Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:14

Εις τον Ψαλμόν ιζ', 1 Αστερίου. <Εις το τέλος.> Ποιο; Του θανάτου του Σαούλ δια μαχαίρας και της καταστροφής των συνεργών του. Διότι έφθασε σε αυτούς η οργή μέχρι τέλους. Και ποιο άραγε; Περί της καταστροφής των εχθρών απαντά δια των προκειμένων: <Εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος, και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του, χαλάζι και άνθρακες πυρός· εξαπέστειλε βέλη και τους διεσκόρπισε, και επλήθυνε τις αστραπές και τους συνετάραξε. Συνεπόδισε αυτούς που επαναστατούσαν εναντίον μου υποκάτω μου, μέχρι που έκραξαν, και δεν υπήρχε ποιος να τους σώσει, προς τον Κύριο, και δεν τους εισάκουσε.> Επειδή λοιπόν τέτοια ήταν η καταστροφή και το τέλος των εχθρών, τους βρήκε το τέλος που τους άξιζε, ή σημαίνει και το τέλος των πολέμων. Γιατί όμως λέγει <στον δούλο του Κυρίου> και όχι στον προφήτη ή στον ψαλμωδό ή στον βασιλιά ή σε αυτόν που φυγαδεύει τους δαίμονες; Διότι εκείνα ήταν χαρίσματα του Θεού· το να γίνει όμως κάποιος δούλος του Κυρίου του απέφερε μεγάλο καύχημα.

Εάν λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, υψώθηκε τώρα, πώς πριν από αυτό έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε; Και πάλι: «Έδωσε ο Ύψιστος τη φωνή του»; Επομένως, εάν ο Υιός είχε τη δόξα ακόμη και πριν δημιουργηθεί ο κόσμος, και ήταν Κύριος της δόξης και ύψιστος, και κατέβηκε από τον ουρανό, και είναι πάντοτε προσκυνητός, άρα κατεβαίνοντας δεν βελτιώθηκε, αλλά μάλλον βελτίωσε ο ίδιος εκείνα που είχαν ανάγκη βελτιώσεως. Και εάν κατέβηκε για να τα βελτιώσει, άρα δεν έλαβε ως ανταμοιβή το να ονομάζεται Υιός και Θεός, αλλά μάλλον ο ίδιος μας κατέστησε υιούς του Πατρός, και θεοποίησε τους ανθρώπους γινόμενος ο ίδιος άνθρωπος.

Διότι, εάν ο Κύριος είναι Θεός, Υιός, Λόγος, αλλά δεν ήταν αυτά προτού γίνει άνθρωπος, ή αν ήταν κάτι άλλο εκτός από αυτά και αργότερα συμμετείχε σε αυτά χάρη στην αρετή, όπως είπαμε, ή αν ισχύει το άλλο (το οποίο είθε να στραφεί στα κεφάλια τους), είναι αναγκασμένοι να λένε ότι ούτε υπήρχε πριν από αυτό, αλλά ότι ήταν εξ ολοκλήρου άνθρωπος ως προς τη φύση και τίποτα περισσότερο. Αλλά αυτό δεν αποτελεί φρόνημα της Εκκλησίας, αλλά είναι το φρόνημα του Σαμοσατέα και των σημερινών Ιουδαίων. Γιατί λοιπόν, εφόσον ασπάζονται τα φρονήματα εκείνων, δεν περιτέμνονται και αυτοί όπως οι Ιουδαίοι, αλλά υποκρίνονται τον Χριστιανισμό και μάχονται εναντίον του; Διότι, εάν δεν υπήρχε, ή αν υπήρχε μεν αλλά βελτιώθηκε αργότερα, πώς δημιουργήθηκαν τα πάντα δι' αυτού; Ή πώς χαιρόταν ο Πατέρας σε αυτόν, εάν δεν ήταν τέλειος; Και ο ίδιος πάλι, εάν βελτιώθηκε τώρα, πώς προηγουμένως ευφραινόταν ενώπιον του Πατέρα; Πώς δε, εάν μετά τον θάνατο έλαβε την προσκύνηση, εμφανίζεται ο Αβραάμ να τον προσκυνά στη σκηνή και ο Μωυσής στη βάτο; Και, όπως είδε ο Δανιήλ, «μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν»; Πώς επίσης, εάν τώρα, κατά τη γνώμη τους, έλαβε τη βελτίωση, ο ίδιος ο Υιός, κάνοντας μνεία της προ του κόσμου και υπερκόσμιας δόξας του, έλεγε: «Δόξασέ με, Πατέρα, με τη δόξα που είχα κοντά σου προτού υπάρξει ο κόσμος»; Εάν δε και τώρα υψώθηκε, σύμφωνα με αυτούς, πώς πριν από αυτό «έκλινε τον ουρανό και κατέβηκε» και πάλι «έδωσε ο Ύψιστος τη φωνή του»;

Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος, και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του. Ο λόγος μάς διδάσκει στο παρόν όσα καταπράχθηκαν με τη δύναμή του μετά την ανάληψη του Σωτήρος, και με σαφήνεια παρουσίασε την άνοδό του μέσα από τα προαναφερθέντα, λέγοντας: «Και εβρόντησε από τον ουρανό». Πώς δε εβρόντησε αυτός που νωρίτερα έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, αν δεν είχε οπωσδήποτε αναληφθεί; Πράγμα το οποίο δηλώθηκε μέσω του: «Και ανέβηκε σε χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερούγες ανέμων». Επομένως, έχει αποδειχθεί ότι κατέβηκε, και έπειτα ότι αναλήφθηκε μαζί με το χερουβίμ· έπειτα ότι βροντά από τον ουρανό, και στη συνέχεια πράττει τα αναγεγραμμένα εναντίον των εχθρών του. Πρώτα απ' όλα, από τη λαμπρότητά του πέρασαν από μπροστά του τα σύννεφά του, χαλάζι και άνθρακες πυρός. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται για την Αίγυπτο κατά την έβδομη πληγή: «Ο δε Κύριος έδωσε φωνή και χαλάζι, και έτρεχε, λέγει, η φωτιά πάνω στη γη· και έβρεξε ο Κύριος πάνω στη γη της Αιγύπτου. Υπήρχε δε το χαλάζι και η φωτιά που φλόγιζε μέσα στο χαλάζι. Χτύπησε δε το χαλάζι σε όλη τη γη της Αιγύπτου»· και όλα αυτά έγιναν για να μπορέσει ο λαός του Θεού να επιτύχει την ελευθερία από την υποδούλωση στους Αιγυπτίους. Με τον ίδιο τρόπο και εδώ, ελευθερώνοντας τις Εκκλησίες των εθνών και τις ψυχές των ανθρώπων από την υποταγή στην άθεη ειδωλολατρία και στους πονηρούς δαίμονες, ο Κύριος που αναλήφθηκε πάνω στο χερουβίμ εξαπέλυε χαλάζι και άνθρακες πυρός εναντίον των νοητών Αιγυπτίων.

Θεωρώ δε ότι οι τιμωρητικές δυνάμεις εναντίον των ασεβών ονομάζονται χαλάζι και άνθρακες πυρός. Επομένως, δυνάμεις τιμωροί και κολαστικές, οι οποίες εξυπηρετούσαν αφανώς το θέλημα του Κυρίου εναντίον των δαιμόνων που ενεργούσαν την πολυθεϊστική πλάνη, τους κατεδίωξαν όλους. Γι' αυτόν τον λόγο σχεδόν όλα τα χρηστήριά τους εξέλιπαν και οι μαντείες καταργήθηκαν· οι δε ναοί τους κατέστησαν έρημοι και τα αφιερώματα συλήθηκαν από αόρατη και αφανή δύναμη, καθώς ο Κύριος πραγματοποίησε όλα αυτά μετά την άνοδό Του στους ουρανούς.

Μήπως μπορεί κανείς να βρει μεγαλύτερα από αυτά τα ονόματα για εγκώμιο; Σε όλους τους άλλους ανθρώπους δεν θα έβρισκε όχι μόνο περισσότερα και μεγαλύτερα από αυτά, αλλά ούτε καν αυτά συγκεντρωμένα μαζί. Σε αυτόν όμως προστίθενται και άλλα μεγαλύτερα από αυτά. διότι δεν είναι μόνο αγαπημένος παρθένος, αλλά και Υιός της Παρθένου, και μάλιστα της ίδιας της Μητροπαρθένου και Θεομήτορος, αφού ό,τι είναι ο Χριστός σε αυτήν κατά φύσιν, αυτό έγινε ο ίδιος σε αυτήν κατά χάριν. Εφόσον δε μόνος αυτός έλαβε την ίδια μητέρα με τον Χριστό, είναι και ο μόνος αδελφός Του περισσότερο από όλους και σε όλα συγγενής και αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού. Υιός αγαπητός Εκείνος, και αυτός μαθητής αγαπητός. εγκόλπιος Εκείνος στον Πατέρα, και αυτός μέσω Εκείνου επιστήθιος στον Ιησού. παρθένος Εκείνος, και αυτός διά της δικής Του χάριτος. υιός παρθένου Εκείνος, της ίδιας και αυτός. «εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος», και αυτός είναι η βροντή. γι' αυτό και ονομάζεται έτσι περισσότερο από τους άλλους, βροντή και υιός βροντής και βροντή θεολογικότατη που αντηχεί σε όλα τα πέρατα, και θεολογεί για τον εκ Πατρός Λόγο ότι ήταν εν αρχή, και ήταν προς τον Θεό, και ήταν Θεός, και είχε ζωή μέσα Του, και ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο και διά του οποίου εξαρχής τα πάντα έγιναν.

«Και φωνή ήλθε από τη νεφέλη λέγοντας: "Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα"». Διότι τότε αληθινά βρόντηξε από το όρος σαν από τον ουρανό ο απεριόριστος Κύριος Ιησούς με τη λαίλαπα του φωτός και με τον ήχο της δόξας της παρουσίας Του· και ο Ύψιστος Πατέρας έδωσε τη φωνή Του, φωνή δύναμης από τη φωτεινή νεφέλη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, λέγοντας προς τους μαθητές: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, ο μονογενής, ο οποίος μεταμορφώθηκε σήμερα στο Θαβώρ κατά την ανθρώπινη φύση· αυτός είναι ο χαρακτήρας της δικής μου υποστάσεως, το απαύγασμα της δικής μου δόξας, η απαράλλακτη εικόνα της δικής μου υπερουσιότητας· αυτός είναι ο δικός μου κραταιός βραχίονας και η δική μου παντοκρατορική δεξιά· αυτός είναι η ενυπόστατη δική μου σοφία και δύναμη, δια του οποίου εποίησα τους αιώνες και παρήγαγα τα πάντα εκ του μη όντος, στον οποίο ευαρεστήθηκα και δι' αυτού σας έσωσα, δι' αυτού φανερώθηκα και στον οποίο φώτισα και ανέπλασα τον κόσμο, στον οποίο έγινα γνωστός και δι' αυτού δοξάστηκα, στον οποίο έχω δοξαστεί και δι' αυτού σας δόξασα και πάλι θα δοξάσω· αυτός είναι που φανέρωσε το όνομά μου στους ανθρώπους, και εγώ τον φανέρωσα στον Ιορδάνη, δίνοντας μαρτυρία και υποδεικνύοντάς τον· αυτός με δόξασε, και εγώ τον δόξασα σήμερα και θα τον δοξάσω στο απρόσιτο φως· αυτός είναι σε εμένα ασυγχύτως, και εγώ σε αυτόν ατρέπτως, απαστράπτοντας θεοπρεπώς και τριαδικώς· αυτός είναι σε εμένα μοναδικώς, και εγώ τριαδικώς σε αυτόν, το ένα μεν λόγω της πρόσληψης, το άλλο δε λόγω της ύπαρξης της θεότητας».

«και εβρόντησεν» Όταν ο Πατέρας μίλησε στον Υιό Του από τον ουρανό: Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός. Λέγεται δε βροντή και το κήρυγμα. «και εξαπέστειλεν» Εννοεί τις γλώσσες των αποστόλων· διότι αυτές, σαν βέλη πυρφόρα, διατρέχοντας παντού, σκόρπισαν τους δαίμονες, επιστρέφοντας τα έθνη στον Θεό. «και αστραπάς» Διότι οι απόστολοι, αστράφτοντας τον λόγο του Ευαγγελίου στα έθνη, τα τάραξαν, δηλαδή τα θορύβησαν. Επειδή έσπευσαν προς επιστροφή. «και ώφθησαν» Τα ύδατα του βαπτίσματος· διότι αυτά φανερώθηκαν ως πηγές αιώνιας ζωής. «και ανεκαλύφθη» Το στερεό [και ασάλευτο] θεμέλιο φανερώθηκε διά του βαπτίσματος, το οποίο είναι η πίστη, μέσω της οποίας συγκρατείται η οικουμένη. «από επιτιμήσεως» Διότι επιτίμησε παντού τους δαίμονες, φυσώντας εναντίον τους με οργή και χωρίζοντας τους ανθρώπους (από τον άνθρωπο) διά του βαπτίσματος. «εξαπέστειλεν» Αφού εξαπέστειλε ο Πατέρας τον Υιό για τη σωτηρία του ανθρώπου, αναλαμβάνοντάς τον, τον ανέβασε στους ουρανούς. «προσέλαβε» Από τα ρεύματα της αμαρτίας· διότι σαν νερό κατέκλυζε την ανθρωπότητα, αλλά νερό ανυπόστατο. «ρύσεται» Από τον διάβολο και τους δαίμονές του. Διότι αν και είναι ασθενείς, είναι ωστόσο κακοί. «και εκ των μισούντων» Διότι αφότου υποσκέλισαν τον άνθρωπο, τον καθυπέταξαν με δύναμη και τον κυρίευσαν. «προέφθασάν με» Διότι αφότου έβλαψαν τον άνθρωπο, υποσκελίζοντάς τον, τον παρακινούσαν και προηγούνταν σε κάθε κακία.

Εδώ δε μνημονεύει τον Πατέρα, για να κατανοήσεις πόση μεν ήταν η πίστη της Σαμαρείτιδας, πόση δε η αδυναμία των Ιουδαίων. Άρα το μάννα δεν ήταν από τον ουρανό· πώς λοιπόν λέγεται ότι προέρχεται από τον ουρανό; Όπως ακριβώς λέει η Γραφή, «Πετεινά του ουρανού»· και πάλι, «Και εβρόντησε εξ ουρανού ο Κύριος». Εκείνον δε ονομάζει αληθινό άρτο, όχι επειδή το θαύμα του μάννα ήταν ψευδές, αλλά επειδή ήταν τύπος, και όχι η ίδια η αλήθεια.

Ερώτηση: Γιατί λοιπόν αναφέρει πρώτα το πάθος και έπειτα την κάθοδο και την άνοδο; Απόκριση: Μην είσαι μεμψίμοιρος. Διότι το Πνεύμα επέλεξε να φανερώσει τη φύση του δράματος, όχι όμως με αυστηρή σειρά και ακολουθία. Διότι, όπως ακριβώς το φυσικό κάλλος δεν έχει ανάγκη την τέχνη του καλλωπισμού για να λαμπρυνθεί, έτσι και η αλήθεια είναι το φυσικό κάλλος του Αγίου Πνεύματος. «Ολόγυρά του είναι η σκηνή του», δηλαδή η σκοτεινή νεφέλη που τον αναβιβάζει. «Ύδωρ σε νεφέλες των αέρων», δηλαδή θολό, το οποίο καθώς διαρρέει προς τα κάτω γίνεται διαυγές. «Από την ακτινοβολία ενώπιόν του οι νεφέλες διήλθαν», δηλαδή, μη αντέχοντας την αίγλη της ανόδου του, οι νεφέλες διασκορπίστηκαν· «χαλάζι και το αιθέριο πυρ» δραπέτευσαν από μπροστά του. «Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος», με δυνατή φωνή τη χάρη του Πνεύματός του, «και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του», την οποία υποσχέθηκε στους μαθητές, λέγοντας: «Θα αποστείλω την επαγγελία του πατέρα μου σε εσάς». «Εξαπέστειλε βέλη» των Ρωμαίων «και σκόρπισε» τους Ιουδαίους «και πλήθυνε τις αστραπές και τους συντάραξε» με αιώνια ταραχή. «Και φάνηκαν οι πηγές» των θείων του αγαθών αποξενωμένες «και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε», όταν ετάφη ο Χριστός. «Εξαπέστειλε από το ύψος» ο Πατήρ «και με προσέλαβε από πολλά ύδατα», δηλαδή πειρασμούς. «Θα με λυτρώσει από τους δυνατούς εχθρούς μου, επειδή έγιναν ισχυρότεροι από εμένα.»