Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:29

Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε. Εννοεί τον νου. Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου. Θα διασκορπίσεις, λέει, την άγνοια που υπάρχει μέσα μου. Διότι με τη βοήθειά σου θα λυτρωθώ από το πειρατήριο, και με τη δύναμη του Θεού μου θα υπερβώ το τείχος. Διότι, λέει, με περικύκλωσαν οι εχθροί μου, για να με αποκλείσουν. [Ονομάζει δε πειρατήριο τις ηδονές, και τείχος τον διάβολο.] Ο Θεός μου, η οδός του είναι άμωμη. Εδώ, λέει, κατακρίνει την αγνωμοσύνη και την κακία και την απειθή διάθεση και τη σκληρότητα των αγνώμονων, αχάριστων και σκληρόκαρδων Ιουδαίων.

Διότι ο νους των πλανωμένων είναι γεμάτος από νοητή ομίχλη και δαιμονική απάτη, αλλά ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα αναλάμψει σε εμάς το φως μέσα από το σκοτάδι· διότι είπε κάπου μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα· σε αυτούς που κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως θα λάμψει πάνω σας»· και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει, ως εκ προσώπου αυτών που βρίσκονται σε ομίχλη και σκοτάδι: «Διότι εσύ θα φωτίσεις το λυχνάρι μου, Κύριε, ο Θεός μου θα φωτίσει το σκοτάδι μου». Επειδή λοιπόν εκπληρώθηκε σε εμάς η υπόσχεση του Πατρός, και το θείο και νοητό φως διέλαμψε σε εμάς, γνωρίσαμε τη δόξα του στο πρόσωπο του Χριστού· έπειτα, αν ο Χριστός δεν είναι εκ φύσεως και αληθώς Θεός, έχουμε δει σε αυτόν τη δόξα του Πατρός; Και όμως, ακούω σαφώς τον Θεό και Πατέρα να λέει: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»· αλλά ιδού, την έχει δώσει στον Υιό· άρα δεν είναι άλλος από αυτόν, παρά μόνο ως προς την υπόσταση και την ιδιαίτερη ύπαρξη, για να μη φανεί ότι ο Πατέρας μίλησε ψευδώς προβάλλοντας τη δική του δόξα στο πρόσωπο του Υιού, και ότι γνωρίζεται ως Θεός κατά φύση μέσα σε αυτόν και μέσω αυτού· διότι είναι πρόσωπο και εικόνα και απαύγασμα της υποστάσεώς του· και ο Υιός αποκαλύπτεται από τον Πατέρα, αλλά και ο ίδιος αποκαλύπτει σε εμάς μέσα του τον Πατέρα.

Αν το να είναι το αληθινό φως δεν ανήκει εκ φύσεως μόνο στον Υιό, αλλά το κατέχει αυτό και η κτίση, τότε περιττώς, όπως νομίζω, θα φανεί να λέει σε κάποιους ο ψαλμωδός: «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε». Διότι αυτό που είναι εξολοκλήρου και αληθινά φως, δεν θα μπορούσε να γίνει φως μέσω της μετοχής σε κάποιο άλλο, ούτε θα λαμπρυνθεί από την έλλαμψη κάποιου άλλου, αλλά μάλλον θα χορηγηθεί σε αυτό η τέλεια καθαρότητα από τη δική του φύση. Αλλά βλέπουμε ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη από φως, επειδή είναι κτιστής φύσης. Και λέει αλήθεια ο ψαλμωδός όταν αναφωνεί προς τον Λόγο του Θεού: «Διότι εσύ θα φωτίσεις το λύχνο μου Κύριε, ο Θεός μου θα φωτίσει το σκοτάδι μου». Επομένως εμείς δεν είμαστε αληθινά φως, αλλά μάλλον μέτοχοι του Λόγου που φωτίζει, και ξένοι κατά φύση προς το αληθινό φως, το οποίο είναι ο Υιός. Άλλο επιχείρημα από το ίδιο. Αν ο ανθρώπινος νους έχει ονομαστεί λύχνος, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους ψαλμούς «Διότι εσύ θα φωτίσεις το λύχνο μου Κύριε», πώς θα είμαστε αληθινά φως; Διότι το φως για το λύχνο είναι επίκτητο και δεδομένο. Και αν το σκοτάδι που είναι μέσα μας το φωτίζει μόνο ο Μονογενής, πώς δεν είναι μάλλον αυτός το αληθινό φως, ενώ εμείς δεν είμαστε; Αν δε αυτό είναι αληθές, πώς θα μπορούσε λοιπόν να είναι ομοφυής με την κτίση, αφού υπερέχει τόσο πολύ από αυτήν; Άλλο επιχείρημα. Αν είναι δυνατόν να ενυπάρχει στην κτίση το να είναι αληθινό φως, όπως ακριβώς συμβαίνει βεβαίως και με τον Υιό, τότε είναι προφανές ότι και ο άνθρωπος θα είναι αληθινό φως, εφόσον αποτελεί μέρος της.

Διότι δεν θα μπορεί να λέει με παρρησία: «Επειδή εσύ θα φωτίσεις το λυχνάρι μου, Κύριε, ο Θεός μου θα φωτίσει το σκοτάδι μου». Και ο δεξιός βραχίονας είναι αυτός που κόβεται με το μαχαίρι, και μάλιστα και ο οφθαλμός που τυφλώνεται. Διότι δεν υπάρχει τίποτα δεξιό στους λαούς των Ιουδαίων, ούτε αγαθή πράξη, ούτε η δύναμη σε αυτά, ούτε όσα προέρχονται από το θείο φως στον νου και στην καρδιά. Όπως άλλωστε λέει ο Παύλος: «Μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, κάλυμμα υπάρχει πάνω στην καρδιά τους». Και ο Δαβίδ ψάλλει κάπου γι' αυτούς: «Ας σκοτισθούν οι οφθαλμοί τους, ώστε να μη βλέπουν». Όλα λοιπόν είναι σκαιά σε αυτούς, είτε πρόκειται για τον τρόπο ζωής, είτε για τον τρόπο σκέψης, είτε για οτιδήποτε άλλο πιστεύεται ότι κατέχουν. Διότι η αφαίρεση των αριστερών γνωρίζω ότι θα ωφελούσε όσους την υφίστανται· αφού η αποβολή της σκαιότητας θα τους απάλλασσε από κάθε ενοχή και ψεγάδι. Αντίθετα, η απόθεση των δεξιών θα προξενούσε διόλου μικρή ζημιά· διότι οδηγεί οπωσδήποτε σε ό,τι πιο αισχρό και βδελυρό.

ΑΛΛΟ. «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο.» Αν το φως που αποστέλλεται στον κόσμο από τον Θεό και Πατέρα είναι ο Λόγος που προήλθε από αυτόν, σύμφωνα με τα δικά του λόγια: «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και ήλθα»· και πάλι: «Εγώ έχω έρθει ως φως στον κόσμο»· προς αυτόν, επομένως, απευθύνεται και ο μακάριος Ψαλμωδός, κρούοντας την πνευματική λύρα: «Διότι εσύ θα φωτίσεις το λυχνάρι μου, Κύριε ο Θεός, φως στο σκοτάδι μου.» Όταν, λοιπόν, σύμφωνα με την ίδια τη φωνή του Σωτήρα, ο μακάριος Δαβίδ εν Πνεύματι τον ομολογεί Κύριο και Θεό, πώς είναι δυνατόν να είναι δημιούργημα, και με ποιον τρόπο θα μπορούσε ποτέ να είναι κτιστός αυτός που είναι εκ φύσεως Θεός;

«Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε, ο Θεός μου θα φωτίσει το σκοτάδι μου. Διότι δι' εσού θα λυτρωθώ από την εχθρική επιδρομή, και με τον Θεό μου θα υπερβώ το τείχος». Αναζητώντας δε τον λύχνο του Δαβίδ, βρήκα να αναφέρεται στον ρλα΄ (131ο) ψαλμό το εξής: «Εκεί θα κάνω να ανατείλει κέρας για τον Δαβίδ· ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Και λύχνος που ετοιμάζεται για τον Χριστό από το σπέρμα του Δαβίδ, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά το κατά σάρκα γέννημα που προήλθε από τη διαδοχή του Δαβίδ, το οποίο προσέλαβε ο Χριστός όταν εισήλθε σε αυτό, και εξέλαμψε σε όλους τους ανθρώπους τις ακτίνες της δυνάμεώς του και τις ανατολές του φωτός; Γι' αυτό και στα προκείμενα εδάφια ο Δαβίδ λέει προφητικά: «Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε». Επειδή εσύ ο ίδιος, λέει, ο Κύριος, που είσαι το αληθινό φως, όταν ενωθείς κάποτε με τρόπο ανέκφραστο με τον λύχνο που θα γεννηθεί από εμένα, θα τον φωτίσεις· αλλά και το σκοτάδι που δημιουργήθηκε κάποτε μέσα μου, τότε θα το αφαιρέσεις παντελώς, ώστε ούτε η ανάμνησή του να μην έρχεται πλέον στη διάνοιά μου. Γνωρίζω δε καλά ότι, αφού αξιωθώ τη δική σου δύναμη και ισχύ, θα ανέβω στο επουράνιο τείχος· και όταν πλέον βρεθώ σε ασφάλεια, τότε θα επιτύχω τη σωτηρία που βρίσκεται κοντά σου. Ή (σημαίνει το εξής): Θα υπερβώ και θα υπερπηδήσω όλα τα οχυρώματα των εχθρών και τους φραγμούς και το τείχος, που σπεύδουν να υψώσουν γύρω μου για να με αποκλείσουν.

Γι' αυτό και προς τον Θεό και Πατέρα, επαναλαμβάνοντας τα λόγια μαζί με τον Δαβίδ, ας πούμε τα εξής: «Δικός σου είναι ο βραχίονας που ενανθρώπησε με πολλή δύναμη· ας κραταιωθεί το παντοδύναμο χέρι σου, Ύψιστε και υπερούσιε Πατέρα, και ας υψωθεί η δεξιά σου, η οποία σήμερα μεταμορφώθηκε θαυμαστά ανάμεσά μας. Μακάριος είναι ο λαός σου, εμείς που γνωρίζουμε την ιαχή, τον επινίκιο ύμνο για τη νίκη που εμείς οι πιστοί κατακτήσαμε μέσω του Υιού σου». Και έπειτα, απευθύνοντας την ικεσία προς τον Υιό εν Πνεύματι, με έκσταση και ευχαριστία ας πούμε: «Κύριε, αξίωσέ μας να πορευόμαστε πάντοτε στο φως του προσώπου σου· μέσα στο φως της σημερινής σου μεταμορφώσεως θα δούμε εσένα, το άδυτο πατρικό φως. Φώτισε τους οφθαλμούς μας με την αστραπή της θεότητάς σου, για να μην υπνώσουμε στο σκοτάδι τον αιώνιο θάνατο· ανάτειλε σε εμάς φως ευφροσύνης, φως αλήθειας και επιγνώσεως· Θεέ, εσύ θα φωτίσεις ως λύχνο τον σκοτεινό και παραμελημένο μας νου, και θα φωτίζεις πάντοτε το σκοτάδι της άγνοιάς μας, ώστε να σε ατενίζουμε, να σε ανυμνούμε και να σε δοξάζουμε».

«και θα ανταποδώσει» Διότι ο κυριακός άνθρωπος είναι πλήρης δικαιοσύνης· το ίδιο δε θα λάβουν και οι δίκαιοι. «και σύμφωνα με την καθαρότητα» Η έκφραση «ενώπιον των οφθαλμών αυτού» αναφέρεται στο βήμα το ανθρώπινο. Αναφέρεται δε στον Χριστό. Διότι τα δικά Του χέρια είναι αληθινά καθαρά από κάθε μολυσμό. «μετά οσίου» Διότι με όποιον συναναστρέφεται κανείς, αυτού τον βίο και μιμείται, όπως ακριβώς εκείνοι που ζουν κατά Χριστόν ονομάζονται χριστιανοί. «και μετά ανδρός» Αθώος [καθώς] και όσιος είναι ο Χριστός, και όσοι ζουν εν Χριστώ μετέχουν της δόξας Του. «και μετά εκλεκτού» Και αυτό είναι ο Χριστός και οι εκλεκτοί του Χριστού· αυτοί δε είναι οι απόστολοι, ως εκλεκτοί του Θεού. «και μετά στρεβλού» Στρεβλός είναι ο διάβολος, καθώς διαστράφηκε από την αξία του· υπακούοντας σε αυτόν, ο Ιούδας μετεστράφη (διαστράφηκε) και απώλεσε την αξία του. «ότι εσύ λαό» Τον προερχόμενο από τα έθνη που ταπεινώθηκε από την πλάνη των ειδώλων. «και οφθαλμούς» Των ιουδαίων αρχόντων και των δαιμόνων. «ότι εσύ θα φωτίσεις» Ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. «ο Θεός μου» Διότι, καθώς ο άνθρωπος κατέκειτο σε ζοφερή νύχτα, τον φώτισε αναλαμβάνοντάς τον στη θεότητα. «ότι εν σοι θα λυτρωθώ» [Ομιλεί περί του λαού των Ιουδαίων· διότι αυτοί πείραζαν τον Χριστό.] «και εν τω Θεώ» Όσα οικοδόμησε η αμαρτία, τα αδαμάντινα του άδη, αυτά ο Χριστός τα συνέτριψε.

Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους ταπεινούς στην καρδιά και τα αυτιά του προσηλωμένα στη δέησή τους. Η προσευχή του ταπεινόφρονος ακούγεται σαν να λέγεται από στόμα σε αυτί: «Κύριε ο Θεός μου, εσύ θα φωτίσεις το σκοτάδι μου». Κατά τον καιρό της ησυχίας σου, μέσα στα αγαθά έργα της ταπεινώσεως, όταν η ψυχή σου πλησιάσει να εξέλθει από το σκοτάδι, ας είναι αυτό το σημάδι για σένα: καίγεται η καρδιά σου και θερμαίνεται σαν τη φωτιά μέρα και νύχτα, έτσι ώστε να θεωρείς όλο τον κόσμο σκύβαλα και στάχτη. Και να μην επιθυμείς ούτε την τροφή εξαιτίας της γλυκύτητας των νέων και φλογερών λογισμών που κινούνται διαρκώς μέσα στην ψυχή σου. Και ξαφνικά, θα σου δοθεί μια πηγή δακρύων που θα ρέει σαν χείμαρρος αβίαστα, η οποία θα σμίγει με όλα τα έργα σου· τόσο στην ανάγνωσή σου και στην προσευχή σου, όσο και στην ψαλμωδία σου και στη μελέτη σου και στο φαγητό σου και στο ποτό σου και σε κάθε σου έργο, τα δάκρυά σου θα βρίσκονται αναμεμειγμένα σε αυτό.

Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους ταπεινούς στην καρδιά, και τα ώτα του προς τη δέησή τους. Η προσευχή του ταπεινόφρονος φθάνει σαν απευθείας από το στόμα στα ώτα. Στον καιρό της ησυχίας σου, βόησε μέσα από τα αγαθά έργα της ταπεινώσεως: Κύριε ο Θεός μου, εσύ θα φωτίσεις το σκότος μου.

Τα χωρία αναμειγνύονται, αναφερόμενα στον Δαβίδ και στον τύπο του Χριστού· διότι ο μεν Δαβίδ, έχοντας καταδιωχθεί από πολλούς εχθρούς και έχοντας διασωθεί, έψαλε αυτά, ο δε Χριστός, υποκινούμενος από τους Ιουδαίους, προέλεγε αυτά προς τον Πατέρα διά στόματος Δαβίδ. «Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου», το οποίο προέρχεται από τη θλίψη· «Διότι δι' εσού θα σωθώ από τον πειρασμό» των επιβουλών εναντίον μου, «και με τη βοήθεια του Θεού μου θα υπερπηδήσω τείχος», διαφεύγοντας από το πρόσωπό τους. «Ο Θεός μου, είναι άμωμη η οδός του», την οποία είναι αδύνατον να βαδίσουν οι αμαρτωλοί, «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα», δηλαδή κεκαθαρμένα, «είναι υπερασπιστής όλων όσοι ελπίζουν σε αυτόν», είτε είναι σοφοί είτε απλοί άνθρωποι. «Διότι, ποιος είναι Θεός», αντί του κανείς δεν είναι Θεός, κανείς Κύριος, παρά μόνο και «πλην του Θεού ημών», έστω και αν ψευδωνύμως λέγεται ότι υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι. Ω, της πολυθεϊστικής και άθεης ανοησίας των ανθρώπων. «Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, κατέστησε άμωμη την οδό μου», και δεν αποτελεί δικό μου κατόρθωμα, «καθιστώντας τα πόδια μου σαν του ελαφιού και στήνοντάς με στα υψηλά· διδάσκοντας τα χέρια μου στον πόλεμο, έκανε τους βραχίονές μου σαν χάλκινο τόξο», με τους οποίους κατατρόπωσα και τον αλλόφυλο Γολιάθ και πολλούς άλλους. «Μου έδωσες την υπεράσπιση της σωτηρίας, και η δεξιά σου με βοήθησε», όταν είχα ανάγκη βοηθείας, «η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους» από τις πτώσεις· «και η παιδεία σου αυτή θα με διδάξει» τα ευάρεστα σε σένα. «