Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:30

Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε. Εννοεί τον νου. Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου. Θα διασκορπίσεις, λέει, την άγνοια που υπάρχει μέσα μου. Διότι με τη βοήθειά σου θα λυτρωθώ από το πειρατήριο, και με τη δύναμη του Θεού μου θα υπερβώ το τείχος. Διότι, λέει, με περικύκλωσαν οι εχθροί μου, για να με αποκλείσουν. [Ονομάζει δε πειρατήριο τις ηδονές, και τείχος τον διάβολο.] Ο Θεός μου, η οδός του είναι άμωμη. Εδώ, λέει, κατακρίνει την αγνωμοσύνη και την κακία και την απειθή διάθεση και τη σκληρότητα των αγνώμονων, αχάριστων και σκληρόκαρδων Ιουδαίων.

Διότι χωρίς τον Θεό είναι αδύνατον να γίνει αυτό. Και αυτό πάλι μπορεί να το βρει κανείς στα θεία λόγια, όπως το «με τον Θεό θα επιτελέσουμε δυνατά έργα» και «με τον Θεό θα υπερπηδήσω τείχος» και «με εσένα θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας». Είναι επομένως φανερό, ότι στο όνομα του Πατρός και του Υιού μπορούμε, με το να γίνουμε «ένα», να διατηρούμε σταθερό τον σύνδεσμο της αγάπης. Διότι πάλι, για να επεκτείνουμε το ίδιο νόημα, λέει ο Κύριος: «Και εγώ τη δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς, για να είναι ένα, καθώς εμείς είμαστε ένα». Ορθά και εδώ δεν είπε «για να είναι μέσα σε εσένα όπως είμαι και εγώ», αλλά είπε «καθώς εμείς». Εκείνος όμως που λέει το «καθώς» δεν υποδεικνύει ταύτιση, αλλά εικόνα και παράδειγμα αυτού που λέγεται.

ΑΛΛΟ, το οποίο δείχνει ότι το να γίνεται κάτι εν Θεώ, δεν σημαίνει μεταβολή της φύσεως, αλλά ότι γίνεται δι' Αυτού ή παρ' Αυτού. Βρίσκεται κάπου ο Ψαλμωδός να λέει: «Εν σοι θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας». Και πάλι: «Εν τω Θεώ μου θα υπερπηδήσω τείχος». Αλλά είναι φανερό ότι δεν θα υπερπηδήσει το τείχος και θα κατατροπώσει τους εχθρούς επειδή θα βρεθεί φυσικά μέσα στον Θεό, αλλά ότι θα πράξει τούτο στο όνομα του Θεού και με τη δική Του δύναμη.

Γι' αυτό ο αββάς Ποιμήν έλεγε ότι: Το θέλημα είναι χάλκινο τείχος ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό. Βλέπετε τη δύναμη του λόγου. Και πάλι πρόσθεσε λέγοντας: Είναι πέτρα που αποκρούει, δηλαδή εναντιώνεται, αντικρούοντας το θέλημα του Θεού. Εάν λοιπόν το εγκαταλείψει αυτό ο άνθρωπος, λέει και αυτός: Με τον Θεό μου θα υπερβώ το τείχος.

Εισακούστηκε, λοιπόν, ο άνθρωπος όχι διά ιερέως και νόμου, αλλά διά της μετάνοιας που κηρύσσεται στην εκκλησία, διότι η μετάνοια είναι υπερφυής, διότι υπερέβη ακόμη και τον νόμο. Ορθά είπε κατά τη μετάνοιά του: και με τον Θεό μου θα υπερβώ τείχος.

«Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε, ο Θεός μου θα φωτίσει το σκοτάδι μου. Διότι δι' εσού θα λυτρωθώ από την εχθρική επιδρομή, και με τον Θεό μου θα υπερβώ το τείχος». Αναζητώντας δε τον λύχνο του Δαβίδ, βρήκα να αναφέρεται στον ρλα΄ (131ο) ψαλμό το εξής: «Εκεί θα κάνω να ανατείλει κέρας για τον Δαβίδ· ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Και λύχνος που ετοιμάζεται για τον Χριστό από το σπέρμα του Δαβίδ, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά το κατά σάρκα γέννημα που προήλθε από τη διαδοχή του Δαβίδ, το οποίο προσέλαβε ο Χριστός όταν εισήλθε σε αυτό, και εξέλαμψε σε όλους τους ανθρώπους τις ακτίνες της δυνάμεώς του και τις ανατολές του φωτός; Γι' αυτό και στα προκείμενα εδάφια ο Δαβίδ λέει προφητικά: «Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε». Επειδή εσύ ο ίδιος, λέει, ο Κύριος, που είσαι το αληθινό φως, όταν ενωθείς κάποτε με τρόπο ανέκφραστο με τον λύχνο που θα γεννηθεί από εμένα, θα τον φωτίσεις· αλλά και το σκοτάδι που δημιουργήθηκε κάποτε μέσα μου, τότε θα το αφαιρέσεις παντελώς, ώστε ούτε η ανάμνησή του να μην έρχεται πλέον στη διάνοιά μου. Γνωρίζω δε καλά ότι, αφού αξιωθώ τη δική σου δύναμη και ισχύ, θα ανέβω στο επουράνιο τείχος· και όταν πλέον βρεθώ σε ασφάλεια, τότε θα επιτύχω τη σωτηρία που βρίσκεται κοντά σου. Ή (σημαίνει το εξής): Θα υπερβώ και θα υπερπηδήσω όλα τα οχυρώματα των εχθρών και τους φραγμούς και το τείχος, που σπεύδουν να υψώσουν γύρω μου για να με αποκλείσουν.

Αλλά γιατί μακρηγορώ εξηγώντας αυτά σε έναν άνθρωπο που ίσως γνωρίζει καλύτερα από αυτόν που τα λέει; Διότι, έχοντας μαθητεύσει και ο ίδιος στη βασιλεία των ουρανών, γνωρίζεις καινούργια και παλαιά. Μόνο δείξε στην πράξη αυτή τη γνώση· κατέβα στο πρακτικό στάδιο της γνώσεως· αγωνίσου τον καλόν αγώνα· κάνε χρήση αυτού νομίμως· αφαίρεσε κάτι από την περιβολή σου και από το βαρύτατο άχθος της φροντίδας των γήινων πραγμάτων, ελαφρώνοντας τον εαυτό σου για τον κατά λόγον δίαυλο· απεκδύσου τα πάντα πρόθυμα για την πάλη, ελευθερώνοντας τον νου σου από τα γήινα έστω και για λίγο· αλείψου με το έλαιο της αγαθοεργίας, και έτσι δεν θα δώσεις καθόλου λαβή στους αντιπάλους. Είναι φοβερό, κάποιοι από τους απλούς ανθρώπους, αφού ξεπέρασαν όλους τους γυμνικούς αγώνες, να περιβάλλονται με όπλα δυνατά ενώπιον του Θεού προς καθαίρεση οχυρωμάτων και, αφού ζώστηκαν την κοφτερότατη ρομφαία του Πνεύματος και σήκωσαν το φρικτό για τους εχθρούς δόρυ, δηλαδή την άυλη νοερή εργασία, να ορμούν εναντίον των παθών και των δαιμόνων, και αν αυτοί ηττηθούν και καταφύγουν στο φρούριο, την εντός ημών χώρα (διότι αυτό συμβαίνει όταν έχει ήδη πολιορκηθεί από αυτούς), εκείνοι οι πνευματικοί οπλίτες να υπερπηδούν το τείχος με τη βοήθεια του Θεού, όπως λέει ο ψαλμός, και να κατανικούν κατά κράτος τους κοινούς εχθρούς, να γίνονται έτσι εξ ολοκλήρου κύριοι του εαυτού τους και ανήκοντες στον Θεό, αξιωνόμενοι πραγμάτων ανώτερων από αυτούς· εμείς όμως, που έχουμε τιμηθεί με την τέχνη των λόγων, να μην επιλέγουμε να αναλάβουμε για τον εαυτό μας ούτε καν τους ακίνδυνους αγώνες.

«και θα ανταποδώσει» Διότι ο κυριακός άνθρωπος είναι πλήρης δικαιοσύνης· το ίδιο δε θα λάβουν και οι δίκαιοι. «και σύμφωνα με την καθαρότητα» Η έκφραση «ενώπιον των οφθαλμών αυτού» αναφέρεται στο βήμα το ανθρώπινο. Αναφέρεται δε στον Χριστό. Διότι τα δικά Του χέρια είναι αληθινά καθαρά από κάθε μολυσμό. «μετά οσίου» Διότι με όποιον συναναστρέφεται κανείς, αυτού τον βίο και μιμείται, όπως ακριβώς εκείνοι που ζουν κατά Χριστόν ονομάζονται χριστιανοί. «και μετά ανδρός» Αθώος [καθώς] και όσιος είναι ο Χριστός, και όσοι ζουν εν Χριστώ μετέχουν της δόξας Του. «και μετά εκλεκτού» Και αυτό είναι ο Χριστός και οι εκλεκτοί του Χριστού· αυτοί δε είναι οι απόστολοι, ως εκλεκτοί του Θεού. «και μετά στρεβλού» Στρεβλός είναι ο διάβολος, καθώς διαστράφηκε από την αξία του· υπακούοντας σε αυτόν, ο Ιούδας μετεστράφη (διαστράφηκε) και απώλεσε την αξία του. «ότι εσύ λαό» Τον προερχόμενο από τα έθνη που ταπεινώθηκε από την πλάνη των ειδώλων. «και οφθαλμούς» Των ιουδαίων αρχόντων και των δαιμόνων. «ότι εσύ θα φωτίσεις» Ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα εκ προσώπου του ανθρώπου. «ο Θεός μου» Διότι, καθώς ο άνθρωπος κατέκειτο σε ζοφερή νύχτα, τον φώτισε αναλαμβάνοντάς τον στη θεότητα. «ότι εν σοι θα λυτρωθώ» [Ομιλεί περί του λαού των Ιουδαίων· διότι αυτοί πείραζαν τον Χριστό.] «και εν τω Θεώ» Όσα οικοδόμησε η αμαρτία, τα αδαμάντινα του άδη, αυτά ο Χριστός τα συνέτριψε.

Γι' αυτό κάποιος προσευχόταν λέγοντας: Με τον Θεό μου θα υπερπηδήσω τείχος. Και κάποιος άλλος, εκ προσώπου του Θεού, λέει: Οι αμαρτίες σας δεν είναι αυτές που χωρίζουν εσάς από εμένα; Ας γκρεμίσουμε, φίλοι, το μεσότειχο του φραγμού, το οποίο μέσω της παρακοής κακώς οικοδομήσαμε. Ας λάβουμε από εδώ την εξόφληση του χρέους μας, διότι δεν υπάρχει στον άδη κάποιος που να μπορεί να θεραπεύσει. Ας αφιερωθούμε στην ησυχία, αδελφοί, αφού άλλωστε εγγραφήκαμε ως αφιερωμένοι σε αυτήν. Δεν υπάρχει πτώση, δεν υπάρχει περίσταση, δεν υπάρχει φορτίο που να μπορούμε να επικαλεστούμε ως πρόφαση. Διότι σε όσους δέχτηκαν τον Κύριο διά του λουτρού της παλιγγενεσίας, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, λέγοντας: Ησυχάστε και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός, και η απάθεια. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τα χωρία αναμειγνύονται, αναφερόμενα στον Δαβίδ και στον τύπο του Χριστού· διότι ο μεν Δαβίδ, έχοντας καταδιωχθεί από πολλούς εχθρούς και έχοντας διασωθεί, έψαλε αυτά, ο δε Χριστός, υποκινούμενος από τους Ιουδαίους, προέλεγε αυτά προς τον Πατέρα διά στόματος Δαβίδ. «Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου», το οποίο προέρχεται από τη θλίψη· «Διότι δι' εσού θα σωθώ από τον πειρασμό» των επιβουλών εναντίον μου, «και με τη βοήθεια του Θεού μου θα υπερπηδήσω τείχος», διαφεύγοντας από το πρόσωπό τους. «Ο Θεός μου, είναι άμωμη η οδός του», την οποία είναι αδύνατον να βαδίσουν οι αμαρτωλοί, «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα», δηλαδή κεκαθαρμένα, «είναι υπερασπιστής όλων όσοι ελπίζουν σε αυτόν», είτε είναι σοφοί είτε απλοί άνθρωποι. «Διότι, ποιος είναι Θεός», αντί του κανείς δεν είναι Θεός, κανείς Κύριος, παρά μόνο και «πλην του Θεού ημών», έστω και αν ψευδωνύμως λέγεται ότι υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι. Ω, της πολυθεϊστικής και άθεης ανοησίας των ανθρώπων. «Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, κατέστησε άμωμη την οδό μου», και δεν αποτελεί δικό μου κατόρθωμα, «καθιστώντας τα πόδια μου σαν του ελαφιού και στήνοντάς με στα υψηλά· διδάσκοντας τα χέρια μου στον πόλεμο, έκανε τους βραχίονές μου σαν χάλκινο τόξο», με τους οποίους κατατρόπωσα και τον αλλόφυλο Γολιάθ και πολλούς άλλους. «Μου έδωσες την υπεράσπιση της σωτηρίας, και η δεξιά σου με βοήθησε», όταν είχα ανάγκη βοηθείας, «η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους» από τις πτώσεις· «και η παιδεία σου αυτή θα με διδάξει» τα ευάρεστα σε σένα. «

Με τον Θεό μου θα υπερπηδήσω τείχος. Μέσα σε αυτό το σκοτάδι λάμπει ο Ιησούς, ο οποίος λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εάν αυτό το σκοτάδι δεν διαλυθεί για τον χριστιανό πριν από οτιδήποτε άλλο, η πίστη στον Χριστό είναι μάταιη, μάταια έχει πιστέψει ο πιστός, μάταια θα νηστεύσει και θα αγρυπνήσει και θα κοπιάσει κράζοντας.

Μην πλανάσθε, αδελφοί, μην τολμήσετε καθόλου να αγγίξετε ή να πλησιάσετε τον απρόσιτο κατά τη φύση. Διότι όποιος δεν αποταχθεί τον κόσμο και τα του κόσμου, και δεν αρνηθεί την ίδια του την ψυχή και το σώμα, και δεν γίνει ολότελα νεκρός ως προς όλες τις αισθήσεις, μην κοιτάζοντας καθόλου με εμπάθεια τις ηδονές του βίου, μην επιθυμώντας καθόλου τα πράγματα του κόσμου και μην αντλώντας ηδονή από κάποια ανθρώπινα λόγια· όποιος δεν γίνει κωφός και τυφλός στα πράγματα και τα ήθη του κόσμου, στις πράξεις και στα λόγια, βλέποντας μεν όσα το μάτι από τη φύση του μπορεί να βλέπει, χωρίς όμως να αφήνει τίποτα να εισέλθει μέσα στην καρδιά και να αποτυπώνονται σε αυτήν οι τύποι και οι μορφές τους, και ακούγοντας όσα δέχεται η ανθρώπινη ακοή, παραμένοντας όμως σαν άψυχη και αναίσθητη πέτρα, χωρίς να θυμάται ούτε τον ήχο ούτε τη δύναμη των φωνών, αυτός δεν μπορεί να προσφέρει στον Θεό καθαρά τη μυστική και αναίμακτη θυσία, σε Εκείνον που κατά φύση είναι καθαρός. Διότι, όταν αισθανθεί ότι τα κάνει αυτά στ' αλήθεια, έχει χωριστεί από όλο τον κόσμο και τα του κόσμου, και θα καταλάβει και θα πιστέψει αυτά που πρόκειται πάλι να γράψω: τον σκοτεινό αέρα, που ο Δαβίδ ονομάζει τείχος, και οι Πατέρες ονόμασαν θάλασσα του βίου, τον υπερέβη, τον πέρασε, εισήλθε στο λιμάνι, στο οποίο όποιος βρεθεί βρίσκει κάθε αγαθό. Διότι εκεί είναι ο παράδεισος, εκεί είναι το δέντρο της ζωής· εκεί ο γλυκύς άρτος, εκεί το θείο πόμα· εκεί ο ανεξάντλητος πλούτος των χαρισμάτων· εκεί η βάτος καίγεται χωρίς να καταφλέγεται, και αμέσως λύνονται τα υποδήματα των ποδιών μου· εκεί η θάλασσα σχίζεται, και περνώ μόνος μου και βλέπω μέσα στα ύδατα τους εχθρούς να καταποντίζονται· εκεί βλέπω το ξύλο να ρίχνεται στην καρδιά μου, και όλα τα πικρά μεταβάλλονται· εκεί απόλαυσα τον καρπό της πέτρας που αναβλύζει μέλι, και η ψυχή μου έκτοτε δεν γνώρισε θλίψη· εκεί βρήκα τον Χριστό, τον χορηγό όλων αυτών, και τον ακολούθησα με όλη μου την ψυχή· εκεί έφαγα το μάννα και τον άρτο των αγγέλων, και δεν επιθύμησα πλέον τίποτα από τα ανθρώπινα· εκεί είδα την ξερή ράβδο του Ααρών να ανθίζει και θαύμασα τα θαυματουργικά έργα του Θεού· εκεί είδα τη στείρα ψυχή μου να καρποφορεί και πώς το ξερό δέντρο παράγει ωραίο καρπό· εκεί είδα τη βορβορώδη και άσωτη καρδιά μου καθαρή και αγνή και παρθένο, να ακούει το «Χαίρε, Κεχαριτωμένη, διότι ο Κύριος είναι μαζί σου και μέσα σου στους αιώνες»· εκεί άκουσα το «πλύσου στην κολυμβήθρα των δακρύων», και αφού το έπραξα πίστεψα και αμέσως ανέβλεψα· εκεί τάφηκα σε μνήμα με τέλεια ταπείνωση, και ήλθε ο Χριστός με αμέτρητο έλεος και σήκωσε από εκεί τον βαρύ λίθο των κακών μου και είπε: «Έλα έξω, σαν από τον τάφο του κόσμου»· εκεί είδα πώς έπαθε απαθώς ο Θεός μου, και πώς έγινε νεκρός ενώ είναι αθάνατος, και αναστήθηκε από το μνήμα χωρίς να λύσει τις σφραγίδες· εκεί είδα τη μέλλουσα ζωή και την αφθαρσία, την οποία ο Χριστός χαρίζει σε όσους τον αναζητούν, και βρήκα μέσα μου τη βασιλεία των ουρανών, η οποία είναι ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα, θεότητα αδιαίρετη σε τρία πρόσωπα, την οποία όσοι δεν προτίμησαν αντί όλου του κόσμου, και δεν θεώρησαν δόξα, τιμή και πλούτο το να προσκυνούν, να λειτουργούν και να παρίστανται μόνο, αυτοί καθίστανται ανάξιοι και της άχραντης θέας και της τρυφής και της χαράς και όλων των καλών, τα οποία δεν πρόκειται να μεταλάβουν αν δεν μετανοήσουν, εάν δεν διδαχθούν όλα όσα είπαμε και δεν γίνουν όπως πρέπει και δεν πράξουν με προθυμία όλα όσα είπε ο Θεός μου. Και τότε μόλις, με πολύ φόβο και ευλάβεια, εάν ο Θεός το προστάξει, ας αγγίξει κάποιος τα άψαυστα· διότι δεν επιτρέπεται σε όλους να λειτουργούν τέτοια μυστήρια. Αλλά, ακόμη κι αν δεχθεί όλη τη χάρη του Πνεύματος και είναι καθαρός από αμαρτία εκ κοιλίας μητρός, αν δεν γίνει με προσταγή και εκλογή του Θεού, ο οποίος θα πληροφορεί την ψυχή του με θεία έλλαμψη και θα την πυρπολεί με τον πόθο της θείας αγάπης, δεν μου φαίνεται εύλογο να ιερουργεί τα θεία και να αγγίζει τα άψαυστα και φρικτά μυστήρια, στα οποία ανήκει δόξα και τιμή και κάθε προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και εις τους αιώνας των αιώνων.