Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:34

Και κατέστησε άμωμη την οδό μου. Δηλαδή, δια των ευαγγελικών θεσπισμάτων με προετοίμασε να διατρέχω άμωμη οδό. Και σε υψηλά μέρη με στήνει. Δηλαδή, με διδάσκει να φρονώ τα άνω. [Καταρτίζοντας τα πόδια μου. Διότι οι άγιοι εξολοθρεύουν τα ιοβόλα πάθη· επειδή έλαβαν δύναμη κατά των νοητών όφεων, και για τον λόγο αυτό παρομοιάζονται με ελάφια· διότι και αυτά εξολοθρεύουν τους αισθητούς όφεις· Ωσάν του ελαφιού· διότι έλαβαν εξουσία να πατούν επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επί πάσαν την δύναμιν του εχθρού.] Διδάσκοντας τα χέρια μου για πόλεμο. Διότι, εκτείνοντάς τα σε προσευχή, υπερισχύω των εχθρών. Και έκανες τους βραχίονές μου σαν χάλκινο τόξο. Κατασκευάζοντας τις δυνάμεις της ψυχής ανδρείες, δίκην χάλκινου τόξου. Μέσω του χαλκού, αφενός, δείχνει το εύτονο και το άτρωτο, μέσω δε του τόξου τη συμβολική εκτόξευση βελών από τους βραχίονές μας. [Διδάσκοντας τα χέρια μου για πόλεμο. Διδάσκοντας την επιτυχία κατά τη μάχη, και καθιστώντας τους βραχίονες σαν τόξο, κάνοντάς τους ωσάν χάλκινους ως προς την ισχύ. Ή λέει ότι κατασκεύασε τις δυνάμεις της ψυχής ανδρείες, δίκην χάλκινου τόξου. Ο χαλκός είναι σύμβολο της πρακτικής αρετής· διότι κατέστρεψε, λέει, τον χαλκό σου, λέει ο Ιεζεκιήλ προς την Ιερουσαλήμ.] Και μου έδωσας την υπεράσπιση της σωτηρίας. Με υπερασπίστηκες, λέει, μέσω του σωτηρίου σου.

Με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο. Σε πολλά μέρη, βέβαια, λάκκοι ονομάζονται τα υπόγεια ορύγματα, τα οποία έχουν κατασκευαστεί για τη φυλάκιση των δεσμωτών. Διότι έτσι αναφέρεται στην Έξοδο: «Από τον πρωτότοκο του Φαραώ έως τον πρωτότοκο της αιχμάλωτης που βρίσκεται στον λάκκο». Αλλά και τον Ιερεμία σε λάκκο τον έριξαν· και τον Ιωσήφ, από φθόνο, οι αδελφοί του τον έκλεισαν σε λάκκο που δεν είχε νερό. Κάθε πράξη, λοιπόν, είτε μας κατεβάζει προς τα κάτω, βαραίνοντάς μας εξαιτίας της αμαρτίας, είτε μας ανακουφίζει υψώνοντάς μας προς τα άνω, δίνοντάς μας φτερά προς τον Θεό. Έσωσες, επομένως, εμένα που προηγουμένως ζούσα πονηρό βίο, χωρίζοντάς με από αυτούς που κατεβαίνουν στον σκοτεινό και παγωμένο τόπο. Αυτό σημαίνει, λοιπόν, το «με ανέλαβες»· δηλαδή, με επανέφερες από την πτωτική πορεία προς τα κάτω, ώστε να μη δώσεις την ευκαιρία στους εχθρούς να επιχαρούν εις βάρος μου. Εκείνο, λοιπόν, που σε άλλο σημείο έχει πει, ότι «καταρτίζει τα πόδια μου σαν του ελαφιού, και με στήνει στα ψηλά μέρη», αυτή την επάνοδο στα υψηλά την ονομάζει απαλλαγή από τον λάκκο και ανύψωση. «Ψάλατε στον Κύριο, οι όσιοί Του». Δεν ψάλλει στον Κύριο όποιος απλώς προφέρει με το στόμα τα λόγια του ψαλμού· αλλά όσοι αναπέμπουν τις ψαλμωδίες από καθαρή καρδιά, και όσοι είναι όσιοι, διατηρώντας τη δικαιοσύνη προς τον Θεό, αυτοί μπορούν να ψάλλουν στον Θεό, ακολουθώντας αρμονικά τους πνευματικούς ρυθμούς.

Ούτε θα μπορούσε κανείς να διδάξει τον νου πώς να προσηλώνεται στα νοητά. Και όπως ακριβώς, αν αυτές πάθουν κάτι, χρειάζονται μόνο φροντίδα και εκπληρώνουν εύκολα την οικεία τους ενέργεια, έτσι και ο νους, έχοντας συνδεθεί με τη σάρκα και έχοντας γεμίσει από τις φαντασίες που προέρχονται από αυτήν, έχει ανάγκη από πίστη και ορθή πολιτεία, οι οποίες καταρτίζουν τα πόδια του σαν του ελαφιού και τον στήνουν στα υψηλά. Αυτό ακριβώς παραγγέλλει και ο σοφός Σολομών, και άλλοτε μεν μας προβάλλει τον ακαταίσχυντο εργάτη, το μυρμήγκι, και μέσω αυτού μας υποδεικνύει την πρακτική οδό, άλλοτε δε το κηρόπλαστο όργανο της σοφής μέλισσας, και μέσω αυτής υποδηλώνει τη φυσική θεωρία, μέσα στην οποία είναι συγκερασμένος και ο λόγος περί της Αγίας Τριάδος, εφόσον από την ωραιότητα των κτισμάτων αναλογικά θεωρείται ο Δημιουργός. Αλλά, αφού ευχαριστήσουμε τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, ας δώσουμε ένα τέλος στο κείμενο, επειδή, όπως λέει και η παροιμία, «παν μέτρον άριστον».

Πολλά δε ονομάζει τα ύδατα· διότι διάφοροι είναι οι τρόποι των πειρασμών, και οι επιβουλές των πονηρών πνευμάτων. Αλλά από όλα αυτά μας έσωσε ο Χριστός. <Σύμφωνα με την καθαρότητα των χεριών μου θα με ανταμείψει.> (C f. 34.) Αντίστοιχα, ως καθαρότητα χεριών θα εννοήσεις τα λαμπρά και αμόλυντα έργα της πίστεως που επιτελούνται, χωρίς τα οποία η πίστη είναι νεκρή. <Ο Θεός μου, άμωμος είναι η οδός του.> (C f. 35 b.) Ο Λόγος του Θεού είναι ο μόνος αληθινός Θεός· γι' αυτό και είναι Μονογενής, επειδή είναι μόνος όπως ακριβώς ο Θεός· διότι όλοι οι άλλοι γίνονται θεοί με την παρουσία του Λόγου του Θεού. Διότι εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού. <Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, και έκανε άμωμη την οδό μου.> (A f. 105 b.) Αυτά ταιριάζουν και στους ιερουργούς του Ευαγγελίου, στους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Καθίστε στην Ιερουσαλήμ μέχρι να ντυθείτε με δύναμη από ψηλά·» την οποία αφού ζώστηκαν, και αφού οπλίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα (διότι αυτή είναι η υποσχεμένη δύναμη), έγιναν ακατανίκητοι και απέναντι στους δαίμονες και στους διώκτες και στα πάθη, και διήλθαν την οδό της ζωής ακατηγόρητα. <Αυτός που καταρτίζει τα πόδια μου σαν του ελαφιού, και με στήνει στα ψηλά.> (A f. 105 b.) Λένε ότι τα ελάφια τρέχουν πάρα πολύ γρήγορα, και μάλιστα σκοτώνουν τα φίδια, και όταν διώκονται από τους κυνηγούς, κατευθύνονται στα ψηλά.

Αλλά, όπως ακριβώς έχει ειπωθεί: «Του Θεού η οδός είναι άμωμη»· έτσι, θέλοντας να είμαι και εγώ κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, έκανε και τη δική μου οδό άμωμη, καταρτίζοντας με διδασκαλίες, παραινέσεις και κάθε λογής μαθήματα την οδό μου, δηλαδή καθιστώντας τη ζωή και τον βίο μου άμωμο. Αντί δε της λέξεως «άμωμον», ο Ακύλας απέδωσε «τέλειον». Επιπροσθέτως, «κατασκεύασε και τα πόδια μου σαν των ελαφιών»· για τα οποία ελάφια γίνεται πολύς λόγος στα ιερά γράμματα. Εάν δε κάποιος εξετάσει τα προλεχθέντα με την ησυχία του, θα ανακαλύψει ότι το νόημά τους ανάγεται στους αγίους άνδρες του Θεού, οι οποίοι εξολοθρεύουν κάθε ερπετό και ιοβόλο ζώο. Επειδή τέτοια είναι εκ καταβολής η φύση του ελαφιού, να σκοτώνει τα φίδια και να εξοντώνει κάθε ερπετό. Είναι δε το ζώο αυτό ορεσίβιο και γρήγορο, όπως και οι άγιοι του Θεού προσβλέπουν στα άνω, και όχι στα γήινα, και επιδιώκουν τα υψηλά, από πόθο για τη βασιλεία των ουρανών. Αυτήν λοιπόν την ομοιότητά του με τους αγίους και ο Δαβίδ την αποδίδει στη χάρη του Θεού, λέγοντας στη συνέχεια: «Και με στήνει στα ύψη μου». Διότι, κι αν ακόμη άλλοι προσπαθούν με κάθε τρόπο να μας σύρουν προς τα κάτω και να μας καταβιβάσουν στα βάθη και στις κοιλάδες της κακίας· όμως ο Θεός μας, σαν ένας αγωνοθέτης που μας διδάσκει να είμαστε καλοί δρομείς, μας παρορμά προς τα ύψη που μας ταιριάζουν· δική Του άλλωστε είναι η χάρη.

«Διότι ποιος είναι Θεός;» Διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από Αυτόν. Λέει, πράγματι, στον Ησαΐα: «Εγώ είμαι και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». «Ο Θεός που περιζώνει» Ο Πατέρας τον Υιό. Λέει δηλαδή: και τα έδωσε όλα στον Υιό ως γνήσιο. «Και έθεσε» Αναφέρεται στον Κυριακό άνθρωπο, ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. «Αυτός που καταρτίζει» Διότι τα ελάφια χαίρονται στα βουνά και στους βράχους· έτσι και ο Χριστός στο όρος του Γολγοθά· ανεβαίνοντας πάνω στον βράχο, στάθηκε πάνω στον σταυρό στα ύψη. «Διδάσκοντας» Για τον πόλεμο εναντίον του διαβόλου, εξού και τα χέρια Του άπλωσε πάνω στον σταυρό ο Χριστός. «Και έθεσες τόξο» Ονομάζει χάλκινο τόξο τον σταυρό, εξαιτίας της ισχύος του· διότι αφού τον σήκωσε στους ώμους Του, με αυτόν κατατρύπησε τον διάβολο. «Και μου έδωσες» Διότι ο διάβολος δεν μπορεί πλέον να κυριεύσει τον άνθρωπο, αφότου διασφαλίστηκε με το Ευαγγέλιο. «Και το δεξί σου χέρι» Κρατώντας δηλαδή τον Αδάμ από το χέρι και ανασταίνοντάς τον, ενώ κειτόταν κάτω. «Και η διαπαιδαγώγηση» Αφού δίδαξε στον άνθρωπο τον νόμο της χάριτος. «Και η διαπαιδαγώγηση» Διότι, αφού διαπαιδαγωγήθηκε ο άνθρωπος από τη χάρη του Χριστού, έμαθε και τα μυστήρια της χάριτος. «Πλάτυνες» Αφού έδωσε εξουσία στον άνθρωπο να πατά πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού. «Και δεν ασθένησαν» Διότι δεν είναι πλέον δυνατόν να εξαπατηθεί (ή να βλαφθεί) από τον εχθρό.

Και τώρα, με γενναίο φρόνημα μαζί με το πλήθος των μαθητών, διακηρύττοντας τον λόγο του Κυρίου, ενθυμούμενες τη μακροθυμία και την πραότητα του Κυρίου, καθώς και την αυθάδεια και τον ζήλο των παράνομων Ιουδαίων, καυχώμενες εν Κυρίω και λέγοντας: «Υψώθηκες στον ουρανό, εσύ που κρίνεις τη γη· ανταπόδωσε στην υπερηφάνειά τους, ώστε να μην καυχηθούν μέσα στην πικρία τους». Διότι τους μίλησες, ενώ ήσουν ακόμη στον κόσμο, λέγοντας: «Έως πότε θα είμαι μαζί σας; Έως πότε θα σας ανέχομαι;» Διότι μακροθύμησες απέναντί τους, δείχνοντας ανοχή και λέγοντας ότι: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και ιδού, αυτοί, ως χαμένοι, δεν προσέτρεξαν στον καλό ποιμένα, αλλά απολάκτισαν σύμφωνα με την αρχαία τους σκληροκαρδία. Και τώρα, Κύριε, επίβλεψε στις απειλές τους και ελευθέρωσέ μας από όσα σπεύδουν να μηχανευτούν εναντίον μας. «Ίδε ο αμνός του Θεού», διότι κατέστησε ισχυρό ακόμη και το ασθενές της φύσεως. Δεν έχει πλέον ισχύ το δηλητήριο του όφεως να πλήξει τη φτέρνα μας. Διότι ο Κύριος ετοίμασε τα πόδια μας σαν του ελαφιού και κατέστησε τους βραχίονές μας σαν χάλκινο τόξο, και μας έστησε στα υψηλά, και μας υποσχέθηκε την ουράνια βασιλεία, και ανήλθε προς τον Πατέρα και εθέωσε τη σάρκα, την οποία προσέλαβε.

Σύντομη προτροπή, ισοδύναμη με όσα έχουν ειπωθεί εκτενώς. Ανεβαίνετε, ανεβαίνετε, βάζοντας πρόθυμα στην καρδιά σας την επιθυμία για αναβάσεις, αδελφοί, ακούγοντας εκείνον που λέει: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού μας, ο οποίος κάνει τα πόδια μας σαν του ελαφιού και μας στήνει στα ψηλά, για να νικήσουμε στον δρόμο του. Τρέξτε, σας παρακαλώ, μαζί με εκείνον που λέει: Ας αγωνιστούμε μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ο Οποίος, αφού βαπτίστηκε σε ηλικία τριάντα ετών κατά την ορατή ηλικία, κατέλαβε την τριακοστή βαθμίδα στη νοερή κλίμακα, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη. Σε Αυτόν ανήκει ο ύμνος, η κυριαρχία, η δύναμη, σε Αυτόν υπάρχει η αιτία όλων των αγαθών, και υπήρχε, και θα υπάρχει στους ατελεύτητους αιώνες.

Τα χωρία αναμειγνύονται, αναφερόμενα στον Δαβίδ και στον τύπο του Χριστού· διότι ο μεν Δαβίδ, έχοντας καταδιωχθεί από πολλούς εχθρούς και έχοντας διασωθεί, έψαλε αυτά, ο δε Χριστός, υποκινούμενος από τους Ιουδαίους, προέλεγε αυτά προς τον Πατέρα διά στόματος Δαβίδ. «Ο Θεός μου, θα φωτίσεις το σκοτάδι μου», το οποίο προέρχεται από τη θλίψη· «Διότι δι' εσού θα σωθώ από τον πειρασμό» των επιβουλών εναντίον μου, «και με τη βοήθεια του Θεού μου θα υπερπηδήσω τείχος», διαφεύγοντας από το πρόσωπό τους. «Ο Θεός μου, είναι άμωμη η οδός του», την οποία είναι αδύνατον να βαδίσουν οι αμαρτωλοί, «τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα», δηλαδή κεκαθαρμένα, «είναι υπερασπιστής όλων όσοι ελπίζουν σε αυτόν», είτε είναι σοφοί είτε απλοί άνθρωποι. «Διότι, ποιος είναι Θεός», αντί του κανείς δεν είναι Θεός, κανείς Κύριος, παρά μόνο και «πλην του Θεού ημών», έστω και αν ψευδωνύμως λέγεται ότι υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι. Ω, της πολυθεϊστικής και άθεης ανοησίας των ανθρώπων. «Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, κατέστησε άμωμη την οδό μου», και δεν αποτελεί δικό μου κατόρθωμα, «καθιστώντας τα πόδια μου σαν του ελαφιού και στήνοντάς με στα υψηλά· διδάσκοντας τα χέρια μου στον πόλεμο, έκανε τους βραχίονές μου σαν χάλκινο τόξο», με τους οποίους κατατρόπωσα και τον αλλόφυλο Γολιάθ και πολλούς άλλους. «Μου έδωσες την υπεράσπιση της σωτηρίας, και η δεξιά σου με βοήθησε», όταν είχα ανάγκη βοηθείας, «η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους» από τις πτώσεις· «και η παιδεία σου αυτή θα με διδάξει» τα ευάρεστα σε σένα. «

Εάν λοιπόν η χείρα του Κυρίου είναι μαζί σου, βασιλιά, και μέσω εσού ο Κύριος είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Και αν κάποιος, αποθρασυνόμενος, στραφεί ένοπλος εναντίον μας, πώς δεν θα θεωρηθεί θεομάχος και δεν θα αναχωρήσει άπρακτος; Διότι ο Κύριος θα σώσει πλήρως με το χέρι σου τον λαό του, τον εκλεκτό και περιούσιο, αυτός που σε περιζώνει με δύναμη και αναδεικνύει τους βραχίονές σου σαν χάλκινο τόξο και σε υψώνει ανάμεσα στους βασιλιάδες της γης. Επειδή, ορμώντας σαν από κάποιο κέντρο από αυτήν εδώ την πόλη που φέρει το όνομα της νίκης και διαγράφοντας κύκλο γύρω από τις ανατολικές εκτάσεις των Ρωμαίων με το δόρυ σου σαν με γραφίδα, διακατέχεσαι από ζήλο και θεωρείς δεινό και δεν ανέχεσαι με κανέναν τρόπο, εάν δεν σου συμπεριφέρονται με υποταγή, δεν σκύβουν τους αυχένες τους και δεν εγγράφονται στη χορεία των υποταγμένων πόλεων, όσες η καμπύλη του κύκλου και το διάγραμμα έχει συμπεριλάβει στο εσωτερικό του.