Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:26

Η ακολουθία των ψαλμών μάς διδάσκει το νόημα του ψαλμού. Επειδή, λοιπόν, καθώς καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κυνηγιόταν από τον στρατό του, και ενώ συκοφαντούνταν από τους Ζιφαίους και τον επιβουλεύονταν οι Γετθαίοι, άκουσε από τους στρατιώτες που ήταν μαζί του στον δέκατο ψαλμό: «Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι, διότι ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο», και τα εξής. Έπειτα ο Δαβίδ, έχοντας θάρρος στην πρόνοια του Θεού σαν σε ανίκητη πανοπλία, αποκρίθηκε σε αυτούς που τον τάραζαν: «Στον Κύριο έχω στηρίξει την πεποίθησή μου· πώς λέτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύσεις στα βουνά σαν το σπουργίτι;». Έπειτα, επειδή του λιγόστευε ο ευσεβής και φιλόθεος στρατός, ώστε πολλές φορές βρισκόμενος μόνος να βρίσκεται σε αμηχανία, έλεγε στον προηγούμενο από αυτόν, τον ενδέκατο ψαλμό: «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος», ονομάζοντας όσιο και τον στρατό που καταδιωκόταν μαζί του, καθώς είχε ξεφύγει από τον ανόσιο Σαούλ και είχε καταφύγει στον όσιο Δαβίδ, για να γίνουν και εκείνοι όσιοι. Διότι, επειδή τον άκουσαν να ψάλλει: «Μαζί με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και μαζί με τον αθώο θα γίνεις αθώος», εγκαταλείποντας τον ανόσιο προσκολλήθηκαν στον όσιο.

Αν και οι κρίσεις είναι ανεξερεύνητες και μοιάζουν με άβυσσο εξαιτίας του ακατάληπτου χαρακτήρα τους, ωστόσο όλα είναι φανερά ενώπιον εκείνου που αγαπά τον Θεό. «Με τον όσιο θα είσαι όσιος». Δικαίως με αξίωσες της ευεργεσίας Σου· διότι, όντας δίκαιος, γνωρίζεις να συμπεριφέρεσαι με οσιότητα προς τον όσιο. Διότι, εάν είχα παραμείνει στην αμαρτία και είχα υποστεί ολοκληρωτική διαστροφή, γνωρίζω ότι και Εσύ ο ίδιος, ο μέγας Κριτής, θα επέφερες τη δίκαιη κρίση Σου κατ' αναλογία προς την αμαρτία μου. Επειδή όμως τήρησα τις οδούς Σου, για τον λόγο αυτόν Εσύ, που συμπεριφέρεσαι με οσιότητα προς τον όσιο και με αθωότητα προς τον αθώο, δεν με αντιμετώπισες σύμφωνα με τη διαστροφή στην οποία είχα περιπέσει στο παρελθόν, αλλά θα μου παράσχεις την αμοιβή στο δικό Σου δικαστήριο σύμφωνα με τη μετέπειτα ζωή μου και τον εν δικαιοσύνη βίο μου. «Διότι Εσύ θα σώσεις τον ταπεινό λαό». Αυτό παραπέμπει στον χορό των αποστόλων. «Και θα ταπεινώσεις τα βλέμματα των υπερηφάνων». Αυτό αναφέρεται στους Φαρισαίους και τους γραμματείς.

Αν και έγινες για εμάς ειρήνη, γκρέμισες το μεσότοιχο του φραγμού, εξαφάνισες την αμαρτία που μας χώριζε· κήρυξες το ευαγγέλιο σε αυτούς που ήταν μακριά και σε αυτούς που ήταν κοντά· ένωσες ποίμνια με ποίμνια, εκείνα των Ιουδαίων με εκείνα των εθνών· ειρήνευσες μέσω του σταυρού και τα επουράνια και τα επίγεια, όπως έχει γραφτεί· έγινες για εμάς συμφιλιωτής και μεσίτης, και αφού αφαίρεσες την αμαρτία που βρισκόταν στη μέση, μας ένωσες μέσω του εαυτού σου με τον Θεό και Πατέρα. Και είπες ότι η ειρήνη είναι δική σου, λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Πώς λοιπόν δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Με ποιους έχουμε μάχη; Και ο τρόπος του πολέμου πώς θα γινόταν από εμάς, ώστε να είναι άμεμπτος, και να αρέσει σε εσένα που λες ότι η ειρήνη είναι δική σου και που μας την έχεις δώσει; Ας λύσει λοιπόν το ζητούμενο ο Παύλος, λέγοντας: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος» και τα λοιπά, «με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Διότι πρέπει, νομίζω, να αποφεύγουμε τους πόρνους, και να θεωρούμε την ειρήνη μαζί τους ως πρόξενο ζημίας· «Διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη». Και όπως λέει ο Δαβίδ: «Με όσιο θα γίνεις όσιος, και με διεστραμμένο θα διαστραφείς».

Με τον όσιο θα είσαι όσιος, και με τον αθώο άνδρα θα είσαι αθώος· και με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός, και με τον διεστραμμένο θα αντιστραφείς. Διότι εσύ θα σώσεις τον ταπεινό λαό, και θα ταπεινώσεις τα βλέμματα των υπερηφάνων. Μήπως, άραγε, προφητικά υπαινίσσεται ως ταπεινό λαό, ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, φτωχό, ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, πράο, τον αποστολικό χορό; Και ως υπερήφανους τους άλλοτε αλαζόνες, τους αρχιερείς και τους διδασκάλους και τους άρχοντες του λαού της περιτομής; Τους οποίους, αφού άλλοτε συμπεριφέρθηκαν με υπερήφανα βλέμματα απέναντι στον Σωτήρα μας, τους ταπείνωσε ο Θεός, διασώζοντας σε όλα τον δικό Του ταπεινό, φτωχό και πράο λαό, δηλαδή τον λαό των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρα μας.

Διότι κάποια μεν από όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους προέρχονται από το αυτεξούσιό μας, ενώ άλλα προέρχονται από τα εξωτερικά επακόλουθα του αυτεξουσίου μας. Γι' αυτό έχει ειπωθεί κάπου προς τον Θεό: «Με τον όσιο θα φανείς όσιος, και με τον διεστραμμένο θα συμπεριφερθείς με εναντίωση». Και στον Νόμο εξάλλου έχει ειπωθεί εκ μέρους Του: «Και εάν πορευθείτε απέναντί μου πλάγια, θα πορευθώ και εγώ απέναντί σας με πλάγιο (αντίθετο) θυμό». Επειδή λοιπόν οι ίδιοι, σαν με μακρύ σκοινί, έλκυσαν επάνω τους τις ανομίες τους, εύλογα και εσύ, ο δίκαιος Κριτής, θα προσθέσεις ανομία πάνω στην ανομία τους, καταλογίζοντάς τους δεύτερη επιπλέον της προηγούμενης.

Διότι, όπως ακριβώς, όταν ανάψει μία λαμπάδα, μεταδίδεται η φλόγα σε όλους τους λύχνους που την προσεγγίζουν, χωρίς να ελαττώνεται το αρχικό φως και ενώ παρέχεται εξίσου σε εκείνους που φωτίζονται μέσω της μετάληψής του, έτσι και η σεμνότητα αυτού του βίου μεταδίδεται από εκείνον που την έχει κατορθώσει προς όσους τον προσεγγίζουν· διότι είναι αληθινός ο προφητικός λόγος: «όποιος συναναστρέφεται με όσιο και αθώο και εκλεκτό, γίνεται και ο ίδιος τέτοιος».

«και θα ανταποδώσει» Διότι ο κυριακός άνθρωπος είναι πλήρης δικαιοσύνης· το ίδιο δε θα λάβουν και οι δίκαιοι. «και σύμφωνα με την καθαρότητα» Η έκφραση «ενώπιον των οφθαλμών αυτού» αναφέρεται στο βήμα το ανθρώπινο. Αναφέρεται δε στον Χριστό. Διότι τα δικά Του χέρια είναι αληθινά καθαρά από κάθε μολυσμό. «μετά οσίου» Διότι με όποιον συναναστρέφεται κανείς, αυτού τον βίο και μιμείται, όπως ακριβώς εκείνοι που ζουν κατά Χριστόν ονομάζονται χριστιανοί. «και μετά ανδρός» Αθώος [καθώς] και όσιος είναι ο Χριστός, και όσοι ζουν εν Χριστώ μετέχουν της δόξας Του. «και μετά εκλεκτού» Και αυτό είναι ο Χριστός και οι εκλεκτοί του Χριστού· αυτοί δε είναι οι απόστολοι, ως εκλεκτοί του Θεού. «και μετά στρεβλού» Στρεβλός είναι ο διάβολος, καθώς διαστράφηκε από την αξία του· υπακούοντας σε αυτόν, ο Ιούδας μετεστράφη (διαστράφηκε) και απώλεσε την αξία του. «ότι εσύ λαό» Τον προερχόμενο από τα έθνη που ταπεινώθηκε από την πλάνη των ειδώλων. «και οφθαλμούς» Των ιουδαίων αρχόντων και των δαιμόνων. «ότι εσύ θα φωτίσεις» Ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. «ο Θεός μου» Διότι, καθώς ο άνθρωπος κατέκειτο σε ζοφερή νύχτα, τον φώτισε αναλαμβάνοντάς τον στη θεότητα. «ότι εν σοι θα λυτρωθώ» [Ομιλεί περί του λαού των Ιουδαίων· διότι αυτοί πείραζαν τον Χριστό.] «και εν τω Θεώ» Όσα οικοδόμησε η αμαρτία, τα αδαμάντινα του άδη, αυτά ο Χριστός τα συνέτριψε.

Διότι ο Ιωάννης δεν φοβόταν τον θάνατο, αλλά φοβόταν μήπως δεν πει την αλήθεια. Αυτόν φόνευσε ο Ηρώδης· και φονεύοντάς τον, δεν διέπραξε έναν μόνο φόνο, αλλά πολλούς. Διότι εκείνος που σκοτώνει έναν διδάσκαλο και ευεργέτη των ψυχών, δεν σκοτώνει μόνο έναν, αλλά τόσους όσους εκείνος θα μπορούσε να ζωοποιήσει με τον λόγο του, εάν ζούσε. Και πότε τον φόνευσε; Αποτελεί ντροπή και μόνο να το λέει κανείς, ντροπή όμως όχι για αυτόν που το λέει, αλλά για αυτόν που διέπραξε τον φόνο. Διότι, κατά τον εορτασμό των γενεθλίων του Ηρώδη, η κόρη της Ηρωδιάδας χόρεψε στο μέσον των καλεσμένων και του άρεσε· γι' αυτό και της υποσχέθηκε με όρκο να της δώσει ό,τι ζητήσει. Και εκείνη, παρακινημένη από τη μητέρα της, λέει: «Δώσε μου πάνω σε ένα πινάκιο το κεφάλι του Ιωάννη». Ω, κάκιστα γενέθλια, που αποπνέουν τον φόνο ενός προφήτη, ενώ αντίθετα θα έπρεπε να περιποιηθεί στο τραπέζι του αγίους άνδρες. Διότι έτσι θα μπορούσε να διορθωθεί η διεστραμμένη ψυχή του. Αφού με τον όσιο θα γίνεις και εσύ όσιος, και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς.

Και χόρεψε στο μέσο του συμποσίου, ενώπιον των οφθαλμών των ακόλαστων, όταν πλέον και το κρασί ερέθιζε περισσότερο το πάθος. Και θέλεις να μάθεις το χειρότερο; Δεν χορεύει μόνο, αλλά χορεύει και επιδέξια. Αποτελεί προσθήκη στην αισχύνη το να έχει εξασκηθεί κανείς καλά στα κακά. Διότι φαίνεται πως δεν κατόρθωσε αυτό το επαίσχυντο έργο επιπόλαια. Αρέσει στον Ηρώδη και στους συνδαιτυμόνες. Και η αλεπού δεν καλύπτει το πρόσωπό της από ντροπή. Βλέπει την κόρη του αδελφού του και της γυναίκας με την οποία παράνομα συζεί να χορεύει ανάμεσα σε άνδρες, και δεν ντρέπεται, αλλά και ευχαριστείται, και αρέσει και στον ίδιο και στους συνδαιτυμόνες. Με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς. Θα ήθελα να είχε μαθητεύσει έστω και λίγο στον Παύλο: Γενικώς ακούγεται ότι υπάρχει ανάμεσά σας χορός, και τέτοιου είδους χορός, που όμοιός του δεν υπάρχει ούτε καν μεταξύ των εθνικών, το να χορεύει δηλαδή η κόρη του βασιλιά.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί ισότητος· και ότι πρέπει να απονέμονται τα πράγματα σύμφωνα με την αξία. «Με τον όσιο θα είσαι όσιος, και με τον αθώο άνδρα θα είσαι αθώος». «Αποδώστε τα του Καίσαρα στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». «Αποδώστε σε όλους τις οφειλές: σε όποιον οφείλεται ο φόρος, τον φόρο· σε όποιον το τέλος, το τέλος· σε όποιον η τιμή, την τιμή· σε όποιον ο φόβος, τον φόβο». Ο αγωνοθέτης δεν χαρίζει τις εξαιρετικές τιμές απλώς στους αθλητές που τις επιθυμούν, αλλά μάλλον διανέμει τα έπαθλα ανάλογα με τις επιδόσεις των αθλητών. — Η ισότητα είναι πηγή της δικαιοσύνης.

Θα πω το εξής: όπως, για παράδειγμα, εάν κάποιος στεκόταν δίπλα σε μια διαυγή και γλυκιά πηγή και την εξύβριζε, εκείνη όμως δεν θα σταματούσε να αναβλύζει πόσιμο νερό τόσο για εκείνον που την υβρίζει όσο και για όλους εξίσου όσους θέλουν να αντλήσουν από αυτήν· ή αν κάποιος, φλυαρώντας, κατηγορούσε τον πολύτιμο λίθο που περιβάλλει το βασιλικό στέμμα ως άχρηστο και σκοτεινό, ενώ εκείνος θα διατηρούσε την ίδια λαμπρότητα· ή αν κατηγορούσε τον ήλιο ότι σκοτεινιάζει την όραση, ενώ εκείνος με τον ίδιο τρόπο θα περιέλαμπε όλη τη γη· έτσι ακριβώς πρέπει να διατηρείς και εσύ την εσωτερική σου διάθεση, όσα κι αν κάνει ή λέει κάποιος εναντίον σου. Απεναντίας, παραμένοντας σταθερός στον εαυτό σου με ηγεμονικό πνεύμα, να είσαι πάγιος και άτρεπτος, ούτε να συντρίβεσαι από το παρόν, ούτε να φοβάσαι το μέλλον. Διότι ο νους και ο λόγος, απέναντι σε κάθε δυσκολία, έτσι μπορούν να πορεύονται, όπως είναι η φύση τους και όπως θέλουν: όπως η φωτιά προς τα πάνω, όπως ο λίθος προς τα κάτω, όπως ο κύλινδρος στην κατηφόρα. Και ληστής της ελεύθερης προαιρέσεως ούτε υπήρξε, ούτε υπάρχει, ούτε θα υπάρξει. Διότι η ανθρώπινη φύση αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μέρος μιας φύσης ανεμπόδιστης, νοερής και δίκαιης. Όμως η πηγή, ο πολύτιμος λίθος και ο ήλιος, ως άψυχα, και έχοντας αυτό το πλεονέκτημα εκ φύσεως, παραμένουν χωρίς μισθό. Για εσένα, όμως, επειδή τα πάντα εναπόκεινται στη δική σου προαίρεση, η ανταμοιβή από τον Θεό για τη συμπόνια προς αυτόν που σε παροξύνει είναι έτοιμη. Γι' αυτό, εάν κάποιος σε λύπησε, μην τον λυπήσεις σε ανταπόδοση, διότι έτσι έγινες και εσύ ίσος με εκείνον. Και όπως η ηχώ αντανακλά τις φωνές, και ο καθρέφτης τις μορφές που πέφτουν πάνω του, και τα χέρια τους μεταξύ τους κρότους, έτσι και εσύ αντεμιμήθηκες την κακία του πλησίον, και ό,τι έλαβες από εκείνον το ανταπέδωσες, και περιέπεσες στο ίδιο σφάλμα για το οποίο τον κατηγορείς. Όμως κανένας συνετός δεν θεραπεύει το κακό με κακό, ούτε ιατρεύει ένα τραύμα με άλλο τραύμα, αλλά τα αντίθετα αποτελούν ιάματα για τα αντίθετα. Γι' αυτό και τα ιερά λόγια αναφέρουν: «Με όσιο, λέει, θα γίνεις όσιος, και με άνθρωπο αθώο θα γίνεις αθώος, και με εκλεκτό θα γίνεις εκλεκτός, και με διεστραμμένο θα αναμετρηθείς διαστρέφοντάς τον»· δηλαδή, δεν θα γίνεις και εσύ διεστραμμένος, αλλά θα παραμείνεις ορθός, και θα αποτελέσεις το αντίστροφο απέναντι σε όλα τα κακά. Και όπως ακριβώς φροντίζεις να αρτύζεις τα φαγητά, να αναμειγνύεις το κρασί, και να ντύνεσαι ανάλογα με τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, έτσι και ως προς τον χαρακτήρα του πλησίον, με κάθε τρόπο να φροντίζεις να προσαρμόζεσαι προς ωφέλειά του. Και σε όλα τα πράγματα με τα οποία έχεις κληρωθεί, και με τους ανθρώπους που η θεία πρόνοια και η φύση, μαζί με τα όσα φέρνουν, σε έταξε να συζείς, φρόντιζε να εναρμονίζεις τον εαυτό σου και να αγαπάς αληθινά αυτό που σου έλαχε.

Και με τις άλλες ενέργειες, όσες αγαπά ο Θεός, καινοτομείς, γινόμενος όσιος με τον όσιο και διαστρέφοντας τα σχέδια του διεστραμμένου, αλλά βεβαίως και με το να σε ντύσει με τη λαμπρή και ωραία στολή της νίκης, την οποία ο αποστάτης είχε ράψει κρυφά για τον εαυτό του και παραλίγο να τη φορέσει· ή και διαφορετικά, εσύ μεν δέχτηκες με σεβασμό την ιερή Εκκλησία, ως τροφό και σεβάσμια, η οποία προσήλθε στον θρόνο σου, όπως παλαιότερα ο Σολομών τη μητέρα του Βηρσαβεέ, για την οποία το βιβλίο των Βασιλειών διηγείται περίπου τα εξής: «και εισήλθε η Βηρσαβεέ προς τον βασιλιά Σολομώντα για να του μιλήσει και σηκώθηκε ο βασιλιάς να την προϋπαντήσει και την καταφίλησε και κάθισε στον θρόνο του· και τοποθετήθηκε θρόνος για τη μητέρα του βασιλιά και κάθισε στα δεξιά του». Εκείνη δε (η Εκκλησία), εισερχόμενη ενώπιον του Θεού των πάντων, όπως παλαιότερα η Βηρσαβεέ ενώπιον του Δαβίδ, και πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη και προσκυνώντας, ζήτησε για εσένα τη βασιλεία ειρηνική και αστασίαστη, την οποία, σαν άλλος Αδωνίας, υπέκλεπτε ο αποστάτης· επειδή, πώς ήταν δυνατόν, κάνοντας εξαρχής μια τόσο εξαίρετη αρχή και κατευνάζοντας τον ιερό πόλεμο όπως είναι αρεστό στον Θεό, να μην επισφραγίσεις και τα ζητήματα με τους ίδιους τους βαρβάρους με άριστο τέλος, φέρνοντάς τα σε αίσιο πέρας.

Έτσι καταρρίπτεται η περί αποκαταστάσεως θεωρία του Ωριγένη, και ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι επαξίως: όσιος με τους οσίους, διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και όσιος· εκλεκτός με τους εκλεκτούς, ευθύς με τους ευθείς, ευεργετώντας τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά· ενώ με τους διεστραμμένους θα συμπεριφέρεται ανάλογα, και εκείνους που εκτρέπονται σε πλάγιες οδούς θα τους αποπέμπει και θα τους οδηγεί μαζί με όσους εργάζονται την ανομία. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν. 6.