ονόμασε θερισμό τη συντέλεια του κόσμου.

Και επειδή είναι αναιδής ο δραπέτης, ο Δεσπότης τον επιπλήττει ως δούλο: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Και προτείνοντας τη Γραφή ως ασπίδα, συνέτριψε τις ρομφαίες του εχθρού. Και επειδή «οι ρομφαίες του εχθρού εξέλιπαν οριστικά», λέει ο ευαγγελιστής: «Και αφού ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό ο διάβολος. Στο τέλος», όταν ο πειράζων πείραζε τον απείραστο. «Υπέρ των κρυφίων του Υιού». Και ποιος είναι ο Υιός; Ο μονογενής Θεός Λόγος, ο Υιός του Πατρός ο ομοούσιος, ο δημιουργός του κόσμου. Μάρτυρας είναι ο ίδιος ο Κύριος: «Είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ». Μάρτυρας και ο Πατέρας: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός». Εφόσον δε μαρτυρούν ο Πατέρας και ο Υιός, κάθε άλλη μαρτυρία είναι περιττή. Και από πού γνώριζε τα κρύφια του Υιού ο Δαβίδ; Από εκείνα που του αποκάλυψε ο Υιός. Ο ίδιος λέει: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες»· διότι στον Δαβίδ, ως κατά σάρκα πατέρα του, του εμπιστεύτηκε τα μυστήρια. Και ποια είναι τα κρύφια του Υιού; Τα μυστήρια περί της ενανθρωπήσεώς του, τα οποία ήταν αποκρυμμένα από τους αιώνες και από τις γενεές, αλλά φανερώθηκαν στους αγίους του, όπως και στον Δαβίδ. Και για το ότι φανερώθηκαν στον Δαβίδ τα κρύφια μυστήρια του Υιού, μάρτυρας είναι ο ίδιος ο προφήτης, καθώς λέει για την κατάβασή του από τους ουρανούς: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του».

«Επέβη πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Με αυτά τα λόγια δηλώνει την Ανάληψή του· «Χερουβίμ» και «φτερά ανέμων» αποκαλεί τη νεφέλη [η οποία τον ανέλαβε· ή την ταχύτητα της εμφάνισής του, το γρήγορο της παρουσίας και της βοήθειάς του], για την οποία έχει γραφεί στις Πράξεις: «Και αφού τα είπε αυτά, ενώ εκείνοι έβλεπαν, υψώθηκε, και μια νεφέλη τον ανέλαβε από τα μάτια τους».

Είναι ολοφάνερο ότι κανείς. Είπε πάλι ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, ότι το Ευαγγέλιο θα κηρυχθεί σε όλο τον κόσμο· άραγε έγινε αυτό, ή δεν έγινε; Πάλι είπε, ότι οι πύλες του άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας· άραγε είπε ψέματα; Μη γένοιτο! Είπε σε εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν, ότι «Θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Τώρα πείτε μας, εξαιτίας του ονόματος του Χριστού δεν μας μισούν και δεν μας αποστρέφονται όλα τα έθνη; Ακόμη και αν εσείς σιωπήσετε, οι λίθοι θα κραυγάσουν, και η ίδια η αλήθεια των πραγμάτων μπορεί επαρκώς να σας ντροπιάσει και να σας καταισχύνει, και να σας πείσει, έστω και παρά τη θέλησή σας, ότι ο Χριστός, ο Θεός, ήρθε φανερά και εμφανίστηκε πάνω στη γη, και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και πάλι επέβη σε χερουβίμ και πέταξε, και ανήλθε στους ουρανούς με αλαλαγμό ως Θεός.

Έχει γραφεί δε και στο βιβλίο του Ιώβ ως εξής: «Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη μόλις είδαν, έφριξαν·» είναι δε ολοφάνερο, ότι εννοεί τις αντίπαλες δυνάμεις των δαιμόνων. Ομοίως δε και στον 67ο ψαλμό: «Αυτός που εξάγει τους δεσμώτες με ανδρεία, καθώς και εκείνους που τον παροργίζουν, οι οποίοι κατοικούν στους τάφους.» Το ότι δε ο Χριστός δεν επρόκειτο να παραμείνει στον άδη, αλλά να αναστηθεί τριήμερος, ας το ακούσουμε από τον 15ο ψαλμό: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά·» και πάλι από τον 56ο ψαλμό: «Θα εγερθώ την αυγή.» Και ο προφήτης Ωσηέ είπε τα εξής: «Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας έπλασε, και θα μας ιατρέψει· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε.» Σχετικά δε με τις μυροφόρες γυναίκες, ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση.» Σχετικά δε με την ανάληψη του Χριστού έχει γραφεί στον 17ο ψαλμό: «Και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ, και πέταξε· πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Και πάλι στον 46ο ψαλμό: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας·» και στον προφήτη Ζαχαρία: «Την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, στα ανατολικά.»

«Και γνόφος κάτω από τα πόδια του, και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ, και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Με την ομίχλη, λοιπόν, και με τον γνόφο παρουσιάζει το μυστικό και απόκρυφο της κατά άνθρωπον οικονομίας του· ανέρχεται λοιπόν εκεί από όπου είχε έλθει· και στους ουρανούς ανέβαινε μαζί με το χερουβίμ, και πέταξε· αν και δεν είχε κατέβει μαζί με αυτό· διότι χωρίς το χερουβίμ έκλινε ο ίδιος τους ουρανούς και κατέβηκε. Κατά δε την επάνοδο έχει αναφερθεί: Και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ και πέταξε, μαζί με το σώμα το οποίο είχε προσλάβει.

Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος, και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του. Ο λόγος μάς διδάσκει στο παρόν όσα καταπράχθηκαν με τη δύναμή του μετά την ανάληψη του Σωτήρος, και με σαφήνεια παρουσίασε την άνοδό του μέσα από τα προαναφερθέντα, λέγοντας: «Και εβρόντησε από τον ουρανό». Πώς δε εβρόντησε αυτός που νωρίτερα έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, αν δεν είχε οπωσδήποτε αναληφθεί; Πράγμα το οποίο δηλώθηκε μέσω του: «Και ανέβηκε σε χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερούγες ανέμων». Επομένως, έχει αποδειχθεί ότι κατέβηκε, και έπειτα ότι αναλήφθηκε μαζί με το χερουβίμ· έπειτα ότι βροντά από τον ουρανό, και στη συνέχεια πράττει τα αναγεγραμμένα εναντίον των εχθρών του. Πρώτα απ' όλα, από τη λαμπρότητά του πέρασαν από μπροστά του τα σύννεφά του, χαλάζι και άνθρακες πυρός. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται για την Αίγυπτο κατά την έβδομη πληγή: «Ο δε Κύριος έδωσε φωνή και χαλάζι, και έτρεχε, λέγει, η φωτιά πάνω στη γη· και έβρεξε ο Κύριος πάνω στη γη της Αιγύπτου. Υπήρχε δε το χαλάζι και η φωτιά που φλόγιζε μέσα στο χαλάζι. Χτύπησε δε το χαλάζι σε όλη τη γη της Αιγύπτου»· και όλα αυτά έγιναν για να μπορέσει ο λαός του Θεού να επιτύχει την ελευθερία από την υποδούλωση στους Αιγυπτίους. Με τον ίδιο τρόπο και εδώ, ελευθερώνοντας τις Εκκλησίες των εθνών και τις ψυχές των ανθρώπων από την υποταγή στην άθεη ειδωλολατρία και στους πονηρούς δαίμονες, ο Κύριος που αναλήφθηκε πάνω στο χερουβίμ εξαπέλυε χαλάζι και άνθρακες πυρός εναντίον των νοητών Αιγυπτίων.

Θαυμάσια δε, μετά το «λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε», και την κλήση που αφορά εμάς, εκθέτει τα σχετικά με την προηγούμενη συναγωγή μέσω του «αλλότριοι υιοί μου είπαν ψέματα», το οποίο ισοδυναμεί με το «υιούς γέννησα και ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· αυτοί δε και φθάρηκαν, χωλαίνοντας μακριά από τα μονοπάτια τους, και επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού. Αυτός, αφού αποδοκιμάστηκε από αυτούς, εγκαταστάθηκε από τον Πατέρα ως κεφαλή εκείνων που τον υπηρέτησαν, και των εθνών που τον υπάκουσαν με την ακοή των αυτιών τους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει αλλού: «Λίθον, τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Νομίζω δε ότι και τα σχετικά με τη θεότητά του και την κάθοδό του στους ανθρώπους δηλώνονται στο πρώτο μέρος του Ψαλμού· τα οποία δεν θα επιδέχονταν μια πρόχειρη και βιαστική εξήγηση, καθώς έχουν εκφραστεί με πιο μυστηριώδη τρόπο, όπως αυτά που ξεκινούν από το: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του· και ανέβηκε πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων»· και όσα παρόμοια με αυτά αναφέρονται στον Λόγο του Θεού.

Θεωρώ, λοιπόν, ότι όσα έχουν δοθεί με επίκρυψη, παραδόθηκαν κεκαλυμμένα εξαιτίας εκείνων που προέρχονται από την περιτομή, λόγω των ζοφερών πραγμάτων που προφητεύονταν εναντίον τους. Εξαιτίας αυτών, μάλιστα, θα ήταν αναμενόμενο να εξαφανίσουν και τη Γραφή, εάν εκείνη φανέρωνε ξεκάθαρα την τελική τους απόρριψη. Έτσι, άλλωστε, διασώζεται η παράδοση ότι επιβουλεύτηκαν ακόμη και τους ίδιους τους προφήτες, εξαιτίας των ελέγχων που εκείνοι απηύθυναν εναντίον τους. Οι σαφείς προφητείες, όμως, περιέχουν ολοκάθαρα την κλήση των εθνών, εξαγγέλλοντας τις υποσχέσεις των αγαθών της ευσέβειας όχι στο ιουδαϊκό έθνος, αλλά σε όλους τους ανθρώπους σε ολόκληρη την οικουμένη. Εφόσον, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, είναι πλέον καιρός να ακούσουμε και τα θεία λόγια. 〈Από τον ιζ΄ Ψαλμό〉. «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του. Και ανέβηκε επί Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του, γύρω του ήταν η σκηνή του.» Θεωρώ ότι μέσω αυτών παριστάνεται άμεσα η κάθοδος του Θεού από τον ουρανό· διότι, αφού προείπε πολλές θεολογικές αλήθειες, προσθέτει στη συνέχεια όσα παρατίθενται. Το να λέει, εξάλλου, ότι έκλινε τον ουρανό και ότι κατέβηκε, σημαίνει την υποστολή της ένθεης δόξας, την οποία ο θείος απόστολος, παρουσιάζοντάς την, έλεγε: «ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου».

Και το «ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε» μου φαίνεται ότι αινίσσεται την αποκατάσταση στη δόξα του Θεού, την οποία πραγματοποίησε συνοδευόμενος από αγγελικές και θεϊκές δυνάμεις, πράγμα που μου φαίνεται ότι δηλώνεται και αυτό μέσω του «πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Το δε ότι το «σκοτάδι» τέθηκε ως η «κρυψώνα του» και ότι λέγεται «γνόφος κάτω από τα πόδια του» θα ήταν παραστατικό της κρυφής και απόρρητης οικονομίας, σύμφωνα με την οποία όλα αυτά επιτελούνταν για εκείνον. Το δε «γύρω από αυτόν η σκηνή του», τι άλλο αρμόζει να νοήσουμε ότι αναφέρει, παρά την αγία και καθολική του Εκκλησία, είτε αυτή που βρίσκεται πάνω στη γη είτε αυτή στους ουρανούς; Στη συνέχεια, καθώς τελειώνει ο λόγος στον ίδιο ψαλμό, προφητεύει ταυτόχρονα την απόρριψη του προηγούμενου λαού και την κλήση των εθνών με όσα λέει: «λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών· λαός που δεν γνώριζα με δούλεψε, στο άκουσμα του αυτιού με υπάκουσε· ξένοι υιοί μου είπαν ψέματα, ξένοι υιοί πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Το ποιο ακριβώς νόημα έχουν αυτά, θα εξεταστεί στον κατάλληλο καιρό. 〈Ψαλμός 46〉. «Όλα τα έθνη χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως. Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη. Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας· εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ την οποία αγάπησε».

Θεωρώ ότι και αυτά σχετίζονται με το προκείμενο θέμα. Διότι, θαυμάζοντας τη γνώση του Θεού Λόγου προς τους ανθρώπους, εκπλήσσεται βαθύτατα για τη φιλανθρωπία, μέσω της οποίας, αφού συγκατέβη από τη θεότητα και σμίκρυνε τον εαυτό του από το έμφυτο μεγαλείο του, αξίωσε το ανθρώπινο γένος της δικής του γνώσης. Εδώ λοιπόν προσεύχεται λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα», ενώ στον δέκατο έβδομο ψαλμό έχει αναφερθεί: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος βρισκόταν κάτω από τα πόδια του. Και ανέβηκε πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Μέσω αυτών προφητεύει τα σχετικά με την άνοδο που πραγματοποίησε από τη γη στους ουρανούς. Το πώς όμως πρέπει να κατανοούμε την κάθοδο και την άνοδο, δεδομένου ότι ο Θεός Λόγος δεν πραγματοποιεί τοπικές μεταβάσεις, αλλά η Γραφή περιγράφει μεταφορικά με αυτόν τον τρόπο αυτές τις οικονομίες του, θα το αναπτύξουμε σε κατάλληλη μελέτη. Έπρεπε δε, ανάμεσα σε αυτά, να γίνει μνεία και της Καινής Διαθήκης, την οποία επρόκειτο να χορηγήσει στους ανθρώπους η παρουσία του Χριστού· αυτή είναι η καινή ωδή που δόθηκε από τον Χριστό σε όλα τα έθνη μετά την παλαιά. Γι' αυτό το προκείμενο λόγιο αναφέρει: «Θεέ, ωδή καινή θα σου ψάλω».

Ο Θεός, που έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, που επιβιβάστηκε στον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε, τον οποίο τώρα ο λόγος ονομάζει Χερουβίμ, πέταξε ψηλά κάνοντας την άνοδο μαζί του, συνοδευόμενος από τα θεία πνεύματα που τον δορυφορούν, τα οποία λειτουργούν επίσης ως πτέρυγες ανέμων. Υπαινίσσεται δε ότι αυτά έγιναν σκοτεινά και στα κρυφά, σύμφωνα με κάποιους απόρρητους και μυστικούς λόγους, λέγοντας: «Και έθεσε το σκοτάδι ως απόκρυψή του». Τα δε επόμενα, σε ακολουθία με την ενανθρώπηση του Χριστού, υποδηλώνουν την αντιλογία που έγινε εναντίον του από τον ιουδαϊκό λαό, και την υπακοή των εθνών στη διδασκαλία του Χριστού. Παρόμοια πράγματα, με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, θα μπορούσε να βρει κανείς και στον δέκατο έβδομο Ψαλμό, για τα οποία έχουν προειπωθεί όσα έχουν φανερωθεί. 〈Από το Γ΄ Βασιλειών〉. «Και τώρα, Κύριε, ο Θεός του Ισραήλ, ας επιβεβαιωθεί ο λόγος σου, που είπες στον δούλο σου τον Δαβίδ, τον πατέρα μου. Διότι, αληθινά θα κατοικήσει ο Θεός μαζί με τους ανθρώπους πάνω στη γη; Εάν ο ουρανός και ο ουρανός του ουρανού δεν σου αρκούν;» Αυτά παρατίθενται με τις ίδιες ακριβώς λέξεις και στα Παραλειπόμενα.

«Άνθρακες»: Διότι ο διάβολος έγινε καπνός, καθώς λέει η Γραφή· και έγινε σαν δαυλός αποσπασμένος από τη φωτιά, που είναι ένα καμένο ξύλο. «Και έκλινεν»: Εννοεί την άφιξή Του στη γη. Διότι, όπως στο πυκνό σκοτάδι είναι αδύνατον να δει κανείς, έτσι και το μυστήριο της καθόδου Του δεν έγινε γνωστό στις ουράνιες δυνάμεις. «Και επέβη»: Εννοεί πάλι την άνοδό Του στους ουρανούς με τη σάρκα. «Επετάσθη»: Δηλαδή με τη σάρκα· ως Θεό όμως, και οι άνεμοι Τον υπηρετούσαν και οι άγγελοι Τον συνέτρεχαν με τις φτερούγες τους. «Και έθετο»: Διότι, όπως στο σκοτάδι είναι αδύνατον να γνωρίσει κανείς κάτι, έτσι ακατάληπτο είναι και το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Κυρίου. Διότι δεν θεάθηκε (εμφανίστηκε) πλέον στους ανθρώπους με σάρκα μετά την άνοδο στους ουρανούς. «Κύκλω»: Η δεσποτική σάρκα· διότι μαζί με αυτήν αναλήφθηκε. «Σκοτεινόν ύδωρ»: Αθέατο, δηλαδή ακατάληπτο, είναι το μυστήριο που τελείται στα ύδατα του βαπτίσματος δια των σωμάτων· διότι τα σώματα αυτών που φωτίζονται είναι νεφέλες. «Από της τηλαυγήσεως»: Διότι από το φως της δόξας Του ενώπιόν Του οι απόστολοι, αφού έγιναν πλήρεις, εστάλησαν στο κήρυγμα. Επειδή η Γραφή πάντοτε ονομάζει τους αποστόλους νεφέλες. Διότι, όπως οι νεφέλες δέχονται τη βροχή και την εκχέουν πάνω στη γη, έτσι και οι απόστολοι εξέχεαν τον λόγο του κηρύγματος σε όλη τη γη. «Χάλαζα»: Τα Ευαγγέλια είναι στερεά σαν το χαλάζι· αυτά εστάλησαν ως «άνθρακες», το πυρ του Πνεύματος, για το οποίο λέει: «γλώσσες πυρός».

† Ιωάννου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου λόγος εις την Ανάληψιν. Εμπρός λοιπόν, ας δοξάσουμε και σήμερα με αγαλλίαση την άνοδο του Σωτήρος από τη γη στους ουρανούς. Διότι σήμερα ο πρωτότοκος της κτίσεως και ευεργέτης μας Κύριος, καθώς ο ίδιος είπε, υψούμενος από τη γη, είλκυσε τους πάντες προς τον εαυτό του. Σήμερα ο αχώριστος από τους φίλους του χωρίστηκε από τους μαθητές του, αναλήφθηκε στον ουρανό και «κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης στα υψηλά». Σήμερα εν σαρκί «επέβη επί των Χερουβίμ και πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων· και έθεσε το σκότος ως απόκρυψή του». Διότι κάθε σκότος αποτελεί απόκρυψη του Θεού και του φωτός. Επειδή, ερχόμενος ως φως στον κόσμο, έκανε κάθε σκότος και κάθε καταχνιά να απομακρυνθεί από τη γη· «Διότι εγώ», λέγει, «έχω έλθει ως φως στον κόσμο». Σήμερα υψώνεται ο νέος Αδάμ και ανύψωσε τον παλαιό Αδάμ στην αρχέγονη τιμή. Σήμερα πορεύεται, καθώς παρήγγειλε στους αγίους μαθητές και αποστόλους του, για να τους ετοιμάσει τόπο· «Διότι, εάν πορευθώ», λέγει, «και σας ετοιμάσω τόπο, πάλι θα έλθω και θα σας παραλάβω κοντά μου»· «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς· έρχομαι σε εσάς· λίγο ακόμη και ο κόσμος δεν θα με βλέπει πλέον, εσείς όμως με βλέπετε, διότι εγώ ζω, και εσείς θα ζήσετε».

Η δική μας διήγηση αναφέρεται στην παρούσα εορτή στους ουρανούς, εννοώ βέβαια την Ανάληψη του Χριστού. Διότι ο Δαβίδ έχει πει: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του»· σήμανε δηλαδή την από τους ουρανούς παρουσία του Λόγου πάνω στη γη. Ανέφερε δε τον γνόφο κάτω από τα πόδια του, κάνοντας γνωστό το σαρκικό ένδυμα της θεότητας· ώστε η παρουσία του να παραμένει άγνωστη στους πολλούς εξαιτίας της ταπεινότητας και της πραότητάς του. Διότι πάλι ο ίδιος προφήτης λέγει: «Κύριε, μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και τα μονοπάτια σου μέσα σε πολλά ύδατα, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά». Επειδή, αν τον γνώριζαν, λέγει ο απόστολος, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης. Και πάλι είπε: «Επέβη στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις φτερούγες των ανέμων». Είπε «στα Χερουβίμ», διότι και ο ίδιος, όταν βρισκόταν στους ουρανούς μαζί με τον Πατέρα, επιβιβαζόταν πάνω στα Χερουβίμ· αλλά και όταν συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους στη γη, δεν αποχωρίστηκε διόλου τον χερουβικό και επουράνιο θρόνο· με τη φράση δε «φτερούγες των ανέμων» υπονοεί τις νεφέλες, μέσα στις οποίες και αναλήφθηκε, όπως ακριβώς είναι γραμμένο και στις Πράξεις των Αποστόλων: «Και μία νεφέλη τον πήρε μακριά από τα μάτια τους». Έπειτα στη συνέχεια λέγει: «Και ενώ είχαν προσηλωμένο το βλέμμα τους στον ουρανό καθώς αυτός πορευόταν», προκλήθηκε στους αποστόλους έκπληξη και έκσταση και ταραχή· διότι, όντας θνητοί κατά τη φύση και μη έχοντας συνηθίσει σε τέτοιου είδους θεάματα, άρχισαν να διερωτώνται με τη διάνοιά τους.

Ας μεγαλυνθώ από σήμερα, διότι έγινα Χερουβική καθέδρα και ανέλαβα Σεραφικά καθίσματα· διότι Εκείνον που κάθεται εκεί ψηλά, Τον έχω εδώ να βαδίζει· Εκείνον που πετά πάνω σε φτερά ανέμων, Τον έχω να πορεύεται στα νησιά· Εκείνον που υψώνεται πάνω από τόσο υψηλά και μετέωρα στερεώματα, Τον έχω να οδοιπορεί πάνω στη δική μου ολόλαμπρη χώρα. Τώρα πλέον δεν ονομάζομαι θάλασσα, αλλά ουράνια κολυμβήθρα· τώρα έγινα ουράνιος λύχνος, που αστράφτει σφοδρά· τώρα έγινα πηγή που αναβλύζει ιάματα· τώρα έγινα ήλιος, που εκπέμπει ακτίνες· τώρα έγινα ουρανός που ακτινοβολεί λάμψεις, μην παρέχοντας τα της φύσεως, αλλά αναβλύζοντας τα νάματα της χάριτος.

Άκουσε λοιπόν τον προφήτη που λέει: «Άνθρακες άναψαν από αυτόν, και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Ανέφερε δε τα πόδια του Θεού, για να δηλώσει την πορεία του πάνω στη γη. «Άνθρακες άναψαν από αυτόν και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Έκρυψε δε την πορεία της θεότητάς του με το κάλυμμα της σάρκας, για να μη γίνει γνωστή στις αντίπαλες δυνάμεις η πολυποίκιλη οδός της σοφίας του. «Διότι, εάν τη γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης.» Όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου και τα μονοπάτια σου μέσα σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά.» Και ενώ τα μεν ίχνη του δεν θα γίνουν γνωστά, όπως λέει ο προφήτης, τη γέννηση της θεότητάς του ο Ευνόμιος τολμά να την εξιχνιάσει. «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του, και ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Όχι βέβαια επειδή ο Κύριος έχει φτερά και πετάει, αλλά ο προφήτης χρησιμοποίησε το «πέταξε», για να δηλώσει την ταχεία και ορμητική κάθοδο του Θεού Λόγου από τους ουρανούς στη γη. «Και ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε. Πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Ποιοι είναι αυτοί, παρά βεβαίως οι άγγελοι; «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς.»

Αλλά, επειδή χαρακτήρισα τον γνόφο αχλυώδη και ομιχλώδη, ως αχλυώδη σκοτασμό, για να μη νομίσει κανείς ότι λέω μύθο και όχι την πραγματικότητα, ας το μαρτυρήσει ο ίδιος ο προφήτης: «και ανέβηκε σε χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερούγες ανέμων». Και «έθεσε το σκοτάδι ως τόπο απόκρυψής του», ή οπωσδήποτε το σώμα.

Διότι αυτό που δώρισε στις άνω δυνάμεις, αυτό χάρισε και στη δική μας φύση. Κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, όπως ακριβώς λέει και ο ψαλμός: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε»· και πάλι: «Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ και επιβλέπει τις αβύσσους». Αυτό το έδωσε πάλι και σε εμάς· πάνω σε εκείνα κάθεται, μέσα σε εμάς κατοικεί: «Διότι θα κατοικήσω και θα περπατήσω ανάμεσά σας». Εκείνα έγιναν άρμα, εμείς ας γίνουμε ναός. Είδες τη συγγένεια της τιμής; Είδες πώς ειρηνοποίησε τα άνω και τα κάτω; Γι' αυτό σε τίποτα δεν απέχουμε από τους αγγέλους, εάν το θέλουμε. Αλλά όπως έλεγα ξεκινώντας, χθες ήταν ημέρα μαρτύρων, και σήμερα είναι ημέρα μαρτύρων, όχι αυτών που βρίσκονται σε εμάς, αλλά εκείνων που βρίσκονται στην ύπαιθρο· ή μάλλον, και εκείνοι βρίσκονται μαζί μας. Διότι η πόλη και η ύπαιθρος απέχουν μεταξύ τους ως προς τα βιοτικά πράγματα, σύμφωνα όμως με τον λόγο της ευσέβειας επικοινωνούν και είναι ενωμένες.

Επειδή όμως δεν πρέπει, χωρίς να έχω ολοκληρώσει τον λόγο, ω ουρανοδρόμε, να τον εγκαταλείψω στη μέση του δικού σου δρόμου και να αναχωρήσω, υφαίνοντας πάλι τον έπαινο της ωραιότητάς σου, ας πούμε τα εξής: ότι και πλησίασες στο άγιο όρος, και ύψωσες το βλέμμα στον ουρανό, και πάτησες το πόδι σου πάνω στη βάση, και έτρεξες, και ανέβηκες γοργά, και υψώθηκες, και ανέβηκες πάνω σε Χερουβίμ αρετών, και πέταξες, και ανέβηκες με αλαλαγμό, κατατροπώνοντας τον εχθρό. Και άνοιξες τον δρόμο και προηγήθηκες, ή μάλλον και μέχρι τώρα ακόμη οδηγείς. Και προηγείσαι όλων ημών, έχοντας ανεβεί στην ίδια την κορυφή της ιεράς κλίμακας και έχοντας ενωθεί με την αγάπη. Η δε αγάπη είναι ο Θεός. Διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα, το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Και», αφού επέβλεψε τη σφαγή μου, «σείστηκε και έτρεμε η γη», διότι και οι πέτρες και ο ναός σχίστηκαν και τα δύο «και τα θεμέλια των ορέων ταράχτηκαν» από φόβο «και σείστηκαν» από την οργή του Θεού. «Ανέβηκε καπνός κατά την οργή του» αδέκαστα· «και πυρ από το πρόσωπό του κατέφλεγε, άνθρακες άναψαν από αυτόν». Ο σεισμός της γης, ο καπνός, το πυρ και οι άνθρακες δηλώνουν ξεκάθαρα την οργή του Πατρός. Και αν ο Υιός δεν είχε αναστείλει τη δίκαιη πατρική οργή, λέγοντας: «Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι πράττουν», οι εχθροί επρόκειτο ξαφνικά να αφανιστούν. «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του», δηλαδή, διαφεύγοντας της προσοχής ακόμη και των άνω δυνάμεων, κατήλθε αθόρυβα στην παρθενική μήτρα, «όπως η βροχή πάνω στο μαλλί»· διότι αυτό σημαίνει το «γνόφος κάτω από τα πόδια του». «Και επέβη επί Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του», ώστε να μην είναι ορατός στον κόσμο, παρά μόνο στους μύστες του.

Κανένας από τους αποστόλους δεν αδρανεί, αλλά όλοι μαζί παρακολουθούσαν με προσοχή τα τελούμενα. Διότι όλοι σήκωσαν τα πρόσωπά τους προς τα ύψη, βλέποντας την ανάληψη. Αμέσως λοιπόν η νεφέλη, προσφέροντας τα νώτα της, έγινε όχημα στο άμωμο πόδι του. Και σαν χιτώνας σχίστηκε ο ουρανός, και Εκείνος που γεννήθηκε από τη Μαρία ανέβηκε ψηλά, ενώ προπορεύονταν πύρινοι χοροί που αναφωνούσαν: «Σπεύσε, Δέσποτα, διότι ο θρόνος σου είναι έτοιμος. Ανέβα, πέταξε με τις φτερούγες των ανέμων και φτάσε στους κόλπους του Πατρός. Διότι ο θρόνος σου είναι σαφώς πάντοτε αυτός στον οποίο κατοικείς και δεν εγκαταλείπεις, έστω και αν σε όσους βρίσκονται κάτω διακηρύττεις: 'Δεν χωρίζομαι από εσάς. Εγώ είμαι μαζί σας και κανείς δεν είναι εναντίον σας'».

Εκείνα όμως για τα οποία ερωτάς δεν είναι τέτοια, αλλά ποια είναι και πώς έχουν; Όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Ποιος είναι αυτός ο γνόφος; Η ίδια η σάρκα του Κυρίου, για την οποία και ο Ιωάννης, ο μέγας πρόδρομός του, είπε αργότερα: «Του οποίου δεν είμαι άξιος, σκύβοντας, να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του.» Κατέβηκε, λοιπόν, και ήλθε περιβεβλημένος τη σάρκα αντί για γνόφο. Και πάλι: «Επέβη σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του· γύρω του η σκηνή του.» Βλέπεις πώς η έρευνά σου δεν αφορά αισθητά πράγματα, αλλά θεία και ακατάληπτα, τα οποία δεν κατανοούνται εύκολα από όλους; Διότι, αν έθεσε τον γνόφο και το σκοτάδι ως απόκρυψη των μυστηρίων του και χρειάζεται κανείς άφθονο φως του Παναγίου Πνεύματος για να κατανοήσει τα κρυμμένα του μυστήρια, πώς εσύ, που δεν έχεις γίνει ακόμη κατοικητήριο του θείου φωτός, ερευνάς αυτά που δεν θα μπορέσεις να μάθεις, όντας ακόμη ατελής και αφώτιστος;