Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:16

Και φάνηκαν οι πηγές των υδάτων. Μετά την καθαίρεση των εχθρών φάνηκαν οι πηγές των υδάτων· δηλαδή ο σωτήριος λόγος του Ευαγγελίου, ο οποίος έγινε και θεμέλιο της οικουμένης· διότι πάνω σε αυτόν έχουμε οικοδομηθεί. Ή και με αυτόν τον τρόπο: ως πηγές θα νοήσεις τους αγίους προφήτες, καθώς αναβλύζουν τον σωτήριο λόγο. Διότι έτσι έχει γραφτεί για αυτούς: «Και θα αντλήσετε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Ως θεμέλια δε της οικουμένης, τη Γραφή του πάνσοφου Μωυσή. Διότι σε αυτήν, που τέθηκε ως πρώτη κρηπίδα πίστεως και θεογνωσίας, βρήκαμε να κυοφορεί τυπολογικά το μυστήριο του Χριστού, μαζί με τους προφήτες. Το «φάνηκαν», επομένως, νοείται αντί του «φανερώθηκαν». Ή, εναλλακτικά, ως πηγές και θεμέλια της υπ' ουρανόν οικουμένης θα νοήσεις τους αγίους αποστόλους· διότι και αυτοί αναβλύζουν τον σωτήριο λόγο και κατέθεσαν την πίστη ως κρηπίδα για την υπ' ουρανόν.

Ως «πηγές υδάτων» και «θεμέλια της οικουμένης» θα κατανοήσεις πάλι το σωτήριο βάπτισμα. «Από την επιτίμησή σου, Κύριε». Πρέπει να εννοήσουμε συμπληρωματικά το εξής: εξολοθρεύθηκαν οι προαναφερθέντες εχθροί. «Από το φύσημα του πνεύματος της οργής σου». Ο Θεός δεν τιμωρεί πάραυτα εκείνους που αμαρτάνουν· διότι ειδάλλως θα καταστρέφονταν ολοσχερώς· αντίθετα, προαναγγέλλει τις τιμωρίες της οργής Του: «Διότι θα τους παιδαγωγήσω μέσα στην οργή της θλίψής τους». Και αυτό ακριβώς σημαίνει το ότι Αυτός εμφυσά το πνεύμα της οργής Του.

«Διότι δεν θα ζήσει», λέγει, «ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Ονομάζει λοιπόν ύδωρ τον ζωοποιό λόγο του Θεού· και πηγές τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, και θα πρόσθετα ότι εννοεί και τους ίδιους τους προφήτες· και Σωτήριο τον Χριστό. Εσείς λοιπόν, λέγει, που με τις ομολογίες της πίστεως ευφραίνετε εμένα τον κατά φύσιν και των όλων Θεό, θα λάβετε ως ανταπόδοση θεία και πνευματική ευφροσύνη, αντλώντας τον λόγο που έχει τη δύναμη να σας συνέχει προς τούτο από τις πηγές του Σωτηρίου, δηλαδή του Χριστού. Διότι Αυτός ανέδειξε τους αγίους αποστόλους, για τους οποίους ψάλλει και ο μακάριος Δαβίδ: «Φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης». Διότι πηγές υδάτων είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι αναβλύζουν τους άνωθεν και δια του Πνεύματος λόγους σε όσους βρίσκονται σε όλη την υπ' ουρανόν. Είναι δε ομοίως και θεμέλια του κόσμου. Διότι λίθος εκλεκτός είναι ο Χριστός, ο Οποίος και λέγεται ότι έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα στα θεμέλια της Σιών, δηλαδή της Εκκλησίας. Διότι πάνω σε Αυτόν έχουμε στηριχθεί και δια της πίστεως εποικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν πνεύματι. Λίθοι δε μετά από Αυτόν, ήτοι θεμέλια της οικουμένης, θα μπορούσαν να ονομάζονται και μάλιστα πολύ εύλογα εκείνοι που Τον διακηρύττουν σε όσους βρίσκονται σε όλη τη γη.

Διότι αυτοί είναι πλησιέστεροι στον Χριστό και έχουν γίνει, τρόπον τινά, θεμέλια μετά από αυτόν για την υπ' ουρανόν κτίση. Έτσι λέει κάπου ο Δαβίδ στον δέκατο έβδομο ψαλμό, ότι «Φάνηκαν οι πηγές των υδάτων και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης, από την επιτίμησή σου, Κύριε, από το φύσημα του πνεύματος της οργής σου». Διότι, όταν επιτιμήθηκαν οι Ισραηλίτες και υπέστησαν το πνεύμα της θείας οργής, επειδή ακριβώς φέρθηκαν ασεβώς απέναντι στον Χριστό, φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, δηλαδή η κάθαρση μέσω του αγίου βαπτίσματος, και έγιναν φανερά τα θεμέλια της οικουμένης, δηλαδή και πάλι οι θεσπέσιοι μαθητές, απόστολοι και ευαγγελιστές. Και θα κάνω, λέει, τις επάλξεις σου από ίασπι, και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους, και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους.

Και εξαπέστειλε βέλη και τους σκόρπισε, και πλήθυνε τις αστραπές και τους συνετάραξε. Και φάνηκαν οι πηγές των υδάτων, και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε, από την πνοή του πνεύματος της οργής σου. Ως θεμέλια της οικουμένης θα εννοήσεις τις δυνάμεις της σοφίας του Θεού, διά των οποίων παλαιότερα είχε θεμελιωθεί ολόκληρη η κτίση, και ύστερα στερεώθηκε η οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί. Εάν πάλι θελήσεις να εννοήσεις ως οικουμένη την Εκκλησία του Θεού· και ως πρώτο θεμέλιό της την αρραγή και στερεά πέτρα, πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί σύμφωνα με το: «Πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός· ή, σύμφωνα με τον Απόστολο, για το οποίο διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Διότι άλλο θεμέλιο ουδείς δύναται να θέσει παρά το ήδη τεθειμένο, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»· και έπειτα, μετά από αυτόν, ως θεμέλια της Εκκλησίας τους προφητικούς και αποστολικούς λόγους, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Έχοντας εποικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, όπου ακρογωνιαίος λίθος είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός»· τότε δεν θα απέκλινες από την αλήθεια.

Αυτά, λοιπόν, τα θεμέλια της οικουμένης αποκαλύφθηκαν· διότι οι εχθροί του Θεού, οι οποίοι παλαιότερα σκοτείνιαζαν τα μάτια της ψυχής μας για να μη βλέπουμε τα θεία, απομακρύνθηκαν, και διασκορπίστηκαν από τα βέλη που εξαπέλυσε ο Κύριος, και τράπηκαν σε φυγή από την επιτίμηση του Κυρίου και από την πνοή του πνεύματος της οργής Του.

«και εβρόντησεν» Όταν ο Πατέρας μίλησε στον Υιό Του από τον ουρανό: Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός. Λέγεται δε βροντή και το κήρυγμα. «και εξαπέστειλεν» Εννοεί τις γλώσσες των αποστόλων· διότι αυτές, σαν βέλη πυρφόρα, διατρέχοντας παντού, σκόρπισαν τους δαίμονες, επιστρέφοντας τα έθνη στον Θεό. «και αστραπάς» Διότι οι απόστολοι, αστράφτοντας τον λόγο του Ευαγγελίου στα έθνη, τα τάραξαν, δηλαδή τα θορύβησαν. Επειδή έσπευσαν προς επιστροφή. «και ώφθησαν» Τα ύδατα του βαπτίσματος· διότι αυτά φανερώθηκαν ως πηγές αιώνιας ζωής. «και ανεκαλύφθη» Το στερεό [και ασάλευτο] θεμέλιο φανερώθηκε διά του βαπτίσματος, το οποίο είναι η πίστη, μέσω της οποίας συγκρατείται η οικουμένη. «από επιτιμήσεως» Διότι επιτίμησε παντού τους δαίμονες, φυσώντας εναντίον τους με οργή και χωρίζοντας τους ανθρώπους (από τον άνθρωπο) διά του βαπτίσματος. «εξαπέστειλεν» Αφού εξαπέστειλε ο Πατέρας τον Υιό για τη σωτηρία του ανθρώπου, αναλαμβάνοντάς τον, τον ανέβασε στους ουρανούς. «προσέλαβε» Από τα ρεύματα της αμαρτίας· διότι σαν νερό κατέκλυζε την ανθρωπότητα, αλλά νερό ανυπόστατο. «ρύσεται» Από τον διάβολο και τους δαίμονές του. Διότι αν και είναι ασθενείς, είναι ωστόσο κακοί. «και εκ των μισούντων» Διότι αφότου υποσκέλισαν τον άνθρωπο, τον καθυπέταξαν με δύναμη και τον κυρίευσαν. «προέφθασάν με» Διότι αφότου έβλαψαν τον άνθρωπο, υποσκελίζοντάς τον, τον παρακινούσαν και προηγούνταν σε κάθε κακία.

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Ερώτηση: Γιατί λοιπόν αναφέρει πρώτα το πάθος και έπειτα την κάθοδο και την άνοδο; Απόκριση: Μην είσαι μεμψίμοιρος. Διότι το Πνεύμα επέλεξε να φανερώσει τη φύση του δράματος, όχι όμως με αυστηρή σειρά και ακολουθία. Διότι, όπως ακριβώς το φυσικό κάλλος δεν έχει ανάγκη την τέχνη του καλλωπισμού για να λαμπρυνθεί, έτσι και η αλήθεια είναι το φυσικό κάλλος του Αγίου Πνεύματος. «Ολόγυρά του είναι η σκηνή του», δηλαδή η σκοτεινή νεφέλη που τον αναβιβάζει. «Ύδωρ σε νεφέλες των αέρων», δηλαδή θολό, το οποίο καθώς διαρρέει προς τα κάτω γίνεται διαυγές. «Από την ακτινοβολία ενώπιόν του οι νεφέλες διήλθαν», δηλαδή, μη αντέχοντας την αίγλη της ανόδου του, οι νεφέλες διασκορπίστηκαν· «χαλάζι και το αιθέριο πυρ» δραπέτευσαν από μπροστά του. «Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος», με δυνατή φωνή τη χάρη του Πνεύματός του, «και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του», την οποία υποσχέθηκε στους μαθητές, λέγοντας: «Θα αποστείλω την επαγγελία του πατέρα μου σε εσάς». «Εξαπέστειλε βέλη» των Ρωμαίων «και σκόρπισε» τους Ιουδαίους «και πλήθυνε τις αστραπές και τους συντάραξε» με αιώνια ταραχή. «Και φάνηκαν οι πηγές» των θείων του αγαθών αποξενωμένες «και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε», όταν ετάφη ο Χριστός. «Εξαπέστειλε από το ύψος» ο Πατήρ «και με προσέλαβε από πολλά ύδατα», δηλαδή πειρασμούς. «Θα με λυτρώσει από τους δυνατούς εχθρούς μου, επειδή έγιναν ισχυρότεροι από εμένα.»