Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:37

Επλάτυνας τα διαβήματά μου. Διότι έστησες πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, η οποία είναι η πίστη μας. Και δεν εξασθένησαν τα βήματά μου. Διότι, αφού αφαίρεσε τα σκάνδαλα και τις παγίδες τις οποίες κατασκεύαζαν οι εχθροί, ετοίμασε την πορεία μας. [Επλάτυνας τα διαβήματά μου. Αφού αφαίρεσες, λέει, τα σκάνδαλα και τις παγίδες που κατασκεύαζαν οι εχθροί, κατέστησες ελεύθερη την πορεία μου. «Διαβήματα» ονομάζει τη μετάβαση κάποιου από την κακία προς την αρετή, τα οποία στην αρχή μεν είναι επίπονα για εκείνον που βαδίζει την τεθλιμμένη οδό· με την πνευματική προκοπή όμως αυτή πλαταίνει. Διότι, καθώς δέχεται κανείς ανάπαυση μετά τους κόπους της αρετής, ισχυροποιούνται τα βήματά του· επειδή έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μας.] Θα καταδιώξω τους εχθρούς μου. Επειδή έχει προετοιμαστεί μέσω της θείας χάριτος για τον δρόμο, έχει θάρρος για τη νίκη.

Επειδή αποτελεί ίδιον της φύσεως των ελαφιών (νεβρών) το να εξολοθρεύουν τα θηρία, και το να αποδιώχνουν το γένος των φιδιών με την ανάσα και με την ιδιότητα του δέρματός τους, εύλογα ο Κύριος ονομάζεται ελάφι (νεβρός), καθώς καταπατά και εξολοθρεύει την αντίθετη ενέργεια, και καθιστά τους μαθητές Του τέλειους προς τη φύση των ελαφιών, για τους οποίους λέει: «Σας έδωκα εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς». Ο Σατανάς, λοιπόν, τους καταδιώκει σαν κάποιο φίδι· όμως αυτοί, έχοντας λάβει εξουσία από τον Σωτήρα να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς, δηλαδή στους νοητούς εχθρούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, δεν αιχμαλωτίζονται, αλλά εγκαταλείποντας το χαμαιπετές φρόνημα, ανέρχονται σαν σε όρος στην αξιοσέβαστη αρετή. Όμως δεν αρκεί μόνο η άνοδος, αλλά πρέπει να υπάρχει και η παραμονή στα άνω και η εγκαταβίωση στα υψώματα των αρετών. Γι' αυτό και τον δίκαιο, που έχει τα πόδια του προετοιμασμένα, όχι μόνο τον ανεβάζει στα ψηλά ο Θεός, αλλά και τον στήνει εκεί πάνω, δηλαδή τον καθιστά ικανό να στέκεται σταθερός στην αρετή και να μην καταπίπτει. <Επλάτυνας τα διαβήματά μου.> (C f. 36.) Ως διαβήματα ονομάζει αυτά δια των οποίων μεταβαίνει κανείς από την κακία στην αρετή, και από τα αισθητά στα νοητά, και από τον παρόντα αιώνα στον μέλλοντα. Στην αρχή, λοιπόν, τα διαβήματα αυτά είναι στενά και επίπονα για εκείνον που βαδίζει την τεθλιμμένη οδό και θέλει να υπερβεί τα σκάνδαλα των εχθρών· με την πνευματική προκοπή, όμως, πλατύνονται. <Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με δούλεψε.> (D f. 67.)

Και η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους, και αυτή η παιδεία σου θα με διδάξει. Ο δε Σύμμαχος απέδωσε: Και η υπακοή μου θα με αυξήσει. Ο δε Ακύλας: Και η πραότητά σου με επλήθυνε. Επλάτυνας τα διαβήματά μου κάτω από εμένα.

Τα διαβήματα, με τα οποία μεταβαίνω από την κακία στην αρετή, και από τα αισθητά στα νοητά, και από τον παρόντα αιώνα στον μέλλοντα, τα επλάτυνες υποκάτω μου· διότι, ενώ στην αρχή φαίνονταν στενά και επίπονα σε αυτόν που βαδίζει την τεθλιμμένη οδό, όταν μέσω της προκοπής βρέθηκα υπεράνω αυτών, τα είδα να έχουν πλατυνθεί.

Διότι εκείνος που έχει ανυψωθεί υπεράνω των σταδίων της προόδου, επειδή έχει φθάσει στο τέλος, δεν αισθάνεται πλέον τη στενότητα, τους πόνους και τους ιδρώτες που συνοδεύουν την πρόοδο, έχοντας βρεθεί σε ευρυχωρία. «Και δεν ασθένησαν τα ίχνη μου». Εάν βρισκόμουν διαρκώς σε κόπο, θα είχαν ασθενήσει τα ίχνη μου, δηλαδή τα σκέλη του έσω ανθρώπου· επειδή όμως τους κόπους υπέρ της αρετής τους διαδέχεται η ανάπαυση, τα ίχνη μου δεν ασθενούν, αλλά ισχυροποιούνται, ώστε να μπορώ να πω: «Και έστησας σε ευρύχωρο τόπο τα πόδια μου». Αλλά και εκείνος που ακολουθεί τον Ιησού, βαδίζει στα δικά Του ίχνη· και επειδή ακριβώς πατά στην οδό που περπάτησε ο Ιησούς, αποκτά τα δικά του ίχνη ισχυρά, ώστε να λέει έμπρακτα: «Δεν ασθένησαν τα ίχνη μου μέσα στη στενοχώρια της θλίψεως».

Θέλεις να γνωρίσεις την πυγμαχική τέχνη του Παύλου; Δες τις πληγές του ανταγωνιστή, δες τους μώλωπες του αντιπάλου, δες τα στίγματα του ηττημένου. Ασφαλώς, δεν αγνοείς τον αντίπαλο που παλεύει εναντίον του μέσω της σάρκας, στον οποίο καταφέρει μώλωπες με την πυγμαχία του, καταξεσχίζοντάς τον με τα νύχια της εγκράτειας, του οποίου νεκρώνει τα μέλη με την πείνα, τη δίψα, το ψύχος και τη γυμνότητα, στον οποίο εντυπώνει τα στίγματα του Κυρίου, και τον οποίο νικά στον αγώνα δρόμου αφήνοντάς τον πίσω του, ώστε να μη σκοτεινιάζει η όρασή του από τον αντίπαλο εάν εκείνος έτρεχε μπροστά του. Εάν λοιπόν ο Παύλος είναι οξύς και ευκίνητος στους αγώνες, και ο Δαβίδ πλαταίνει τα βήματά του καταδιώκοντας τους εχθρούς του, και ο Νυμφίος στο Άσμα των Ασμάτων παρομοιάζεται με ζαρκάδι ως προς την ευκινησία, διαπηδώντας όρη και πηδώντας πάνω από βουνά (και πολλά τέτοια μπορεί να πει κανείς, στα οποία η ταχύτητα της κίνησης αποδεικνύεται προτιμότερη από την πραότητα)· πώς τότε εδώ ο Λόγος μακαρίζει την πραότητα ως ένα είδος κατορθώματος; Διότι, λέει, «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· οπωσδήποτε εκείνη τη γη που είναι εύφορη σε καλούς καρπούς, που είναι κατάφυτη από το ξύλο της ζωής, που ποτίζεται άφθονα από τις πηγές των πνευματικών χαρισμάτων, πάνω στην οποία βλασταίνει η αληθινή άμπελος, της οποίας γεωργό ακούμε ότι είναι ο Πατέρας του Κυρίου.

«Διότι ποιος είναι Θεός;» Διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από Αυτόν. Λέει, πράγματι, στον Ησαΐα: «Εγώ είμαι και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα». «Ο Θεός που περιζώνει» Ο Πατέρας τον Υιό. Λέει δηλαδή: και τα έδωσε όλα στον Υιό ως γνήσιο. «Και έθεσε» Αναφέρεται στον Κυριακό άνθρωπο, ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. «Αυτός που καταρτίζει» Διότι τα ελάφια χαίρονται στα βουνά και στους βράχους· έτσι και ο Χριστός στο όρος του Γολγοθά· ανεβαίνοντας πάνω στον βράχο, στάθηκε πάνω στον σταυρό στα ύψη. «Διδάσκοντας» Για τον πόλεμο εναντίον του διαβόλου, εξού και τα χέρια Του άπλωσε πάνω στον σταυρό ο Χριστός. «Και έθεσες τόξο» Ονομάζει χάλκινο τόξο τον σταυρό, εξαιτίας της ισχύος του· διότι αφού τον σήκωσε στους ώμους Του, με αυτόν κατατρύπησε τον διάβολο. «Και μου έδωσες» Διότι ο διάβολος δεν μπορεί πλέον να κυριεύσει τον άνθρωπο, αφότου διασφαλίστηκε με το Ευαγγέλιο. «Και το δεξί σου χέρι» Κρατώντας δηλαδή τον Αδάμ από το χέρι και ανασταίνοντάς τον, ενώ κειτόταν κάτω. «Και η διαπαιδαγώγηση» Αφού δίδαξε στον άνθρωπο τον νόμο της χάριτος. «Και η διαπαιδαγώγηση» Διότι, αφού διαπαιδαγωγήθηκε ο άνθρωπος από τη χάρη του Χριστού, έμαθε και τα μυστήρια της χάριτος. «Πλάτυνες» Αφού έδωσε εξουσία στον άνθρωπο να πατά πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού. «Και δεν ασθένησαν» Διότι δεν είναι πλέον δυνατόν να εξαπατηθεί (ή να βλαφθεί) από τον εχθρό.

Διότι ούτε η θεία χάρη δίνεται σε όσους δεν διαθέτουν την αγαθή προθυμία, ούτε η ανθρώπινη φύση μπορεί να κατορθώσει την αρετή δίχως την άνωθεν βοήθεια. Αυτό διδάσκει και ο προφήτης, ότι δηλαδή διέτρεχα την οδό των εντολών σου ανεμπόδιστα, λαμβάνοντας από Αυτόν την ευκολία του δρόμου. Διότι ονόμασε την ευκολία «πλατύτητα»· και αλλού λέει: «Στη θλίψη μου μού έδωσες ευρυχωρία»· και πάλι: «Επλάτυνας τα βήματά μου κάτω από εμένα, και δεν εξασθένησαν τα ίχνη μου», όταν δηλαδή έκανες την πορεία μου εύκολη και ευχερή, και αποδίωξες από εμένα κάθε πνιγηρή και στρεβλή προσβολή του εχθρού. Διότι αυτό σημαίνει το: «Όταν επλάτυνας την καρδιά μου, έτρεξα την οδό των εντολών σου». Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Έτσι τρέχω, όχι με αβεβαιότητα· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω». Παρομοίως και όλοι οι άγιοι. «Νομοθέτησέ μου, Κύριε, την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα την εκζητώ διαπαντός». Τη λέξη «Νομοθέτησον» ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «Υπόδειξον»· ενώ ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων ως «Φώτισον». Διαπαντός, λέει, δέομαι για τη δική σου φωταγωγία και νομοθεσία, ώστε και να γνωρίσω την οδό των δικαιωμάτων σου, και ακολούθως να πορευθώ σε αυτήν. Επομένως, «κάθε αγαθή δόση και κάθε τέλειο δώρημα, κατεβαίνει από άνωθεν, από τον Πατέρα των φώτων». Έτσι και εμείς, όταν προαιρούμαστε να πράξουμε κάποιο αγαθό, εάν δεν λάβουμε από Εκείνον τη συνέργεια, η έφεσή μας παραμένει ατελής.

«Πλάτυνας τα βήματά μου κάτω από εμένα, και δεν εξασθένησα» καθώς έτρεχα στους δρόμους σου. Και έχοντας δυναμώσει έτσι, «θα καταδιώξω τους εχθρούς μου και θα τους προφτάσω και δεν θα επιστρέψω, μέχρι να εκλείψουν· θα τους συντρίψω και δεν θα μπορέσουν να σταθούν, θα πέσουν κάτω από τα πόδια μου», διότι: «Με έζωσες με δύναμη για πόλεμο, υπέταξες κάτω από εμένα όλους όσοι επαναστατούσαν εναντίον μου». «Και τους εχθρούς μου τους έκανες να μου γυρίσουν την πλάτη», δηλαδή να μην αντιστέκονται κατά πρόσωπο, αλλά να τραπούν σε φυγή. Αξιοθαύμαστη είναι, Δαβίδ, η ευγνωμοσύνη σου, καθώς και στον εαυτό σου και σε όλους διδάσκεις έμπρακτα να μη νομίζουν ότι με τη δική τους δύναμη νικούν τους εχθρούς και τα πάθη, αλλά δικαιολογημένα να ομολογούν ότι η χάρη της νίκης ανήκει στον Θεό. Οι δε εχθροί: «κραύγασαν και δεν υπήρχε κανείς να τους σώσει· προς τον Κύριο, και δεν τους εισάκουσε» εξαιτίας του ότι είναι εχθροί· γι' αυτό «και θα τους θρυμματίσω σαν σκόνη απέναντι στον άνεμο, σαν τη λάσπη των πλατειών θα τους λιώσω». Έπειτα, μεταφέρει τα λόγια στο πρόσωπο του Χριστού, λέγοντας: «Ρύσαι με (Γλίτωσέ με) από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών», για τα οποία είπες: «Και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου» και: ο μεν «λαός» από τα έθνη, «που δεν τον γνώριζα, με υπηρέτησε, με το που άκουσε με το αυτί», δηλαδή υπακούοντας στο κήρυγμα πίστεψε σε εμένα, ενώ «γιοι αλλότριοι με ξεγέλασαν». «Πάλιωσαν» μέσα στην κακία «και χώλαναν μακριά από τα μονοπάτια τους», βαδίζοντας παράνομα. «