Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:46

«Αλλότριοι υιοί με εξαπάτησαν». Ο Ισραήλ, που κλήθηκε πρωτότοκος υιός, κλήθηκε αλλότριος υιός εξαιτίας της απιστίας του. «Αλλότριοι υιοί παλαιώθηκαν». Καθετί που παλαιώνει βρίσκεται κοντά στον αφανισμό. «Ζει ο Κύριος, και ευλογητός ο Θεός μου». Επίκαιρα αναφώνησε το «Ζει ο Κύριος». Επειδή μνημόνευσε την αντιλογία του λαού, κατά την οποία κραύγαζαν λέγοντας: «Άρε, άρε· σταύρωσέ τον». «Και ας υψωθεί ο Θεός της σωτηρίας μου». Αν και ταπείνωσε τον εαυτό του, λέει, λαμβάνοντας μορφή δούλου, εντούτοις είναι υψηλός. Παρόμοιο δε με αυτό που ειπώθηκε είναι το: «Ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα».

«Υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι πάλιωσαν και χώλαναν από τις τρίβους τους. Διότι έχουν φθαρεί και έχουν φτάσει κοντά στον αφανισμό, και έχουν τη διάνοιά τους τρόπον τινά τσακισμένη, έχοντας γίνει υιοί αλλότριοι, δηλαδή οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ». Διότι παλαιότερα μεν ήταν πρωτότοκος, επειδή όμως είπαν ψέματα εναντίον του Χριστού, έγιναν αλλότριοι.

Διότι την κατέλαβε, και αντιστάθηκαν στον Σωτήρα όλων Χριστό, κατά τον καιρό της παρουσίας του, οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ όντας χωλοί και τυφλοί· διότι δεν γνώριζαν να βαδίζουν ορθά. Αλλά ούτε και δέχονταν στον νου τους το θείο φως, εκείνοι που δεν αποδέχονταν την πίστη, και κυρίως οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Και γι' αυτό είπε μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Τους γράφει δε και ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτό ανορθώστε τα πεσμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και κάντε ευθείες τις τροχιές για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το χωλό μέλος, αλλά μάλλον να θεραπευτεί». Και ότι ήταν επίσης τυφλοί, το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο τούτο, ώστε αυτοί που δεν βλέπουν να δουν, και αυτοί που βλέπουν να γίνουν τυφλοί». Διότι ανέβλεψαν μεν τα έθνη, αν και ποτέ πριν δεν έβλεπαν. Τυφλώθηκαν δε τα πλήθη των Ιουδαίων, αν και έβλεπαν το μυστήριο του Χριστού, τουλάχιστον όσον αφορά τη μυσταγωγία μέσω του νόμου. Ταλανίζει, λοιπόν, την Ιερουσαλήμ και λέει: Αλίμονο πόλη Αριήλ, την οποία πολέμησε ο Δαβίδ· την ονομάζει δε Αριήλ, χρησιμοποιώντας το όνομα που είχε επικρατήσει ως συνήθεια στους πολλούς. Διότι το Αριήλ ερμηνεύεται ως λέων Θεού.

Διότι έχει γραφτεί για τον Θεό: "Αυτός που κρατάει τον γύρο της γης, και όσοι κατοικούν σε αυτήν είναι σαν ακρίδες." Και είπε πάλι ο προφήτης Ησαΐας: "Εάν όλα τα έθνη θεωρηθούν σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και υπολογιστούν σαν σταγόνα σιέλου, και λογαριάστηκαν σαν την ελάχιστη κλίση της ζυγαριάς, με ποιον παρομοιάσατε τον Κύριο, και με ποιο ομοίωμα τον ταυτίσατε;" Εντελώς ανόητοι, λοιπόν, είναι εκείνοι που θεώρησαν ότι ο πλασμένος από χώμα άνθρωπος είναι ανώτερος από τον Θεό, και αφού παραποίησαν την ευσέβειά τους προς Αυτόν, νόμισαν ότι θα σωθούν μέσω ανύπαρκτων θεών. Διότι ποια ωφέλεια θα μπορούσε να προέλθει από πέτρα και ξύλο; Έχει λεχθεί λοιπόν γι' αυτούς: "Και στον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Σήκω και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους έφτιαξες για τον εαυτό σου; Ας σηκωθούν, για να σε σώσουν στον καιρό της θλίψης σου." Αθέτησαν δε τον Θεό, πράττοντας τούτο όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα ίδια τα έργα τους, όπως είναι αυτό που έχει ειπωθεί γι' αυτούς με τη μορφή παραδείγματος: "Και περίμενα να παραγάγουν σταφύλια, αλλά παρήγαγαν αγκάθια, και όχι δικαιοσύνη, αλλά αδικία." Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Μελωδός ως εκ προσώπου του Χριστού γι' αυτούς: "Υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι φθάρηκαν, και χώλαναν από τα μονοπάτια τους." Και δεν με θυμήθηκες, ούτε με έβαλες στη διάνοιά σου, ούτε στην καρδιά σου. Και εγώ βλέποντάς σε, σε παραβλέπω, και εμένα δεν με φοβήθηκες.

Θα μπορούσες να δεις αυτό που λέω και στα ευαγγελικά συγγράμματα, δηλαδή στις παραβολές. Διότι έτρεχαν αυτοί που καλούσαν στο δείπνο, συγκεντρώνοντας κόσμο για τους γάμους. Εκείνοι όμως δεν ήθελαν να έρθουν, αλλά έπλαθαν «προφάσεις εν αμαρτίαις». Διότι ο ένας έλεγε: «Αγόρασα χωράφι»· ο άλλος: «Παντρεύτηκα γυναίκα»· και άλλοι έφευγαν για το εμπόριό τους. Λοιπόν, προσκλήθηκαν και έτρεξαν στους γάμους όσοι βρίσκονταν στους δρόμους, αυτοί που βρέθηκαν δίπλα στους φράχτες, και έγιναν αληθινά οι πρώτοι έσχατοι, και οι έσχατοι πρώτοι. Έτσι έλεγε και ο Χριστός διά της φωνής του Δαβίδ, τόσο για εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ όσο και για τα έθνη: «Λαός τον οποίο δεν γνώριζα με δούλεψε, με το που άκουσε το αφτί του με υπάκουσε· υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν, υιοί αλλότριοι πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». <Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας: Στρέψτε τις καρδιές σας στους δρόμους σας· ανεβείτε στο βουνό και κόψτε ξύλα και οικοδομήστε τον οίκο, και θα ευαρεστηθώ σε αυτόν και θα δοξαστώ, είπε ο Κύριος. Προσβλέπατε σε πολλά, και έγιναν λίγα· και εισήχθησαν στον οίκο και τα σκόρπισα.> Κάνει συχνή την υπενθύμιση, επειδή γνωρίζει ότι αυτό συντελεί στην ωφέλεια των ακροατών. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Το να γράφω τα ίδια, για μένα μεν δεν είναι οκνηρό, για σας δε είναι ασφαλές». Αναλογιστείτε, λοιπόν, λέει, τους δικούς σας δρόμους, τους οποίους ακολουθείτε τώρα.

Διότι προς τους φαύλους έλεγε ο Σωτήρας: «Αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της ανομίας, ποτέ δεν σας γνώρισα.» Και ο λαός από τα έθνη, λοιπόν, που παλαιότερα ειδωλολατρούσε και αμάρτανε, και για αυτόν τον λόγο δεν τον γνώριζε ο Σωτήρας, καθώς μεταβαίνει μέσω της μετάνοιας, λέγεται ότι είναι δούλος του. Γι' αυτό δεν είπε: Αυτόν που δεν γνωρίζω (διότι εκείνος που ακόμη πράττει τα έργα της κακίας, δεν αναγνωρίζεται), αλλά αυτόν που δεν γνώριζε παλαιότερα, είναι όμως φανερό ότι τον γνωρίζει τώρα. Παρόμοιο με το αποστολικό χωρίο: «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, γίνατε δούλοι σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί· τώρα όμως που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από αυτόν.» Διότι, όταν αγνοούσαν, αγνοούνταν· όταν όμως γνώρισαν, αναγνωρίστηκαν. <Υιοί αλλότριοι.> (D f. 67, L f. 67.) Ο Ισραήλ, που ονομάστηκε πρωτότοκος γιος, ονομάστηκε αλλότριος γιος εξαιτίας της απιστίας του. <Πάλιωσαν και χώλαναν από τις τρίβους του.> (L f. 67.) Αντί δε του, Πάλιωσαν και χώλαναν, ο Σύμμαχος έχει πει: Θα ατιμαστούν και θα ντραπούν. <Ζει ο Κύριος.> (C f. 37.) Το «Ζει ο Κύριος», αντί του, Μα τον ζώντα Κύριο, το αναφέρει η Γραφή· όπως λέει και ο Ιώβ: «Ζει ο Κύριος που με έκρινε έτσι, και αυτός που πίκρανε την ψυχή μου· όσο ακόμη υπάρχει η πνοή μου, και το θείο πνεύμα που παραμένει στα ρουθούνια μου».

Θυμόμαστε δε ότι ο Χριστός είπε για τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών». Αλλά και μέσω της φωνής του Δαβίδ αναφέρεται γι' αυτούς: «Γιοι αλλότριοι με ξεγέλασαν, γιοι αλλότριοι πάλιωσαν και χώλαναν βγαίνοντας από τα μονοπάτια τους». Διότι δεν αποδέχονταν τον Χριστό, αυτοί που ούτε να βαδίζουν ορθά γνώριζαν, ούτε βέβαια δέχθηκαν να κατοικήσει στον νου και την καρδιά τους το νοητό και θείο φως, αλλά έπεσαν από παραξιφίδα, δηλαδή από μαχαίρια.

Αλλά, αν και το πλήθος των εθνών ασθένησε από τη φτώχεια των θείων διδαγμάτων, εντούτοις έγινε πιο δεκτικό στην πίστη, και έχοντας τείνει οξυμένο το αυτί στα προστάγματα του Χριστού, πράγμα που μαρτυρείται από τη δική του φωνή. Διότι είπε τα εξής μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε, με το πρώτο άκουσμα με υπάκουσε.» Σχετικά δε με τον Ισραήλ, επειδή είχε ήδη ξεπέσει σε αποξένωση, και δεν επιθυμούσε πλέον να βαδίζει ορθά, αλλά έχοντας τρόπον τινά ανάπηρο το σκέλος της διάνοιας, λέει: «Γιοι αλλότριοι με εξαπάτησαν, οι αλλότριοι γιοι πάλιωσαν και χώλαναν απομακρυνόμενοι από τα μονοπάτια τους.» Διότι ορθά και αλάνθαστα μονοπάτια που οδηγούν στον Χριστό, είναι τόσο η διαπαιδαγώγηση μέσω του Νόμου, όσο και οι προρρήσεις των αγίων προφητών.

Και μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Σωτήρας διά της φωνής του Δαβίδ, λέγοντας τα εξής: «Υιοί αλλότριοι με εξαπάτησαν· υιοί αλλότριοι πάλιωσαν, και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Το ότι δε ο Ισραήλ υπέστη νοητή χωλότητα, το γνώριζε και ο σοφός Παύλος.

Εκτός αν αξίζει να αναφωνήσει κανείς προς αυτούς που έχουν υποστεί τέτοια βλάβη: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα.» Κατηγορούσε δε και ο ίδιος ο Χριστός τα πλήθη των Ιουδαίων, επειδή δεν ανέχονταν να κάνουν ευθείες τις οδούς τους ως προς αυτόν, αλλά μάλλον τις είχαν εκτρέψει προς τη χωλότητα, και είχαν γλιστρήσει από τους ορθούς λογισμούς. «Διότι,» λέει, «ξένοι υιοί με εξαπάτησαν· ξένοι υιοί πάλιωσαν, και χώλαναν απομακρυνόμενοι από τα μονοπάτια τους.» Βρίσκονται λοιπόν σε ίση μοίρα μεταξύ τους και πάρα πολύ κοντά, ως προς την ομοιότητα των παθών, η χωλότητα του νου και η τυφλότητα· διότι η μία καταβιβάζει στην αχρηστία αυτό που είναι πολύτιμο στη σύνεση, και η άλλη την ευρωστία στα αγαθά έργα. Επιπλέον, ο νόμος όρισε ότι πρέπει να απορρίπτεται αυτός που έχει κολοβωμένη μύτη, και μαζί του αυτός που έχει κομμένα αυτιά. Και θα μπορούσε κανείς να εφαρμόσει σε αυτούς τον εξής λόγο.

ΚΑʹ. Και μίλησε ο Δαβίδ στον Κύριο με τα λόγια αυτής της ωδής. Έπειτα στα επόμενα [λέγει]: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος βρισκόταν κάτω από τα πόδια του». Και πάλι μετά από αυτά: «Λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε· στο πρώτο άκουσμα με υπάκουσε· οι αλλότριοι υιοί με ξεγέλασαν· οι αλλότριοι υιοί θα απορριφθούν και θα παραπατήσουν έξω από τα οχυρώματά τους». Αυτά έχουν ειπωθεί σχεδόν με τα ίδια λόγια και στον δέκατο έβδομο Ψαλμό, και θα εξετάζονταν πιο κατάλληλα, όταν θα συγκεντρώνουμε τις επιλογές από τους Ψαλμούς. Τώρα, ωστόσο, ας σημειώσουμε μόνο τούτο: ότι το μεν «έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε» θα μπορούσε να νοηθεί για την κάθοδο του Χριστού από τους ουρανούς, το δε «λύτρωσέ με από την αντιλογία του λαού» έχει ειπωθεί εκ προσώπου Του σχετικά με εκείνους από την περιτομή που δεν πίστεψαν σε Αυτόν, για τους οποίους λέει και στον Ησαΐα: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα».

Και ότι το μεν «θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών», και το «λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε, μόλις με άκουσε, με υπάκουσε», προφητεύεται για την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη· το δε «αλλότριοι υιοί μού είπαν ψέματα», προφητεύεται για τις άθεες αιρέσεις που έχουν επινοήσει ψεύδη για τον ίδιο τον Σωτήρα και τον Θεό των όλων, και για τους οποίους ο λόγος αναφέρει ότι θα απορριφθούν, έχοντας απομακρυνθεί από τα οχυρώματά τους, δηλαδή έχοντας εκπέσει από τις ύπουλες και αποκρυμμένες τους ψευδοδοξίες.

Ψ. Ψαλμός ΙΖ΄. —Θ΄. Επειδή και τον δέκατο έβδομο Ψαλμό οι προερχόμενοι από την περιτομή θα νομίσουν ότι δεν λέγεται από κανέναν άλλον παρά από τον Δαβίδ, λόγω του ότι και η επιγραφή του φαίνεται να υποδηλώνει αυτό, θα τους φέρουμε σε αδιέξοδο, εφόσον δεν μπορούν να δικαιολογήσουν στο πρόσωπό του το: «Θα με λυτρώσεις από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός, τον οποίο δεν εγνώριζα, με δούλευσε, άμα τη ακοή του ωτίου με υπάκουσε· υιοί αλλότριοι με ξεγέλασαν, υιοί αλλότριοι επάλιωσαν». Διότι ποιών εθνών θα μπορούσαν να παρουσιάσουν τον Δαβίδ ότι κατέστη κεφαλή, ή ποιος είναι αυτός ο λαός, τον οποίο μεν δεν εγνώριζε ο ίδιος προηγουμένως, όμως τον δούλευσε υπακούοντας σε αυτόν αμέσως μόλις τον άκουσε; Και ποιοι είναι αυτοί που τον ξεγέλασαν, που ονομάζονται υιοί αλλότριοι, και αυτοί που επάλιωσαν και χώλαναν βγαίνοντας από τα μονοπάτια τους;

Θαυμάσια δε, μετά το «λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε», και την κλήση που αφορά εμάς, εκθέτει τα σχετικά με την προηγούμενη συναγωγή μέσω του «αλλότριοι υιοί μου είπαν ψέματα», το οποίο ισοδυναμεί με το «υιούς γέννησα και ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· αυτοί δε και φθάρηκαν, χωλαίνοντας μακριά από τα μονοπάτια τους, και επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού. Αυτός, αφού αποδοκιμάστηκε από αυτούς, εγκαταστάθηκε από τον Πατέρα ως κεφαλή εκείνων που τον υπηρέτησαν, και των εθνών που τον υπάκουσαν με την ακοή των αυτιών τους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει αλλού: «Λίθον, τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Νομίζω δε ότι και τα σχετικά με τη θεότητά του και την κάθοδό του στους ανθρώπους δηλώνονται στο πρώτο μέρος του Ψαλμού· τα οποία δεν θα επιδέχονταν μια πρόχειρη και βιαστική εξήγηση, καθώς έχουν εκφραστεί με πιο μυστηριώδη τρόπο, όπως αυτά που ξεκινούν από το: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του· και ανέβηκε πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων»· και όσα παρόμοια με αυτά αναφέρονται στον Λόγο του Θεού.

Και το «ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε» μου φαίνεται ότι αινίσσεται την αποκατάσταση στη δόξα του Θεού, την οποία πραγματοποίησε συνοδευόμενος από αγγελικές και θεϊκές δυνάμεις, πράγμα που μου φαίνεται ότι δηλώνεται και αυτό μέσω του «πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων». Το δε ότι το «σκοτάδι» τέθηκε ως η «κρυψώνα του» και ότι λέγεται «γνόφος κάτω από τα πόδια του» θα ήταν παραστατικό της κρυφής και απόρρητης οικονομίας, σύμφωνα με την οποία όλα αυτά επιτελούνταν για εκείνον. Το δε «γύρω από αυτόν η σκηνή του», τι άλλο αρμόζει να νοήσουμε ότι αναφέρει, παρά την αγία και καθολική του Εκκλησία, είτε αυτή που βρίσκεται πάνω στη γη είτε αυτή στους ουρανούς; Στη συνέχεια, καθώς τελειώνει ο λόγος στον ίδιο ψαλμό, προφητεύει ταυτόχρονα την απόρριψη του προηγούμενου λαού και την κλήση των εθνών με όσα λέει: «λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών· λαός που δεν γνώριζα με δούλεψε, στο άκουσμα του αυτιού με υπάκουσε· ξένοι υιοί μου είπαν ψέματα, ξένοι υιοί πάλιωσαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους». Το ποιο ακριβώς νόημα έχουν αυτά, θα εξεταστεί στον κατάλληλο καιρό. 〈Ψαλμός 46〉. «Όλα τα έθνη χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως. Διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη. Υπέταξε λαούς σε εμάς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας· εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του, την καλλονή του Ιακώβ την οποία αγάπησε».

Διότι, αν και ανήκαν εξ αρχής στο δικό μας γένος και δόγμα, και αποτελούσαν μέλη αυτής εδώ της Εκκλησίας, εντούτοις επαναστάτησαν εναντίον της, και αρνήθηκαν εκείνη που πνευματικά τους γέννησε με ωδίνες και τους ανέθρεψε, και την περιέβαλαν με τον έσχατο κίνδυνο, αποδεικνυόμενοι τέκνα επιλήψιμα, γιοι αλλότριοι που λοξοδρόμησαν χωλαίνοντας από τους δρόμους τους· γενεά πονηρή και διεστραμμένη, που δεν ανταπέδωσε τα οφειλόμενα καλά στον Κύριο και Θεό, ούτε βέβαια στη μητέρα Εκκλησία. Διότι θα έπρεπε να υπομένουν κάθε κίνδυνο υπέρ αυτής και των δογμάτων της, και να μην αποστρέφονται ούτε τον ίδιο τον θάνατο. Αυτοί όμως διατέθηκαν απέναντί της χειρότερα και από ανθρώπους που είναι εκ φύσεως εχθροί, νοσώντας φανερά από παραφροσύνη, και έχοντας αποβάλει εντελώς την ικανότητα να διακρίνουν τους εχθρούς από τους φίλους. Των οποίων, όπως ελέχθη, τα πρωτεία τα κατείχε ο Ιωάννης Βέκκος, ο οποίος, όταν ο Χριστός επισκέφθηκε την Εκκλησία Του, και εκείνη στράφηκε εναντίον του ίδιου και της πονηρής του παράταξης, και προχώρησε καθαρά προς την ανόρθωσή της, με αποτέλεσμα να επίκειται η δίκαιη τιμωρία του για την αυθάδεια των λόγων του, έδωσε την εντύπωση ότι μετανόησε για όσα αλαζονικά διέπραξε λυσσώντας κατά της Εκκλησίας. Συνέταξε λοιπόν έναν ορθόδοξο λίβελλο, και αφού τον παρέδωσε στη σύνοδο που τον έκρινε, δεν πρόλαβε καλά-καλά να γευθεί τη φιλανθρωπία και να γλιτώσει την καταδίκη, και επέστρεψε ξανά στον ίδιο εμετό της βλασφημίας του.

Και τα ονομάζει μεν τέκνα, αλλά γεμάτα ψεγάδια, και υιούς μεν, αλλά αποξενωμένους, που χώλαναν και παρέκκλιναν από τα μονοπάτια τους εξαιτίας του αδιάβατου και της τραχύτητας του δρόμου· Πώς έπρεπε, και με ποιον τρόπο να παιδευτείτε, και εγώ δεν σας επαίδευσα; Μήπως με ηπιότερα φάρμακα; Τα εφάρμοσα. Παρέλειψα εγώ την πρώτη πληγή, το αιγυπτιακό αίμα που πινόταν από τις πηγές, τους ποταμούς και από κάθε συγκέντρωση νερού;

«Ρῦσαί με»: Από τον λαό των Ιουδαίων που κραύγαζαν: «άρε άρε» («άρον άρον»), «σταύρωσον αυτόν». «Καταστήσεις με»: Διότι, αφότου οι Ιουδαίοι Τον αρνήθηκαν λέγοντας: «δεν έχουμε βασιλιά», ο Κύριος βασίλευσε στα έθνη, τα οποία δέχθηκαν τη χάρη της πίστεως (του Πνεύματος). «Λαός ον»: Ο λαός που προήλθε από τα έθνη, οι οποίοι δεν γνώριζαν τον Χριστό· αυτοί Τον δέχθηκαν και Τον υπηρετούν με φόβο (Τον υπηρέτησαν με φόβο). «Εις ακοήν»: Διότι με φόβο και προθυμία τα έθνη δέχθηκαν τον λόγο του κηρύγματος [της θεότητος]. «Υιοί αλλότριοι»: Διότι κατά σάρκα τύγχαναν υιοί του Χριστού, αλλά αρνούμενοι Τον αποξενώθηκαν. «Υιοί αλλότριοι»: Ως αρχαίοι και πεπαλαιωμένοι στην κακία έγιναν βδελυκτοί· χώλαναν δε, διότι δεν στάθηκαν στην οδό της αλήθειας, αλλά παρέκκλιναν. «Ζει Κύριος»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε εκ νεκρών, ως Θεός είναι (έτσι) ευλογημένος από όλους. «Και υψωθήτω»: Διότι, αφού έσωσε το ανθρώπινο γένος, υψώθηκε αναλαμβανόμενος στους ουρανούς. «Ο Θεός ο διδούς»: Ο Πατέρας που έδωσε στον Υιό τη νίκη επί πάντων· διότι όλα τα έθνη υποτάχθηκαν στην πίστη του Χριστού <και Θεού>. «Ο ρύστης»: Από τον ιουδαϊκό λαό· διότι εξοργίζονταν με μεγάλο θυμό εναντίον του Χριστού. «Από των επανισταμένων»: Ο λόγος αναφέρεται στον Αδάμ· διότι τον ύψωσε από τους δαίμονες, ανεβάζοντας τον άνθρωπο στον ουρανό. Και ο Χριστός μπροστά στα μάτια των εχθρών Του ανέβηκε στους ουρανούς. «Από ανδρός»: Τον Δαβίδ από τον Γολιάθ, τον Χριστό από τον Ιούδα.

Γιατί όμως την ονομάζει παλαιά; Είτε επειδή ο προηγούμενος βίος μας ήταν τέτοιος· είτε επειδή το παλαιό βρίσκεται κοντά στον αφανισμό, και είναι ταυτόχρονα δυσώδες και αισχρό, όπως ακριβώς είναι η αμαρτία. Διότι ούτε το παλαιό κατακρίνεται απόλυτα, ούτε το νέο επαινείται απόλυτα, αλλά κρίνονται ανάλογα με τα εκάστοτε υποκείμενα πράγματα. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Κρασί νέο, φίλος νέος· εάν όμως παλιώσει, τότε θα τον πιεις με ευφροσύνη», εγκωμιάζοντας έτσι στο θέμα της φιλίας περισσότερο το παλαιό, παρά το νέο. Και πάλι: «Ο Παλαιός των ημερών εκάθητο», εκλαμβάνοντας και εδώ πάλι το παλαιό ως στοιχείο εγκωμίων και μεγίστης δόξας. Αλλού πάλι η Γραφή εκλαμβάνει το παλαιό ως στοιχείο ψόγου. Επειδή, δηλαδή, τα πράγματα είναι ποικίλα και συντίθενται από πολλά, χρησιμοποιεί τις ίδιες έννοιες και για τα καλά και για τα κακά, αλλά όχι με την ίδια σημασία. Δες, λοιπόν, και αλλού να κατακρίνεται το παλαιό: «Πάλιωσαν και χώλαναν βγαίνοντας από τα μονοπάτια τους»· και πάλι: «Πάλιωσα εξαιτίας όλων των εχθρών μου»· και πάλι: «Εσύ που έχεις παλιώσει μέσα σε ημέρες κακές». Έτσι και η ζύμη πολλές φορές χρησιμοποιείται ως σύμβολο για τη βασιλεία των ουρανών, καίτοι εδώ έχει κατακριθεί· αλλά εκεί χρησιμοποιείται με άλλη σημασία, και εδώ με άλλη.

Και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι προφήτες με θαυμασμό έλεγαν ακριβώς το ίδιο· και ο Παύλος αργότερα, νιώθοντας έκπληξη για τα ίδια αυτά γεγονότα. Και οι μεν προφήτες αναφωνούσαν έτσι, μιλώντας εκ προσώπου του Χριστού: «Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε· μόλις με άκουσε, με υπάκουσε· ξένοι υιοί με εξαπάτησαν, ξένοι υιοί φθάρηκαν και απομακρύνθηκαν χωλαίνοντας από τα μονοπάτια τους». Και πάλι: «Εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε τίποτα γι' αυτόν, θα δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει, θα κατανοήσουν»· και, «Βρέθηκα από εκείνους που δεν με αναζητούσαν· έγινα φανερός σε εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα».

«Δεν υπάρχει μαλακτική αλοιφή για να επιτεθεί ούτε λάδι ούτε επίδεσμοι»—, όχι αυτούς που χώλαναν και στα δύο τους γόνατα και αποστράφηκαν την αλήθεια και εκβλήθηκαν από τη θεία κληρονομιά, όπως ο Κάιν και ο Ισμαήλ και ο Ησαύ και ο Ρουβήμ και ο Ηρ και ο Αυνάν και ο Μανασσής και ο Ελιάφ και ο Αμνών, τους πρωτοτόκους των πατριαρχών και των προφητών που έχουν εκδιωχθεί και αποδοκιμαστεί —διότι λέει: πρωτότοκος γιος μου είναι ο Ισραήλ· όχι όμως μονογενής· διότι υπήρχε η ελπίδα της εισαγωγής προς υιοθεσία ενός άλλου, θεσπέσιου και ευσεβούς λαού, ο οποίος κτίζεται κατά Θεόν και προσάγεται στην εν χάριτι υιοθεσία μέσω της αποβολής του πρωτοτόκου και άπιστου Ισραήλ, ο οποίος επαναστάτησε εναντίον του νοητού Άβελ από φθόνο και τον σκότωσε όπως ο Κάιν, και ενέπαιξε τον θείο τρόπο του νοητού Ισαάκ όπως ο Ισμαήλ, και μάνηκε εναντίον του νοητού Ιακώβ όπως ο Ησαύ, και έχυσε το σπέρμα της πίστεως και της κατ' αυτήν δικαιοσύνης στη γη της πλάνης και των παθών όπως ο Ηρ και ο Αυνάν, και αρνήθηκε την εκκλησία του Θεού, όπως εκείνοι την Θάμαρ, και οικειώθηκε τη λήθη των αρετών όπως ο Μανασσής, και αγανάκτησε από υπερηφάνεια εναντίον του νοητού Δαβίδ που έλαβε τη βασιλεία και για τον λόγο αυτό εξουθενώθηκε όπως ο Ελιάφ, και έγινε δημιουργός πρωτοφανούς παρανομίας όπως ο Αμνών—, όχι αυτούς τους αλλότριους γιους που χώλαναν μακριά από τα μονοπάτια τους, αυτούς που πνέουν μανία και φόνο, τους όντως σαρκικούς και γιους μόνο των σαρκών, τους ξένους προς τη χάρη, των οποίων θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, των οποίων η μνήμη της απιστίας είθε να καταστραφεί με πάταγο, αλλά, όπως είπα, τον πιστό και πνευματικό Ισραήλ και αυτόν που βλέπει τον Θεό μέσω της πίστεως, τον λαό που έχει συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη κατά την εκλογή της χάριτος ως περιουσία και άγιο έθνος και βασίλειο ιεράτευμα, υποσχέθηκε ο Θεός, ομιλώντας στην παρθένο μέσω του αγγέλου, να δώσει στον Σωτήρα των πάντων που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν· πράγμα το οποίο έλαβε την οικεία επιβεβαίωση από την ίδια την έκβαση των πραγμάτων, καθώς ο Κύριος εκπλήρωσε τις υποσχέσεις προς τους πατέρες, και ευλόγησε όλα τα έθνη στο πρόσωπο του νοητού Αβραάμ και τα υιοθέτησε, και κατέστησε τον Αβραάμ πνευματικό πατέρα όλων των εθνών μέσω της πίστεως, και κάθισε στον πνευματικό θρόνο του Δαβίδ, βασιλεύοντας στον πιστό οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας με μια βασιλεία που δεν έχει τέλος.

«Πλάτυνας τα βήματά μου κάτω από εμένα, και δεν εξασθένησα» καθώς έτρεχα στους δρόμους σου. Και έχοντας δυναμώσει έτσι, «θα καταδιώξω τους εχθρούς μου και θα τους προφτάσω και δεν θα επιστρέψω, μέχρι να εκλείψουν· θα τους συντρίψω και δεν θα μπορέσουν να σταθούν, θα πέσουν κάτω από τα πόδια μου», διότι: «Με έζωσες με δύναμη για πόλεμο, υπέταξες κάτω από εμένα όλους όσοι επαναστατούσαν εναντίον μου». «Και τους εχθρούς μου τους έκανες να μου γυρίσουν την πλάτη», δηλαδή να μην αντιστέκονται κατά πρόσωπο, αλλά να τραπούν σε φυγή. Αξιοθαύμαστη είναι, Δαβίδ, η ευγνωμοσύνη σου, καθώς και στον εαυτό σου και σε όλους διδάσκεις έμπρακτα να μη νομίζουν ότι με τη δική τους δύναμη νικούν τους εχθρούς και τα πάθη, αλλά δικαιολογημένα να ομολογούν ότι η χάρη της νίκης ανήκει στον Θεό. Οι δε εχθροί: «κραύγασαν και δεν υπήρχε κανείς να τους σώσει· προς τον Κύριο, και δεν τους εισάκουσε» εξαιτίας του ότι είναι εχθροί· γι' αυτό «και θα τους θρυμματίσω σαν σκόνη απέναντι στον άνεμο, σαν τη λάσπη των πλατειών θα τους λιώσω». Έπειτα, μεταφέρει τα λόγια στο πρόσωπο του Χριστού, λέγοντας: «Ρύσαι με (Γλίτωσέ με) από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών», για τα οποία είπες: «Και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου» και: ο μεν «λαός» από τα έθνη, «που δεν τον γνώριζα, με υπηρέτησε, με το που άκουσε με το αυτί», δηλαδή υπακούοντας στο κήρυγμα πίστεψε σε εμένα, ενώ «γιοι αλλότριοι με ξεγέλασαν». «Πάλιωσαν» μέσα στην κακία «και χώλαναν μακριά από τα μονοπάτια τους», βαδίζοντας παράνομα. «

Και εγώ μεν ήρθα γι' αυτούς λαμβάνοντας τη δική τους φύση, αυτοί όμως με αθέτησαν· ήρθα στα δικά μου, και οι δικοί μου δεν θέλησαν να με δεχτούν· εγώ για χάρη τους ήρθα ανάμεσά τους, και αυτοί επαναστάτησαν εναντίον μου· εγώ για αυτούς κατέβηκα, αυτοί όμως με αθέτησαν και με κάρφωσαν στον σταυρό. «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη. Υιούς γέννησα και ανέθρεψα, αλλά αυτοί με αθέτησαν». «Όπως και ξένοι υιοί με ξεγέλασαν. Ξένοι υιοί φθάρηκαν και απομακρύνθηκαν χωλαίνοντας από τους δρόμους τους». Διότι, ενώ ήταν υιοί, αποξενώθηκαν, λέει, από τα πατρικά θελήματα.

Αφού λοιπόν συνέβησαν αυτά, ψεύστηκαν λέγοντας ότι είναι τέκνα του Θεού· διότι παλαίωσαν μέσα στην κακία και χώλαναν από τα μονοπάτια τους, δηλαδή από τις σκολιές, διεστραμμένες και πονηρές οδούς τους χώλαναν, ήτοι κούτσαναν. «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε». Τι είπε; «Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν. Γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του·»