Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:13

Από τη λαμπρότητα ενώπιόν του διήλθαν οι νεφέλες. Το φως, λέει, της επιφανείας του κατέστησε φανερές τις προφητείες. [Επειδή δε στους προφητικούς λόγους εμπεριέχονται και απειλές, υπαινίχθηκε και αυτές διά του χαλαζιού και των ανθράκων. Ή ως εξής: από την έκλαμψη του κηρύγματος ενώπιόν του οι απόστολοι, αφού διήλθαν δίκην νεφελών, άρδευσαν τον κόσμο. Το δε χαλάζι αποτελεί είδη κολάσεων που τιμωρούν όσους απιστούν.] Χαλάζι και άνθρακες πυρός. Μέσω αυτών υποδηλώνει τα όσα συνέβησαν μετά την ανάληψή του στους εχθρούς, τους νοητούς εννοώ. Και όπως ακριβώς ελευθερώνοντας τον Ισραήλ από τους Αιγυπτίους έβρεξε χαλάζι και πυρ, έτσι και ελευθερώνοντας όλα τα έθνη από τη δουλεία των δαιμόνων έβρεξε χαλάζι και άνθρακες πυρός. Αυτές δε θα μπορούσαν να είναι τιμωρητικές δυνάμεις, διά των οποίων καθαίρεσε τις νοητές αιγυπτιακές δυνάμεις.

Ερώτηση 84. Τι εννοεί το χωρίο: «Νεαρά λιοντάρια που βρυχώνται για να αρπάξουν και να ζητήσουν από τον Θεό την τροφή τους. Ανέτειλε ο ήλιος και συγκεντρώθηκαν, και στις φωλιές τους θα αναπαυθούν;» Απάντηση: Νεαρά λιοντάρια ονομάζει τους προφήτες. Βρυχώνταν δε, φωνάζοντας, ομιλώντας και προφητεύοντας τη σάρκωση του Υιού του Θεού. Ανέτειλε όμως ο ήλιος, δηλαδή ήλθε ο Χριστός, και σιώπησαν. Οι προφήτες προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη. Αυτό είναι που λέει η Γραφή και αλλού: «Σκοτεινό νερό μέσα σε νεφέλες αέρων· από τη λαμπρότητά του οι νεφέλες υποχώρησαν». Σκοτεινό νερό ονομάζει τη θεία Γραφή, επειδή μέσα σε γνόφο έλαβε ο Μωυσής τον νόμο στο Σινά από τον Θεό. Επιπλέον δε και οι προφήτες έβλεπαν και φανέρωναν την παρουσία του Χριστού με τρόπο κάπως αμυδρό, σκοτεινό και ανεπαίσθητο. Διότι νεφέλες ονομάζει τους προφήτες, επειδή κήρυξαν και σαν νερό εξέχεαν τον θείο λόγο και νόμο πάνω στη γη, πνέοντας σαν άνεμοι, το οποίο ακριβώς αποτελεί το σκοτεινό νερό. Από τη λαμπρότητά του δε ενώπιόν του, ή σαν από την ένσαρκη παρουσία του μπροστά του, οι νεφέλες, δηλαδή οι προφήτες, έπαψαν και υποχώρησαν.

Αστραπές υπήρχαν στο όρος Σινά και σκοτεινό νέφος. Και η αστραπή μεν, ως τύπος του θείου φωτός και της νοητής αυγής, δηλαδή αυτής εν Πνεύματι, η οποία διά του Χριστού καταυγάζει τα σύμπαντα και διατρέχει την υπ' ουρανόν. Διότι έτσι κάπου και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας προς τον Θεό των όλων και Σωτήρα Χριστό: «Έλαμψε η αστραπή σου στην οικουμένη.» Και βεβαίως δεν λέμε ότι έκανε μνεία της αστραπής που προέρχεται από τη βροχή, αλλά, όπως μόλις είπα, ήθελε να υποδηλώσει την ανάλαμψη του νοητού φωτός με το όνομα της αστραπής. Το ότι δε είναι αληθώς δυσθεώρητο το μυστήριο του Χριστού, θα μπορούσε να το υποδηλώσει ο γνόφος. Εξάλλου και ο ίδιος ο μακάριος Δαβίδ, κατανοώντας το κάπως έτσι, όπως νομίζω, αναφωνούσε προφητικά λέγοντας: «Και έθεσε το σκότος ως κρυψώνα του, γύρω του η σκηνή του· σκοτεινό ύδωρ μέσα σε νέφη αέρος. Από την τηλαυγή λάμψη ενώπιόν του τα νέφη διήλθαν.» Διότι είναι τόσο κρυμμένο το μυστήριο του Χριστού, ώστε να έχει ανάγκη από την άνωθεν μυσταγωγία και την αποκάλυψη από τον Θεό. Άκουγε λοιπόν πολύ καλά ο Πέτρος, έχοντας κατανοήσει τον φανερωθέντα εν σαρκί Θεό Λόγο και αληθινό Υιό: «Μακάριος είσαι, Σίμων υιέ του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς.» Αλλά και ο Παύλος διαβεβαίωνε ότι το μυστήριο του γνωστοποιήθηκε μέσω αποκαλύψεως του Θεού. Επομένως, το δυσδιάκριτο της γνώσεως δηλώνει ο γνόφος.

Την αόρατη και κρυφή διαμονή του Σωτήρα, την οποία εξακολουθεί ακόμη και τώρα να έχει ανάμεσα στους ανθρώπους μετά την ανάληψη, τη διδάσκει λέγοντας: «Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του, γύρω του η σκηνή του, σκοτεινό νερό μέσα σε σύννεφα του αέρα». Διότι δεν διαφεύγει από όλους το πώς είναι μαζί μας, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνα». Ως σκηνή του δε, δεν εννοεί καμία άλλη παρά την αγία Του Εκκλησία, στην οποία υποσχέθηκε να κατασκηνώσει, λέγοντας: «Όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους». Επειδή δε και οι προφητείες γι' αυτόν έχουν διατυπωθεί με σκοτεινό και συγκεκαλυμμένο τρόπο, εύλογα λέγεται στη συνέχεια: «Σκοτεινό νερό μέσα σε σύννεφα του αέρα. Από τη λάμψη ενώπιόν του τα σύννεφα πέρασαν, χαλάζι και άνθρακες πυρός». Διότι το ότι το θείο Πνεύμα συνηθίζει να ονομάζει «σύννεφα» τους προφήτες, και τη βροχή που προέρχεται από αυτούς, δηλαδή τους προφητικούς λόγους, θα το διδάξει ο Ησαΐας, ο οποίος αποκάλεσε αλληγορικά τον λαό αμπελώνα, όπως έχει ειπωθεί, και προσέταξε τα σύννεφα να μη ρίχνουν πλέον βροχή σε αυτόν.

Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος, και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του. Ο λόγος μάς διδάσκει στο παρόν όσα καταπράχθηκαν με τη δύναμή του μετά την ανάληψη του Σωτήρος, και με σαφήνεια παρουσίασε την άνοδό του μέσα από τα προαναφερθέντα, λέγοντας: «Και εβρόντησε από τον ουρανό». Πώς δε εβρόντησε αυτός που νωρίτερα έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, αν δεν είχε οπωσδήποτε αναληφθεί; Πράγμα το οποίο δηλώθηκε μέσω του: «Και ανέβηκε σε χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερούγες ανέμων». Επομένως, έχει αποδειχθεί ότι κατέβηκε, και έπειτα ότι αναλήφθηκε μαζί με το χερουβίμ· έπειτα ότι βροντά από τον ουρανό, και στη συνέχεια πράττει τα αναγεγραμμένα εναντίον των εχθρών του. Πρώτα απ' όλα, από τη λαμπρότητά του πέρασαν από μπροστά του τα σύννεφά του, χαλάζι και άνθρακες πυρός. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται για την Αίγυπτο κατά την έβδομη πληγή: «Ο δε Κύριος έδωσε φωνή και χαλάζι, και έτρεχε, λέγει, η φωτιά πάνω στη γη· και έβρεξε ο Κύριος πάνω στη γη της Αιγύπτου. Υπήρχε δε το χαλάζι και η φωτιά που φλόγιζε μέσα στο χαλάζι. Χτύπησε δε το χαλάζι σε όλη τη γη της Αιγύπτου»· και όλα αυτά έγιναν για να μπορέσει ο λαός του Θεού να επιτύχει την ελευθερία από την υποδούλωση στους Αιγυπτίους. Με τον ίδιο τρόπο και εδώ, ελευθερώνοντας τις Εκκλησίες των εθνών και τις ψυχές των ανθρώπων από την υποταγή στην άθεη ειδωλολατρία και στους πονηρούς δαίμονες, ο Κύριος που αναλήφθηκε πάνω στο χερουβίμ εξαπέλυε χαλάζι και άνθρακες πυρός εναντίον των νοητών Αιγυπτίων.

Θεωρώ δε ότι οι τιμωρητικές δυνάμεις εναντίον των ασεβών ονομάζονται χαλάζι και άνθρακες πυρός. Επομένως, δυνάμεις τιμωροί και κολαστικές, οι οποίες εξυπηρετούσαν αφανώς το θέλημα του Κυρίου εναντίον των δαιμόνων που ενεργούσαν την πολυθεϊστική πλάνη, τους κατεδίωξαν όλους. Γι' αυτόν τον λόγο σχεδόν όλα τα χρηστήριά τους εξέλιπαν και οι μαντείες καταργήθηκαν· οι δε ναοί τους κατέστησαν έρημοι και τα αφιερώματα συλήθηκαν από αόρατη και αφανή δύναμη, καθώς ο Κύριος πραγματοποίησε όλα αυτά μετά την άνοδό Του στους ουρανούς.

«Άνθρακες»: Διότι ο διάβολος έγινε καπνός, καθώς λέει η Γραφή· και έγινε σαν δαυλός αποσπασμένος από τη φωτιά, που είναι ένα καμένο ξύλο. «Και έκλινεν»: Εννοεί την άφιξή Του στη γη. Διότι, όπως στο πυκνό σκοτάδι είναι αδύνατον να δει κανείς, έτσι και το μυστήριο της καθόδου Του δεν έγινε γνωστό στις ουράνιες δυνάμεις. «Και επέβη»: Εννοεί πάλι την άνοδό Του στους ουρανούς με τη σάρκα. «Επετάσθη»: Δηλαδή με τη σάρκα· ως Θεό όμως, και οι άνεμοι Τον υπηρετούσαν και οι άγγελοι Τον συνέτρεχαν με τις φτερούγες τους. «Και έθετο»: Διότι, όπως στο σκοτάδι είναι αδύνατον να γνωρίσει κανείς κάτι, έτσι ακατάληπτο είναι και το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Κυρίου. Διότι δεν θεάθηκε (εμφανίστηκε) πλέον στους ανθρώπους με σάρκα μετά την άνοδο στους ουρανούς. «Κύκλω»: Η δεσποτική σάρκα· διότι μαζί με αυτήν αναλήφθηκε. «Σκοτεινόν ύδωρ»: Αθέατο, δηλαδή ακατάληπτο, είναι το μυστήριο που τελείται στα ύδατα του βαπτίσματος δια των σωμάτων· διότι τα σώματα αυτών που φωτίζονται είναι νεφέλες. «Από της τηλαυγήσεως»: Διότι από το φως της δόξας Του ενώπιόν Του οι απόστολοι, αφού έγιναν πλήρεις, εστάλησαν στο κήρυγμα. Επειδή η Γραφή πάντοτε ονομάζει τους αποστόλους νεφέλες. Διότι, όπως οι νεφέλες δέχονται τη βροχή και την εκχέουν πάνω στη γη, έτσι και οι απόστολοι εξέχεαν τον λόγο του κηρύγματος σε όλη τη γη. «Χάλαζα»: Τα Ευαγγέλια είναι στερεά σαν το χαλάζι· αυτά εστάλησαν ως «άνθρακες», το πυρ του Πνεύματος, για το οποίο λέει: «γλώσσες πυρός».

Ερώτηση: Γιατί λοιπόν αναφέρει πρώτα το πάθος και έπειτα την κάθοδο και την άνοδο; Απόκριση: Μην είσαι μεμψίμοιρος. Διότι το Πνεύμα επέλεξε να φανερώσει τη φύση του δράματος, όχι όμως με αυστηρή σειρά και ακολουθία. Διότι, όπως ακριβώς το φυσικό κάλλος δεν έχει ανάγκη την τέχνη του καλλωπισμού για να λαμπρυνθεί, έτσι και η αλήθεια είναι το φυσικό κάλλος του Αγίου Πνεύματος. «Ολόγυρά του είναι η σκηνή του», δηλαδή η σκοτεινή νεφέλη που τον αναβιβάζει. «Ύδωρ σε νεφέλες των αέρων», δηλαδή θολό, το οποίο καθώς διαρρέει προς τα κάτω γίνεται διαυγές. «Από την ακτινοβολία ενώπιόν του οι νεφέλες διήλθαν», δηλαδή, μη αντέχοντας την αίγλη της ανόδου του, οι νεφέλες διασκορπίστηκαν· «χαλάζι και το αιθέριο πυρ» δραπέτευσαν από μπροστά του. «Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος», με δυνατή φωνή τη χάρη του Πνεύματός του, «και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του», την οποία υποσχέθηκε στους μαθητές, λέγοντας: «Θα αποστείλω την επαγγελία του πατέρα μου σε εσάς». «Εξαπέστειλε βέλη» των Ρωμαίων «και σκόρπισε» τους Ιουδαίους «και πλήθυνε τις αστραπές και τους συντάραξε» με αιώνια ταραχή. «Και φάνηκαν οι πηγές» των θείων του αγαθών αποξενωμένες «και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε», όταν ετάφη ο Χριστός. «Εξαπέστειλε από το ύψος» ο Πατήρ «και με προσέλαβε από πολλά ύδατα», δηλαδή πειρασμούς. «Θα με λυτρώσει από τους δυνατούς εχθρούς μου, επειδή έγιναν ισχυρότεροι από εμένα.»

Αλλά δες και το επόμενο, ότι από τη λαμπρότητα ενώπιόν του τα νέφη παρήλθαν. Διότι, όταν Αυτός λάμπει στο ηγεμονικό της ψυχής μας, δεν παραμένουν αυτά τα σκοτεινά νέφη, αλλά παρέρχονται, δηλαδή διαλύονται. Έλεγε στους μαθητές και στα πλήθη παραβολές, σαν κάποια σύννεφα που περιέχουν σκοτεινό νερό. Αλλά οι μεν μαθητές, ρωτώντας, δέχονταν τη λαμπρότητά Του και διαλύονταν για αυτούς τα σύννεφα, σαν από ηλιακές ακτίνες της φωνής του Κυρίου. Τα δε πλήθη, επειδή δεν ήθελαν να κοπιάσουν ούτε να ρωτήσουν για τις ερμηνείες, έβρισκαν τις παραβολές να είναι πράγματι σαν σύννεφα.