Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:27

Αφού λοιπόν, όπως προείπα, βρέθηκα στην Αλεξάνδρεια και είδα τον μάταιο σκοπό τους, ότι δηλαδή δεν αποβλέπει σε τίποτε θεάρεστο, αλλά στρέφεται από εχθρότητα προς την Εκκλησία, και ακούγοντας κάποιον προφήτη να λέει πως «με το στραβό διαστρέφεται το πράγμα», με κάποιο πρόσχημα ευσεβούς πανουργίας λέω ιδιαιτέρως στους αιρετικούς: «Όπως μαρτυρεί η αλήθεια, είναι από τα αδύνατα να γίνει γνωστή ή και να ονομαστεί φύση, ούτε στον ουρανό ούτε στη γη, εάν δεν έχει οπωσδήποτε και πρόσωπο. Τι όμως να κάνουμε, αφού έχει επικρατήσει στην Εκκλησία η συνήθεια να λέγεται δύο φύσεις στον Χριστό, αλλά ένα πρόσωπο; Εκτός λοιπόν αν με αναγκάσετε να αναθεματίσω επίσκοπο ή σύνοδο, ας συνυπογράψουμε από κοινού, ορίζοντας ότι όπου ονομάσθηκε φύση, οπωσδήποτε σημαίνει και πρόσωπο· διότι δεν υπάρχει φύση απρόσωπη. Και, αν το υπογράψουμε αυτό, κρατήστε και εσείς την ίδια ισχύ του συμφωνημένου αυτού όρου· και ίσως γίνει κάποια οικονομία και ενωθούν οι άγιες Εκκλησίες.»

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Εάν έχει εμπαθή κίνηση, είναι καταλαλιά. Εάν όμως είναι ελεύθερος από πάθος, δεν είναι καταλαλιά, αλλά το λέει για να μην αυξηθεί το κακό. Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Μετὰ στρεβλοῦ διαστρέψεις;» Απόκριση:

Διότι είναι γραμμένο: «Να προσκολλάστε στους αγίους, επειδή όσοι προσκολλώνται σε αυτούς θα αγιαστούν.» Και πάλι σε άλλο σημείο λέει: «Με άνθρωπο αθώο θα είσαι αθώος, και με εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός, και με διεστραμμένο θα διαστραφείς.» Ας προσκολληθούμε λοιπόν στους αθώους και στους δικαίους· διότι αυτοί είναι εκλεκτοί του Θεού.

Αν και έγινες για εμάς ειρήνη, γκρέμισες το μεσότοιχο του φραγμού, εξαφάνισες την αμαρτία που μας χώριζε· κήρυξες το ευαγγέλιο σε αυτούς που ήταν μακριά και σε αυτούς που ήταν κοντά· ένωσες ποίμνια με ποίμνια, εκείνα των Ιουδαίων με εκείνα των εθνών· ειρήνευσες μέσω του σταυρού και τα επουράνια και τα επίγεια, όπως έχει γραφτεί· έγινες για εμάς συμφιλιωτής και μεσίτης, και αφού αφαίρεσες την αμαρτία που βρισκόταν στη μέση, μας ένωσες μέσω του εαυτού σου με τον Θεό και Πατέρα. Και είπες ότι η ειρήνη είναι δική σου, λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Πώς λοιπόν δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Με ποιους έχουμε μάχη; Και ο τρόπος του πολέμου πώς θα γινόταν από εμάς, ώστε να είναι άμεμπτος, και να αρέσει σε εσένα που λες ότι η ειρήνη είναι δική σου και που μας την έχεις δώσει; Ας λύσει λοιπόν το ζητούμενο ο Παύλος, λέγοντας: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος» και τα λοιπά, «με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Διότι πρέπει, νομίζω, να αποφεύγουμε τους πόρνους, και να θεωρούμε την ειρήνη μαζί τους ως πρόξενο ζημίας· «Διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη». Και όπως λέει ο Δαβίδ: «Με όσιο θα γίνεις όσιος, και με διεστραμμένο θα διαστραφείς».

Μολύνονται μαζί με αυτούς και όσοι τους εγγίζουν, δηλαδή συνδέονται μαζί τους, προφανώς λόγω της σχέσης κοινής θέλησης, ήτοι της κοινής δράσης· διότι «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη»· και, «δεν υπάρχει κανένα κοινό για τον πιστό με τον άπιστο»· και το φως είναι εχθρικό και ασυμβίβαστο με το σκοτάδι. Και είναι αληθές, ότι «με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και με τον αθώο άνθρωπο θα γίνεις αθώος, και με τον εκλεκτό θα γίνεις εκλεκτός, και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς». Ότι δε το να νοσήσει κανείς από τα πιο άτοπα πάθη δεν θα είναι εξαιρετικά βαρύ μόνο για όσους νόσησαν, αλλά και ότι όσοι γίνουν ομόφρονες και ομογνώμονες θα μιανθούν με μολυσμούς όχι μικρότερους από εκείνους, το κατέδειξε αμέσως προσθέτοντας, ότι «Όποιος αγγίξει οποιοδήποτε ακάθαρτο ερπετό, το οποίο θα τον μιάνει, ή άνθρωπο από τον οποίο θα μιανθεί σύμφωνα με κάθε ακαθαρσία του, η ψυχή που θα τους αγγίξει, θα είναι ακάθαρτη έως το εσπέρας». Πικρά δε και ιοβόλα ερπετά λέμε ότι ονομάζονται και είναι, εκείνοι στους οποίους θα ταίριαζε ο λόγος: «Δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους· των οποίων το στόμα είναι γεμάτο κατάρα και πικρία».

Αυτό το μυστήριο θα σου το κάνει σαφές και ο λόγος του προφήτη, διότι είπε τα εξής: «Διότι πολλές ημέρες θα παραμείνουν οι υιοί του Ισραήλ χωρίς να υπάρχει βασιλιάς, ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία, ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατείο, ούτε δήλα. Και μετά από αυτά, θα επιστρέψουν οι υιοί του Ισραήλ και θα αναζητήσουν τον Κύριο τον Θεό τους και τον βασιλιά τους, και θα εκσταθούν για τον Κύριο και για τα αγαθά του, κατά τις έσχατες ημέρες.» ΠΑΛΛ. Αληθινός είναι ο λόγος. ΚΥΡ. Επομένως, τα ιερά, δηλαδή τα άγια, είναι μεν βρώσιμα και κατάλληλα προς μετάληψη για όσους διατηρούν τους εαυτούς τους αλώβητους. Δεν θα προσφέρονται όμως πλέον σε όσους δεν έχουν πνευματική υγεία, ή έχουν μολυνθεί από τη σχέση τους με άλλους. Διότι είναι γεγραμμένο: «Με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς.» Και ότι ακόμη και για τους αληθινά ιερούς ανθρώπους δεν είναι αζήμιο να χρησιμοποιούν τα άγια ως κοινά και να νομίζουν ότι δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άλλα, το αποσαφήνισε λέγοντας αμέσως: «Και ο άνθρωπος που θα φάει τα άγια από άγνοια, θα προσθέσει το ένα πέμπτο της αξίας τους σε αυτά και θα δώσει στον ιερέα το άγιο, και δεν θα βεβηλώσουν τα άγια των υιών του Ισραήλ, τα οποία αυτοί ξεχωρίζουν για τον Κύριο, επιφέροντας στους εαυτούς τους ανομία και σφάλμα όταν τρώνε τα άγιά τους· διότι εγώ είμαι ο Κύριος που τους αγιάζει.» ΠΑΛΛ. Δεν καταλαβαίνω πολύ καλά τι ακριβώς λες. ΚΥΡ. Θα το κατανοήσεις και μάλιστα πολύ ξεκάθαρα, διότι δεν υπάρχει τίποτα το δυσνόητο.

Κεφάλαιο 28. Κάτι τέτοιο συμβαίνει μεταξύ των αδελφών: εάν ένας αδελφός προοδεύει μέσω της ευλάβειας, ο Εχθρός εξοπλίζει έναν άλλον αδελφό από τους πιο αμελείς για να τον ταράξει. Παρασκευάζει μάλιστα και αυτόν που ησυχάζει να του απαντήσει σύμφωνα με την αφροσύνη εκείνου. Και ενώ γίνονται αυτά έτσι, ο άλλος φωνάζει και λέει: «Να ο ευλαβής». Και αφού σταματήσει ο παροξυσμός, ο ευλαβής αρχίζει να κατατοξεύεται από τους αντίθετους λογισμούς, οι οποίοι του λένε: «Έχασες την ευλάβεια. Να, ασχημόνησες μπροστά στους αδελφούς, και τώρα πώς σκοπεύεις να διαχειριστείς την αδιαφορία; Πρόσεξε μήπως σε καταπονήσουν ως αδύναμο και ταπεινό. Διότι είναι γραμμένο: «και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς»· και το: «μην υποτάσσεις τον εαυτό σου σε άφρονα άνθρωπο, για να μη συμπαρασυρθείς στην ανομία». Διότι δεν προστάζει μόνο να μην υποτάσσεται κανείς, αλλά και να στρέφει το μάγουλο σε αυτόν που τον χτυπά. Γι' αυτό και ο Απόστολος παραγγέλλει, λέγοντας: «Μη νικάσαι από το κακό, αλλά νίκα το κακό με το αγαθό». Και ο Κύριος έδωσε εντολή, λέγοντας: «Αν κάποιος σε ραπίσει στο δεξί μάγουλο, στρέψε του και το άλλο».

Με τον όσιο θα είσαι όσιος, και με τον αθώο άνδρα θα είσαι αθώος· και με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός, και με τον διεστραμμένο θα αντιστραφείς. Διότι εσύ θα σώσεις τον ταπεινό λαό, και θα ταπεινώσεις τα βλέμματα των υπερηφάνων. Μήπως, άραγε, προφητικά υπαινίσσεται ως ταπεινό λαό, ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, φτωχό, ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, πράο, τον αποστολικό χορό; Και ως υπερήφανους τους άλλοτε αλαζόνες, τους αρχιερείς και τους διδασκάλους και τους άρχοντες του λαού της περιτομής; Τους οποίους, αφού άλλοτε συμπεριφέρθηκαν με υπερήφανα βλέμματα απέναντι στον Σωτήρα μας, τους ταπείνωσε ο Θεός, διασώζοντας σε όλα τον δικό Του ταπεινό, φτωχό και πράο λαό, δηλαδή τον λαό των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρα μας.

Διότι κάποια μεν από όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους προέρχονται από το αυτεξούσιό μας, ενώ άλλα προέρχονται από τα εξωτερικά επακόλουθα του αυτεξουσίου μας. Γι' αυτό έχει ειπωθεί κάπου προς τον Θεό: «Με τον όσιο θα φανείς όσιος, και με τον διεστραμμένο θα συμπεριφερθείς με εναντίωση». Και στον Νόμο εξάλλου έχει ειπωθεί εκ μέρους Του: «Και εάν πορευθείτε απέναντί μου πλάγια, θα πορευθώ και εγώ απέναντί σας με πλάγιο (αντίθετο) θυμό». Επειδή λοιπόν οι ίδιοι, σαν με μακρύ σκοινί, έλκυσαν επάνω τους τις ανομίες τους, εύλογα και εσύ, ο δίκαιος Κριτής, θα προσθέσεις ανομία πάνω στην ανομία τους, καταλογίζοντάς τους δεύτερη επιπλέον της προηγούμενης.

Διότι, όπως ακριβώς, όταν ανάψει μία λαμπάδα, μεταδίδεται η φλόγα σε όλους τους λύχνους που την προσεγγίζουν, χωρίς να ελαττώνεται το αρχικό φως και ενώ παρέχεται εξίσου σε εκείνους που φωτίζονται μέσω της μετάληψής του, έτσι και η σεμνότητα αυτού του βίου μεταδίδεται από εκείνον που την έχει κατορθώσει προς όσους τον προσεγγίζουν· διότι είναι αληθινός ο προφητικός λόγος: «όποιος συναναστρέφεται με όσιο και αθώο και εκλεκτό, γίνεται και ο ίδιος τέτοιος».

«και θα ανταποδώσει» Διότι ο κυριακός άνθρωπος είναι πλήρης δικαιοσύνης· το ίδιο δε θα λάβουν και οι δίκαιοι. «και σύμφωνα με την καθαρότητα» Η έκφραση «ενώπιον των οφθαλμών αυτού» αναφέρεται στο βήμα το ανθρώπινο. Αναφέρεται δε στον Χριστό. Διότι τα δικά Του χέρια είναι αληθινά καθαρά από κάθε μολυσμό. «μετά οσίου» Διότι με όποιον συναναστρέφεται κανείς, αυτού τον βίο και μιμείται, όπως ακριβώς εκείνοι που ζουν κατά Χριστόν ονομάζονται χριστιανοί. «και μετά ανδρός» Αθώος [καθώς] και όσιος είναι ο Χριστός, και όσοι ζουν εν Χριστώ μετέχουν της δόξας Του. «και μετά εκλεκτού» Και αυτό είναι ο Χριστός και οι εκλεκτοί του Χριστού· αυτοί δε είναι οι απόστολοι, ως εκλεκτοί του Θεού. «και μετά στρεβλού» Στρεβλός είναι ο διάβολος, καθώς διαστράφηκε από την αξία του· υπακούοντας σε αυτόν, ο Ιούδας μετεστράφη (διαστράφηκε) και απώλεσε την αξία του. «ότι εσύ λαό» Τον προερχόμενο από τα έθνη που ταπεινώθηκε από την πλάνη των ειδώλων. «και οφθαλμούς» Των ιουδαίων αρχόντων και των δαιμόνων. «ότι εσύ θα φωτίσεις» Ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. «ο Θεός μου» Διότι, καθώς ο άνθρωπος κατέκειτο σε ζοφερή νύχτα, τον φώτισε αναλαμβάνοντάς τον στη θεότητα. «ότι εν σοι θα λυτρωθώ» [Ομιλεί περί του λαού των Ιουδαίων· διότι αυτοί πείραζαν τον Χριστό.] «και εν τω Θεώ» Όσα οικοδόμησε η αμαρτία, τα αδαμάντινα του άδη, αυτά ο Χριστός τα συνέτριψε.

Διότι ο Ιωάννης δεν φοβόταν τον θάνατο, αλλά φοβόταν μήπως δεν πει την αλήθεια. Αυτόν φόνευσε ο Ηρώδης· και φονεύοντάς τον, δεν διέπραξε έναν μόνο φόνο, αλλά πολλούς. Διότι εκείνος που σκοτώνει έναν διδάσκαλο και ευεργέτη των ψυχών, δεν σκοτώνει μόνο έναν, αλλά τόσους όσους εκείνος θα μπορούσε να ζωοποιήσει με τον λόγο του, εάν ζούσε. Και πότε τον φόνευσε; Αποτελεί ντροπή και μόνο να το λέει κανείς, ντροπή όμως όχι για αυτόν που το λέει, αλλά για αυτόν που διέπραξε τον φόνο. Διότι, κατά τον εορτασμό των γενεθλίων του Ηρώδη, η κόρη της Ηρωδιάδας χόρεψε στο μέσον των καλεσμένων και του άρεσε· γι' αυτό και της υποσχέθηκε με όρκο να της δώσει ό,τι ζητήσει. Και εκείνη, παρακινημένη από τη μητέρα της, λέει: «Δώσε μου πάνω σε ένα πινάκιο το κεφάλι του Ιωάννη». Ω, κάκιστα γενέθλια, που αποπνέουν τον φόνο ενός προφήτη, ενώ αντίθετα θα έπρεπε να περιποιηθεί στο τραπέζι του αγίους άνδρες. Διότι έτσι θα μπορούσε να διορθωθεί η διεστραμμένη ψυχή του. Αφού με τον όσιο θα γίνεις και εσύ όσιος, και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς.

Και χόρεψε στο μέσο του συμποσίου, ενώπιον των οφθαλμών των ακόλαστων, όταν πλέον και το κρασί ερέθιζε περισσότερο το πάθος. Και θέλεις να μάθεις το χειρότερο; Δεν χορεύει μόνο, αλλά χορεύει και επιδέξια. Αποτελεί προσθήκη στην αισχύνη το να έχει εξασκηθεί κανείς καλά στα κακά. Διότι φαίνεται πως δεν κατόρθωσε αυτό το επαίσχυντο έργο επιπόλαια. Αρέσει στον Ηρώδη και στους συνδαιτυμόνες. Και η αλεπού δεν καλύπτει το πρόσωπό της από ντροπή. Βλέπει την κόρη του αδελφού του και της γυναίκας με την οποία παράνομα συζεί να χορεύει ανάμεσα σε άνδρες, και δεν ντρέπεται, αλλά και ευχαριστείται, και αρέσει και στον ίδιο και στους συνδαιτυμόνες. Με τον όσιο θα γίνεις όσιος, και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς. Θα ήθελα να είχε μαθητεύσει έστω και λίγο στον Παύλο: Γενικώς ακούγεται ότι υπάρχει ανάμεσά σας χορός, και τέτοιου είδους χορός, που όμοιός του δεν υπάρχει ούτε καν μεταξύ των εθνικών, το να χορεύει δηλαδή η κόρη του βασιλιά.

Θα πω το εξής: όπως, για παράδειγμα, εάν κάποιος στεκόταν δίπλα σε μια διαυγή και γλυκιά πηγή και την εξύβριζε, εκείνη όμως δεν θα σταματούσε να αναβλύζει πόσιμο νερό τόσο για εκείνον που την υβρίζει όσο και για όλους εξίσου όσους θέλουν να αντλήσουν από αυτήν· ή αν κάποιος, φλυαρώντας, κατηγορούσε τον πολύτιμο λίθο που περιβάλλει το βασιλικό στέμμα ως άχρηστο και σκοτεινό, ενώ εκείνος θα διατηρούσε την ίδια λαμπρότητα· ή αν κατηγορούσε τον ήλιο ότι σκοτεινιάζει την όραση, ενώ εκείνος με τον ίδιο τρόπο θα περιέλαμπε όλη τη γη· έτσι ακριβώς πρέπει να διατηρείς και εσύ την εσωτερική σου διάθεση, όσα κι αν κάνει ή λέει κάποιος εναντίον σου. Απεναντίας, παραμένοντας σταθερός στον εαυτό σου με ηγεμονικό πνεύμα, να είσαι πάγιος και άτρεπτος, ούτε να συντρίβεσαι από το παρόν, ούτε να φοβάσαι το μέλλον. Διότι ο νους και ο λόγος, απέναντι σε κάθε δυσκολία, έτσι μπορούν να πορεύονται, όπως είναι η φύση τους και όπως θέλουν: όπως η φωτιά προς τα πάνω, όπως ο λίθος προς τα κάτω, όπως ο κύλινδρος στην κατηφόρα. Και ληστής της ελεύθερης προαιρέσεως ούτε υπήρξε, ούτε υπάρχει, ούτε θα υπάρξει. Διότι η ανθρώπινη φύση αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μέρος μιας φύσης ανεμπόδιστης, νοερής και δίκαιης. Όμως η πηγή, ο πολύτιμος λίθος και ο ήλιος, ως άψυχα, και έχοντας αυτό το πλεονέκτημα εκ φύσεως, παραμένουν χωρίς μισθό. Για εσένα, όμως, επειδή τα πάντα εναπόκεινται στη δική σου προαίρεση, η ανταμοιβή από τον Θεό για τη συμπόνια προς αυτόν που σε παροξύνει είναι έτοιμη. Γι' αυτό, εάν κάποιος σε λύπησε, μην τον λυπήσεις σε ανταπόδοση, διότι έτσι έγινες και εσύ ίσος με εκείνον. Και όπως η ηχώ αντανακλά τις φωνές, και ο καθρέφτης τις μορφές που πέφτουν πάνω του, και τα χέρια τους μεταξύ τους κρότους, έτσι και εσύ αντεμιμήθηκες την κακία του πλησίον, και ό,τι έλαβες από εκείνον το ανταπέδωσες, και περιέπεσες στο ίδιο σφάλμα για το οποίο τον κατηγορείς. Όμως κανένας συνετός δεν θεραπεύει το κακό με κακό, ούτε ιατρεύει ένα τραύμα με άλλο τραύμα, αλλά τα αντίθετα αποτελούν ιάματα για τα αντίθετα. Γι' αυτό και τα ιερά λόγια αναφέρουν: «Με όσιο, λέει, θα γίνεις όσιος, και με άνθρωπο αθώο θα γίνεις αθώος, και με εκλεκτό θα γίνεις εκλεκτός, και με διεστραμμένο θα αναμετρηθείς διαστρέφοντάς τον»· δηλαδή, δεν θα γίνεις και εσύ διεστραμμένος, αλλά θα παραμείνεις ορθός, και θα αποτελέσεις το αντίστροφο απέναντι σε όλα τα κακά. Και όπως ακριβώς φροντίζεις να αρτύζεις τα φαγητά, να αναμειγνύεις το κρασί, και να ντύνεσαι ανάλογα με τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, έτσι και ως προς τον χαρακτήρα του πλησίον, με κάθε τρόπο να φροντίζεις να προσαρμόζεσαι προς ωφέλειά του. Και σε όλα τα πράγματα με τα οποία έχεις κληρωθεί, και με τους ανθρώπους που η θεία πρόνοια και η φύση, μαζί με τα όσα φέρνουν, σε έταξε να συζείς, φρόντιζε να εναρμονίζεις τον εαυτό σου και να αγαπάς αληθινά αυτό που σου έλαχε.

«Με πρόφθασαν την ημέρα της κακώσεώς μου», όταν με συνέλαβαν, «και έγινε ο Κύριος το στήριγμά μου», για να μην ντροπιαστώ, «και με έβγαλε σε ευρύχωρο τόπο», μετά το πάθος. «Θα με λυτρώσει διότι με θέλησε», ακούγοντας αυτούς που με χλεύαζαν: «Ας τον σώσει, αν τον θέλει». «Και θα μου ανταποδώσει ο Κύριος σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου, και σύμφωνα με την καθαρότητα των χεριών μου θα μου ανταποδώσει». «Διότι φύλαξα τις οδούς του Κυρίου και δεν ασέβησα έναντι του Θεού μου». Πώς αλλιώς, άλλωστε, θα μπορούσα να σηκώσω την αμαρτία του κόσμου; «Διότι όλες οι κρίσεις του είναι μπροστά μου, και τα προστάγματά του δεν απομακρύνθηκαν από εμένα· και θα είμαι άμωμος μαζί του, θα προφυλαχθώ από την ανομία. Και θα μου ανταποδώσει ο Κύριος σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου. Με τον όσιο θα είσαι όσιος, με τον αθώο θα είσαι αθώος, με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός και με τον διεστραμμένο θα συμπεριφερθείς αναλόγως». Στον καθένα, λέει, γίνεσαι ανταποδότης, ανάλογος με τα έργα που πράττει· «Διότι εσύ θα σώσεις τον ταπεινό λαό και θα ταπεινώσεις τα βλέμματα των υπερηφάνων».

Παρευρισκόταν μαζί με άλλους εκλεκτούς και ο Δημήτριος Καρύκης, ο κριτής και σεβαστός, ο ύπατος των φιλοσόφων και μέγας λογιστής. Με τόσα πολλά αξιώματα τιμούνταν χάρη στη λογιότητά του· και κάποτε, όταν εμείς ήμασταν ακόμη πολύ νέοι, υπήρξε διδάσκαλός μας στη λογική, διότι ήταν ηλικιωμένος και πολυμαθής. Διατάχθηκε από τον κρατούντα, αν διαθέταμε κάποια κατάρτιση στα γράμματα, να την εξακριβώσει και να την παρουσιάσει· και αυτός, φθονώντας με τρόπο διόλου φιλοσοφικό και ραδιουργώντας, προσπάθησε να αποδείξει ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα. Γι' αυτό, λοιπόν, και εμείς του ανταποδώσαμε τις δικές του πανουργίες, διαστρέφοντας τα πράγματα με άλλον τρόπο, απαντώντας, όπως δεν θα έπρεπε, σε διεστραμμένο με διαστροφή.

Και με τις άλλες ενέργειες, όσες αγαπά ο Θεός, καινοτομείς, γινόμενος όσιος με τον όσιο και διαστρέφοντας τα σχέδια του διεστραμμένου, αλλά βεβαίως και με το να σε ντύσει με τη λαμπρή και ωραία στολή της νίκης, την οποία ο αποστάτης είχε ράψει κρυφά για τον εαυτό του και παραλίγο να τη φορέσει· ή και διαφορετικά, εσύ μεν δέχτηκες με σεβασμό την ιερή Εκκλησία, ως τροφό και σεβάσμια, η οποία προσήλθε στον θρόνο σου, όπως παλαιότερα ο Σολομών τη μητέρα του Βηρσαβεέ, για την οποία το βιβλίο των Βασιλειών διηγείται περίπου τα εξής: «και εισήλθε η Βηρσαβεέ προς τον βασιλιά Σολομώντα για να του μιλήσει και σηκώθηκε ο βασιλιάς να την προϋπαντήσει και την καταφίλησε και κάθισε στον θρόνο του· και τοποθετήθηκε θρόνος για τη μητέρα του βασιλιά και κάθισε στα δεξιά του». Εκείνη δε (η Εκκλησία), εισερχόμενη ενώπιον του Θεού των πάντων, όπως παλαιότερα η Βηρσαβεέ ενώπιον του Δαβίδ, και πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη και προσκυνώντας, ζήτησε για εσένα τη βασιλεία ειρηνική και αστασίαστη, την οποία, σαν άλλος Αδωνίας, υπέκλεπτε ο αποστάτης· επειδή, πώς ήταν δυνατόν, κάνοντας εξαρχής μια τόσο εξαίρετη αρχή και κατευνάζοντας τον ιερό πόλεμο όπως είναι αρεστό στον Θεό, να μην επισφραγίσεις και τα ζητήματα με τους ίδιους τους βαρβάρους με άριστο τέλος, φέρνοντάς τα σε αίσιο πέρας.

Έτσι καταρρίπτεται η περί αποκαταστάσεως θεωρία του Ωριγένη, και ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι επαξίως: όσιος με τους οσίους, διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και όσιος· εκλεκτός με τους εκλεκτούς, ευθύς με τους ευθείς, ευεργετώντας τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά· ενώ με τους διεστραμμένους θα συμπεριφέρεται ανάλογα, και εκείνους που εκτρέπονται σε πλάγιες οδούς θα τους αποπέμπει και θα τους οδηγεί μαζί με όσους εργάζονται την ανομία. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν. 6.

Ο πρώτος νόμος, εξαιτίας της εύλογης αφορμής εκείνου που αμάρτησε, κατέκρινε περισσότερο τον αδικημένο. «Διότι», λέει, «με το κριτήριο που κρίνεις τον άλλον, κατακρίνεις τον εαυτό σου». Ενώ στο μέτρο που κάποιος συγχωρεί, θα συγχωρεθεί και ο ίδιος. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «ανάμεσα στην κρίση υπάρχει κρίση και ανάμεσα στη συγχώρεση υπάρχει συγχώρεση». Επομένως, το πλήρωμα του νόμου είναι η συγχώρεση. Και κάναμε λόγο για πρώτο νόμο, όχι επειδή ο Θεός έδωσε δύο νόμους στους ανθρώπους, αλλά έναν, ο οποίος είναι μεν πνευματικός κατά τη φύση του, αλλά ως προς την ανταπόδοση επιφέρει στον καθένα δίκαια την απόφαση. Σε αυτόν που συγχωρεί δίνει συγχώρεση, και σε αυτόν που αντιδικεί ανταποδίδει αναλόγως. Διότι λέει: «με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς». Γι' αυτό, εκείνοι που τον εφαρμόζουν πνευματικά και μετέχουν ανάλογα στη χάρη, αγαπούσαν όχι μόνο όσους τους ευεργετούσαν, αλλά και όσους τους χλεύαζαν και τους δίωκαν, εκλαμβάνοντας την πνευματική αγάπη ως ανταπόδοση των αγαθών. Και λέω των αγαθών, όχι μόνο επειδή συγχώρεσαν τα αδικήματα, αλλά επειδή ευεργέτησαν και τις ψυχές εκείνων που τους αδικούσαν. Διότι με τέτοιον τρόπο τους εμπιστεύονταν στον Θεό, σαν να επιτύγχαναν μέσω αυτών τον μακαρισμό, καθώς λέει: «μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν». Διδάσκονταν δε από τον πνευματικό νόμο να σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο.

Ο πρώτος νόμος, μέσω της εύλογης αφορμής εκείνου που αμάρτησε, κατέκρινε περισσότερο τον αδικηθέντα· «διότι με ό,τι κρίνει κάποιος τον άλλον, κατακρίνει τον εαυτό του», ενώ με ό,τι συγχωρεί, θα του συγχωρεθεί. Διότι έτσι λέει και ο νόμος: «ανάμεσα σε κρίση υπάρχει κρίση και ανάμεσα σε συγχώρεση υπάρχει συγχώρεση». Πλήρωμα, λοιπόν, του νόμου είναι η συγχώρεση. Ονομάσαμε δε τον νόμο πρώτο, όχι επειδή ο Θεός έδωσε δύο νόμους στους ανθρώπους, αλλά έναν· πνευματικό μεν ως προς τη φύση, που επιφέρει όμως δίκαιη την απόφαση στον καθένα κατά την ανταπόδοση. Σε αυτόν που συγχωρεί θα συγχωρήσει και από αυτόν που απαιτεί αυστηρά θα απαιτήσει αυστηρά. Λέει άλλωστε: «Με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός και με τον διεστραμμένο θα συμπεριφερθείς αναλόγως». Γι' αυτό, εκείνοι που εφάρμοζαν τον νόμο πνευματικά και συμμετείχαν αναλόγως της χάριτος, αγαπούσαν όχι μόνο αυτούς που τους ευεργετούσαν, αλλά και αυτούς που τους ονείδιζαν και τους δίωκαν, προσδοκώντας την πνευματική ανταπόδοση των αγαθών. Όχι μόνο επειδή συγχώρησαν τα αδικήματα, αλλά επειδή ευεργέτησαν και τις ψυχές εκείνων που τους αδικούσαν· διότι έτσι τους εμπιστεύονταν στον Θεό, ώστε μέσω αυτών να επιτύχουν τον μακαρισμό, καθώς λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας διώξουν και σας ονειδίσουν». Και από τον πνευματικό νόμο διδάσκονταν να φρονούν με αυτόν τον τρόπο.