Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:31

Μάθε ποιος οφείλει να είναι· σου περιγράφω τον άνδρα με τον λόγο, για να βρεις αυτόν που ζητάς: «Αυτός που πορεύεται άμωμος και πράττει τη δικαιοσύνη». Και ποιος είναι αυτός; Εκείνος που βαδίζει την άμωμη οδό του Θεού· «Ο Θεός μου, του οποίου η οδός είναι άμωμη». Αυτός που δεν έχει το ψεγάδι της αμαρτίας. Και το ότι η αμαρτία είναι ψεγάδι, το λέει η Γραφή σχετικά με το ψέμα: «Πονηρό ψεγάδι στον άνθρωπο είναι το ψέμα». Ψεγάδι είναι και η πορνεία· έτσι ειπώθηκε προς τον Σολομώντα, ο οποίος μεθούσε με αυτήν την πράξη: «Και έβαλες ψεγάδι στη δόξα σου», και τα παρόμοια. «Αυτός που πορεύεται άμωμος». Όπως λοιπόν αυτός που έχει ψεγάδι και κηλίδα στο πρόσωπο δεν πηγαίνει κοντά σε βασιλιά ή άρχοντα, έτσι και ο κλέφτης ή ο ψεύτης δεν μπορεί να πλησιάσει τον Θεό. Γιατί; Επειδή «καθαρός είναι ο οφθαλμός Του ώστε να μη βλέπει τα πονηρά», και «δεν θα σταθούν παράνομοι απέναντι από τους οφθαλμούς Σου. Αυτός που πορεύεται άμωμος και πράττει τη δικαιοσύνη».

Διότι εσύ θα φωτίσεις τον λύχνο μου, Κύριε. Εννοεί τον νου. Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου. Θα διασκορπίσεις, λέει, την άγνοια που υπάρχει μέσα μου. Διότι με τη βοήθειά σου θα λυτρωθώ από το πειρατήριο, και με τη δύναμη του Θεού μου θα υπερβώ το τείχος. Διότι, λέει, με περικύκλωσαν οι εχθροί μου, για να με αποκλείσουν. [Ονομάζει δε πειρατήριο τις ηδονές, και τείχος τον διάβολο.] Ο Θεός μου, η οδός του είναι άμωμη. Εδώ, λέει, κατακρίνει την αγνωμοσύνη και την κακία και την απειθή διάθεση και τη σκληρότητα των αγνώμονων, αχάριστων και σκληρόκαρδων Ιουδαίων.

Πολλά δε ονομάζει τα ύδατα· διότι διάφοροι είναι οι τρόποι των πειρασμών, και οι επιβουλές των πονηρών πνευμάτων. Αλλά από όλα αυτά μας έσωσε ο Χριστός. <Σύμφωνα με την καθαρότητα των χεριών μου θα με ανταμείψει.> (C f. 34.) Αντίστοιχα, ως καθαρότητα χεριών θα εννοήσεις τα λαμπρά και αμόλυντα έργα της πίστεως που επιτελούνται, χωρίς τα οποία η πίστη είναι νεκρή. <Ο Θεός μου, άμωμος είναι η οδός του.> (C f. 35 b.) Ο Λόγος του Θεού είναι ο μόνος αληθινός Θεός· γι' αυτό και είναι Μονογενής, επειδή είναι μόνος όπως ακριβώς ο Θεός· διότι όλοι οι άλλοι γίνονται θεοί με την παρουσία του Λόγου του Θεού. Διότι εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού. <Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, και έκανε άμωμη την οδό μου.> (A f. 105 b.) Αυτά ταιριάζουν και στους ιερουργούς του Ευαγγελίου, στους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Καθίστε στην Ιερουσαλήμ μέχρι να ντυθείτε με δύναμη από ψηλά·» την οποία αφού ζώστηκαν, και αφού οπλίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα (διότι αυτή είναι η υποσχεμένη δύναμη), έγιναν ακατανίκητοι και απέναντι στους δαίμονες και στους διώκτες και στα πάθη, και διήλθαν την οδό της ζωής ακατηγόρητα. <Αυτός που καταρτίζει τα πόδια μου σαν του ελαφιού, και με στήνει στα ψηλά.> (A f. 105 b.) Λένε ότι τα ελάφια τρέχουν πάρα πολύ γρήγορα, και μάλιστα σκοτώνουν τα φίδια, και όταν διώκονται από τους κυνηγούς, κατευθύνονται στα ψηλά.

Πιο υδαρής αντίληψη γι' αυτόν είναι το να μην τον θεωρεί κανείς Θεό κατά φύση, αλλά να τον υποβιβάζει στην τάξη των δημιουργημάτων· πράγμα που κάποιοι δεν διστάζουν να κάνουν από αμάθεια, διαστρέφοντας όσα έχουν ειπωθεί οικονομικώς γι' αυτόν εξαιτίας της ενανθρώπησης προς το δικό τους θέλημα, και κάνοντάς τα κατά κάποιον τρόπο τροφή για την εγγενή ασέβειά τους. «Δεν θα φάτε λοιπόν», λέει, «κρέας βρασμένο σε νερό, αλλά ψημένο στη φωτιά», για την αιτία που έχει ήδη προαναφερθεί, και επειδή «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα (δοκιμασμένα στη φωτιά)». Διότι όλοι οι λόγοι σχετικά με τη θεότητά του είναι θερμοί, και δεν περιέχουν τίποτα το υδαρές ή το ψυχρό, σύμφωνα με αυτόν που λέει πάλι στο βιβλίο των Ψαλμών: «Ο λόγος σου είναι πάρα πολύ πεπυρωμένος, και ο δούλος σου τον αγάπησε». Προστάζει δε πάλι να φάνε το κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια, επειδή θέλει να εγκαταστήσει στις διάνοιες των πιστών ολόκληρη και τέλεια τη γνώση του μυστηρίου σχετικά με αυτόν. Διότι πρέπει να γνωρίζουμε προπάντων ότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, όντας Θεός, μέσα στον Πατέρα και μαζί με τον Πατέρα· αυτή είναι η κεφαλή, η οποία αποτελεί την αρχή ολόκληρου του μυστηρίου.

Ο Θεός μου, άμωμη είναι η οδός του. Με πολύ θαυμαστό τρόπο το είπε. Διότι τότε βλέπει κανείς την οδό του Θεού να μην έχει κανένα ψεγάδι, όταν εγκαταλείψει το δικό του θέλημα. Όταν όμως ακολουθεί το δικό του θέλημα, δεν βλέπει άμωμη την οδό του Θεού, αλλά, οτιδήποτε και αν ακούσει περί ασφαλείας, αμέσως το κατακρίνει, το περιφρονεί, το αποστρέφεται και το αντικρούει. Διότι πώς είναι δυνατόν να ανεχθεί κάποιον ή να πεισθεί από οποιαδήποτε συμβουλή αυτός που εμμένει στο δικό του θέλημα;

Αυτά, λοιπόν, συμβαίνουν σε αυτόν που προσέρχεται στον Θεό: πρώτα μεν πειρασμός, έπειτα θλίψεις, ύστερα κόπος, ακηδία, γυμνότητα, πάθη, στενοχώρια, εξουθένωση· διότι σε αυτά φανερώνεται η υπομονή και η δοκιμασία των πιστών· και σε όλα αυτά υπερνικά εκείνος που παραδίδει τον εαυτό του με όλη του την καρδιά στην καθοδήγηση του Θεού, και υπομένει το θέλημά Του. Διότι μόνο την τέλεια προαίρεση ζητά από εμάς ο Θεός, και Αυτός θα μας χορηγήσει τη δύναμη και θα μας δωρίσει τη νίκη, καθώς είναι γραμμένο: «Είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε Αυτόν». Και πάλι λέει: «Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι Τον επικαλούνται με αλήθεια. Το θέλημα εκείνων που Τον φοβούνται θα το εκπληρώσει, και την προσευχή τους θα την εισακούσει, και θα τους σώσει». Προσεύχεστε δε υπέρ ημών, παρακαλώ, ώστε αυτά που πρόκειται να πούμε, να μας δώσει ο Κύριος τη χάρη να τα εφαρμόζουμε άμεμπτα. Διότι δεν συμβουλεύουμε επειδή έχουμε φτάσει σε αυτά τα μέτρα, αλλά ας επικαλεστούμε τον Κύριο Ιησού Χριστό ως δωρεοδότη και χορηγό των λόγων, αρχίζοντας να αναπτύσσουμε τον λόγο, ώστε ταυτόχρονα να ωφεληθούμε και να ωφελήσουμε. Διότι εάν οι λεγόμενοι πηγμεντάριοι (φαρμακοποιοί) ερεύνησαν με επιμέλεια τις ρίζες και τα είδη των βοτάνων και τα παρέδωσαν γραπτώς, και αυτό φανερώνει τη μεγάλη οικονομία του Θεού για την παρηγοριά εκείνων που ασθενούν σωματικά, δεν είμαστε εμείς πολύ περισσότερο υποχρεωμένοι να ανακαλύπτουμε τον θησαυρό της χάριτος σύμφωνα με τη δική Του δωρεά;

Και προσθέτει: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, τούτο είναι το όνομά μου· τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Και παρατήρησε πώς, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές και σύμφωνα με την ίδια την εβραϊκή ανάγνωση, έχει λεχθεί ομοίως το: «τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Αν όμως «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα» και δεν πρέπει να τα μελετούμε επιφανειακά, αξίζει να προσέξουμε ότι δεν έχει ειπωθεί: «τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε κανέναν»· διότι το «σε κανέναν» θα απέκλειε τους πάντες, ενώ το ότι δεν θα τη «δώσει σε άλλον» φανερώνει ότι η παραχώρηση έχει γίνει σε έναν μόνο, δηλαδή σε αυτόν προς τον οποίο απευθύνεται. Αυτός δε ήταν εκείνος προς τον οποίο ελέγετο: «Σε κάλεσα εν δικαιοσύνη και θα κρατήσω το χέρι σου και θα σε ενισχύσω, και σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών». Επειδή, λοιπόν, λέει: σε εσένα «έχω δώσει τη δόξα μου», πρέπει να γνωρίζουμε ότι «δεν θα τη μετέδιδα και σε άλλον»· και το ποια ήταν η «δόξα» αυτού που τα λέει αυτά, μας το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, τούτο είναι το όνομά μου»· το «όνομα», λοιπόν, με το οποίο δοξάζεται ως «Κύριος» και «Θεός» των πάντων, «δεν θα το δώσω», λέει, «σε άλλον», παρά μόνο σε εσένα τον οποίο δώρισα «ως φως των εθνών». Γι' αυτό, σε ακολουθία με την επαγγελία, και ο Χριστός του Θεού αναγορεύεται «Κύριος» και «Θεός» από όλα τα «έθνη», καθώς ο Πατέρας χάρισε αυτή «τη δόξα» μόνο σε αυτόν.

Ο Θεός μου, άμωμη είναι η οδός Του· τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα, είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε Αυτόν. Διότι ποιος είναι Θεός εκτός από τον Κύριο; Ή ποιος είναι Θεός εκτός από τον Θεό μας; Αποφαίνεται ότι είναι άμωμη, δηλαδή ανεπίληπτη, η διοίκησή Του και η οικονομία της πρόνοιάς Του.

Αλλά και τα λόγια του είναι πυρωμένα, δηλαδή εξακριβωμένα και δοκιμασμένα· και δεν επιδέχονται καμία αμφισβήτηση· ούτε είναι δυνατόν να βρει κανείς σε αυτά παρεμβεβλημένη κάποια ξένη ύλη, όπως συμβαίνει με τα λόγια των σοφών τούτου του αιώνα, τα οποία, ενώ μερικές φορές διαθέτουν κάποια φαντασία, είναι γεμάτα από κάθε αθεΐα και ασέβεια. Τι διδάσκουν, λοιπόν, τα πυρωμένα λόγια του Κυρίου; Ότι Εκείνος είναι υπερασπιστής όλων όσοι ελπίζουν σε αυτόν· και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ο δικός μας Κύριος, ούτε υπάρχει άλλος κραταιός παρά μόνο ο Θεός μας. Και για τον λόγο αυτόν είναι ευλόγως υπερασπιστής όλων όσοι ελπίζουν σε αυτόν, εφόσον δεν βρίσκεται κανείς άλλος που να μπορεί να σταθεί απέναντι σε έναν τόσο μεγάλο και τέτοιο Θεό.

Αλλά, όπως ακριβώς έχει ειπωθεί: «Του Θεού η οδός είναι άμωμη»· έτσι, θέλοντας να είμαι και εγώ κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, έκανε και τη δική μου οδό άμωμη, καταρτίζοντας με διδασκαλίες, παραινέσεις και κάθε λογής μαθήματα την οδό μου, δηλαδή καθιστώντας τη ζωή και τον βίο μου άμωμο. Αντί δε της λέξεως «άμωμον», ο Ακύλας απέδωσε «τέλειον». Επιπροσθέτως, «κατασκεύασε και τα πόδια μου σαν των ελαφιών»· για τα οποία ελάφια γίνεται πολύς λόγος στα ιερά γράμματα. Εάν δε κάποιος εξετάσει τα προλεχθέντα με την ησυχία του, θα ανακαλύψει ότι το νόημά τους ανάγεται στους αγίους άνδρες του Θεού, οι οποίοι εξολοθρεύουν κάθε ερπετό και ιοβόλο ζώο. Επειδή τέτοια είναι εκ καταβολής η φύση του ελαφιού, να σκοτώνει τα φίδια και να εξοντώνει κάθε ερπετό. Είναι δε το ζώο αυτό ορεσίβιο και γρήγορο, όπως και οι άγιοι του Θεού προσβλέπουν στα άνω, και όχι στα γήινα, και επιδιώκουν τα υψηλά, από πόθο για τη βασιλεία των ουρανών. Αυτήν λοιπόν την ομοιότητά του με τους αγίους και ο Δαβίδ την αποδίδει στη χάρη του Θεού, λέγοντας στη συνέχεια: «Και με στήνει στα ύψη μου». Διότι, κι αν ακόμη άλλοι προσπαθούν με κάθε τρόπο να μας σύρουν προς τα κάτω και να μας καταβιβάσουν στα βάθη και στις κοιλάδες της κακίας· όμως ο Θεός μας, σαν ένας αγωνοθέτης που μας διδάσκει να είμαστε καλοί δρομείς, μας παρορμά προς τα ύψη που μας ταιριάζουν· δική Του άλλωστε είναι η χάρη.

Επομένως, σε αυτούς που ασκούνται στους ιερούς λόγους, η προσφώνηση αυτή υπόσχεται προτρεπτικά την ωφέλεια που προέρχεται από τους θείους λόγους. Διότι και η διατύπωση των ιερών αναγνωσμάτων έχει καθαριστεί σαν το πυρωμένο ασήμι, σύμφωνα με τον λόγο που λέει: «Τα λόγια του Κυρίου είναι δοκιμασμένα στη φωτιά»· και πάλι: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο χώμα της γης, καθαρισμένο επτά φορές». Επίσης, το πνευματικό νόημα, που είναι εξαίρετο και πολυτίμητο, παριστάνεται με το να λέγεται: «στη λάμψη του χρυσού». «Όταν ο Ουράνιος διασκορπίζει βασιλιάδες πάνω της, θα γίνουν λευκοί σαν το χιόνι στη Σελμών». Αντί του «Όταν ο Επουράνιος διασκορπίζει» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Όταν ο Ικανός τη μοίραζε για να βασιλεύσει σε αυτήν, ήταν σαν χιονισμένη. Η Σελμών, όρος του Θεού, όρος εύφορο, όρος υψηλότατο, όρος εύφορο· γιατί αναζητούνται με τόση σπουδή τα υψηλά όρη; Αυτό είναι το όρος που πόθησε ο Θεός για να κατοικήσει σε αυτό, και ο Κύριος θα κατασκηνώσει εκεί για πάντα».

Ο Θεός μου, του Χριστού και Θεού· διότι η οδός Του είναι άμωμη ως προς την αλήθεια, ως Θεού. Τα λόγια του Κυρίου, διότι είναι δραστικότερα του πυρός για εκείνους που προσηλώνονται στον Θεό με πίστη (διά της πίστεως). Υπερασπιστής. Ως Θεός ελεήμων, ως Θεός συμπαθής.

Διότι, όπως είναι οι ασχολίες της ζωής μας, τέτοια είναι αναγκαίο να είναι και τα όνειρά μας. ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί ελπίδος: ότι πρέπει να ελπίζουμε στον Θεό και όχι στις προστασίες των ανθρώπων. «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο θα σωθεί.» «Ας ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα εις τον αιώνα,» και τα λοιπά. «Είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε αυτόν.» «Αυτοί καυχώνται για τα άρματα και αυτοί για τα άλογα· εμείς όμως για το όνομα [του Κυρίου],» και τα λοιπά. «Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας, ήλπισαν και τους λύτρωσες.» «Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός,» και τα λοιπά. «Ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ.» «Σε αυτόν ήλπισε η καρδιά μου και βοηθήθηκα.» «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην ντροπιαστώ ποτέ.» «Εκείνον που ελπίζει στον Κύριο θα τον περικυκλώσει το έλεος.» «Έλπισε στον Κύριο, πράττε το αγαθό και κατοίκησε τη γη. Φανέρωσε προς τον Κύριο τον δρόμο σου.» «Μακάριος ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου.» «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε συντηρήσει.» «Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε σένα εναπόθεσε την εμπιστοσύνη της η ψυχή μου.» «Στον Θεό ήλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» «Τους οδήγησε με ελπίδα και δεν δείλιασαν.» «Είναι προτιμότερο να έχει κανείς πεποίθηση στον Κύριο, παρά να έχει πεποίθηση σε άνθρωπο.» «Εκείνοι που έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών.» «

«Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά· ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο από το χώμα», και τα λοιπά. «Τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα». «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, επαναφέροντας ψυχές· η μαρτυρία του Κυρίου είναι αξιόπιστη, προσδίδοντας σοφία στους απλοϊκούς». «Μακάριοι εκείνοι που ερευνούν τις μαρτυρίες Του».

Τα χωρία αναμειγνύονται, αναφερόμενα στον Δαβίδ και στον τύπο του Χριστού· διότι ο μεν Δαβίδ, έχοντας καταδιωχθεί από πολλούς εχθρούς και έχοντας διασωθεί, έψαλε αυτά, ο δε Χριστός, υποκινούμενος από τους Ιουδαίους, προέλεγε αυτά προς τον Πατέρα διά στόματος Δαβίδ. «Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου», το οποίο προέρχεται από τη θλίψη· «Διότι δι' εσού θα σωθώ από τον πειρασμό» των επιβουλών εναντίον μου, «και με τη βοήθεια του Θεού μου θα υπερπηδήσω τείχος», διαφεύγοντας από το πρόσωπό τους. «Ο Θεός μου, είναι άμωμη η οδός του», την οποία είναι αδύνατον να βαδίσουν οι αμαρτωλοί, «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα», δηλαδή κεκαθαρμένα, «είναι υπερασπιστής όλων όσοι ελπίζουν σε αυτόν», είτε είναι σοφοί είτε απλοί άνθρωποι. «Διότι, ποιος είναι Θεός», αντί του κανείς δεν είναι Θεός, κανείς Κύριος, παρά μόνο και «πλην του Θεού ημών», έστω και αν ψευδωνύμως λέγεται ότι υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι. Ω, της πολυθεϊστικής και άθεης ανοησίας των ανθρώπων. «Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, κατέστησε άμωμη την οδό μου», και δεν αποτελεί δικό μου κατόρθωμα, «καθιστώντας τα πόδια μου σαν του ελαφιού και στήνοντάς με στα υψηλά· διδάσκοντας τα χέρια μου στον πόλεμο, έκανε τους βραχίονές μου σαν χάλκινο τόξο», με τους οποίους κατατρόπωσα και τον αλλόφυλο Γολιάθ και πολλούς άλλους. «Μου έδωσες την υπεράσπιση της σωτηρίας, και η δεξιά σου με βοήθησε», όταν είχα ανάγκη βοηθείας, «η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους» από τις πτώσεις· «και η παιδεία σου αυτή θα με διδάξει» τα ευάρεστα σε σένα. «

Διότι, αν αναζητούμε αυτά και έτσι εξετάζουμε προσεκτικά τους εαυτούς μας και τα κάνουμε αντικείμενο μελέτης, γνωρίζω ότι ο Κύριος θα μας χορηγήσει ακόμη περισσότερο το έλεός Του· διότι είναι κοντά σε όλους όσους τον επικαλούνται εν αληθεία, και θα κάνει το θέλημα εκείνων που τον φοβούνται, θα εισακούσει τη δέησή τους και θα τους σώσει, και είναι υπερασπιστής όλων όσων ελπίζουν σε Αυτόν. Εάν όμως συνεχίσουμε να προσκολλόμαστε στα προηγούμενα αμαρτήματά μας, ο μη γένοιτο (διότι ας μην υπάρχει κανείς ανάμεσά μας τόσο ανάλγητος και αδιόρθωτος, ώστε να αψηφήσει τόσο μεγάλη και τέτοια θεήλατη αγανάκτηση), αν λοιπόν μολυνόμαστε από αυτά τα ίδια τα πάθη και κυλιόμαστε στον βούρκο των ηδονών και δεν εξιλεωθούμε για τα περασμένα με την επιμονή στη μετάνοια, ούτε χρησιμοποιήσουμε τα όσα λυπηρά συνέβησαν στο παρελθόν ως προφύλαξη για τον μελλοντικό μας βίο, αλίμονο, σε τι όλεθρο ρίχνουμε πάλι τους εαυτούς μας, τι συμφορών λάκκο σκάβουμε, πόσων κακών άγρια τρικυμία ξεσηκώνουμε εναντίον μας.

Προσπαθεί δε να φέρει ως απόδειξη, για το ότι οι άυλες δυνάμεις μεταδίδουν με υλικό τρόπο τα άνωθεν στους υλικούς ανθρώπους, τη λαβίδα, την οποία έφερε ένα από τα Σεραφείμ που απεστάλη προς τον προφήτη, κρατώντας τον άνθρακα. Διότι είναι φανερό ότι μέσω σωματικών συμβόλων κάποιων ασώματων και νοητών πραγματικοτήτων, η ασώματη δύναμη υποδήλωνε στον προφήτη τα μυστήρια, καθώς η Αγία Γραφή μάς διδάσκει ότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να πιάσει κανείς τη φωτιά χωρίς τη μεσολάβηση κάποιας παχύτερης ύλης, έτσι δεν είναι δυνατόν να λάβει κανείς τίποτα από τα θεία χωρίς υλικά σύμβολα, τα οποία είναι κατάλληλα για αυτούς που τα δέχονται. Αποτελεί δε η λαβίδα τύπο της ύλης, όπως ο άνθρακας του θείου. «Διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον» και «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα».

Πρέπει λοιπόν και εμείς, αντί της δημώδους αντιλήψεως περί αυτών, να εισχωρούμε ιεροπρεπώς στο εσωτερικό των ιερών συμβόλων και να μην τα ατιμάζουμε, καθώς αποτελούν γεννήματα και αποτυπώματα των θείων χαρακτήρων και εμφανείς εικόνες των απόρρητων και υπερφυών θεαμάτων. Διότι δεν είναι μόνο τα υπερούσια φώτα και τα νοητά και γενικώς τα θεία που ποικίλλονται με τα τυπωτικά σύμβολα, όπως ο υπερούσιος Θεός που ονομάζεται «πυρ» και τα νοητά λόγια του Θεού που ονομάζονται «πεπυρωμένα». Προσέτι δε, και οι θεοειδείς διάκοσμοι των νοητών αλλά και νοερών αγγέλων διαγράφονται με ποικίλες μορφές και πολυειδείς και εμπύρους σχηματισμούς. Και με διαφορετικό τρόπο πρέπει να εκλαμβάνεται η ίδια εικόνα του πυρός, όταν λέγεται για τον υπέρ πάσαν νόηση Θεό, διαφορετικά για τις νοητές Του πρόνοιες ή τους λόγους Του και διαφορετικά για τους αγγέλους· τη μία δηλαδή κατά την αιτία, την άλλη κατά την ύπαρξη, την άλλη κατά τη μέθεξη και τα λοιπά με διαφορετικό τρόπο, όπως οροθετεί η σχετική με αυτά θεωρία και επιστημονική διάταξη. Και δεν πρέπει να συμφύρουμε τα ιερά σύμβολα όπως τύχει, αλλά να τα αναπτύσσουμε προσηκόντως, σύμφωνα με τις αιτίες ή τις υπάρξεις ή τις δυνάμεις ή τις τάξεις ή τις αξίες, των οποίων άλλωστε αποτελούν εκφαντορικά συνθήματα.