Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:44

Διότι ποτέ κανένας κληρονόμος δεν λαμβάνει διαθήκη όσο ζει ο διαθέτης. Διότι, εάν τη λάβει, καθιστά τη διαθήκη ύποπτη και αμφισβητείται από όσους έχουν αποκληρωθεί. Επειδή λοιπόν εσύ, ως χαρτοφύλακας, έλαβες τη διαθήκη, παρουσίασέ την. Ας δούμε τι λέει για εσάς ενώπιον των μαρτύρων ο διαθέτης: «Άκουσε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γιους γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται για κάποιον άλλον, προσθέτει: «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε». Εσύ είσαι τάχα ο κληρονόμος; Αλλά για τα έθνη, τι είδους ευχαριστίες γράφει; «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με το που άκουσε, με υπάκουσε». Για εσάς λέει: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται στα έθνη». Για τα έθνη όμως: «Διότι από την ανατολή του ήλιου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί στα έθνη». Και για τον λαό και τη συναγωγή λέει: «Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης. Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομιά μου». Και γιατί άφησες την κληρονομιά σου;

Επειδή, λοιπόν, εσύ φυλάσσεις τη διαθήκη, προσκόμισέ την, για να μάθουμε τι λέει για εσάς ενώπιον των μαρτύρων ο διαθέτης: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: Γιους γέννησα και ανέθρεψα, αλλά αυτοί με αθέτησαν». Και για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται για κάποιον άλλον, προσθέτει: «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν με κατάλαβε». Μήπως εσύ είσαι ο κληρονόμος; Για τα έθνη, όμως, τι είδους ευχαριστίες γράφει; «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με το πρώτο άκουσμα με υπάκουσε». Για εσάς λέει: «Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης».

«Και θα τους συντρίψω σαν το χώμα». Άφαντοι, λέει, θα γίνουν εντελώς, με τη συνέργεια της δικής σου χάριτος σε εμένα. «Λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού». Εδώ παρουσιάζεται και πάλι το πρόσωπο του Κυρίου, το οποίο αφενός αποστρέφεται τους Ιουδαίους εξαιτίας της απείθειάς τους, και αφετέρου ζητά τα έθνη ως κληρονομιά του. «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών». Αλλά δεν γνωρίζουμε τον Δαβίδ να έχει βασιλεύσει στα έθνη· επομένως, η προφητεία εκπληρώνεται διαμέσου Εκείνου που γεννήθηκε από αυτόν κατά σάρκα. Διότι Εκείνος που γεννήθηκε από τον Δαβίδ κατά σάρκα, ο οποίος ονομάζεται και ο ίδιος Δαβίδ σύμφωνα με τον θείο Ιεζεκιήλ, ο Δεσπότης δηλαδή Χριστός, βασίλευσε σε όλα τα έθνη· δεσπόζοντας μεν πάντοτε στα πάντα ως Θεός, αποδεχόμενος δε μετά την ενανθρώπηση την εκούσια δουλεία εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν.

Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε. [Είναι λόγια του ίδιου του Χριστού· διότι, αποστρεφόμενος τους απειθείς Ιουδαίους, ζητά τα έθνη ως κληρονομία.] Αυτό δεν είναι δηλωτικό άγνοιας, διότι τα πάντα γνωρίζει ως Θεός· αλλά σημαίνει ότι εκείνοι που κατά καιρούς δεν έτυχαν της οικειότητας με εμένα θα ήταν αλλότριοι και ξένοι και θα απείχαν πολύ από τη δική μου οικειότητα.

Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: «Κανείς δεν παίρνει μόνος του αυτή την τιμή, αλλά μόνο όταν καλείται από τον Θεό, όπως ακριβώς και ο Χριστός δεν δόξασε τον εαυτό Του για να γίνει αρχιερέας, αλλά Εκείνος που Του είπε: Συ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ.» Διότι, όντας Θεός εκ φύσεως και Κύριος των πάντων, και δεχόμενος τη λατρεία από όλους, επειδή έγινε άνθρωπος, ονομάστηκε και δικός μας αρχιερέας. Λέγεται δε ότι έλαβε και τη δόξα του Δαβίδ, δηλαδή την εξουσία και τη βασιλεία επί του Ισραήλ. Και λέγοντας Ισραήλ δεν εννοούμε βεβαίως τον κατά σάρκα, αλλά τον κατά πνεύμα και νοητό. Διότι δεν είναι, λέει, όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, ο πραγματικός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του, αλλά όσοι έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως, ακολουθώντας τα ίχνη του πατέρα Αβραάμ, αυτοί είναι και τέκνα του, και ονομάζονται υιοί της επαγγελίας και Ισραήλ. Αφού λοιπόν αναδείχθηκε ο Χριστός αρχιερέας όλων μας, λέγει ότι δεν θα υπάρξει κανείς που να αντιλέγει. Διότι δεν θα κατορθώσει τίποτα ο εχθρός εναντίον του, και ο υιός της ανομίας δεν θα μπορέσει πλέον να τον κακοποιήσει. Αλλά και με άλλον τρόπο. Διότι ο μεν Ισραήλ αντέλεξε, αλλά τα έθνη δέχθηκαν με χαρά να βασιλεύονται από Αυτόν. Γι' αυτό, άλλωστε, βρίσκεται να λέει δια της φωνής του Δαβίδ, για μεν τον Ισραήλ: «Λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού», ενώ για τα έθνη: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με την πρώτη ακοή με υπάκουσε.»

Θα μπορούσες να δεις αυτό που λέω και στα ευαγγελικά συγγράμματα, δηλαδή στις παραβολές. Διότι έτρεχαν αυτοί που καλούσαν στο δείπνο, συγκεντρώνοντας κόσμο για τους γάμους. Εκείνοι όμως δεν ήθελαν να έρθουν, αλλά έπλαθαν «προφάσεις εν αμαρτίαις». Διότι ο ένας έλεγε: «Αγόρασα χωράφι»· ο άλλος: «Παντρεύτηκα γυναίκα»· και άλλοι έφευγαν για το εμπόριό τους. Λοιπόν, προσκλήθηκαν και έτρεξαν στους γάμους όσοι βρίσκονταν στους δρόμους, αυτοί που βρέθηκαν δίπλα στους φράχτες, και έγιναν αληθινά οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Έτσι έλεγε και ο Χριστός διά της φωνής του Δαβίδ, τόσο για εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ όσο και για τα έθνη: «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με δούλεψε, με το που άκουσε το αφτί του με υπάκουσε· υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». <Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας: Στρέψτε τις καρδιές σας στους δρόμους σας· ανεβείτε στο βουνό και κόψτε ξύλα και οικοδομήστε τον οίκο, και θα ευαρεστηθώ σε αυτόν και θα δοξαστώ, είπε ο Κύριος. Προσβλέπατε σε πολλά, και έγιναν λίγα· και εισήχθησαν στον οίκο και τα σκόρπισα.> Κάνει συχνή την υπενθύμιση, επειδή γνωρίζει ότι αυτό συντελεί στην ωφέλεια των ακροατών. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Το να γράφω τα ίδια, για μένα μεν δεν είναι οκνηρό, για σας δε είναι ασφαλές». Αναλογιστείτε, λοιπόν, λέει, τους δικούς σας δρόμους, τους οποίους ακολουθείτε τώρα.

Επειδή αποτελεί ίδιον της φύσεως των ελαφιών (νεβρών) το να εξολοθρεύουν τα θηρία, και το να αποδιώχνουν το γένος των φιδιών με την ανάσα και με την ιδιότητα του δέρματός τους, εύλογα ο Κύριος ονομάζεται ελάφι (νεβρός), καθώς καταπατά και εξολοθρεύει την αντίθετη ενέργεια, και καθιστά τους μαθητές Του τέλειους προς τη φύση των ελαφιών, για τους οποίους λέει: «Σας έδωκα εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς». Ο Σατανάς, λοιπόν, τους καταδιώκει σαν κάποιο φίδι· όμως αυτοί, έχοντας λάβει εξουσία από τον Σωτήρα να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς, δηλαδή στους νοητούς εχθρούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, δεν αιχμαλωτίζονται, αλλά εγκαταλείποντας το χαμαιπετές φρόνημα, ανέρχονται σαν σε όρος στην αξιοσέβαστη αρετή. Όμως δεν αρκεί μόνο η άνοδος, αλλά πρέπει να υπάρχει και η παραμονή στα άνω και η εγκαταβίωση στα υψώματα των αρετών. Γι' αυτό και τον δίκαιο, που έχει τα πόδια του προετοιμασμένα, όχι μόνο τον ανεβάζει στα ψηλά ο Θεός, αλλά και τον στήνει εκεί πάνω, δηλαδή τον καθιστά ικανό να στέκεται σταθερός στην αρετή και να μην καταπίπτει. <Επλάτυνας τα διαβήματά μου.> (C f. 36.) Ως διαβήματα ονομάζει αυτά δια των οποίων μεταβαίνει κανείς από την κακία στην αρετή, και από τα αισθητά στα νοητά, και από τον παρόντα αιώνα στον μέλλοντα. Στην αρχή, λοιπόν, τα διαβήματα αυτά είναι στενά και επίπονα για εκείνον που βαδίζει την τεθλιμμένη οδό και θέλει να υπερβεί τα σκάνδαλα των εχθρών· με την πνευματική προκοπή, όμως, πλατύνονται. <Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με δούλεψε.> (D f. 67.)

Αλλά, αν και το πλήθος των εθνών ασθένησε από τη φτώχεια των θείων διδαγμάτων, εντούτοις έγινε πιο δεκτικό στην πίστη, και έχοντας τείνει οξυμένο το αυτί στα προστάγματα του Χριστού, πράγμα που μαρτυρείται από τη δική του φωνή. Διότι είπε τα εξής μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε, με το πρώτο άκουσμα με υπάκουσε.» Σχετικά δε με τον Ισραήλ, επειδή είχε ήδη ξεπέσει σε αποξένωση, και δεν επιθυμούσε πλέον να βαδίζει ορθά, αλλά έχοντας τρόπον τινά ανάπηρο το σκέλος της διάνοιας, λέει: «Γιοι αλλότριοι με εξαπάτησαν, οι αλλότριοι γιοι πάλιωσαν και χώλαναν απομακρυνόμενοι από τα μονοπάτια τους.» Διότι ορθά και αλάνθαστα μονοπάτια που οδηγούν στον Χριστό, είναι τόσο η διαπαιδαγώγηση μέσω του Νόμου, όσο και οι προρρήσεις των αγίων προφητών.

Β΄. Υπερβαίνοντας για λίγο το γράμμα της ιστορικής διήγησης, λέμε το εξής: Έτσι και εμείς, που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, γίναμε εν Χριστώ υιοί του Θεού και οικείοι των αγίων, με τη δική Του μεσιτεία, καθώς μας συνδέει μέσω του Εαυτού Του και με τον Ίδιο και με τον Πατέρα και με τις χορείες των αγίων. Όπως ακριβώς και ο Ιωσήφ, που βρισκόταν κατά κάποιον τρόπο στο μέσον, έκανε τον Εφραίμ και τον Μανασσή υιούς του ίδιου του πατέρα του, και τους ενέγραψε και αυτούς στον κατάλογο των πατριαρχών. «Διότι τώρα», λέει, «οι δύο σου υιοί που γεννήθηκαν στην Αίγυπτο, είναι δικοί μου· ο Εφραίμ και ο Μανασσής θα είναι δικοί μου, όπως ο Ρουβήν και ο Συμεών». Δηλαδή, θα συγκαταλέγονται στους πρωτότοκους, και θα ταχθούν μαζί με εκείνους που δείχνουν υπακοή. Διότι από τη μια πρωτότοκος ήταν ο Ρουβήν, ενώ από την άλλη το όνομα του Συμεών ερμηνεύεται ως υπακοή. Γίναμε δε μέσω της πίστης από έσχατοι πρώτοι, και ο λαός που προήλθε από τα έθνη κληρονόμησε τη δόξα του πρωτότοκου. Έχουν δε τιμηθεί για την υπακοή και την ευπείθειά τους. Διότι ο Ίδιος ο Χριστός μαρτύρησε για αυτούς, λέγοντας τα εξής: «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με δούλεψε, και με το πρώτο άκουσμα με υπάκουσε». Διότι, αν και έχουμε γεννηθεί από μητέρα τρόπον τινά αλλογενή, επειδή η Εκκλησία έχει κληθεί από τα έθνη, ωστόσο η μεσολάβηση του Εμμανουήλ είναι επαρκής για να μας ενώσει μέσω του Εαυτού Του με τον Θεό και Πατέρα, και να μας εγγράψει στους κλήρους των αγίων, και να μας ανυψώσει στη δόξα που ταιριάζει σε εκείνους, και να μας αναδείξει ιερό γένος.

Διότι, από τη μία πλευρά, έχει λεχθεί ότι θα επιφέρει τις εκδικήσεις και τις τιμωρίες στον απειθή και αντιλέγοντα λαό· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ο Θεός που χορηγεί τις εκδικήσεις σε εμένα»· στο δε άλλο τάγμα, για το οποίο έχει γίνει λόγος παραπάνω: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών. Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με δούλεψε»· σε αυτό χαρίζει την υποταγή υπό την εξουσία του. Γι' αυτό προσθέτει, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Και υποτάσσοντας λαούς σε εμένα». Αυτός, λέει, έγινε και λυτρωτής μου από τους οργίλους εχθρούς μου, και με ύψωσε πάνω από εκείνους που εξεγείρονται εναντίον μου, και ο ίδιος με έσωσε από άδικο άνδρα. Με αυτά παρουσιάζει σαφώς κάποιους εχθρούς και αντιπάλους του· και, εκτός από αυτούς, κάποιον άλλον άνδρα, πραγματικά γεμάτο από κάθε αδικία. Μέσω αυτών, ο λόγος υποδηλώνει προφητικά τους άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους και τον προδότη Ιούδα, ο οποίος αναδείχθηκε χειρότερος από κάθε άδικο άνθρωπο, διότι, ενώ αξιώθηκε τέτοιων αγαθών από τον Σωτήρα, του ανταπέδωσε τα αντίθετα.

ΚΑʹ. Και μίλησε ο Δαβίδ στον Κύριο με τα λόγια αυτής της ωδής. Έπειτα στα επόμενα [λέγει]: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος βρισκόταν κάτω από τα πόδια του». Και πάλι μετά από αυτά: «Λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε· στο πρώτο άκουσμα με υπάκουσε· οι αλλότριοι υιοί με ξεγέλασαν· οι αλλότριοι υιοί θα απορριφθούν και θα παραπατήσουν έξω από τα οχυρώματά τους». Αυτά έχουν ειπωθεί σχεδόν με τα ίδια λόγια και στον δέκατο έβδομο Ψαλμό, και θα εξετάζονταν πιο κατάλληλα, όταν θα συγκεντρώνουμε τις επιλογές από τους Ψαλμούς. Τώρα, ωστόσο, ας σημειώσουμε μόνο τούτο: ότι το μεν «έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε» θα μπορούσε να νοηθεί για την κάθοδο του Χριστού από τους ουρανούς, το δε «λύτρωσέ με από την αντιλογία του λαού» έχει ειπωθεί εκ προσώπου Του σχετικά με εκείνους από την περιτομή που δεν πίστεψαν σε Αυτόν, για τους οποίους λέει και στον Ησαΐα: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα».

Και ότι το μεν «θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών», και το «λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε, μόλις με άκουσε, με υπάκουσε», προφητεύεται για την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη· το δε «αλλότριοι υιοί μού είπαν ψέματα», προφητεύεται για τις άθεες αιρέσεις που έχουν επινοήσει ψεύδη για τον ίδιο τον Σωτήρα και τον Θεό των όλων, και για τους οποίους ο λόγος αναφέρει ότι θα απορριφθούν, έχοντας απομακρυνθεί από τα οχυρώματά τους, δηλαδή έχοντας εκπέσει από τις ύπουλες και αποκρυμμένες τους ψευδοδοξίες.

Ψ. Ψαλμός ΙΖ΄. —Θ΄. Επειδή και τον δέκατο έβδομο Ψαλμό οι προερχόμενοι από την περιτομή θα νομίσουν ότι δεν λέγεται από κανέναν άλλον παρά από τον Δαβίδ, λόγω του ότι και η επιγραφή του φαίνεται να υποδηλώνει αυτό, θα τους φέρουμε σε αδιέξοδο, εφόσον δεν μπορούν να δικαιολογήσουν στο πρόσωπό του το: «Θα με λυτρώσεις από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός, τον οποίο δεν εγνώριζα, με δούλευσε, άμα τη ακοή του ωτίου με υπάκουσε· υιοί αλλότριοι με ξεγέλασαν, υιοί αλλότριοι επάλιωσαν». Διότι ποιών εθνών θα μπορούσαν να παρουσιάσουν τον Δαβίδ ότι κατέστη κεφαλή, ή ποιος είναι αυτός ο λαός, τον οποίο μεν δεν εγνώριζε ο ίδιος προηγουμένως, όμως τον δούλευσε υπακούοντας σε αυτόν αμέσως μόλις τον άκουσε; Και ποιοι είναι αυτοί που τον ξεγέλασαν, που ονομάζονται υιοί αλλότριοι, και αυτοί που επάλιωσαν και χώλαναν βγαίνοντας από τα μονοπάτια τους;

Αλλά σε εμάς, που εκλαμβάνουμε αυτή την προφητεία και τη θεωρούμε ολοφάνερα εκπληρωμένη, δεν θα προκαλέσει κανένα απολύτως πρόσκομμα τίποτα από όσα λέγονται στον ψαλμό από το πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος κατέστη κεφαλή της Εκκλησίας των εθνών· διότι ήμασταν, ήμασταν πράγματι αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ και ξένοι προς τις διαθήκες της επαγγελίας, και γι' αυτόν τον λόγο ανάξιοι της γνώσης του λόγου του Θεού. Αλλά τώρα, αφού γνωρίσαμε τον Θεό, ή μάλλον αφού γνωριστήκαμε από Αυτόν, εμείς που κάποτε βρισκόμασταν μακριά ήρθαμε κοντά, και γίναμε δούλοι σε Εκείνον που παλαιότερα δεν μας γνώριζε, και στο άκουσμα του ωτός Τον υπακούσαμε, αποδεχόμενοι τον λόγο της Καινής Διαθήκης Του, την οποία σύναψε με εμάς.

Θαυμάσια δε, μετά το «λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε», και την κλήση που αφορά εμάς, εκθέτει τα σχετικά με την προηγούμενη συναγωγή μέσω του «αλλότριοι υιοί μου είπαν ψέματα», το οποίο ισοδυναμεί με το «υιούς γέννησα και ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· αυτοί δε και φθάρηκαν, χωλαίνοντας μακριά από τα μονοπάτια τους, και επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού. Αυτός, αφού αποδοκιμάστηκε από αυτούς, εγκαταστάθηκε από τον Πατέρα ως κεφαλή εκείνων που τον υπηρέτησαν, και των εθνών που τον υπάκουσαν με την ακοή των αυτιών τους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει αλλού: «Λίθον, τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Νομίζω δε ότι και τα σχετικά με τη θεότητά του και την κάθοδό του στους ανθρώπους δηλώνονται στο πρώτο μέρος του Ψαλμού· τα οποία δεν θα επιδέχονταν μια πρόχειρη και βιαστική εξήγηση, καθώς έχουν εκφραστεί με πιο μυστηριώδη τρόπο, όπως αυτά που ξεκινούν από το: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του· και ανέβηκε πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων»· και όσα παρόμοια με αυτά αναφέρονται στον Λόγο του Θεού.

Ας παρουσιάσουν, λοιπόν, τη γενεά που τότε μεν δεν υπήρχε ακόμη, αλλά είχε προφητευθεί ότι θα ερχόταν στο μέλλον· και τον λαό που προηγουμένως μεν δεν υπήρχε καν, αλλά προβλεπόταν ότι επρόκειτο να γεννηθεί στα μετέπειτα χρόνια. Και ας πουν τι θα μπορούσαν να υποστηρίξουν περί της Εκκλησίας που συγκροτήθηκε από όλα τα έθνη μέσω του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα μας. Άραγε, ενώπιον των τόσων πληθών αυτών που μέσω του Χριστού επέγνωσαν τον Θεό των όλων, δεν θα ομολογούσαν ότι έχει εκπληρωθεί το: «θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης»· και το: «θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών»; Αλλά, βέβαια, είναι καιρός για όσους επιθυμούν να σκέπτονται με ευθυκρισία, να ομολογήσουν ότι η προφητεία δεν έχει εκπληρωθεί στο πρόσωπο κανενός άλλου παρά μόνο του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, κατά την παρουσία του οποίου άρχισε να συντελείται και η επιστροφή των εθνών, καθώς εμφανίστηκε η προφητευθείσα γενεά και ο λαός που επρόκειτο να γεννηθεί, ο οποίος δεν προδηλώνεται μόνο εδώ, αλλά και στον εκατοστό πρώτο ψαλμό, με το: «Ας γραφεί αυτό για μία άλλη γενεά· και ο λαός που δημιουργείται θα αινέσει τον Κύριο». Αυτός δε είναι ο λαός για τον οποίο έχει ειπωθεί και στον δέκατο έβδομο ψαλμό: «Λαός τον οποίο δεν εγνώριζα με δούλευσε· στο πρώτο άκουσμα με υπάκουσε».

Μετά τη σύναξη της διασποράς του πνευματικού και αληθινού Ισραήλ, και μετά την εύρεση των χαμένων προβάτων του οίκου Ισραήλ, εφόσον θα έχει προεισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε ο ίδιος ο Κύριος υπόσχεται ότι θα γίνει Θεός για τον λαό που πρόκειται να γίνει δικός Του, και ότι θα τοποθετήσει τον δούλο του, τον Δαβίδ, ως άρχοντα ανάμεσά τους, ο οποίος θα τους ποιμαίνει και θα τους εξουσιάζει όχι για λίγο και σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά στον αιώνα. Ας νομίζουν, λοιπόν, οι εκ περιτομής ότι ο λόγος αυτός τους υπόσχεται εκείνον τον άνθρωπο, τον γιο του Ιεσσαί, φανταζόμενοι πάλι μια σωματική βασιλεία του, και προσδοκώντας τις υποσχέσεις του Θεού σε πράγματα φθαρτά, γήινα και ανάξια της θείας επαγγελίας· εμείς όμως, πεπεισμένοι ότι δεν αρμόζουν καθόλου σε θείες υποσχέσεις και ότι όσα λέγονται δήθεν γι' αυτόν δεν αναφέρονται στον ίδιο τον Δαβίδ, ας τα εκλαμβάνουμε ως αναφερόμενα στον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος προήλθε κατά σάρκα από το σπέρμα του, θεωρώντας ότι οι προφητείες αυτές αρμόζουν περισσότερο σε Αυτόν παρά σε εκείνον τον Δαβίδ, όσα δηλαδή φέρονται στις Ιερές Γραφές να λέγονται σαν από το πρόσωπο του Δαβίδ· όπως είναι το: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα»· και το: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών», το οποίο λέγεται στον ιζ΄ Ψαλμό· όπου και πάλι αναφέρεται σαν από το πρόσωπό του το: «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε· μόλις με άκουσε, με υπάκουσε».

Επομένως, εμείς θεωρούμε ότι ο εκλεκτός λίθος που δηλώνεται εδώ, ο οποίος είναι τόσο θαυμαστός και παράδοξος ώστε όσοι πίστεψαν σε αυτόν να μην καταισχυνθούν, δεν είναι άλλος από τον ιερό Λόγο του Θεού, πάνω στον οποίο ως σε σταθερό θεμέλιο έχει οικοδομηθεί η πνευματική και επουράνια Σιών, η οποία δεν είναι άλλη από την Εκκλησία του Θεού. Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Περί αυτού έχει ειπωθεί και στους Ψαλμούς: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας», και έχει ονομαστεί ακρογωνιαίος. Και ο Δανιήλ ερμηνεύει αυτόν τον λίθο ως τη βασιλεία του Χριστού, εκεί που λέει: «και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος, και πάταξε ή και γέμισε όλη τη γη». Εκείνοι, λοιπόν, που οικοδομούσαν την οικοδομή σύμφωνα με το γράμμα του νόμου, αποδοκίμασαν αυτόν τον λίθο. Αυτός, όμως, παρόλο που αποδοκιμάστηκε από εκείνους, αναδείχθηκε χωρίς καμία υστέρηση σε κεφαλή γωνίας της Εκκλησίας των εθνών, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί κάπου: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών». Σε αυτόν, επομένως, τον λίθο όποιος πιστεύει δεν θα καταισχυνθεί, καθώς επαληθεύεται και αυτή η προφητεία περί αυτού.

Αλλά, εάν εξαιτίας όσων συνέβησαν στον Σωτήρα μας σκανδαλίζονται στην πίστη προς αυτόν, δεν θα έλεγαν τα ίδια πράγματα για εκείνον που προσδοκούν. Ώρα λοιπόν είναι, σύμφωνα με τη δική τους άποψη, να αποφανθούν ότι οι θείες φωνές είναι ατελείς και συνεπώς ψευδείς· όχι όμως και για εμάς, στους οποίους μεν δεν αναγγέλθηκαν από τους πατέρες, ούτε παραδόθηκαν όσα τον αφορούν, ωστόσο τον γνωρίσαμε και τον αποδεχθήκαμε σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί αλλού: «Λαός τον οποίο δεν εγνώριζα με δούλεψε, μόλις με άκουσε με υπάκουσε»· και μέσα σε ολόκληρη την προφητεία εκτίθενται ευρύτερα και πιο ξεκάθαρα τα όσα αφορούν σε αυτόν, ενώ και τα σχετικά με τον όλεθρο που κατέλαβε αυτούς που τον επιβουλεύτηκαν δηλώνονται μέσα από το εξής: «και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του· διότι ανομία δεν έπραξε, ούτε υπήρξε δόλος στο στόμα του»· διότι, ενώ ήταν τέτοιος, λέγει, τον θανάτωσαν, και εξαιτίας αυτού πρόκειται να υποστούν αυτά τα δεινά.

Παρόμοια με αυτά είναι και όσα αναφέρονται στον δέκατο έβδομο Ψαλμό εκ προσώπου του Χριστού, σύμφωνα με το: «λαός τον οποίο δεν γνώριζα με δούλεψε· με την ακοή του ωτίου με υπάκουσε». Εμείς, λοιπόν, επειδή πιστεύουμε ότι οι προφητείες είναι αληθινές, έχουμε πειστεί ότι αυτές εκπληρώθηκαν κατά την παρουσία του Σωτήρα μας, έχοντας πλήρη επίγνωση του πώς εμείς οι ίδιοι, που ήμασταν παλαιότερα πλανεμένα έθνη, τα οποία ελαύνονταν από άγριους δαίμονες σε κάθε είδους ειδωλολατρία, χωρίς να γνωρίζουμε τον μόνο αληθινό Θεό, ούτε να κατανοούμε την προφητική φωνή, φθάσαμε μέσω της διδασκαλίας του Σωτήρα μας Ιησού στη γνώση του Θεού των όλων. Έτσι, πιστέψαμε στις θεόπνευστες Γραφές και αποδεχθήκαμε τον προφητευθέντα Λόγο του Θεού, παρόλο που προηγουμένως δεν τον γνωρίζαμε καθόλου. Αφού, λοιπόν, ευεργετηθήκαμε τόσο πολύ από τη διδασκαλία του Σωτήρα μας, πώς δεν θα τον αποδεχόμασταν και δεν θα τον εξυμνούσαμε δικαίως, εφόσον είναι ο Υιός του Θεού και ο δικός μας Σωτήρας;

Και το «ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε» μου φαίνεται ότι αινίσσεται την αποκατάσταση στη δόξα του Θεού, την οποία πραγματοποίησε συνοδευόμενος από αγγελικές και θεϊκές δυνάμεις, πράγμα που μου φαίνεται ότι δηλώνεται και αυτό μέσω του «πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Το δε ότι το «σκοτάδι» τέθηκε ως η «κρυψώνα του» και ότι λέγεται «γνόφος κάτω από τα πόδια του» θα ήταν παραστατικό της κρυφής και απόρρητης οικονομίας, σύμφωνα με την οποία όλα αυτά επιτελούνταν για εκείνον. Το δε «γύρω από αυτόν η σκηνή του», τι άλλο αρμόζει να νοήσουμε ότι αναφέρει, παρά την αγία και καθολική του Εκκλησία, είτε αυτή που βρίσκεται πάνω στη γη είτε αυτή στους ουρανούς; Στη συνέχεια, καθώς τελειώνει ο λόγος στον ίδιο ψαλμό, προφητεύει ταυτόχρονα την απόρριψη του προηγούμενου λαού και την κλήση των εθνών με όσα λέει: «λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών· λαός που δεν γνώριζα με δούλεψε, στο άκουσμα του αυτιού με υπάκουσε· ξένοι υιοί μου είπαν ψέματα, ξένοι υιοί πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Το ποιο ακριβώς νόημα έχουν αυτά, θα εξεταστεί στον κατάλληλο καιρό. 〈Ψαλμός 46〉. «Όλα τα έθνη χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως. Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη. Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας· εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ την οποία αγάπησε».

ΙΣΤ΄. Περί της απιστίας των Ιουδαίων, και περί της Εκκλησίας των εθνών. Ο Ησαΐας, εκ προσώπου του Θεού, λέγει: «Ούτε γνώρισες, ούτε κατάλαβες, ούτε εξ αρχής άνοιξα τα αυτιά σου· διότι εγνώριζα ότι βεβαίως θα απειθήσεις.» Και πάλι: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα έθνη και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή.» Ο Μιχαίας: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, στηριγμένο στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά· και θα σπεύσουν προς αυτό λαοί, και θα πορευθούν πολλά έθνη, και θα πουν: ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ· και θα μας φωτίσουν στις οδούς του· διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ.» Ο Ιερεμίας: «Και είπε ο Κύριος προς εμένα, ιδού, έδωσα τους λόγους μου στο στόμα σου· ιδού, σε κατέστησα σήμερα πάνω σε έθνη, και σε βασιλείες για να ξεριζώνεις, και να κατακόβεις, και να καταστρέφεις, και να ανοικοδομείς, και να φυτεύεις.» Και εάν αυτά αναφέρονται στον Ιερεμία, ποιες βασιλείες ξερίζωσε, ή ποια έθνη κατέστρεψε; Αλλά έχει λεχθεί περί του Κυρίου, ο οποίος ξερίζωσε από κάθε ψυχή που πιστεύει σε αυτόν τη βασιλεία του Αντικειμένου, και ο οποίος κατέστρεψε τα οικοδομήματα της κακίας, και των μοχθηρών δογμάτων, φυτεύοντας τα ανώτερα. Ο Δαβίδ: «Λύτρωσέ με από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών.»

«Ρῦσαί με»: Από τον λαό των Ιουδαίων που κραύγαζαν: «άρε άρε» («άρον άρον»), «σταύρωσον αυτόν». «Καταστήσεις με»: Διότι, αφότου οι Ιουδαίοι Τον αρνήθηκαν λέγοντας: «δεν έχουμε βασιλιά», ο Κύριος βασίλευσε στα έθνη, τα οποία δέχθηκαν τη χάρη της πίστεως (του Πνεύματος). «Λαός ον»: Ο λαός που προήλθε από τα έθνη, οι οποίοι δεν γνώριζαν τον Χριστό· αυτοί Τον δέχθηκαν και Τον υπηρετούν με φόβο (Τον υπηρέτησαν με φόβο). «Εις ακοήν»: Διότι με φόβο και προθυμία τα έθνη δέχθηκαν τον λόγο του κηρύγματος [της θεότητος]. «Υιοί αλλότριοι»: Διότι κατά σάρκα τύγχαναν υιοί του Χριστού, αλλά αρνούμενοι Τον αποξενώθηκαν. «Υιοί αλλότριοι»: Ως αρχαίοι και πεπαλαιωμένοι στην κακία έγιναν βδελυκτοί· χώλαναν δε, διότι δεν στάθηκαν στην οδό της αλήθειας, αλλά παρέκκλιναν. «Ζει Κύριος»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε εκ νεκρών, ως Θεός είναι (έτσι) ευλογημένος από όλους. «Και υψωθήτω»: Διότι, αφού έσωσε το ανθρώπινο γένος, υψώθηκε αναλαμβανόμενος στους ουρανούς. «Ο Θεός ο διδούς»: Ο Πατέρας που έδωσε στον Υιό τη νίκη επί πάντων· διότι όλα τα έθνη υποτάχθηκαν στην πίστη του Χριστού <και Θεού>. «Ο ρύστης»: Από τον ιουδαϊκό λαό· διότι εξοργίζονταν με μεγάλο θυμό εναντίον του Χριστού. «Από των επανισταμένων»: Ο λόγος αναφέρεται στον Αδάμ· διότι τον ύψωσε από τους δαίμονες, ανεβάζοντας τον άνθρωπο στον ουρανό. Και ο Χριστός μπροστά στα μάτια των εχθρών Του ανέβηκε στους ουρανούς. «Από ανδρός»: Τον Δαβίδ από τον Γολιάθ, τον Χριστό από τον Ιούδα.

«Ελέησέ με, διότι η θυγατέρα μου δαιμονίζεται άσχημα». Εκείνος όμως δεν της αποκρίθηκε ούτε λέξη. Τον πλησίασαν τότε οι μαθητές του και του έλεγαν: «Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας». Τι απάντησε λοιπόν εκείνος; «Δεν έχω αποσταλεί παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ»· για να μη λένε οι Ιουδαίοι ότι «Μας εγκατέλειψες και έφυγες έξω, και γι' αυτό δεν σε πιστέψαμε». Ιδού, λέγει, έρχονται και από τα έθνη, και δεν τους δέχομαι· ενώ εσάς, ακόμη και όταν φεύγετε, σας καλώ: «Ελάτε προς εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε», και δεν έρχεστε· αυτήν την απορρίπτω, και παραμένει. «Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε», λέγει· «μόλις με άκουσε, με υπάκουσε»· και αλλού: «Έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ζητούσαν, και βρέθηκα από εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα». —«Διώξε την, διότι φωνάζει πίσω μας». Ας δούμε λοιπόν τι λέγει ο Χριστός.

Διότι, στην περίπτωση των Ιουδαίων, και η κτίση μεταστοιχειωνόταν, και υπήρχαν συνεχείς απειλές και διηνεκείς τιμωρίες και επάλληλα θαύματα και αποστολές προφητών και φόβος του νομοθέτη και απειλές πολέμων και επιδρομές βαρβάρων και θεόσταλτες οργές και φόβητρα που στέλνονταν από τους ουρανούς· και όμως παρέμεναν σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι, καθώς λέει η Γραφή, άκαμπτοι και ανυποχώρητοι. Στην περίπτωση των εθνών, όμως, αρκούσε ένας απλός λόγος και μόνο η ακοή, και όλοι προσέδραμαν αμέσως. Αυτό ακριβώς υπονοώντας και ο Δαβίδ έλεγε: «Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με δούλεψε»· και, θαυμάζοντας τον τρόπο της υπακοής, πρόσθετε: «Μόλις με άκουσαν με τα αυτιά τους, με υπάκουσαν». Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Ιακώβ με πιο αινιγματικό τρόπο, έλεγε: «Δένοντας στην άμπελο τον πώλο του, και στην κληματίδα τον πώλο της όνου του». Και όμως, ποιος είδε πώλο δεμένο σε κληματίδα και να στέκεται δίπλα σε άμπελο και να μην καταστρέφει τον καρπό; Διότι στα άλογα ζώα κανείς δεν το είδε αυτό, στους ανθρώπους όμως συνέβη με απόλυτη ακρίβεια. Διότι οι μεν Ιουδαίοι, αν και δέθηκαν με μύρια δεσμά, συνέτριψαν τον ζυγό και διέρρηξαν τα δεσμά, καθώς λέει ο προφήτης· τα δε έθνη, χωρίς να δεθούν με καμία τέτοια αναγκαστική δέσμευση, υπάκουσαν πρόθυμα, σαν πώλος δεμένος με κληματίδα, και δεν κατέστρεψαν τίποτα από τα προστάγματα, αλλά παρέμειναν σταθερά δείχνοντας μεγάλη υπακοή.

Θα παραθέσω σε εσάς, φίλοι μου, και τα ίδια τα λόγια του Θεού, όταν μίλησε προς τον λαό μέσω του Μαλαχία, ενός από τους δώδεκα προφήτες. Είναι δε τα εξής: Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς, λέγει ο Κύριος, και δεν δέχομαι τις θυσίες από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυσία στο όνομά μου, και μάλιστα θυσία καθαρή, επειδή τιμάται το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέγει ο Κύριος, εσείς όμως το βεβηλώνετε. Και μέσω του Δαβίδ είπε: Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε. Μόλις άκουσε για εμένα, με υπάκουσε.

«Πλάτυνας τα βήματά μου κάτω από εμένα, και δεν εξασθένησα» καθώς έτρεχα στους δρόμους σου. Και έχοντας δυναμώσει έτσι, «θα καταδιώξω τους εχθρούς μου και θα τους προφτάσω και δεν θα επιστρέψω, μέχρι να εκλείψουν· θα τους συντρίψω και δεν θα μπορέσουν να σταθούν, θα πέσουν κάτω από τα πόδια μου», διότι: «Με έζωσες με δύναμη για πόλεμο, υπέταξες κάτω από εμένα όλους όσοι επαναστατούσαν εναντίον μου». «Και τους εχθρούς μου τους έκανες να μου γυρίσουν την πλάτη», δηλαδή να μην αντιστέκονται κατά πρόσωπο, αλλά να τραπούν σε φυγή. Αξιοθαύμαστη είναι, Δαβίδ, η ευγνωμοσύνη σου, καθώς και στον εαυτό σου και σε όλους διδάσκεις έμπρακτα να μη νομίζουν ότι με τη δική τους δύναμη νικούν τους εχθρούς και τα πάθη, αλλά δικαιολογημένα να ομολογούν ότι η χάρη της νίκης ανήκει στον Θεό. Οι δε εχθροί: «κραύγασαν και δεν υπήρχε κανείς να τους σώσει· προς τον Κύριο, και δεν τους εισάκουσε» εξαιτίας του ότι είναι εχθροί· γι' αυτό «και θα τους θρυμματίσω σαν σκόνη απέναντι στον άνεμο, σαν τη λάσπη των πλατειών θα τους λιώσω». Έπειτα, μεταφέρει τα λόγια στο πρόσωπο του Χριστού, λέγοντας: «Ρύσαι με (Γλίτωσέ με) από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών», για τα οποία είπες: «Και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου» και: ο μεν «λαός» από τα έθνη, «που δεν τον γνώριζα, με υπηρέτησε, με το που άκουσε με το αυτί», δηλαδή υπακούοντας στο κήρυγμα πίστεψε σε εμένα, ενώ «γιοι αλλότριοι με ξεγέλασαν». «Πάλιωσαν» μέσα στην κακία «και χώλαναν μακριά από τα μονοπάτια τους», βαδίζοντας παράνομα. «